Jim de Valk-Master of Architecture-Begraafplaats Swifterband

Een nieuw dorp is pas waarlijk een gemeenschap als zij haar doden bij zich houdt.

Han Lammers, Commissaris van de koningin Flevoland

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Inleiding

Ik woon in een dorp zonder begraafplaats. Swifterbant valt onder de gemeente Dronten in Oostelijk Flevoland. Hoewel bij de oprichting van Swifterbant een begraafplaats nodig werd geacht binnen de grenzen van het dorp, is deze nooit gerealiseerd. Wij zijn een gemeenschap zonder plek voor de doden. Een plek om te gedenken en een plek die de geschiedenis van een gemeenschap weerspiegeld. Swifterbant is een dorp waarin je kunt leven, maar niet dood kunt zijn. Het contrast met mijn geboorteland, Tanzania kan niet groter zijn. Als kind ben ik opgegroeid naast een begraafplaats. Een begraafplaats die een onderdeel uitmaakte van dagelijks routes van tussen bestemmingen. Een plek waar dood en leven met elkaar zijn vervlochten. Een plek waar de samenleving voort leeft, ook na de dood.

Dood en openbare ruimte

Grondgedachte van het afstudeerproject is dat het hebben van een eigen begraafplaats het gemeenschapsgevoel voor de bewoners van Swifterbant zal versterken.

Met de dood gaat het individuele over in het collectieve, het persoonlijke in de collectieve herinnering. Dit was sterk voelbaar in de tijd dat de doden nog binnen de stadsmuur werden begraven.

De verdringing van de dood naar de periferie versterkt het taboe waarmee de dood is omgeven. Natuurbegraafplaatsen en het verstrooien van de as in de natuur zijn tendensen waarbij de doden geheel verdwijnen uit de sociale ruimte. Hiertegenover staat de tendens de begraafplaats juist weer deel te laten uitmaken van de openbare ruimte en het begraven weer deel te laten zijn van het dagelijks leven. Een gemeenschap zonder plek voor de doden is als het ware ontzield van een openbareruimte die de laatste fase van de levensloop van een samenleving voltooid.

Probleemstelling

Als vooronderzoek zijn een aantal begraafplaatsen geanalyseerd op het herdenken van overledenen in relatie tot de openbare ruimte. Uit de analyse zijn ontwerpthema’s gedistilleerd om de ontwerpopgave nader te specificeren. De gekozen plek is een openbaar park in het dropshart. Hoe kan een begraafplaats in een openbaar park worden geïnterageerd. Wat betekent dat voor de verblijfskwaliteit en welke interacties zijn gewenst en welke ongewenst. Naast de begraafplaats zijn ook andere programma onderdelen noodzakelijk. Zoals een aula, een receptie ruimte en een opbaarruimte. In hoeverre zijn deze functies aanwezig in het dorp en wat is de ruimtelijke en sociale relatie tot de begraafplaats.

Opgave

De locatie, park De Greente is een cruciale drager van het oorspronkelijk plan voor Swifterbant en nog steeds het hart van het dorp. Uitgangspunt voor het ontwerp is de bestaande groenstructuur zoveel mogelijk te handhaven en de gebouwen als autonome objecten daarin te situeren in analogie met een beeldentuin. Om versnippering van het groen te voorkomen dienen de paviljoens zo compact mogelijk te zijn. De paviljoens zijn architectonisch familie van elkaar wat vorm, materiaal en constructie betreft, overeenkomend qua tektoniek maar verschillend qua sfeer. Het ontwerp genereet verblijfsplekken in het park waardoor een interactie ontstaat tussen de dood en het dagelijks leven.

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Wie is Jim de Valk

Spelen bij de begraafplaats

Tanzania

Kind naast een begraafplaats

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Mwanza, Victoriameer

Route door de begraafplaats Route van mijn huis door de begraafplaats naar de yachtclub Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant

prehistorie op de bodem van de zee maakbare samenleving bang voor de wind

Swifterbant 2 jaar oud. 1965

land van maaidorsers en windmolens 1 op de 12 aardappels, uit Swifterbant De eerste bewoners van Swifterbant, Cees en Jannie de Valk vieren voor de laatste keer een jubileum in het Kombuis.

algemeen gemeenschap

geen plek voor de doden Swifterbant vanaf Kamperhoekweg: bomen, bos, kerktoren

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Begraafplaats Marknesse

Prehistorie Swifterbantcultuur -PTTF WPOETUFO )FU TLFMFUNBUFSJBBM WBO EF 4XJGUFSCBOUDVM UVVS XPSEU HFLFONFSLU EPPS FFO [FFS HSPPU BBOUBM MPTTF WPOETUFO %F[F [JKO WFSTQSFJE PWFS FFO HSPPU HFCJFE FO XPSEFO POEFS BOEFSF JO OFEFS[FUUJOHTDPOUFYU HFWPOEFO )FU MJKLU JO FFSTUF JOTUBOUJF POXBBSTDIJKOMJKL EBU FFO HSPFQ NFOTFO EJF BBO IFU CJK[FUUFO WBO FFO BBOUBM WBO IVO EPEFO WFFM [PSH CFTUFFEU WBO BOEF SFO EF CPUUFO BDIUFMPPT ASPOE MBBU TMJOHFSFO (SBWFO LVOOFO WFSTUPPSE PG HFSVJNE [JKO PG EF JOIPVE FSWBO WFSQMBBUTU EPPS FSPTJF 5PDI JT IFU BBOUBM EBBSWPPS XFM FSH HSPPU XBBS EPPS FFO CFXVTUF LFV[F BBO IFU GFOPNFFO UFO HSPOETMBH MJKLU UF MJHHFO %F WFMF MPTTF WPOE TUFO EVJEFO EBO PQ CFQBBMEF WPSNFO WBO IFU

FO TOJKTQPSFO JT FDIUFS NPFJMJKL HFCMFLFO JO WFMF PQHSBWJOHTSBQQPSUFO XPSEU OJFU EVJEFMJKL XFMLF WBO EF UXFF IFU CFUSFGU )JFSEPPS XPSEU IFU FSH MBTUJH WFSEFSF VJUTQSBLFO UF EPFO PWFS EF PPS[BBL PG EF DPOUFYU WBO EF TQPSFO *O JF EFS HFWBM LPNFO EF[F OJFU [P GSFRVFOU WPPS EBU FS FFO GVOEBNFOUFMF IBOEFMJOH BBO UFO HSPOE TMBH MJKLU UF MJHHFO

,JOEFSFO )FU UXFFEF EBU PQWBMU JO IFU TLFMFUNBUFSJBBM WBO EF 4XJGUFSCBOUDVMUVVS JT EBU IFU BBO UBM LJOEFSFO FSH MBBH JT JO WFSIPVEJOH UPU EF PWFSJHF MFFGUJKETDBUFHPSJFÌO 7PPSBM JO HSBWFO LPNFO [FFS XFJOJH LJOEFSFO WPPS )FU IPHF BBOUBM LJOEFSFO JO EF MPTTF WPOETUFO MJKLU EJU

HSBGSJUVFFM ;P JT IFU EFOLCBBS EBU NFO EPEFO FFSTU UJKEFMJKL CPWFOHSPOET OFFSMFHEF PN UF POUWMF[FO CJKWPPSCFFME PQ FFO TUFMMBHF PG EBU CFHSBWFO TLFMFUUFO BMT IFU WMFFT FFONBBM WFS HBBO XBT XFFS PQHFHSBWFO XFSEFO %F CPUUFO XFSEFO EBO NPHFMJKL PWFS FFO WFME WFSTQSFJE XFMMJDIU WFSHFMJKLCBBS NFU BT VJUTUSPPJFO PG FSHFOT OFFSHFMFHE 0PL LBO IFU [JKO EBU CJK HF[FUUF EPEFO XFFS PQHFHSBWFO XFSEFO WPPS FFO TFDVOEBJSF CJK[FUUJOH CJKWPPSCFFME CJK FFO MBUFS PWFSMFEFO OBBTU GBNJMJFMJE 7FSTDIJMMFOEF HSBWFO XBBSPOEFS EBU VJU ;PFMFO CJFEFO BBO XJK[JOHFO EBU EF EPEFO FSJO OJFU UFHFMJKL [JKO CJKHF[FU "BOHF[JFO FFO WSJK HSPPU EFFM WBO EF MPTTF CPUUFO VJU TDIFEFMT PG TDIFEFMGSBHNFOUFO CFTUBBU JT FS NJTTDIJFO TQSBLF HFXFFTU WBO FFO HSBGSJUVFFM HFSJDIU PQ IFU IPPGE PG EF TDIFEFM

'JH .FOTFMJKL TLFMFU 4XJGUFSCBOU 4 8BBSTDIJKOMJKL HSBG BSDIJFG (*"

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

WO1 graven Picardie, Frankrijk

Stolpersteine Observatorium, Swifterbant

Rouwen vanuit de auto Toronto

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

Saint Aubin sur Mer

Begin van de middeleeuwen kwamen regels over het verwerven van heiligheid en de hierachie daarin. Toen begon men in en rond de kerk te begraven.

Reden was de nabijheid tot de heilige altar, gewijde grond. ongedoopte kinderen en zelfmoordenaars werden buitengesloten.

N

Heiligeplek op een kruispunt

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

N

Begraafplaats de nieuwe ooster In 18e eeuw werd hygiene belangrijker dan religie, seculiere staat belangrijker dan de geestelijke macht. Sinds 1829 worden nieuwe begraafplaatsen in de regel buiten de bebouwde kom aangelegd.

Begraafplaatsen die later door bebouwing zijn omsloten zijn uitgegroeid tot belangrijke openbare plekken door het groen, de rust en de natuurwaarde.

Buitenplaats wordt begraafplaats

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen Kruispunt van vaarten Windsingel

Woonkern Industrie Kruispunt van wegen Begraafplaats

Opbouw Flevolands dorp. Bant, Noordoostpolder

Begraafplaats verstopt in de windsingel Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

Begraafplaats Bant

Begraafplaats Creil

Begraafplaats Ens

Begraafplaats Marknesse Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

Almerehaven

Begraafplaats, Almerehaven openbare route langs grafkamers

Openbare route langs de grafkamers

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

Joodse begraafplaats, Elburg

Elburg

Grafkamer in openbaar park Joodse begraafplaats, Elburg Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

Vissersmonument Urk Monument ter nagedachtenis aan Urkers die zijn vergaan op zee.

Geen stoffelijk overschot, geen hek, omheining i.t.t. andere begraafplaatsen op Urk. mooi uitkijk over het IJsselmeer

interactie tussen dood en leven in publieke ruimte Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Fascinatie, onderzoek begraafplaatsen

interactie tussen dood en leven in publieke ruimte Heiligeplek op een kruispunt

Grafkamer in openbaar park

Openbare route langs de grafkamers Begraafplaats verstopt in de windsingel

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Een begraafplaats in Swifterbant.

Waar?

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, Z I J P Om Swifterbant te begrijpen, moet je begrijpen waarom de IJsselmeerpolders zijn drooggelegd.

De IJsselmeerpolders/ Zuiderzeewerken zijn met twee doelen gerealiseerd.

1. Einde maken aan watersnoodrampen.

2 Voedsel onafhankelijkheid van Nederland.

Boeren in de Z I J P

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, Z I J P

1942

1957

1968 Drie polders, volgorde drooglegging

Gemeente Dronten

Ontsluiting

Begraafplaatsen

2 dorpen zonder begraafplaats

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, Z I J P

Besloten ruimte in open ruimte Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, groei 1960-1964

2014-2030

park de Greente

1965-1969

1970-1990

Van 2000 naar 6500 inwoners.

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, bestemmingen

sport

kerk winkels school

park school

dorpshuis volkstuinen

school

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, gemeenschapsplekken

Het Combuis woonkamer van het dorp is gesloopt.

De Hoeksteen. Samen op weg kerk. Kerken willen kleiner gebouw met algemene functie De Steiger.

Huidig dorpshuis. Huisvest dezelfde functies als de Hoeksteen. plus Sport accomodatie

Gemeenschapsplekken functioneren niet

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, gemeenschapsplekken

Het Combuis (gesloopt)

De Hoeksteen

De Steiger (functioneert niet goed)

Programma onderdelen die nodig zijn voor een begraafplaats, zoals ceremoniezaal, opbaarruimte, ruimte voor een condoleance, zijn al aanwezig in het dorp.

- Ze liggen verspreid over meerdere plekken in het dorp, rondom deze gebouwen is niet een goede verblijfskwaliteit.

- De gezamenlijke oppervlakte is te groot waardoor ze niet optimaal kunnen functioneren.

- Ze zijn of gesloopt, worden gesloopt of functioneren niet.

Mijn voorstel is om deze programma onderdelen te concentreren in het dorpshart en een goede openbare verblijfskwaliteit te creĂŤren.

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, dorpshart

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Swifterbant, gemeenschapsplekken

opbaarruimte aula feestzaal spelen begraafplaats spelen cafe soos sport

Gemeenschapsplekken concentreren in het dorpshart

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Begraafplaats, opgave

Huidige situatie Dorpen in Flevoland. Dood gescheiden van Leven.

Erfenis christelijke cultuur. Dood op een heilige plek in de samenleving

cafe

Begraafplaats Swifterbant. Begraven in een openbaar park.

Dood onderdeel van het dagelijks leven

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Park de Greente

Oorsprongkelijk ontwer p: Van Mourik N

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Park de Greente

Bushalte

Bibliotheek

Toren

Bestaande situatie N

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Park de Greente

Bestaande situatie

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Park de Greente

Park de Greente Bestaande situatie bomen

bestaande situatie bomen

N

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Park de Greente

Oorsprongkelijke Eiken

Later geplante bomen Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

onie

Uitvaart, verloop en programma

opbaren

condoleance / ceremonie

LELYSTAD opbaren

begrafenis

receptie

28dagen

condoleance / ceremonie

crematie

Multifunctioneel

opbaren

LELYSTAD opbaren

begrafenis

begrafenis

28dagen

condoleance / ceremonie

crematie

Specifiek

zaal min. 200 plaatsen kantoor gaderobe, tioletten gemeenschapsruiimte

condoleance / ceremonie

receptie

keuken bijzetten bar berging opbaren cafe/ restaurant

receptie

bijzetten

familiekamer wasruimte pantry opbaarplek

opbaren

receptie

condoleance / ceremonie

begrafenis

receptie

ca 300 graven LELYSTAD 28dagen

receptie

condoleance / ceremonie

LELYSTAD

300 urnen bestemmingen condoleance / ceremonie crematie strooivijver herinneringswand

opbaren

begrafenis

bijzetten

receptie

28dagen

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014 opbaren

bijzetten

receptie

crematie

condoleance / ceremonie

bijzetten

receptie

Ontwerp park Doorgaande routes

Toestroom bezoekers

Zichtassen

Zichtvakken

Routes

Spelen

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Parkeer plaatsen Ontwerp park

Verbreding

Doorgaande routes

Toestroom bezoekers

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Ontwerp park

Zichtassen

zichtvakken

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Ontwerp park

Pad

Spelen

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Ontwerp park

Aula

Skatebaan

Opbaarruimte

Bushalte

Cafe Toren

Speeltuintjes Grafkamer

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Ontwerp park

opbaren

condoleance / ceremonie

LELYSTAD opbaren

crematie

begrafenis

receptie

28dagen

condoleance / ceremonie

bijzetten

receptie

Opbaarruimte

Speeltuintjes Positie opbaarruimte in het park

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Opbaarruimte aanzicht

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Opbaarruimte langsdoorsnede

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

5.

4.

3.

2.

1.

Opbaarruimte 1. Hof 2. Entree onder luifel 3. Familiekamer 4. Wasruimte 5. Afscheidsruimte

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Impressie kijkend naar de grafkamer Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

opbaren

condoleance / ceremonie

LELYSTAD opbaren

crematie

begrafenis

receptie

28dagen

condoleance / ceremonie

bijzetten

receptie

Positie opbaarruimte in het park

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

5.

2.

3.

1.

4.

5.

6.

7.

Aula 1. Entree 2. Garderobe 3. Familiekamer 4. Kantoor 5. Berging 6. kapel 7. Zaal

N Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Aula dwarsdoorsnede, entree

Aula entree Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Aula dwarsdoorsnede, kapel

Aula parkzijde Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Aula langsdoorsnede

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

opbaren

condoleance / ceremonie

LELYSTAD opbaren

crematie

begrafenis

receptie

28dagen

condoleance / ceremonie

bijzetten

receptie

Impressie kijkend vanaf opbaarruimte naar plein

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Grafkamer vanaf dwarsstraat Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

1.

2.

Grafkamer 1. Herinneringswand 2. Strooivijver 3. Grafveld 4. Urnenwand

3.

4.

N

Grafkamer plattegrond Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Grafkamer dwarsdoorsnede

Grafkamer strooivijver Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Grafkamer vanaf skatebaan Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

opbaren

condoleance / ceremonie

LELYSTAD opbaren

crematie

begrafenis

receptie

28dagen

condoleance / ceremonie

bijzetten

receptie

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

1.

4.

2.

3.

5.

Cafe 1. Cafe 2. Verkeersruimte 3. Keuken 4. Berging 5. Buiten berging 7. Aparte ruimte

N

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Cafe straatzijde Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Cafe parkzijde

Cafe dwarsdoorsnede

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014

Impressie cafe en aula, kijkend vanaf kerktoren

Begraafplaats Swifterbant Jim de Valk Afstudeerproject Academie van Bouwkunst 2014