Maro Lange - Theatre of Transformation

Theatre of Transformation.

The City Decor of Almere

Maro Lange Architecture

Maro Lange lange_199@hotmail.com +31 6 43482166 Master of Architecture Academy of Architecture Amsterdam Comission: Bart Bulter Hannah Schubert Machiel Spaan External commission: Ricky Rijkenberg Stephan Verkuijlen Copyright 2024 2

Theatre of Transformation

3

4

Theatre of Transformation

Inhoud 01. Manifest 02. Almere: de geplande stad Gewonnen uit de Zuiderzee Van experiment naar volwaardige stad Cultuur in een new-town 03. De locatie 04. Het Stadsdecor Het Stadsdecor Theaterprogramma Strategie 05. De waarde van de Ruïne Onderwerp voor kunst Re-use 06. De opgave 07. Locatieanalyse Oorspronkelijk plan Bestaand gebied Focusgebied Het Kasteel Fundering Oost Fundering West Kloostermoppen Hekwerken 08. Ontwerpstrategie Herschikking van de elementen Mass / void Betekenis materialen 09. Het Ruïnetheater Het Ruïnetheater De Toren De Foyer De Kleine zaal De Tribune De Coulisse Overzicht interventies 10. Het Rietheater Het Riettheater Het kader Entreepaviljoen 11. Het Bostheater Het Bostheater Entreepaviljoen Het entreepad De Tribune en het Podium 12. Het Steentheater 13. Route De Muur Wandelementen 14. Dag als een bezoeker 15. Bronvermelding 16. Dankwoord

5

6

Theatre of Transformation

01. Manifest

7

Manifest 1/3

Een onafgebouwde ruïne. De kenmerkende kasteeltoren die boven de bomen uitsteekt. Achtergelaten bouwmaterialen. Verhalen over een kinderlokker die op het terrein zou wonen. Verhalen over illegale feestjes in een leeg zwembad in de kelder. Verhalen over een hond die achter je aan kwam als je over het hek klom.

Het Kasteel Almere, en de bijbehorende legendes fascineerde mij 15 jaar geleden al. Sinds 2002 is de bouw van de beoogde trouwlocatie gestaakt en het terrein ontoegankelijk. Maar als tiener moest ik dit merkwaardige bouwwerk van dichterbij bekijken. Een gefabriceerd houten opstapje maakte het opmerkelijk makkelijk om het terrein te betreden. Ik was duidelijk niet de enige die deze plek van dichtbij wilde zien. Eenmaal op het terrein moest ik mij door overwoekerde natuur een weg zien te banen om bij het kasteel te komen. Het gebouw voelde kwetsbaar, aan haar lot overgelaten. Het was een leeg omhulsel, als een bouwwerk in een filmdecor.

8

Theatre of Transformation

9

10

Theatre of Transformation

11

12

Theatre of Transformation

13

14

Theatre of Transformation

15

16

Theatre of Transformation

17

18

Theatre of Transformation

19

20

Theatre of Transformation

21

22

Theatre of Transformation

Manifest 2/3

Doordat er 23 jaar niet naar het gebied is omgekeken is het gebied op natuurlijke wijze getransformeerd: Krakers bewonen het gebied, het gebied wordt gebruikt als grasweide voor schapen van de boer om de hoek, en de natuur heeft in samenspel met de achtergebleven ruïnes en bouwmaterialen spectaculaire vormen aangenomen. Naast het duidelijk zichtbare kasteel, zijn ook andere gebouwen en landschappelijke elementen van het oorspronkelijke plan al deels gebouwd, en veranderd in ruïnes. De contouren van de geschiedenis staan als een tekening in het landschap gekerfd. De verhalen in combinatie met de ruïnes en het verwilderde landschap resulteren in een plek met karakter, een plek die tot de verbeelding spreekt. De half afgebouwde structuren laten tevens interpretatie over voor een vervolg van de plek. De plek is uniek in haar fysieke voorkomen maar ongedefinieerd in het gebruik. Dit maakt dat al het denkbare nog mogelijk is op deze locatie en dat mijn fantasie op hol slaat.

23

24

Theatre of Transformation

25

26

Theatre of Transformation

27

28

Theatre of Transformation

29

30

Theatre of Transformation

31

32

Theatre of Transformation

33

Manifest 3/3

Een spontane plek als deze is een zeldzaamheid in de verder tot in de puntjes geplande stad Almere. Dit maakt dat de plek nu al een bepaalde kwaliteit met zich meebrengt. En, het mystieke voorkomen van de plek zoals zij nu is zit stevig in het collectief geheugen van de Almeerder gekerfd. Dit spontane en mystieke karakter zijn belangrijke kwaliteiten om te bewaken. Maar deze kwaliteit wordt op dit moment slechts door een handjevol mensen ervaren, de mensen en dieren die daadwerkelijk gebruik maken van de plek. En een beetje voor mensen als ik, die een fascinatie voor de plek hebben en met drones over het gebied vliegen. De plek moet een bestemming krijgen zodat meer mensen deze kwaliteit kunnen ervaren, maar deze bestemming moet niet teniet doen aan de bestaande kwaliteit van het gebied.

Nog langere (formele) leegstand pakt bovendien waarschijnlijk nadelig uit voor het gebied. Met de vraag naar meer woningen is ook dit gebied een potentiële locatie voor woningbouw. Het gebied is al verkocht aan een projectontwikkelaar die een plan heeft om 850 woningen te bouwen. Het huidige bestemmingsplan laat dit niet toe, maar de politieke druk om woningbouw toch toe te staan groeit. Dit zou de in potentie meest waardevolle plek van de stad veranderen in wederom een nieuwe woonwijk: er is in Almere geen tekort aan bouwgrond, wel aan unieke plekken die tot de verbeelding spreken en inspireren.

Ergens tussen loslaten en ingrijpen ligt mijn opgave: te weinig doen maakt dat het gebied hoogstwaarschijnlijk eindigt in een door commercie gedreven herontwikkeling; een ingrijpende interventie zou afbreuk doen aan de mystiek van het gebied. Daarom wil ik een functie die samensmelt met het gebied. Een functie die kan wortelen, maar die niet domineert. En een functie die, passend bij het karakter van het gebied, spontaniteit en verassing teruggeeft aan de groeiende stad Almere.

34

Theatre of Transformation

35

36

Theatre of Transformation

37

38

Theatre of Transformation

39

40

Theatre of Transformation

02. Almere: de geplande stad

41

Gewonnen uit de Zuiderzee In 1932 werd de Afsluitdijk gebouwd, en veranderde de Zuiderzee in het Ijsselmeer. Dit was het begin van de drooglegging van de twaalfde provincie van Nederland: Flevoland. Flevoland is in beginsel vooral bedacht om te voorzien in extra landbouwgrond. Pas later, na de Tweede Wereldoorlog, kwam men tot inzicht dat Flevoland ook voor een ander doel gebruikt kon worden: grootschalige huisvesting. Met name de snel groeiende bevolking van Amsterdam kan uitweiden naar twee nieuwe steden in de polder: Lelystad en Almere.

bron: Canon Noordoostpolder

42

Theatre of Transformation

bron: Hans Peters/Anefo/Nationaal Archief

43

1950

1970

1990

2023

44

Theatre of Transformation

In 1975 worden de eerste woningen gebouwd in Almere, in het stadsdeel Haven. In het oorspronkelijke plan van Flevoland is Almere de tweede stad van de provincie na de hoofdstad Lelystad. Echter zal Almere, door haar gunstige ligging nabij de Randstad, uitgroeien tot de met afstand grootste stad van de provincie. Anno 2023 telt Almere 223.183 inwoners, bijna drie keer zoveel als de circa 80.000 inwoners van Lelystad. Het inwonersaantal van Almere zal zich de komende jaren naar verwachting fors verder gaan uitbreiden, met het plan om in het komende decennia 60.000 woningen te bouwen zal Almere de vijfde stad van Nederland kunnen worden.

45

Van experiment naar volwaardige stad Almere is op het gebied van architectuur altijd een experimentele stad geweest. Van de meerkernige stedenbouwkundige opzet tot experimentele woonvormen, tot grote landschapskunstwerken. Het motto was lang: het kan in Almere. Een waardevolle instelling, die de stad en architectuur in het algemeen veel gebracht heeft. Maar de stad is inmiddels meer dan een experiment. Almere is met haar ruim 220.000 inwoners tot een volwaardige stad gegroeid.

46

Theatre of Transformation

bron: Benthem Crouwel

bron: Almere 2.0

bron: BDG Architecten

47

nt

verhouding

ARBEIDSPLAATSEN ALS PERCENTAGE VAN DE BEVOLKING PER REGIO

oordelijke Cultuur in een new-town

ok weinig

Een stad is meer dan een verzameling, weliswaar goed ontworpen, gebouwen. Mensen maken de stad. en eenduidig Mensen worden betrokken bij een stad, op moment dat zij binding voelen met de plek. Dit gevoel van ver-

bintenis lijkt in Almere nog te moet groeien. Almere is opgezet als een woonstad, met veel forensen die nsrijke sectoren dagelijks naar de grote steden trekken om te werken. Inmiddels begint Almere echter zelf een grote(re)

uwe

g.

het peil

an

stad te worden, en zal het zich de komende tijd moeten gaan ontwikkelen als een meer zelfstandige stad.

De verdichting van het Centrumgebied, de forse uitbreiding van Hogeschool Windesheim, en nieuwe stadse wijken in Almere Poort en Pampus zullen hierbij helpen. Almere begint uit de puberteit te stappen, en zich te ontwikkelen tot een volwassen stad.

Wat ook bij een volwassen stad hoort, is een levend cultuuraanbod. Cultuur kan helpen om identiteit te geven aan een stad. Dit is iets wat in Almere echter nog flink achterblijft.

oorgroeien tot

nselijk voor het

voorzieningen

Almere heeft weinig arbeidsplaatsen t.o.v. de omvang van de bevolking

epalen in hoge

Bron: CBS / NEO Observatory

het economisch

ors ingezet op

rsterken van

CULTUURAANBOD VAN DE 50 GROOTSTE GEMEENTEN VAN NEDERLAND Index op basis van het culturele aanbod, gemeten per hoofd van de bevolking

mische Agenda

clusters die

onomie,

t eigen

nsluiting

er goede

mengde

en. Omdat

ot deel juist

ordt daar veel Het culturele aanbod in Almere blijft ver achter bij steden met een vergelijkbare omvang. Bron: Atlas NL gemeenten

48

Theatre of Transformation

Bron: Trouw, 30 mei 2018

49

Van de cultuurinstellingen die er wel zijn, zijn opvallend veel theatergroepen: de rood onderstreepte in onderstaande tabel. De theatergroepen die voor mij opvallen zijn instellingen die vaak op wisselende locaties in de stad/in het landschap hun optredens doen. Ik vind dit een mooie vorm van kunst, omdat het een dialoog aangaat met de plek. Het kan in mijn inziens bijdragen aan het vormgeven van de identiteit van in dit geval de stad Almere.

Bron: Actuele ontwikkelingen Cultuur in Almere, 2020

50

Theatre of Transformation

Theatergezelschap Gouden Haas

Theatergezelschap Vis a Vis

Suburbia bij de Stadsboerderij

Strandlab bij het Almere Strand

51

De locatie van twee van de wat bekendere theatergroepen Vis a Vis en Suburbia staan op dit moment onder druk. De locatie van Vis a Vis wordt bedreigd door mogelijke geluidsoverlast voor een nog te bouwen woonwijk, en het gebouw waar Suburbia in is gevestigd wordt mogelijk gesloopt. Van het weinige aanbod aan cultuur dat er is, lijkt er ook nog een deel te verdwijnen.

Bron: Almere deze Week, 12 oktober 2023

52

Theatre of Transformation

Bron: De Architect, 17 april 2023

53

54

Theatre of Transformation

03. De locatie

55

6

Projectlocatie De projectlocatie waar ik mij op gefocust heb is het gebied waar Kasteel Almere deels gebouwd is. Het gebied heeft in het bestemmingsplan een reacratieve functie, en wordt ook in de toekomstvisies van de stad zodanig benoemd. In het Meerjarenperspectief Groen-blauw van de Gemeente Almere wordt het gebied aangeduid als een recreatieve bestemming in het toekomstige ‘stadsbos van de toekomst’

wat willen we bereiken?

bron: Meerjarenperspectief Groen-Blauw, Gemeente Almere

56

Theatre of Transformation

MEERJARENPERSPECTIEF GROENBLAUW ALMERE stadslandschap bos, park, water, strand, e.a. recreatief fietsnetwerk fiets vaarnetwerk Blauwe As recreatieve bestemming

versterken stadslandschap transformatie Almeerderhout naar stadsbos van de toekomst aanleg nieuwe natuur Eemvallei uitbreiden natuurnetwerk verkennen verbetering recreatief fietsnetwerk aanleg recreatieve track uitbreiden recreatief vaarnetwerk verkennen nieuwe recreatieve bestemmingen verkennen landschap(en) Almere Pampus aansluiting wijk op groen versterken

versterken landschap Oosterwold/Eemvallei - agrarisch woonlandschap, natuur + voedsel Nieuw Land - wetlands (delta natuur) water- + natuurontwikkeling De Baai - randmeren waterrecreatie, natuur + identiteit

57 0

1

2

3 km

58

Theatre of Transformation

59

Veel verschillende plannen zijn al langsgekomen in de 23 jaar dat het gebied leegstaat. Van een pretpark, tot casino, tot mogelijke Floriade-locatie. Op het moment van schrijven zijn er grofweg twee plannen die serieus ter discussie staan: Woningbouw, of het plan volgens oorspronkelijk plan afbouwen met hotel/welness en trouwfunctie.

Ook zijn er twee mogelijkheden omtrent het eigendom van de plek: of een commerciële partij die de regie heeft om het gebied te herontwikkelen, of de gemeente die de regie in handen neemt en het gebied terug in gemeentelijke handen krijgt.

Bron: Omroep Flevoland, 29 november 2023

60

Theatre of Transformation

Bron: Almere deze Week, 14 februari 2023

Bron: Almere deze Week, 19 december 2023

61

62

Theatre of Transformation

04. Het Stadsdecor

63

Het Stadsdecor Het zien van deze foto triggerde iets bij mij. De ruïne wordt gebruikt als een decor voor een trouwfoto van één van de krakers die op het terrein woont. Ha, leuk dacht ik, dan wordt het toch nog gebruikt zoals het in eerste instantie bedoeld was, als trouwlocatie. Maar de foto deed mij ook denken aan een theaterdecor, waarin een schouwspel zich afspeelt achter de wanden van de ruïne. Het ongedefineerde karakter maakt dat mensen zelf invulling gaan geven aan de plek, het triggert de verbeelding.

Dit voortdurende triggeren van verbeelding maakt dat het gebied een enorme artistieke potentie heeft. Dit heeft mij het inzicht gegeven dat de mystiek van het gebied omgezet kan worden in kunst. De achtergebleven structuren en de verwilderde natuur kunnen dienen als decor voor een voorstelling, expositie of een festival.

64

Theatre of Transformation

Bron: Patrick Photography

65

Theaterprogramma In mijn visie wordt het gebied een verzamelplek voor theater. Het overige culturele aanbod van Almere kan hier op aanhaken. Een belangrijke vraag die ik mij gesteld heb: op welke manier is theater en het gebied te verenigen?

66

Theatre of Transformation

67

Strategie Het theaterprogramma dient twee functies: de functie als drager en de functie als catalysator. De functie als drager houdt in dat het theaterprogramma zelf moet wortelen in het gebied. De functie moet een vaste plek krijgen en één worden met het gebied. Theater moet de identiteit worden van de plek.

De functie als catalysator houdt in dat de theaterfunctie meer culturele en meer informelere activiteiten zou moeten aantrekken. Op deze manier kan het gebied geleidelijk en spontaan doorgroeien.

68

Theatre of Transformation

Drager

Catalysator

69

Het formele programma van theatervoorstelling kan samengaan met het meer informele programma.

Gedurende de zomeravonden zal er een formeel programma geprogrammeerd zijn. De overige tijden van het jaar en de dag kan het gebied op verschillende, meer informele, manieren gebruikt worden. Als publiek parkgebied, kleinschalige horeca, exposities of trouwfeestjes.

11:00

12:00

13:00

14:00

15:00

16:00

17:00

18:00

19:00

20:00

21:00

22:00

O

N

D

Formeel programma: (buiten)theater voorstellingen, kleinschalige horeca Informeel: openbaar parkgebied, exposities, kleinschalige horeca, lezingen, trouwfeestjes, etc.

J

F

M

A

M

J

J

A

S

Formeel programma: (buiten)theater voorstellingen, kleinschalige horeca Informeel: openbaar parkgebied, exposities, kleinschalige horeca, lezingen, trouwfeestjes, etc.

70

Theatre of Transformation

bron: Suburbia

Informele activiteit gedurende de dag (bron: Patrick Photography)

Theaterprogramma en horeca gedurende de avond (bron: Suburbia)

71

72

Theatre of Transformation

05. De waarde van de Ruïne

73

De Ruïne als onderwerp voor kunst Het gebied en gebouw is voor een groot deel in verval geraakt. Dit verval wordt door veel mensen verafschuwd maar het heeft tegelijkertijd ook een bepaalde aantrekkingskracht. Een ruïne wekt melancholische gevoelens op en triggert de verbeelding. Het doet je afvragen wat er in verleden gebeurd is, maar laat je ook fantaseren over toekomstige mogelijkheden. Dit is wat mij betreft een belangrijke ruimtelijke eigenschap van het bestaande gebied die we zouden moeten omarmen, en gebruiken voor het vervolg van de plek.

‘De moderne ruïne is onbedoelde kunst, die uitnodigt tot subversieve acties en gedachten, alternatief ruimtegebruik en onconventionele vormgeving.’

- Mark Minkjan De ruïne is een fenomeen, die in de geschiedenis vaak onderwerp voor kunst geweest is. Van de tekeningen van Piranesi tot het werk van Anselm Kiefer, tot de foto’s van Yves Marchand en Romain Meffre. Dit roept bij mij de vraag op: op welke manier zou het Kasteel Almere onderwerp kunnen worden van kunst?

74

Theatre of Transformation

Piranesi’s tekeningen

Het werk van Anselm Kiefer

75

Het werk van Yves Marchand en Romain Meffre

Het werk van Yves Marchand en Romain Meffre

76

Theatre of Transformation

77

Kasteel Almere (bron: Patrick Photography)

78

Theatre of Transformation

79

Re-use Een andere waarde van deze ruïne is een meer praktische: de achterblijfselen. Er is een schat aan bouwmaterialen achtergebleven, er liggen al funderingen waar op verder gebouwd kan worden, en een enorm casco waar we in en rondom kunnen bouwen.

Funderingen, bouwmaterialen, ruïnes. Deze drie vormen de basis voor mijn plan, het is mijn rol als architect om deze elementen met elkaar in balans te krijgen. Op die manier is het gebied op een circulaire manier, met weinige nieuwe middelen, te herontwikkelen.

‘Ruins are the end and simultaneously the start of architecture’ - Sou Fujimoto

80

Theatre of Transformation

Funderingen

Bouwmaterialen

Ruïnes

81

82

Theatre of Transformation

06. Opgave

83

Mijn project, Theatre of Transformation, is een alternatief plan voor Kasteel Almere. Een transformatie waarin de poëzie van de ruïne als ontwerpuitgangspunt wordt genomen. Een transformatie die is ontworpen met de achtergebleven bouwmaterialen, waardoor er amper nieuwe grondstoffen nodig zijn. Een transformatie die niet wordt gedreven door commercie, maar waar een culturele functie wordt ingepast waar de stad Almere zoveel behoefte aan heeft.

Theatre of Transformation. The City Decor of Almere 84

Theatre of Transformation

85

86

Theatre of Transformation

07. Locatieanalyse

87

88

Theatre of Transformation

89

Oorspronkelijk plan. bron: Penta Architecten

90

Theatre of Transformation

91

92

Theatre of Transformation

93

1. Het Kasteel

2. Westfundering

3. Oostfundering

4, Gepland restaurant

5. Geplande muur modeltuinen

9. Entreebrug

10. Geplande aanlegsteiger

12. Slangenmuur

94

Theatre of Transformation

13. Stapel kloostermoppen

14. Tijdelijke bewoners

15. Verwilderd bos

16. Schapenweide

17. Hekwerk

95

Focusgebied Eerder heb ik geschreven over ‘De Drager’ en ‘De Catalysator’. De drager zou een centrale plek op het terrein moeten hebben van waaruit de activiteit zich kan uitbreiden. Mede om deze reden ben ik mij gaan focussen op een centrale plek van het gebied, waar zich Het Kasteel en twee funderingsvelden zich bevinden.

Deze drie plekken zijn tevens interresant omdat zij alle drie hun eigen karakter hebben: de Ruïne, het Bos en het Riet. Deze drie verschillende plekken kunnen drie verschillende theatertypologiën faciliteren.

• • •

Het Ruïnetheater waarin de bestaande ruïne als decor voor de voorstelling wordt gebruikt. De wanden van de ruïne vormen de voorgrond van de voorstelling.

Het Bostheater waarin het bos als decor voor de voorstelling wordt gebruikt. De voorstelling speelt zich af in bos.

Het Riettheater waarin het rietlandschap als decor voor de voorstelling wordt gebruikt. Het rietlandschap is de achtergrond van de voorstelling.

Een derde voordeel van deze drie plekken is de maatovereenkomst tussen elkaar. Hierdoor zijn deze plekken geschikt om op een circulaire manier bouwmaterialen uit te wisselen.

96

Theatre of Transformation

Drager

Catalysator

97

Bos

98

Ruï

ïne

Theatre of Transformation

Riet

99

Bostheater

100

Ruïneth

heater

Theatre of Transformation

Riettheater

101

ca. 60 m

ca. 50 m

d = ca. 7m

ca.

ca. 50 m

ca. 2 102

Theatre of Transformation

ca. 60 m

ca. 50 m

ca 9,5 m

ca. 150 m 50 m

ca 9,5 m

d = ca. 7m

250 m 103

104

Theatre of Transformation

105

Kasteel Almere vanaf de voorzijde, met kunstwerk van Kamp Seedorf

106

Theatre of Transformation

De binnenplaats van het Kasteel

De achterzijde van het kasteel

107

Betonnen wandelementen

Betonnen kanaalplaten

108

Theatre of Transformation

Kloostermoppen en houten rode kozijnen

Houten elementen

Stalen dakconstructie

109

110

Theatre of Transformation

111

Doorsnede oorspronkelijk plan

112

Theatre of Transformation

113

114

Theatre of Transformation

115

116

Theatre of Transformation

117

Funderingstekening oorspronkelijk plan

118

Theatre of Transformation

119

Doorsnede oorspronkelijk plan

120

Theatre of Transformation

121

122

Theatre of Transformation

123

124

Theatre of Transformation

125

Funderingstekening oorspronkelijk plan

126

Theatre of Transformation

127

128

Theatre of Transformation

129

Een stapel kloostermoppen overgroeid door natuur

130

Theatre of Transformation

De kloostermoppen hebben vooral op de onderzijde een fraaie textuur en veel kleurnuances

131

132

Theatre of Transformation

133

134

Theatre of Transformation

Dergelijke hekwerken staan om een groot deel van het terrein

135

136

Theatre of Transformation

08. Ontwerpstrategie

137

Herschikking van de elementen Mijn rol als architect is om de elementen die er zijn te herschikken. De bouwmaterialen, de funderingen, de ruïnes. Ik heb mijzelf als doel gesteld om de herontwikkeling te ontwerpen met (nagenoeg) uitsluitend de bouwmaterialen die op het terrein te vinden zijn.

138

Theatre of Transformation

139

140

Theatre of Transformation

Mass / void Tijdens het proces ben ik geïnspireerd geraakt door het idee van mass/void. Niet goed te vertalen naar het Nederlands, maar massa/leegte komt het meest in de buurt. Een voorbeeld: Doordat vloervelden uit het kasteel worden weggezaagd vormt er zich een open hoge ruimte die zo kan dienen als theaterzaal. Diezelfde vloervelden vormen de basis voor een nieuwe massa op één van de bestaande funderingsvelden. De gecreërde leegte in het kasteel en de nieuwe massa hebben dezelfde vorm en afmeting, het zijn puzzelstukjes die ooit in elkaar paste. Tijdens het ontwerpproces had een verandering op zowel de leegte ofwel de massa consequenties voor de andere, een interessant spanningsveld.

141

Betekenis materialen De verschillende bouwmaterialen zijn toegepast volgens een bepaalde logica, uitgaande van de manier waarop deze in het bestaande plan al functioneren. Op die manier breng ik nieuw en bestaand bij elkaar en wordt het gebied voor de bezoeker herkenbaar.

142

Theatre of Transformation

metselwerk - begeleider

beton - neutraal casco

hout - doorgang

143

staal - verbinder

hekwerk - veiligheid

144

Theatre of Transformation

145

146

Theatre of Transformation

09. Het Ruïnetheater

147

Het Ruïnetheater Het Ruïnetheater is het grootste theater van het gebied, ingepast in het Kasteel. Het beginpunt voor het ontwerp van dit theater is de decorwand. De wanden van de binnenplaats van het Kasteel dienen als decor voor de voorstelling. Hiervoor bevinden zich de plekken voor de bezoekers, hierachter bevinden zich de plekken voor de artiesten.

Naast de theaterfunctie is het Kasteel ook een verzamelplek voor het gehele terrein, waaronder een restaurant/bar, werkplekken, kleedruimten en opslag.

148

Theatre of Transformation

Een Romeo & Julia voorstelling. Bron: Todd Rosenberg

149

150

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

151

152

Theatre of Transformation

153

154

Theatre of Transformation

155

156

Theatre of Transformation

157

coulisse

ronde toren/kleine zaal

158

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

entreebrug

gemetselde schoorsteen

tribune

stalen kolommen voor stabiliteit grote toren/bar-restaurant entreedeuren tribune

foyer

brug naar landschap

159

De Toren Het eerste deel van het gebouw waar de bezoekers binnenkomen is de hoge toren. De begane grond van de toren dient als bar/restaurant. Een bestaande schacht die doorloopt tot de top van de toren wordt gemetseld met de kloostermoppen van het terrein. Deze schacht wordt een centrale openhaard waar bezoekers zich op kunnen warmen voordat de eerste voorstelling begint.

Er worden kanaalplaten in de bovenliggende vloeren weggezaagd, om elders hergebruikt te worden, en om een interressant lichtspel in de redelijk donkere toren binnen te laten.

160

Theatre of Transformation

Eerste verdieping toren

161

De Foyer De grootste ingreep in het Kasteel is in de oostelijke lage vleugel. Hier zijn de buitenwanden, kanaalplaten en dakspanten gedemonteerd. Dit resulteert in een open buitenruimte die kan dienen als foyer. Vanaf dit balkon van waaruit je over het landschap kijkt kan de bezoeker drie kanten op: naar de grote tribune in de binnenplaats van het Kasteel, het landschap in naar de overige theaters, naar de Kleine Zaal in de ronde toren.

162

Theatre of Transformation

163

De Kleine Zaal De Ronde Toren is het enige element van de oostvleugel die gehandhaafd blijft. Deze staat als een vrij staande toren grenzend aan de buitenfoyer. De kanaalplaten uit drie verdiepingen zijn open gezaagd om een hoge sculpturele ruimte achter te laten. De kanaalplaten zijn zodanig weggezaagd dat de overblijfselen nog net omhoog blijven door de bestaande gains en oplegnokken.

164

Theatre of Transformation

165

De Tribune De Tribune is op de plek van de voormalige binnenplaats van het Kasteel gesitueerd. Een deel van de binnenplaats vloer is gedemonteerd zodat de tribune de ruimte heeft om naar beneden te zakken. In deze ruimte is een tribune gemetseld van de kloostermoppen. De tribune is omringd door de binnenplaats wanden van het kasteel, waarachter het theaterschouwspel zich kan afspelen.

166

Theatre of Transformation

167

168

Theatre of Transformation

169

De Coulisse Achter de wanden van het decor bevindt zich de Coulisse. De acteurs lopen hier achter het decor van opening naar opening. Omdat zij snel van de ene plek naar de andere moeten bewegen zijn in een deel van de kanaalplaten sparingen gemaakt, waar een trap in te bevestigen is. Deze vloerdelen worden elders weer hergebruikt.

170

Theatre of Transformation

171

172

Theatre of Transformation

173

Overzicht interventies Op de pagina hiernaast een overzicht van de interventies die gedaan zijn in Het Kasteel. De materialen die worden gedemonteerd in Het Kasteel worden hergebruikt op de andere locaties in het terrein.

174

Theatre of Transformation Ingrepen overzicht - kasteel

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

175

176

Theatre of Transformation

10. Het Riettheater

177

Het Riettheater Het Riettheater is gesitueerd op het open rietveld aan de oostkant van het terrein. Dit theaterpaviljoen is geïnspireerd op een perspectivisch theater als het Drottningsholms Slottsheater. In het Riettheater omkaderen betonnen elementen een scene waarin het theaterspel zich afspeelt. Door het steeds verkleinen van deze betonnen kaders vormt zich een perspectivisch beeld en kunnen de spelers achter de kaders tevoorschijn komen op het podium. Het landschap achter het podium functioneert als het decor van het theaterspel.

178

Theatre of Transformation

Drottningholms Slottstheater

Drottningholms Slottstheater

179

Als je als bezoeker in het paviljoen staat, en richting het podium kijkt, ervaar je het paviljoen als een gesloten gebouw waarin de focus ligt op het podium en het decor. Op moment dat je echter opzij kijkt, kijkt je gemakkelijk door de betonnen kaders heen het rietlandschap in. Door deze open opzet heeft het paviljoen weinig visuele impact op het landschap. Het paviljoen kan meer gesloten gemaakt worden door doeken tussen de kaders te bevestigen en licht op bepaalde plekken wel of niet binnen te laten.

180

Theatre of Transformation

Vrij gebruik

Tijdens voorstelling

181

182

Theatre of Transformation

183

184

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

185

entreepaviljoen

zitplek bezoekers

spanten

coulisse podium

186

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

187

188

Theatre of Transformation

189

Het Kader Het kader wordt gebouwd van gedemonteerde kanaalplaten, en stalen spanten uit Het Kasteel.

• Eén hele kanaalplaat uit de oostvleugel van Het Kasteel wordt platgelegd, de lengte van deze kanaalplaat komt overeen met de afstand tussen twee funderingsbalken. Er worden twee sparingen uit deze kanaalplaat gezaagd om de twee verticale elementen in te bevestigen.

• De twee verticale elementen zijn delen van een kanaalplaat die uit het Coulisse deel van Het Kasteel gezaagd zijn. De schuine kant wordt in de grond gefixeerd en wordt onderaan bevestigd met stalen L-profielen die van de HEA balken van de dakopbouw van Het Kasteel te maken zijn.

• De bovenkant van het kader wordt gemaakt van weer een hele kanaalplaat uit de oostvleugel van Het Kasteel die op zijn kant wordt bevestigd. Om de trekkrachten op te nemen van de kanaalplaat (die niet gemaakt is om op zijn kant te liggen) wordt de bovenflens van een HEA balk onder de plaat doorgetrokken.

190

Theatre of Transformation

vloerdelen uit de Coulisse

hele vloeren uit de oostvleugel

vormen samen kader voor het Riettheater

191

De achterzijde van het kader is te gebruiken om elektra en licht te bevestigen en uit het zicht van de bezoekers te houden

192

Theatre of Transformation

193

Entreepaviljoen Op een grote bestaande funderingspoer wordt een entreepaviljoen gebouwd. Dit torentje van metselwerk dient als begeleider voor het publiek die het hoogteelement van een afstand zullen zien. In het paviljoentje is ruimte voor een kleine ticketoffice.

194

Theatre of Transformation

metselwerk

betonnen latei

houten deur

195

196

Theatre of Transformation

11. Het Bostheater

197

Het Bostheater Het Bostheater wordt gerealiseerd op de westelijke fundering. Het bos in het midden dient als decor voor de voorstellingen, en een tribune wordt op de funderingsbalken hieromheen gebouwd. Dit theater is een wat kleiner laagdrempeliger theater waarin het landschap een grote rol speelt.

De bezoeker komt bij het Bostheater door een smal pad die door het riet snijdt, langs het entreepaviljoen, totdat het pad uitmondt in de tribune.

198

Theatre of Transformation

Thorington Theatre

Children will Listen theatervoorstelling in het bos

199

200

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

201

tribune podium in het bos

entreepaviljoen

entreepad

202

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

zitplek

203

204

Theatre of Transformation

205

Het Entreepaviljoen Het Entreepaviljoen heeft een tweeledige functie: enerzijds dient het als ticketoffice op de begane grond en anderszijds dient het deel op de eerste verdieping als plek voor de techniek. Net boven het riet uitstekend kan licht op de voorstelling in het bos geschenen worden.

Het paviljoen is opgebouwd uit de kanaalplaten die uit de ronde toren van Het Kasteel zijn gezaagd. De hoogtes komen letterlijk overeen met de opening die in Het Kasteel is ontstaan.

206

Theatre of Transformation

207

ronde toren in Kasteel

208

Theatre of Transformation

gedemonteerde vloervelden en stalen spanten

nieuw paviljoen bij Bostheater

209

Het Entreepad Het pad om bij het Bostheater te komen snijdt door het riet, waardoor je als bezoeker ondergedompeld wordt in het landschap. De kanaalplaten die uit de hoge toren van Het Kasteel worden gezaagd worden hier voor gebruikt. Op deze kanaalplaten wordt een metselwerk pad gemetseld die wederom als begeleider voor de bezoekers dient.

gemetseld pad

kanaalplaat stalen L-profiel

210

Theatre of Transformation

211

De Tribune en het Podium Het metselwerk pad mondt uiteindelijk uit in een metselwerk tribune. Twee rijen hoog, waardoor deze nog net onder het riet blijft. De tribune kijkt uit op het bos, die op talloze manieren in te richten is als podium voor een voorstelling.

212

Theatre of Transformation

213

214

Theatre of Transformation

12. Het Steentheater

215

Het Steentheater Niet alle kloostermoppen die op het terrein liggen zijn nodig om de nieuwe interventies mee te maken. De stenen die wel nodig zijn worden op zo’n dergelijke manier weggehaald dat de plek van de grote stapel kloostermoppen zelf ook een theater wordt. Dit theater doet denken aan een oude ruïne van een stenen amfittheater.

216

Theatre of Transformation

217

tribune

podium

aankomstpad

218

Theatre of Transformation

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

219

zwarte lijnen = bestaand witte lijnen = nieuw

220

Theatre of Transformation

221

222

Theatre of Transformation

223

224

Theatre of Transformation

13. Route

225

De Muur De bestaande muur die op het terrein staat kan worden gebruikt als begeleider voor bezoekers die het terrein opkomen. Een nieuw publiek pad die het terrein doorkruist loopt net langs deze muur en wordt de route naar de verschillende theaters vanaf de parkeerplaats.

226

Theatre of Transformation

227

Wandelementen De prefab betonnen wanden die worden weggehaald uit de oostvleugel van Het Kasteel worden in het landschap op hun kant gelegd, en dienen als zitplekken in het landschap. Een klein zitmomentje tussen het lopen tussen de verschillende theaters. Ook zorgen dit soort interventies ervoor dat dit terrein moeilijk te onderhouden is en dus zal voorgroeien tot een volwaardig bos.

228

Theatre of Transformation

229

230

Theatre of Transformation

231

232

Theatre of Transformation

14. Dag als een bezoeker

233

234

Theatre of Transformation

235

16:30 - aankomst op het terrein

236

Theatre of Transformation

237

17:00- in het restaurant

238

Theatre of Transformation

239

18:30 kleine zaal

240

Theatre of Transformation

241

18:45 onderweg in het landschap

242

Theatre of Transformation

243

19:00 aankomst Rietheater

244

Theatre of Transformation

245

19:15 voorstelling Riettheater

246

Theatre of Transformation

247

20:15 onderweg naar Bosttheater

248

Theatre of Transformation

249

20:30: voorstelling Bostheater

250

Theatre of Transformation

251

21:30: in de foyer in het Ruïnetheater

252

Theatre of Transformation

253

21:45: voorstelling in het Ruïnetheater

254

Theatre of Transformation

255

256

Theatre of Transformation

15. Bibliografie

257

Bibliografie / inspiratie • • • • • • • • • • • • • • • • • •

258

Abondoned Places, Henk van Rensbergen, juli 2019 Architecten de Vylder Vinck Taillieu, TOTO, september 2019 Architectuur en Landschap, Clemens Steenbergen, 16 juli 2005 Atmospheres, Peter Zumthor, 2006 Cultuur in Almere, Cultuurparticipatie van Almeerders, Gemeente Almere, Cutting Matta-Clark the Anarchitecture Investigation, Mark Wigley, 27 april 2018 De Ambachtsman, Richard Sennett, 2008 Ecokathedraal, Louis le Roy, februari 2002 Het Detail, Marjolien van Eig, 2021 Maquettes, bedenken, maken, overtuigen, Arjan Karssen & Bernard Otte, juni 2013 Meerjarenperspectief GroenBlauw, Gemeente Almere, maart 2020 Openluchttheaters in Nederland, Eric Alexander & Nico van der Krogt, 20 mei 2011 Onmoderne architectuur Hedendaags traditionalisme in Nederland, Hans Ibelings, 2004 The Landscape of Affordances, RAAF, november 2020 Ruïnes in Nederland, Uitgeverij Waanders, 1997 Ruin and Redemption in Architecture, Dan Barasch, 29 maart 2019 The Architectural Review, juli/augustus 2023 Tweede Natuur, Een langzame, natuurlijke transformatie als alternatief voor sloop, Hannah Schubert, 2018

Theatre of Transformation

259

260

Theatre of Transformation

16. Dankwoord

261

Dankwoord Mijn afstuderen was een enorm intensief, maar ook zeer leerzaam en inspiratievol, proces. Ik had nooit tot dit eindresultaat kunnen komen zonder de hulp van anderen. Met speciaal dank aan: Mijn liefdevolle partner Kim, die mij niet alleen tijdens mijn afstuderen, maar mijn hele Academie periode heeft gesteund.

Mijn ouders die mij eveneens altijd onvoorwaardelijk hebben gesteund.

Verder enorm grote dank aan: Bart Bulter Hannah Schubert Machiel Spaan Jos van Hulst Guillaume van der Maas Jaap Steenkamer Thijs de Zeeuw Tom Struyf Loretta So Agnieszka Panasiuk Tara Tayyebi Fard Menno Ubink Stephan Verkuijlen Ricky Rijkenberg

262

Theatre of Transformation

263