VOOR GENERATIES
Een wijk die met haar bewoners meegroeit, van aanplant tot bestendiging
Toekomstperspectief voor de Haagse Beemden in Breda
27/01/2026
Afstudeerproject
Patrick van Schaik
Academie van Bouwkunst
Amsterdam
De wijk zal nooit ‘af’ zijn!
De Haagse Beemden in Breda
Compact Stedelijk
Historisch
Haagse Beemden
A16
Breda Centrum
Het DNA van de Haagse Beemden
Groen Rustig
Ruimtelijk
Asterdplas
Terheijden
Landgoed Burgst
Rat Verlegh Stadion
Prinsenbeek Noordelijke Rondweg
Mark
Zoet
Heksenwiel Kroeten
Muizenberg
Kievitsloop
Gageldonk
Kesteren Hagebeemd
A16
Gemeente Breda Nederland, Noord-Brabant, SRBT
Nationale Omgevingsvisie 2050, 2020
Brabantse Omgevingsvisie 2050, 2018
Omgevingsvisie Breda 2040
Bouwstenen
Haagse Beemden Actuele (geplande) ontwikkelingen
Rotondes
Tijdelijke woningen Bredestraat
Uitoord
laan-Muizenberglaan
Thebe Woonzorg Muizenberglaan
Een Woonlandschap voor Generaties
Meer dan een plek om te wonen
Woonlandschap
Sociaal
Ecologisch
Ruimtelijk
voor Generaties
Diversiteit
Continuïteit
Ontwikkelen van een inclusieve, veerkrachtige en duurzame
leefomgeving, waarin de woonkwaliteit voor alle generaties gewaarborgd blijft.
Scope: Voortbouwen op de bestaande wijk
De Haagse Beemden
Projectgebied
De opgave ligt niet in uitbreiding, maar in het bestaande
Een perspectief voor bewoners
De opdracht die ik mezelf stel is, om voortbouwend op wensen en initiatieven van bewoners, een toekomstperspectief voor de Haagse Beemden te ontwikkelen, die laat zien hoe de wijk kan uitgroeien tot een veerkrachtig woonlandschap, waarin mensen van jong tot oud samenleven in een gezonde, groene en verbonden omgeving. Vanuit dit droombeeld voor 2075 werk ik richting 2050 aan een strategie met ambities, ontwerpprincipes en visiekaarten.
Symboliek van de appelboom
De boom als tijdlijn van generaties, groei en vernieuwing
De aanplant De opbloei Het kantelpunt De bestendiging De heropleving
Het pad naar de toekomst
Een wijk die met haar bewoners meegroeit
1975
De aanplant
Frans (45)
De geboorte van een idee – het ontwerp als zaadje
De opbloei
Linda (35)
De eerste bloei van gemeenschap
Het kantelpunt
Patrick (27)
Veroudering en herbezinning
De heropleving
Wim (100)
Nieuwe energie en ontwerpvisie
De bestendiging
Noor (15)
Toekomstbestendig samenleven
HAAGSE BEEMDEN
De bestendiging | 2075
Door de ogen van
Toekomstbewoner van het Woonlandschap van Generaties
“Hier groeien we samen op, iedereen hoort bij de wijk.”
Noor Bloemen
15 jaar
Geboren in de vernieuwde Haagse Beemden
Student
Nieuwsgierig Open Verbindend
Voor haar is een adaptieve, verbonden wijk de norm. Ze kent de Haagse Beemden alleen in haar toekomstbestendige vorm
Buurtwerkplaats
Buurtkamer
Haagse Beemden
Heksenwiel
Landgoed Burgst
Makersruimte
Café
De Moskes
Voor mij is dit normaal, maar ooit was dit toekomst. Hoe zijn we hier gekomen?
Makersruimte
Café
De aanplant | 1975
Het ontwerp als zaadje
HAAGSE BEEMDEN HAAGSE BEEMDEN
Door de ogen van .............. Frans
Grondlegger van het oorspronkelijke ontwerp van de Haagse Beemden
“Arnhem liet me van jongs af aan zien hoe stad en natuur elkaar kunnen versterken.”
Frans Maas
45 jaar
Geboren in Arnhem
Landschapsarchitect
Werkte samen met Leo Tummers aan het structuurplan van de Haagse Beemden
Gedreven Trots Vakmatig
Denkt in lange lijnen; ziet de wijk als een levend landschap dat moet kunnen blijven ademen
Schaalvergroting Breda
Als onderdeel van landelijke groei
Open, waterrijk polderlandschap met weilanden, beemden, houtwallen, dijken en boerderijen
1.500 hectare
Hoge Vucht
Ruiterbos
Oosterheide
Dommelbergen
Heusdenhout
Ypelaar
Haagse Beemden
Revolutionaire visie (inverse stedenbouw)
Van functioneel, grootschalig en hoogbouw... een wervelend woonmilieu met voorzieningen en behoud van landschap
De helft van de Bredase bevolking!
50.000 mensen
Benadering plan
1. Wegen
2. Bestemmingen
3. Landschap
30.000 mensen
Benadering plan
1. Landschap
2. Bestemmingen
3. Wegen
“Het landschap moest de drager van de stedenbouw worden en dat principe wilde ik hier ook toepassen”
Het structuurplan
1 Onbebouwd agrarisch landschap met Centrale onbebouwde contravorm
“Als je een goede en duidelijke structuur maakt, dan draag je het door de tijd heen”
4 Tangentiale verkeersontsluiting
2 Sportparken als groene corridors tussen centrale landgoederen
5 Basisscholen gesitueerd op grensvlak stad en land, ver van het verkeer
Opgenomen in Canon Ruimtelijke Ordening
3 Polycentrische voorzieningenstructuur
6 Slimme waterhuishouding en natuur- en recreatieplassen
De opbloei | 2000
De eerste bloei van gemeenschap
Door de ogen van
Eerste generatie bewoner van de Haagse Beemden
Linda Jansen
Moeder in een jong gezin
35 jaar
“Van buiten Breda hierheen verhuisd, maar hier in de Haagse Beemden vonden we woonruimte, veel groen en rust”
Warm Nuchter Zorgzaam
Eerste generatie bewoner van de Haagse Beemden
Gelooft dat gemeenschapsvorming vanzelf ontstaat als mensen elkaar dagelijks ontmoeten
Leerkracht basisonderwijs
De wijk bloeit op
De eerste bewoners geven de Haagse Beemden een gezicht
Het dagelijks leven georganiseerd rond voorzieningen
Veel buitenleven: spelen, ontmoeten en samen opgroeien
Jaarlijkse evenementen met o.a. de Ballonfiësta
Op zoek naar ruimte en rust
De aantrekkingskracht van de Haagse Beemden
Groen en ruim wonen, met de stad dichtbij
Betaalbare gezinswoningen als belangrijke aantrekkingskracht
Veel bewoners werken buiten de wijk en de stad
Maar ook kritiek: Afgelegen – Eenzijdig – Onveilig
Aantal inwoners Haagse Beemden (CBS, 2024 — eigen visualisatie)
Het kantelpunt | 2025
Veroudering en herbezinning
Door de ogen van
Patrick (ikzelf)
Bewoner én ontwerper uit de wijk en ziet een kantelpunt
“Ik zie hoe de wijk sneller veroudert dan ze vernieuwt, dat voelt als mijn startpunt.”
Patrick van Schaik
Geboren in de Haagse Beemden en recentelijk verhuisd naar het centrum
27 jaar
Reflectief Scherp Optimistisch
Stedenbouwkundig ontwerper
Student
Balanceert tussen persoonlijke herinnering en ontwerpende analyse; ziet waar de wijk stokt én waar ze kan vernieuwen
Veroudering en herbezinning
Ik groeide zelf op in de Haagse Beemden. Ik ken de kracht van de wijk: het groen, de ruimte, de rust.
Maar ik zie ook de uitdagingen: weinig voorzieningen, vergrijzing, minder ontmoeting.
De ontwerper van toen als gids voor nu
prof. dr. ir. Maas, F.M. (94)
landschapsarchitect is mede-ontwerper van het structuurplan van de Haagse Beemden fascinatie voor het gebruik van stedelijke recreatieruimten
De tijd veranderd
Uitdagingen in de maatschappij
Maatschappelijke en ruimtelijke druk
- Wooncrisis zet bestaande wijken onder toenemende druk
- Klimaatverandering vraagt om een toekomstbestendige leefomgeving
Demografische verschuiving
- In tien jaar tijd 15% minder kinderen
- Bijna een verdubbeling van het aantal 65-plussers
Veranderende zorg- en woonpatronen
- Mensen moeten én willen langer zelfstandig thuis wonen
- De wijk is hier fysiek en sociaal onvoldoende op ingericht
Individualisering en digitalisering
- Mensen leven meer op zichzelf
- Minder dagelijkse ontmoeting in de openbare ruimte
- Eenzaamheid groeit in meerdere leeftijdsgroepen
Tips van Frans Maas
“De Hoofdstructuur moet blijven, maar de onderdelen moeten met de tijd mee veranderen.”
Versterk de verbindingen – binnen de wijk én met de stad
“De relatie met de Mark is niet goed gelukt. Dat is echt een fout in het ontwerp. Voor de komende vijftig jaar ligt hier een enorm belangrijk ontwerpknooppunt.”
Maak van de landgoederenzone een echt stadspark
2 3
Speel in op vergrijzing en generaties samenbrengen
“De landgoederenzone moet meer toegankelijk worden, met een echt stadspark-idee.”
“Maar jongeren moet je niet scheiden van ouderen. Die moeten juist in elkaars nabijheid wonen.”
De wijk dreigt uit balans te raken
Vergrijzing: kinderen van de eerste generatie bewoners zijn uitgevlogen
Eerste generatie bewoners woont nog steeds in de wijk
Afname huishoudensgrootte (van 3,2 naar 2,1)
Beperkte doorstroming en geringe instroom van jonge gezinnen
Sterke daling groep ‘25 - 44 jaar’
Stijging Groepen (‘45 - 64 jaar’ en ‘65 jaar en ouder’)
Ontwikkeling leeftijdsgroepen Haagse Beemden (CBS, 2024 — eigen visualisatie)
Aantal inwoners Haagse Beemden (CBS, 2024 — eigen visualisatie)
maar te voorkomen dat ze met één term negatief worden weggezet.
Aandachtsbuurten
Om welke buurten gaat het?
Bredase ‘aandachtsbuurten’
Kwetsbare buurten zijn aan te wijzen op de plattegrond van Breda. Dat moeten we ook durven. We willen dat er nu eerst aandacht is voor buurten waar het niet zo goed gaat. En we willen af van de term ‘kwetsbare buurten’. Die noemen we vanaf nu: aandachtsbuurten.
Dan is duidelijk waar het om gaat, namelijk om buurten die extra aandacht verdienen, en we proberen zo stigmatisering te voorkomen.
Kansenongelijkheid tussen Bredase buurten
Bij de plek waar het probleem van tweedeling het meest zichtbaar is, denken velen meteen aan ‘Breda-noord’. Maar dat klopt niet. 3 van de 16 buurten liggen namelijk in het centrum, onder het spoor. En ten noorden van het spoor zijn er veel buurten waar het goed mee gaat. Zie de afbeelding hieronder. Laten we dus (ook) vermijden dat er een niet-kloppende en stigmatiserende tegenstelling ontstaat door te spreken over ‘het zuiden’ en ‘het noorden’.
Doornbos-Linie Totaal Ontwikkeling in tijd Positief Negatief
Geeren-zuid Biesdonk Schorsmolen Fellenoord Geeren-noord Tuinzigt
Wisselaar Heuvel
Kesteren Brabantpark Heusdenhout
Valkenberg Haagpoort Muizenberg City
Station
Gageldonk Kievitsloop Heksenwiel
Chassé Westerpark Ypelaar
Belcrum Kroeten Overkroeten
Princenhage Ruitersbos Blauwe Kei
Prinsenbeek Overakker
Ulvenhout Teteringen Bavel Sportpark Boeimeer Zandberg
Ginneken Waterdonken Nieuw Wolfslaar
Wat betekend dit voor de Haagse Beemden?
In de volgende afbeelding zijn de buurten geplaatst wat betreft kansenongelijkheid. Hoe hoger geplaatst, des te slechter is het ten opzichte van het gemiddelde van Breda. Hoe meer naar rechts, des te slechter is de trend en daarmee de verwachting voor de toekomst. Voor de buurten binnen de cirkel is de kansenongelijkheid te verwaarlozen. In het rode vak staan de buurten die waarschijnlijk het meest onze aandachtnodig hebben. Dat is wat we nu weten, misschien is er over een paar jaar wel op andere plekken extra aandacht nodig. De aanpak die we ontwikkelen moet daarom aanpasbaar zijn.
Kroeten
Muizenberg
Overkroeten
Heksenwiel
Niet iedere buurt krijgt een eerlijke kans op vernieuwing
Kievitsloop
Kesteren
Bron: rapport ‘Segregatie in Breda’ van de Rekenkamer, maart 2021
• Focus en middelen gaan vooral naar zogenoemde aandachtsbuurten
• Indeling is niet altijd logisch – buurten als Muizenberg en Paradijs worden onterecht samengenomen
• Beleidskaders schetsen een ongelijk speelveld, vernieuwing zou wijkbreed en eerlijk moeten zijn
Afbeelding uit het rapport ‘Segregatie in Breda’ van de Rekenkamer, maart 2021
Niet problemen oplossen, maar voorkomen:
Gageldonk
de wijk vraagt om gerichte, preventieve aandacht om achterstand voor te zijn.
Emer-Noord?
Het buurtpunt als schakel
Vrijwilliger Haagse Beemden Verbindt
Wim Schul (75)
Durft hardop te dromen en zet zich in om daarnaar toe te bouwen
Schrijft een verhaal: ‘Boomers boven de Beemden’, hoe beleeft Wim de wijk wanneer hij 100 jaar is?
Er gebeurd al veel, maar men weet het niet
Ontmoeting ontstaat niet vanzelf
Generaties leven langs elkaar - ‘generatiebubbel’
“Buiten sport en school ontmoet ik eigenlijk nauwelijks mensen in de wijk.”
“Ik werk veel en ben vaak weg — daardoor leef ik vooral in mijn eigen ritme, los van de wijk.”
“We zijn druk met werk, opvang en schema’s. We zien vooral andere ouders, verder weinig.”
Ik heb tijd en energie, maar ik woon tussen veel jonge gezinnen — echt contact ontstaat maar zelden.”
Elise 15 jaar
Tom 25 jaar
Trudie 42 jaar
Peter 76 jaar
Waardoor ontstaan generatiebubbels?
Generaties bewegen in gescheiden circuits; ze kruisen elkaar niet in het dagelijks leven.
1. Functionelescheiding 2. Monofunctioneel
3. Ruimtelijke barrieres
Participatieverslag
4. Institutionele clustering
Wonen, werken en voorzieningen volgen gescheiden dagritmes.
Gebouwen of plekken zijn ingericht voor één doelgroep of gebruik.
Fysieke obstakels verhinderen beweging en ontmoeting. Doelgroepen zijn geconcentreerd in eigen voorzieningen.
“Gezond en gelukkig w
Generaties met elkaar verbinden
Onderzoek naar intergenerationele (buurt)projecten wijst op positieve effecten als toegenomen zingeving, inclusie, nieuwe vaardigheden, welbevinden en sociale cohesie.
Lokale gemeenschappen worden veerkrachtiger en mensen kijken meer naar elkaar om in een community of all ages.
Organiseer ontmoetingen
Stimuleer wederzijds leren
Creëer bewustwording
Bron: ActivAge – Manifest De generaties staan op elkaars schouders
Ontmoeting tussen generaties bevorderen
Van leven in een generatiebubbel ...
tot leven in een intergenerationele wijk
Geen opgelegde generatiemix, maar een omgeving die bewustzijn, hulp, spontane ontmoetingen en levendigheid stimuleert.
Zet senioren in als aanjagers
Veel tijd om te besteden
Kennis en vaardigheden
Diepe wortels in omgeving
Lokale activiteit
Sociale betrokkenheid
“Als de club hun bootjes laat varen, ontstaat ineens dynamiek: nieuwsgierigheid, gesprekken en generaties die elkaar ontmoeten.”
De heropleving | 2050
Drijvende kracht van Sociale en ruimtelijke vernieuwing
100 jaar
Al decennia bewoner van de Haagse Beemden
We waren ooit de toekomst. Nu moeten we opnieuw leren groeien — niet door bouwen, maar door verbinden.”
Levenslange vrijwilliger en verbinder
Volhardend Sociaal Mild optimistisch
Drager van het sociaal geheugen, kent verhalen, mensen en plekken die de wijk samenbinden
Wim Schul
Van aantallen naar gemeenschappen
Een benadering waarin de sociale laag richting geeft.
Van een benadering waarin aantallen leidend zijn ...
... naar een benadering waarin de sociale laag sturend is — het bouwen aan gemeenschappen.
Wensen richting 2027 (50 jaar)
1. Verbinding, levendigheid, plekken, activiteiten.
2. Bewegen. Sport. Meedoen
3. Mobiliteit. binnen en buiten de wijk
4. Blijven wonen
Vier ambities richting 2075 (100 jaar)
Stel je voor ...
Samenlevend woonlandschap
De gemeenschap als hart van de wijk
1. Sociaal woonlandschap
Een wijk die gedragen wordt door haar bewoners, met gedeelde verantwoordelijkheid en trots
Plekken waar initiatieven kunnen ontstaan en groeien
Netwerken die ontmoeting, zorg en organisatiekracht bundelen
Lage drempels voor informatie, ontmoeting en meedoen
Gedeelde verantwoordelijkheid voor beheer en programmering
Levend woonlandschap
De openbare ruimte als gedeelde leefkamer
2. Actief woonlandschap
Beweging en ontmoeting stimuleren in het dagelijks leven
Sport- en beweegmogelijkheden voor iedereen
Openbare ruimten die uitnodigen tot ontmoeting en verblijf
Een aantrekkelijke, groene en gezonde leefomgeving
Ruimte voor informele activiteiten en spontane ontmoetingen
Verbonden woonlandschap
Gemengd woonlandschap
Wonen en werken op maat
3. Nabij woonlandschap
Een jnmazig netwerk van routes en voorzieningen
Een verbonden wijk waarin wonen, werken en recreatie dichtbij zijn
4. Gemengd woonlandschap
Een adaptieve wijk waarin iedereen een plek vindt, in elke levensfase
Voorzieningen op loop- en fietsafstand
Heldere en veilige routes
Voorzieningen zijn zichtbaar, herkenbaar en goed bereikbaar
Mobiliteit is aanvullend, duurzaam en afgestemd op de wijkstructuur
Slim bijbouwen: verdichten, splitsen en stapelen
Transformeren van gebouwen: flexibel inzetbaar en aanpasbaar
Sterke mix van functies en doelgroepen
Multifunctionele ruimten en slimme koppelingen tussen voorzieningen en functies
Toekomstperspectief in gebiedskeuzes
Wat zijn de leidende principes?
1. Sociaal woonlandschap
Een wijk die gedragen wordt door haar bewoners
Plekken waar initiatieven kunnen ontstaan en groeien
Netwerken die ontmoeting, zorg en organisatiekracht bundelen
Lage drempels voor informatie, ontmoeting en meedoen
Samenlevend woonlandschap
De gemeenschap als hart van de wijk
Gedeelde verantwoordelijkheid voor beheer en programmering
Plekken waar initiatieven kunnen ontstaan en groeien Lage drempels voor informatie, ontmoeting en meedoen
Netwerken die ontmoeting, zorg en organisatiekracht bundelen
Gedeelde verantwoordelijkheid voor beheer en programmering
Welkom!
Buurttuin
Welkom!
Buurttuin
Welkom!
Buurttuin
Welkom!
2. Actief woonlandschap
Beweging en ontmoeting stimuleren in het dagelijks leven
Sport- en beweegmogelijkheden voor iedereen
Openbare ruimten die uitnodigen tot ontmoeting en verblijf
Een aantrekkelijke, groene en gezonde leefomgeving
Levend woonlandschap
De openbare ruimte als gedeelde leefkamer
Ruimte voor informele activiteiten en spontane ontmoetingen
Sport- en beweegmogelijkheden voor iedereen
Openbare ruimten die uitnodigen tot ontmoeting en verblijf
Een aantrekkelijke, groene en gezonde leefomgeving
Ruimte voor informele activiteiten en spontane ontmoetingen
3. Nabij woonlandschap
Een verbonden wijk waarin voorzieningen en mensen dichtbij zijn
Voorzieningen op loop- en fietsafstand
Heldere en veilige routes
Voorzieningen zijn zichtbaar, herkenbaar en goed bereikbaar
Verbonden woonlandschap
Een jnmazig netwerk van routes en voorzieningen
Mobiliteit is aanvullend, duurzaam en afgestemd op de wijkstructuur
Voorzieningen op loop- en fietsafstand
Heldere en veilige routes
Voorzieningen zijn zichtbaar, herkenbaar en goed bereikbaar
Mobiliteit is aanvullend, duurzaam en afgestemd op de wijkstructuur
Wij zijn open!
Huisarts Supermarkt
Buurthub
Wij zijn open!
Huisarts Supermarkt
Buurthub
Wij zijn open!
Huisarts Supermarkt
Buurthub
Wij zijn open!
4. Gemengd woonlandschap
Een adaptieve wijk waarin iedereen een plek vindt, in elke levensfase
Slim bijbouwen: verdichten, splitsen en stapelen
Transformeren van gebouwen: flexibel inzetbaar en aanpasbaar
Sterke mix van functies en doelgroepen
Gemengd woonlandschap
Wonen en werken op maat
Multifunctionele ruimten en slimme koppelingen tussen voorzieningen en functies
Transformeren van gebouwen: flexibel
en aanpasbaar
Multifunctionele ruimten en slimme koppelingen tussen voorzieningen en functies
Slim bijbouwen: verdichten, splitsen en stapelen
Sterke mix van functies en doelgroepen
inzetbaar
MFA Opvang Bieb
Sociaal, actief, nabij en gemengd
Toekomstperspectief in
detail Strategieën, keuzes en droombeelden
1. Sociaal woonlandschap
De gemeenschap als hart van de wijk
Netwerken die ontmoeting versterken
• Versterken van bestaande bewonersnetwerken zoals Haagse Beemden Verbindt.
• Laagdrempelige plekken waar mensen elkaar spontaan kunnen ontmoeten.
• Informele organisatiekracht koppelen aan formele partners (gemeente, zorg, welzijn).
Buurtpunten als sociale ankers
• Uitbreiding netwerk buurtpunten en positioneren op zichtbare en markante plekken.
• Ruimte voor ontmoeting, activiteiten, ondersteuning en informatievoorziening.
Wijkhuis Burgst als cultureel en sociaal platform
• Ruimte voor zorg, welzijn en lichte ondersteuning dichtbij huis.
• Expositieruimtes, ateliers en lokale makers een podium geven.
• Programma’s die generaties verbinden: workshops, ontmoetingsdagen, buurtmarkten.
Actieve en gedeelde buitenruimtes
• Groene plekken waar ontmoeten, spelen en bewegen vanzelf ontstaan.
• Collectieve binnentuinen, buurtpleinen en zitplekken als sociale motor.Buurtinitiatieven koppelen aan beheer en programmering.
Intergenerationele ontmoetingsplekken
• Plekken waar jong, ouders, ouderen en nieuwkomers elkaar kruisen.
• Open huiskamers, gedeelde werk-/speelruimtes, koffiepunten.
Programma dat de wijk samenbrengt
• Jaarlijkse en terugkerende evenementen die identiteit versterken, zoals muziekfestivals voor jongeren en ouderen.
• Herintroductie van de Ballonfiësta als regionaal moment van trots en samenkomst.
• Kleinschalige buurtfestivals, workshops, sportdagen en seizoensactiviteiten.
Zorg dicht bij de buurt
• Nabijheid van lichte zorgfuncties en ondersteuning in wijkhuizen en buurtpunten.
• Netwerken van vrijwilligers, buurthulpen en professionals versterken elkaar.
• Ruimte voor initiatieven rondom langer thuis wonen.
Cultuur en identiteit zichtbaar maken
• Kunst in de wijk, gemaakt met en door bewoners.
• Verhalen, geschiedenis en talenten zichtbaar in routes, plekken en programma’s.
1. Sociaal woonlandschap
Vorm – wat moet meebewegen?
Organisatie Vorm
Gebruikers
Drie afzonderlijke kernen
Een groen centrum dat verbindt in plaats van concurreert
Accupunctuur als aanjager van ontmoeting en verbinding
Heksenwiel
De Donk
Muizenberg
Heksenwiel
Burgst
De Donk
Muizenberg
1. Sociaal woonlandschap
Organisatie – waar komt de energie vandaan?
Centraal wijktoegangspunt voor informatie, mobiliteit, activiteiten en welzijn
Co-creatie bij fysieke en sociale projecten
Multifunctionele accommodaties Koppelen van functies
Organisatie Vorm
Gebruikers
Familieschool Buurtgerichte zorg, ondersteuning
Filmhuis Talentencentra
Kunstroute Zitplekken voor gezinnen
Wandelclub voor senioren
1. Sociaal woonlandschap
Organisatie – Ouderen als dragers en aanjagers van sociale en ruimtelijke vernieuwing
Ruimtelijke inrichting
(gebruikerservaring)
Hoe geef je ouderen een meer actieve en betekenisvolle plek in de wijk?
Sociale verbinders
• Mentoren voor jonge bewoners/nieuwkomers
• Verhalenvertellers
• Verbindende schakels
• Vrijwilligers en initiatiefnemers
• Herinrichting van de openbare ruimte
• Gebruiksvriendelijke mobiliteit
• Initiatieven voor delen van ruimte
Katalysatoren voor duurzame verandering
• Draagvlak creeren voor veranderingen
• Nieuwe netwerken bouwen
• Voorbeeldgedrag tonen
Mede-eigenaren van wijkontwikkeling
• (mede)ontwikkelde collectieve woonvormen
• Wijkbedrijven met diensten, zoals; zorg, oppas, buurtbeheer
• Participatieve ontwerpprocessen, nadrukkelijk meedenken
Organisatie Vorm
Gebruikers
Michi-Noeki; een gebouwde rustplaats met een toilet en een plek om koffie te drinken
Kleine rustplaatsen in de buurt
Flexibele zorghub voor thuishulp instanties
Buurtwerkplaats
Buurtkamer
Haagse Beemden
Heksenwiel
2. Actief woonlandschap
Beweging en ontmoeting stimuleren in het dagelijks leven
Bewegen als vanzelfsprekend onderdeel van de wijk
• Veilige en aantrekkelijke loop- en fietsroutes
• ‘Ogen op de straat’ en sociaal veilige openbare ruimte
• Aantrekkelijk groen en voorzieningen die dichtbij en logisch verbonden zijn
Ontstenen en ruimte teruggeven aan de buurt
• Dubbele auto-ontsluiting vervangen door parkeren aan de achterkant
• Voorkanten vrijmaken voor collectieve binnentuinen, pleinen en ontmoetingsplekken
Fietsveiligheid en slimme routes
• Buurtontsluitingswegen geschikt maken voor fietsers
• Prettige en veilige avondroutes als alternatief voor de groene vrijliggende fietspaden
Landschap terug de wijk in
• Sportring langs de landgoederenzone met doorsteken voor hardlopen, skaten, fitness en spel
• Waterring maken van de bestaande waterstructuur én koppelen aan de Mark
• Buurten een gezicht geven aan de Mark met groene randen en verblijfsplekken
Plekken met karakter
• Meervoudig gebruik van voorzieningen
• Variatie in groen en meer verblijfskwaliteit
• Avontuurlijke en natuurrijke speelplekken
Intergenerationeel bewegen en spelen
• Bestaande speelplekken transformeren tot plekken voor jong én oud
• Combinatie van speelnatuur, fitness, zitplekken en schaduw
Collectieve plekken voor ontmoeting
• Gemeenschappelijke tuinen, landerijen
• Buurtpleinen als plekken voor samenkomst en programmering
Groene ankers van de wijk
• Landgoed Burgst ontwikkelen als toegankelijk park
• Topsportcampus versterken als motor voor beweging en talentontwikkeling, verbonden met het wijknetwerk
• Asterdplas en Emerput uitbouwen tot een volwaardig recreatiegebied met goede faciliteiten. Ruimte voor zwemmen, strand, sport, horeca en verblijfsplekken
De Spinolaschans
IJzere
2. Actief woonlandschap
Organisatie Vorm
Gebruikers
Een toegankelijk landgoed waar natuur, ontmoeting en activiteit samenkomen.
Van een verouderde speelplek met wipkippen ...
... naar een inclusieve ontmoetingsplek voor alle leeftijden.
2. Actief woonlandschap
Organisatie – waar komt de energie vandaan?
Tool: Herenboeren Tool: Levensbos
Coöperatief organisatiemodel waarin bewoners samen hun voedselproductie organiseren en beheren.
Schoolpleinen en sportcomplexen opstellen voor de buurt
Organisatie Vorm
Gebruikers
Tool: Buurtdeals
Organisatiemodel waarin gemeente, partners en bewoners via samenwerking, subsidies en boomadoptie gezamenlijk groen realiseren
Buurtdeals: bewoners + gemeente beheren groen, speelplekken, routes en pleinen samen
Landgoed Burgst Gebruikers Organisatie Vorm
3. Nabij woonlandschap
Een verbonden wijk waarin voorzieningen en mensen dichtbij zijn
15-minuten wijk
• Voorzieningen binnen loop- en fietsafstand voor alle doelgroepen.
• Afstandscirkels gericht op kinderen, ouderen, gezinnen en sporters.
Heldere en veilige dagelijkse routes
• Terugbrengen van 50 naar 30 km/u op alle wijkwegen.
• Oversteken veiliger maken met korte oversteeklengtes en duidelijke voorrang.
• Kruispunten ontwerpen met prioriteit voor voetgangers en fietsers.
Doorlopende, goed verlichte wandel- en fietspaden door elke buurt.
• Rolstoel- en rollatorvriendelijke rondes in alle kernen.
• Logische verbindingen tussen scholen, parken, centra en OV.
• Dagelijkse functies herkenbaar, goed bereikbaar en logisch verbonden.
Sterke verbinding met het centrum
• Bus/HOV sneller, betrouwbaarder en beter aangesloten
• Fietsroute langs de Mark als hoogwaardige, landschappelijke lijn.
• Verbeteren fietsroute via de Lunetstraat.
• Nieuwe stedelijke fietsverbinding via ’t Zoet.
Water als mobiliteitsnetwerk
• De Mark inzetten als watertaxilijn voor wijk–stad connecties.
• Binnenwijkse waterstructuur koppelen aan de Mark.
• Bruggen, pontjes en steigers voor betere oversteekbaarheid en toegankelijkheid.
Noordelijke Rondweg ondergronds
• Barrièrewerking opheffen en buurten verbinden.
• Ruimte creëren voor nieuwe groenstructuren en recreatieve routes.
• Versterken van verbindingen richting centrum en omliggende wijken.
Multimodale knooppunten
• Station Prinsenbeek als volwaardige hub: bus, fiets, deelmobiliteit, P+R.
• Wijkcentra voorzien van kleinere hubs voor deelauto’s, deelfietsen en pakketpunten.
• Goede bewegwijzering en veilige wandel- en fietsroutes naar hubs.
Slim parkeren
• Parkeren clusteren in verzamelplaatsen i.p.v. in woonstraten.
• Ruimte teruggeven aan groen, spelen en verblijf.
• Laadinfrastructuur integreren in hubs en clusterparkeerplaatsen.
3. Nabij woonlandschap
Vorm – wat moet meebewegen?
Organisatie Vorm
Gebruikers
Van auto dominant en barrière voor langzaam verkeer ...
OV-haltes ontwikkelen tot herkenbare knooppunten waar vervoer, overstap en verblijf samenkomen.
Van zwakke aansluiting op de stad ...
... naar een sterke stedelijke verbinding ... naar geremde snelheid en veilige oversteekbaarheid.
3. Nabij woonlandschap
Organisatie – waar komt de energie vandaan?
Organisatie Vorm
Gebruikers
Nu beginnen met ....
Bewoners-initiatief (Wijkdeal) : Buren ruilen gezamenlijk parkeervakken in voor een ‘Straathub’. De gemeente faciliteert dit met budget voor ontstenen en buurtgroen (BredaWijkdeal).
Co-creatie Buurt & Gemeente: Realisatie van de BuurtHUB. De gemeente verlaagt de parkeernorm, terwijl bewoners de overstap maken naar collectieve deelmobiliteit (bakfiets/deelauto).
Wijkcoöperaties & Lokale
Ondernemers: Transformatie van privé-garages en plinten naar buurtfuncties. Initiatief voor zorgpunten, pakketpunten en micro-werkplekken op ‘pantoffelafstand’.
Collectief Beheer (Stad in een Park): De gemeenschap beheert de wijk als één groot park. De gemeente zorgt voor autovrije corridors en publieke mobiliteits-services (zoals autonoom vervoer).
Straathub
Buurthub
Buurtfuncties
Gemengd woonlandschap
Een
adaptieve wijk waarin iedereen plek vindt, in elke levensfase
Slim bijbouwen in de bestaande structuur
• Verdichten op logische plekken, zonder de groene identiteit aan te tasten.
• Transformatie van grootschalige complexen waar kwaliteit ontbreekt.
• Gericht toevoegen van woningtypes voor ondervertegenwoordigde doelgroepen.
Mix van woningtypen voor alle levensfasen
• Van starters tot gezinnen, empty nesters en stadsveteranen.
• Variatie in koop/huur, prijscategorieën en woonvormen
• Flexibele plattegronden die met bewoners mee kunnen veranderen.
Splitsen, stapelen en optoppen
• Slim benutten van bestaande woningen door splitsing waar passend.
• Optoppen op draagkrachtige bouwblokken zonder aantasting van straatbeeld.
• Stapelen van functies om meer programma binnen dezelfde voetafdruk te realiseren.
Wonen verweven met voorzieningen
• Kleine commerciële functies op strategische plekken in de wijk.
• Wijkvoorzieningen opnemen in plinten en collectieve gebouwen.
• Grootschalige verdichting mogelijk bij Station Prinsenbeek en de centra Heksenwiel, Muizenberg en Gageldonk om draagvlak voor voorzieningen te vergroten.
Actieve plinten en levendige begane grond
• Overgangen met lage drempel: voortuinen, veranda’s, werkplekken, ateliers.
• Plinten die bijdragen aan ontmoeting, zichtbaarheid en ‘ogen op de straat’.
• Functiemenging afgestemd op de schaal van de buurt.
Collectieve woonvormen en tussenschalen
• Buurthuizen, gezamenlijke binnenterreinen en gedeelde voorzieningen.
• Co-housing, meergeneratiewonen en combinaties van zelfstandig + collectief wonen.
• Ruimte voor gedeelde werkplaatsen, tuinen en sportplekken.
Kwalitatief dichtheid toevoegen
• Compacte bouwvormen die licht, lucht en groen respecteren.
• Binnenhoven vergroenen en activeren.
• Randen van parken en routes benutten voor kwalitatieve verdichting.
• Sociale cohesie versterken door gemengde opbouw per blok of cluster.
• Gebouwen oriënteren op groene structuren en routes.
• Overgangen tussen wonen en landschap verzachten
4. Gemengd woonlandschap
Vorm – wat moet meebewegen?
Verdichting en functiemenging in bestaand stedelijk gebied
Heksenwiel
Muizenberg
De Donk
Hoogstedelijk — plek voor verdichting en sterke functiemenging
Werkmilieu — werkgebieden transformeren door wonen toe te voegen
Woonmilieu — verdichten met wonen en lichte werkfuncties
Centra — verdichting en versterking van voorzieningen en functiemenging
Verdichtingskansen
Parkeerhoven vergroenen en activeren
Organisatie Vorm
Gebruikers
Raaimoeren
en routes benutten voor verdichting.
III. Zorgklooster naast de school aan de landgoederenzone
Strategisch verdichten van de schoollocatie met een
met een kindcentrum. > Toegankelijk maken van de volkstuinen en de landgoederenzone,
Visualisatie M3H
Bertelsberg
Visualisatie M3H
Jeanette Houwingstraat
Randen van parken
Bron: M3H Architecten – O-team Haagse Beemden.
Jeanette Houwingstraat
Bertelsberg
Gageldonk
hebben bijvoorbeeld meubels over die ze op een recycling punt in de buurt kunnen inleveren. Zo kan iemand anders daar weer gebruik van maken.
4. Gemengd woonlandschap
INFOPAVILJOEN
Organisatie – waar komt de energie vandaan?
woningendelen- en splitsen
opstart van en -splitsen gaan wonen recycling punt in weer ge-
UITKIJKTOREN
OPSLAG
Dit is een simpel paviljoen waar informatie komt te hangen over het woningdelen en -splitsen. Hier kan ook op momenten iemand vanuit de gemeente aanwezig zijn om mensen verder te informeren. Bewoners die geïnteresseerd zijn kunnen elkaar via dit informatiepaviljoen vinden.
Wie kleiner gaat wonen of in een verbouwing zit, heeft tijdelijke opslag nodig. Dit maakt het hele proces een stuk eenvoudiger. Na de verbouwingen verdwijnen de opslagunits weer uit de buurt.
Organisatie Vorm
De uitkijktoren wordt ingezet om het gesprek met bewoners over hun eigen buurt op te starten. Bewoners kunnen samen uitkijken over de buurt en plekken aanwijzen waar ze graag verbetering zien. Het is een ludieke manier om via een ander perspectief naar de eigen buurt te kijken.
Gebruikers
Infopaviljoen
UITKIJKTOREN
uitkijktoren wordt ingezet om het gesprek met bewoners over hun eigen buurt op te starten. Bewoners samen uitkijken over de buurt en plekken aanwijzen waar ze graag verbetering zien. Het is een manier om via een ander perspectief naar de buurt te kijken.
stuk opslagunits ook op om geïnteresseerd
Platform Woonopgave. (2025). Beter benutten bestaande rijtjeswoningen: Kansen voor woningdelen, -splitsen en kleinschalig inbreiden. College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs.
Uitkijktoren als middel voor dialoog.
OPSLAG
Wie kleiner gaat wonen of in een verbouwing zit, heeft tijdelijke opslag nodig. Dit maakt het hele proces een stuk eenvoudiger. Na de verbouwingen verdwijnen de opslagunits weer uit de buurt.
RECYCLEPUNT
De uitkijktoren wordt ingezet om het gesprek met bewoners over hun eigen buurt op te starten. Bewoners kunnen samen uitkijken over de buurt en plekken aanwijzen waar ze graag verbetering zien. Het is een ludieke manier om via een ander perspectief naar de
Wie kleiner gaat wonen of in een verbouwing zit, heeft tijdelijke opslag nodig. Dit maakt het hele proces een stuk eenvoudiger. Na de verbouwingen verdwijnen de opslagunits weer uit de buurt.
In het recyclepunt kunnen mensen spullen brengen die ze niet meer nodig hebben. Wie kleiner gaat wonen, zal misschien een deel van de meubels weg moeten doen. Sommige mensen vinden het fijn als deze meubels een tweede leven kunnen krijgen. Het recycling punt kan bijvoorbeeld ook gereedschap te leen aanbieden.
Recyclepunt Tijdelijke opslagunits
RECYCLEPUNT
In het recyclepunt kunnen mensen spullen brengen die ze niet meer nodig hebben. Wie kleiner gaat wonen, zal misschien een deel van de meubels weg moeten doen. Sommige mensen vinden het fijn als deze meubels een tweede leven kunnen krijgen. Het recycling punt kan bijvoorbeeld ook gereedschap te leen aanbieden. 66
RECYCLEPUNT
In het recyclepunt kunnen mensen spullen brengen die ze niet meer nodig hebben. Wie kleiner gaat wonen, zal misschien een deel van de meubels weg moeten doen. Sommige mensen vinden het fijn als deze meubels een tweede leven kunnen krijgen. Het recycling punt kan bijvoorbeeld ook gereedschap te leen aanbieden.
Makersruimte
Café
De Moskes
Toekomstbeeld 2075
Noordelijke Rondweg
Het Ijzere Hek
Tuinzicht / Westerpark
Heksenwiel
Burgst
Somerweide
Station Breda-Prinsenbeek
Topsportcampus HB
Jachthaven De Hillen Asterdplas
Emerput
Muizenberg
De Moskes
Achter Emer
Hintelaken
Emer Noord
Zoet
De Donk
A16
Prinsenbeek
Hagebeemd
Hoge Vucht
Breda Centrum
Reflectie en vervolg
HAAGSE BEEMDEN
Reflectie & lessen voor de toekomst
Wat de Haagse Beemden kan betekenen voor soortgelijke naoorlogse wijken in Nederland
Bouw voort op wat er al is
Eén toekomstverhaal geeft richting
Ontwerp aan gemeenschappen
Stap voor stap durven testen en verbeelden
VOOR GENERATIES
Naoorlogse wijken gebouwd tussen 1950-1990. Ruim 5,5 miljoen woningen en 13 miljoen inwoners.
Van afstudeerproject naar praktijk
Wat betekent dit breder, en wat is de volgende stap?
Op 25 februari mag ik mijn afstudeerproject presenteren aan de wijk.
Afstuderen als middel voor dialoog
Van signalen naar politiek Van betrokkenheid naar actie
De bestendiging | 2075
Op welke manier kan jij bijdragen aan je wijk/buurt?
De wijk zal nooit ‘af’ zijn!
EEN WOONLANDSCHAP
VOOR GENERATIES
Een wijk die met haar bewoners meegroeit, van aanplant tot bestendiging
Toekomstperspectief voor de Haagse Beemden in Breda
27/01/2026
Afstudeerpresentatie
Patrick van Schaik
Academie van Bouwkunst
Amsterdam
Colofon
Afstudeerproject
Master Stedenbouwkunde
Academie van Bouwkunst Amsterdam
Titel: Woonlandschap voor Generaties
Locatie: Haagse Beemden, Breda
Commissieleden
Martin Probst (mentor)
Yvonne Witter
Auguste van Oppen
Toegevoegde commissieleden ten behoeve van examen
Tess Broekmans
Sander Maurits 27 januari 2026
- Patrick van Schaik
Een Woonlandschap voor Generaties