HET SCHEVENINGSE BOS een nieuwe radicale ingreep RAIDUN SCHOTT ACADEMIE VAN BOUWKUNST ontwerp intuïtieve analyse landschappelijke analyse
Intuïtief logboek als onder deel van: Afstudeerproject van Raidun Schott Master landschapsarchitectuur Onder begeleiding van Hannah Schubert (mentor), Paul de Kort (commissielid), Yttje Feddes (commissielid) Academie van Bouwkunst in Amsterdam, 2025-2026
2
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
3
Ontwerp Introductie
08
Fascinatie Methode Prent
10 10 12
Locatie
18
Intuïtieve Analyse Werkwijze Intuïtief logboek Verwonderen Sferen Aardbewoners Conclusie
Intuïtieve analyse Intuïtief logboek Plekken van verwondering Aardbewoners
20 22 36 37
Landschappelijke analyse Geschiedenis Expressie van de bodem Scheveningse bosjes Noordzaak
40 42 48 50 54
Concept Levensspanne Tijd Beleving concept Ruimtelijk concept
62 68 70 72 74
Ontwerp Focus gebied Natuurlijke structuur Acties Ontwerp Aardbewoners Vier principes Stol en Loo Wering Traa
78 80 86 98 114 132 134 136 146 156
Een nieuwe radicale ingreep
160
Methode
164
Bronnen
166
04
Het Scheveningse Bos
08 10 67 71 76
Landschappelijke Analyse Inventarisatie Locatie Dimensies
08 08 10
Geschiedenis Grote schaal Groenzone Reliëf Typering groen gebieden Expressie van de bodem
12
Project schaal Lagen Dwarsdoorsnede Ecologie Randen Veldkaart Toegankelijkheid Scheveningse bosjes Conclusie
34 34 38 40 42 52 54 58
18 18 19 20 32
60
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
05
Dit logboek is onderdeel van mijn afstudeerproject, Het Scheveningse Bos; een nieuwe radicale ingreep. Het project vertrekt vanuit de karakteristieken van mijn essay Praktisch Poëtisme: intuïtie, observatie, inter-zijn en helderheid. Een manier van werken waarin intuïtie het feitelijke vormt, en het voelen van een plek evenveel waarde heeft als het feitelijk analyseren ervan.
vastgelegd in foto’s en schetsjes. Thuis keek ik terug en reflecteerde: waarom juist dit beeld, dit gevoel, deze plek? Gaandeweg begon de blik te verschuiven - van puur ervaren naar het herkennen van vergane informatie, patronen en relaties. Alles samen is hier gebundeld: een intuïtief archief van wat mij heeft geraakt en opviel.
Met dit afstudeerproject als beproeving van deze werkmethode en een fascinatie voor een oude prent ben ik het gebied ingedoken. In eerste instantie om te voelen, als mens met open zintuigen. Door aanwezig te zijn, en echte lokale kennis op te doen - kennis die door het lichaam gaat. Ik liet me leiden door verwondering. Verwondering bepaalde waar ik liep, waar ik stil stond, wat ik vastlegde. De momenten die me raakten heb ik
06
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
07
Gedurende zes weken ben ik twee keer per week op vast gezette dagen en tijdstippen naar het gebied gegaan. Zonder vaste route. Alleen het startpunt bepaalde ik vooraf, gebaseerd op de delen van het bos die ik nog niet had verkend. Vanaf daar liet ik de route ontstaan, door verwondering. Door datgene wat mijn aandacht trok: een plek die uitnodigde om te gaan of te blijven, een detail dat vragen opriep, een sfeer die veranderde. Verwondering ging niet alleen over wat mooi of bijzonder was, maar ook over wat schuurde, ontbrak of ongemakkelijk voelde. De route werd daarmee geen vooraf bepaalde lijn, maar een spoor van plekken van verwondering.
08
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
09
10
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
11
12
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
13
Een laan die momumentaal aanvoelt die je het gebied in leidt. De laan volgend is de aandacht gevestigd op de trap aan het einde van de laan. Waar leidt dit naartoe? wat komt er tevoorschijn op de oude duintop?
14
Het Scheveningse Bos
Teleurstelling. niks. ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
15
16
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
17
18
Het Scheveningse Bos
De Beheerwandeling. Verwondering over de kennis van lokale experts en de betrokkenheid van bewoners, vrijwilligers, organisaties en verenigingen bij het gebied. Zo veel mensen die zich met het groen in Den Haag bezighouden, die elk paadje, elk blaadje op de duim kennen. Verbazing over hoe elke kleine verandering zoveel emoties los kan maken bij bewoners die het gevoel hebben dat het gebied van hen is.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
19
De werkgroep.
20
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
21
22
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
23
Door een natuurlijke laagte in de kronen toppen aan de oostkant zet de ochtendzon een groepje naaldbomen in de schijnwerpers. Automatisch gaat de aandacht daar naartoe. De ochtend is hun moment.
24
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
25
26
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
27
28
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
29
Op de top van de Belvedere duin staan oude corsicaanse dennen die het hoogste punt accentueren. De drie wegen die ernaartoe leiden hebben daardoor elk een soort poort. ‘De poorten naar de top’, het hoogtepunt.
30
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
31
Elke poort een net andere vorm
32
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
33
34
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
35
Het dakje. De overkapping.
36
Het Scheveningse Bos
. De paraplu.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
37
Cultuur historische bomen met unieke grillige uitstraling die gelijk opvallen. Zij vertellen de geschiedenis zonder woorden.
38
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
39
40
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
41
Het groene decor dat het monument het podium geeft. Een stille aanwezigheid die niet zelf het middelpunt vormen, maar hun schoonheid dragen door dat ze iets anders laten stralen.
Contrast. Glad fietspad wat omgeving vloeid.
42
Het Scheveningse Bos
door alle structuren van de
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
43
44
Het Scheveningse Bos
Het zandige pad - verborgen, maar toch officieel. Het roept het gevoel op écht in de natuur te zijn, niet slechts in het stadsbosje. Het pad wisselt voortdurend van karakter: smal pad tussen dicht struikgewas, smal pad met open gras; een breed pad met breed open grasvlakte, vervolgens een open zandvlakte. Wat dit pad maakt is de afwisseling, het gevoel van ontdekking, de kleine verrassingen onderweg.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
45
Wat opvalt, is de veelheid aan materialen waaruit de paden zijn opgebouwd. Verrommeling.
De al bestaande onduidelijkheid - voor wie welk pad bedoeld is - wordt er door versterkt. Ook de recent aangelegde halfverharding past niet in de omgeving: een laag die het pad probeert te definiëren, maar in plaats daarvan de vanzelfsprekende leesbaarheid van het landschap en genius loci aantast. 46
Het Scheveningse Bos
Verwondering over de hoeveelheid stikstofminnende planten, snelgroeiers en exoten.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
47
Olifantenpaden, geitenpaadjes, desire paths.
Desire paths - wenspaden - dat is een mooie benaming. Wat ontbreekt er, dat mensen anders willen lopen? Zoeken ze de kortste, meest efficiënte route? Of juist de langste, waar het voelt als ontdekking? Is dat waar men het gevoel van écht in de natuur zijn, niet geleid willen worden door wat vooraf is uitgestippeld, maar zelf het spoor willen vormen? Zijn het juist die omwegen die naar de mooiste plekken leiden? 48
Het Scheveningse Bos
Bij het bewandelen van een desire path zag ik de eerste dagvlinder die ik in het gebied heb gezien. Een klein open plekje, kruidenrijk grasland, niemand te bekennen. De geitenpaadjes geven verstoring, maar zijn ze wel zó slecht? Of geven ze ook meer verbondenheid met de omgeving, meer resonantie?
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
49
50
Het Scheveningse Bos
Herfstkleuren, een stille beloning voor het oog dat wil zien.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
51
52
Het Scheveningse Bos
Een oud pad wordt desire path. Leidend naar... niks? of toch wel! Een eigen zelfgemaakte plekje, om even alleen te zijn. Waar het leven langs je kan ruisen, en je voor een moment stil kan staan in de tijd.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
53
Nog geen 3 minuten lopen uit elkaar
54
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
55
Het stadsbos, het park, zij maken plaats voor bos. Het gevoel keer en er verschuift iets van binnen.
56
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
57
58
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
59
Jeugdsentiment - dit was ook mijn speeltuin: een open zandvlakte in het binnenduinbos.
60
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
61
Onzichtbaar leven dat zich één seizoen per jaar onthult.
62
Het Scheveningse Bos
Na gesprekken met lokale experts begin ik informatie door hen gegeven ook op andere momenten te zien. De trommelzwam onderaan de stam verraadt dat de boom van binnen rot is. Kijk omhoog - en ja, het is zichtbaar. Het effect van gedeelde kennis: wat eerst onzichtbaar was, krijgt ineens betekenis.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
63
64
Het Scheveningse Bos
Mensen die hun huis hebben verloren en de bosjes als nieuwe woonplek kiezen. Niet alleen slapen in een tent, maar echt een ‘thuis’ maken. Groene schuttingen, buitenkeukens, openlucht woonkamers - een eigen wereld in het groen.
‘Dit park is ook van ons’, met graffiti gespoten op een prullenbak. Van wie? Is het wel van iemand? Na wat onderzoek een campagne van de Dolle Mina’s. Vrouwen willen zich ook veilig voelen in het park.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
65
plekken van verwondering uit de intuïtieve analyse
De locaties van plekken van positieve verwondering zijn hier aangeduid. Ze liggen verspreid door het gebied. Vaak ontstond deze verwondering door contrasten, een lichte plek die verschijnt in een donker bos, een uniek element dat opvalt tussen de rest, of een plek die een bepaald gevoel of energie gaf.
66
Het Scheveningse Bos
sferen bos uit de intuïtieve analyse
De Scheveningse Bosjes kennen een grote variatie aan sferen. Deze worden bepaald door vegetatietypen, bijzondere kenmerken en verschillende identiteiten. De verschillen lijken te zijn ontstaan door een samenspel van invloeden. vaak gevormd door culturele invloeden, soms door natuurlijke factoren.
bos stadsbos park ‘landgoed’ bos bosje cultuur bos laan sterke eigen identiteit
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
67
Bos Deze kern was de enige plek die voelde als écht bos. Natuurlijke omgeving met mooie gelaagdheid, van kronen, naar middenlaag, naar ondergroei. Verwildering. Hier voelt het alsof je echt opgenomen en omgeven wordt door het bos, soms zelfs overweldigend.
Stadsbos Het grootste gedeelte van het gebied heeft de sfeer van stadsbos. Er gebeurt veel, je hoort verkeer in de verte, ziet sporen van honden, hardlopers, kinderen. Er is vaak een mengsel van soorten en sferen, een zekere rommeligheid zonder duidelijk iets te zijn.
Park Deze delen voelen aan als park. De omgeving rond de waterpartij is ook zo ontworpen, hier is de Engelse landschapsstijl goed terug te zien. De gecureerde doorkijkjes, vormen en ‘momenten’ geven het gevoel van bij de natuur zijn, maar geleid door de ontwerpers hand.
68
Het Scheveningse Bos
‘Landgoed’ bos Niet echt onderdeel van een landgoed, maar wel het statige gevoel. Dominant beuk wat openheid geeft in onderlagen, waar je beweegt tussen de zuilen van stammen, onder de dichte kronen.
Bosje Een aantal kleine plekken zijn afgescheiden van het grote geheel door barrières. Deze ‘bosjes’ voelen gelijk anders, ondergeschikt, een plek waar niemand echt kijkt, waar alles mag. Veel exoten en snelgroeiers vinden hier hun plek waardoor de beleving eentonig en achtergesteld is.
Cultuur bos Je voelt dat dit bos een lange relatie met de mens heeft gehad, maar nu zijn eigen weg meer terug probeert te krijgen. Aan de grillige stammen die uit de stobben komen merk je dat er een verleden is, maar kan niet duiden wat.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
69
Laan Ondanks alle aanpassingen aan de Scheveningseweg is het nog steeds een herkenbare laan. Hij heeft een sterke identiteit en het aangelegen groen doet hier in mee, zij geleid de stromen.
Sterke eigen identiteit De plekken waar ik mij verwonderde door hun sterke eigen identiteit. Deze kunnen niet in de andere categorieën verdeeld worden.
70
Het Scheveningse Bos
Verwondering leidde niet alleen naar plekken, maar ook naar aardbewoners. De levende organismen die in de Scheveningse Bosjes leven of er gebruik van maken. Sommige ontmoetingen ontstonden vanzelf. Door te observeren, te kijken en te luisteren. Andere ontstonden in gesprek. Met mensen die ik onderweg tegenkwam of bewust heb opgezocht, omdat zij zich inzetten voor het gebied of er een uitgesproken mening over hebben. De Scheveningse Bosjes zijn een veelbesproken plek. Een plek waar veel aardbewoners iets van vragen, iets van vinden of iets van nodig hebben. Op de volgende pagina’s geef ik verschillende aardbewoners van de Scheveningse Bosjes een stem.
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
71
De nitrofiel
“Door de grote toename aan stikstof - en al die plassende Haagse honden - is er lekker veel voedingstof voor mij. Zo kunnen we ons goed verspreiden en versterken we onze concurrentie positie.”
De bewuste bewoner
“Waar ligt de grens tussen cultuur en natuur? Ik ben 84 jaar jong en studeer architectuur geschiedenis, je bent nooit uitgeleerd in het leven.”
De lokale expert - Haagse natuur
“Het haags groen is zo mooi, we moeten zorgen dat alle belangen hier een plek krijgen. Behoud en kwaliteit van de natuur en de ecologie, maar ook alle bewoners wensen.”
De Haagse hond
“Als mijn baasje mij meeneemt naar de Scheveningse bosjes ben ik altijd heel blij. Hier kan ik lekker rond banjeren en mijn eigen weg kiezen want de riem mag dan los!”
De boze bewoner
“En wij dan?! Het park is toch van ons?! Allemaal leuk en aardig die ecologie maar dat dode hout is lelijk en blokkeert onze paden.”
72
Het Scheveningse Bos
De lokale expert - Duinbehoud
“Ik houd me al jaren bezig met de ecologie van de oude duinen rond Den Haag. Dat is mijn werk, maar vooral mijn fascinatie. Er zijn duizenden soorten die de meeste mensen nooit zien. Alleen al de kleine torretjes hebben ieder hun eigen unieke kleuren en patronen. Wie goed kijkt, hoeft zich hier nooit te vervelen.
De cultuurboom (eikenstoven)
“Ik heb hier een lang verleden. Eerst hakte ze me altijd helemaal kaal, maar nu mag ik vrijuit groeien.”
De snelgroeier
“Ik word heel veel omgehakt en weggehaald. Waarom snap ik niet, ik vind het juist zo lekker hier. Al mijn jongen staan om mij heen en vormen de struik- en kruidlaag, zoveel anderen zijn er niet meer. Misschien is dat waarom...”
De exoot
“Ooit ben ik hier terecht gekomen door mensen handen. Ik kwam uit een ver land, maar eigenlijk vind ik het wel leuk hier. Ik kan vrij groeien en de concurrentie voel ik niet.”
De verzorgende bewoner (the caretaker)
“Altijd als ik ga wandelen neem ik mijn emmertje en grijparm mee. Er ligt zoveel vuil op straat. Zo kan ik mijn steentje bijdragen en blijf ik nog fit.”
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
73
De nachtegaal
“Mijn soort komt niet heel veel meer voor in Nederland. De mens noemt ons ook wel ‘kwetsbaar’ op de rode lijst. Maar in de Scheveningse bosjes zingen wij nog wel luidt. Al is het wel heel druk, steeds weer zoeken we de rustige bosjes op.”
De bos bewoner
“Samen met 90 anderen woon ik hier in de bosjes en andere groen gebieden in Den Haag. Ik ben naar Nederland gekomen om te werken, maar verloor mijn baan. Veel van ons werkten in de het Westland of de bollenvelden. Nu kan ik nergens naartoe en heb ik geen recht op opvang, daarom slaap ik nu hier in een tent. De meeste mensen lopen met een boog om ons heen maar gelukkig behandeld de boswachter ons menselijk .”
De externe expert - ecoloog
“Ik ben ingehuurd om hier ecologisch advies te geven. Ik werk hier nu al zo 5 jaar aan het ecologisch beheer. Het is belangrijk dat je niet alleen naar de toekomst kijkt, naar een eindbeeld, maar juist reageert op het verleden zodat je kan reageren op hoe de natuur op de ingrepen heeft gereageerd”.
De eekhoorn
“Ik vind het steeds wat griezeliger worden hier. Loslopende honden en katten zijn mijn grootste angst. Ook kan ik niet goed vluchten naar andere gebieden, daar liggen van die grote verharde lijnen tussen waar mijn leven helemaal niet zeker is.”
De bij
“Ik graaf mijn nest graag in de bodem, helemaal zelf. Perfect daarvoor zijn open zandvlaktes met bloemrijk of kruidenrijk grasland ernaast. Er zijn nu een paar plekken open zand, maar nog niet veel planten om mijn stuifmeel te halen.”
74
Het Scheveningse Bos
De bodem
“Vroeger was ik voortdurend in beweging. De wind bracht steeds een nieuwe laag kalkrijk zand. Nu lig ik vast. Langzaam word ik rijker, zuurder en voller met wat van boven komt. Ik draag nog altijd het leven dat op mij groeit, maar dat wordt ieder jaar een beetje moeilijker.”
De werkgroep
“Eén keer per maand steken we samen de handen uit de mouwen. Eigenlijk tuinieren we meer dan dat we beheren. Maar bijdragen hoeft niet groot te zijn. Juist de kleine ingrepen maken dat mensen zich verbonden voelen met deze plek.”
De dagvlinder
“Ik ben een indicator. Zie je mij, dan gaat het vaak goed met de natuur. Ik houd van zonnige graslanden, bloemen en warmte. Veel variatie in het bos dus!”
Het hondenbaasje
“Dit is een van de weinige plekken waar mijn hond echt los kan rennen. Dat gun ik hem. Van verstoring merk ik weinig. En als andere dieren last hebben, is er toch nog genoeg natuur om naartoe te gaan?”
De bakfiets moeder
“De speeltuin ligt mooi tussen het groen. Mijn kind kan hier spelen, rennen en vies worden. Even verderop bouwen we hutten van takken. Zo wordt het bos vanzelf onderdeel van onze jeugd.”
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
75
Christiaan Huygens
“Mijn weg bracht Den Haag en Scheveningen dichter bij elkaar. Het landschap tot iets toegankelijks en bruikbaars. Dat was de opgave van mijn tijd. De mens gaf richting aan de natuur. Die gedachte is, eeuwen later, nog altijd zichtbaar en door sommigen in stand gehouden.”
De levenswachter
“Ik ben boswachter, maar ze noemen mij ook wel levenswachter. Die naam draag ik met trots. Ik ontmoet de mensen die in de Bosjes leven, vaak ongezien. Wat zij nodig hebben verschilt. Een gesprek. Een hand. Een blik. Sommigen zoeken de schaduw. Anderen willen juist gezien worden. Voor allebei moet ruimte zijn.”
De vleermuis
“Overdag zie je me nauwelijks. ‘s Nachts wordt het bos van mij. Er zijn genoeg bomen om in te schuilen, maar voedsel en rust vind ik steeds minder. Toch heeft dit bos alles in zich om weer een rijk leefgebied te worden.”.
De elfenbankjes
“Je ziet mij misschien op een boomstam, maar mijn familie zit overal. Met duizenden schimmels verbinden we het bos onder de grond. We breken af, voeden op en brengen bomen met elkaar in contact. Meestal onzichtbaar. Steeds minder vanzelfsprekend.”
76
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
77
De Scheveningse Bosjes laten zich lezen in sferen. De beleving verschuift voortdurend. Tussen open en gesloten, licht en donker, geleid worden en zelf ontdekken. Het bladerdak, de hoogteverschillen en de vegetatie bepalen hoe een plek voelt en hoe je je erdoor beweegt. Ook paden spelen hierin een rol. Sommige leiden je bewust door het bos. Andere lijken vanzelf te ontstaan. De desire paths zijn daarin misschien wel de eerlijkste routes. Ze volgen geen ontwerp, maar herhaald gebruik. Langs zowel de officiële paden als de desire paths liggen plekken die iets bijzonders hebben, plekken van verwondering. Meestal door een gevoel dat moeilijk onder woorden te brengen is. Plekken met karakter, die vaak nauwelijks worden opgemerkt door het
78
vluchtig voorbijgaan ervan. Wat minstens zo opvalt is de betrokkenheid van de mensen die hier komen. Vrijwel iedereen lijkt een eigen relatie met het gebied te hebben. De hondenbezitter, de vrijwilliger, de wandelaar, de lokale expert, de dakloze bewoner. Die verbondenheid is bijzonder, maar brengt ook spanning met zich mee. Verandering voelt al snel als verlies. Er bestaat een grote toewijding. Lokale expers, vrijwilligers, werken aan het behoud en beheer van het gebied. Sommigen balanceren tussen tevredenstellen en beschermen, andere strijden openlijk voor meer ecologische ruimte. De bosjes zijn niet zomaar landschap; ze zijn ook een sociaal landschap waarin belangen, overtuigingen en verantwoordelijkheden samenkomen.
Het Scheveningse Bos
Er zijn eigenlijk drie thema’s die duidelijk spelen in het gebied: Toe-eigenning Verschillende groepen, verschillende verwachtingen, verschillende belangen door sterke verbondenheid. Dat uit zich op verschillende manieren van zorgzaamheid tot een gesloten houding tegenover verandering of herinterpretatie.
is het een plek om de drukte te ontvluchten - ooit met tolpoort, later voor iedereen toegankelijk. Flaneren voor de elite werd wandelen voor de stad. Nu zorgen de dakloze bewoners voor verdeeldheid: hun aanwezigheid roept ongemak op, klachten ook. Ironisch genoeg brengen zij misschien juist de meeste rust, want hun aanwezigheid houdt de recreanten op afstand. De natuur heeft daar stiekem baat bij.
Natuur vs Cultuur of Ecologie vs Gebruik De bosjes balanceren tussen ecologie en gebruik. Het gebied wordt veel gebruikt, maar ook verstoord. Menselijke wil en natuurwaarde botsen. Er is een disbalans. Sociaal stelsel De Bosjes liggen tussen villawijken, maar herbergen ook mensen zonder dak. Al sinds oudsher
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
79
Online bronnen Home - PDOK. (n.d.). https://www.pdok.nl/ Google Maps. (n.d.). Google Maps. https://www.google. com/maps Gesprekken Buiting, R. (2026, 18 mei). Persoonlijk gesprek, Dieren. Buiting, R. (2026, 19 maart). Online gesprek. Gemeente Den Haag (2025, 9 september). Bijwoning beheerswandeling Scheveningse Bosjes. Werkgroep Scheveningse Bosjes (2025, 13 september; 8 november; 13 december). Deelname aan werkgroepbijeenkomsten.
80
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
81
Auteur
Master Landschapsarchitectuur Academie van Bouwkunst, Amsterdam 2025-2026
Raidun Schott Commissie Hannah Schubert (mentor) Paul de Kort (commissielid) Yttje Feddes (commissielid)
Het Scheveningse Bos © Raidun Schott [2026]
Experts Ronald Buiting (bosbouw technisch advies) Sanne Beeren (advies boekwerk) Lokale experts (de meer-dan-mensen en mensen die er dagelijks rondlopen of zich inzetten voor het gebied via de AVN, IVN, of als zelfstandige) Toegevoegde leden t.b.v examen Willemijn van Manen Roel Wolters
82
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of op welke manier dan ook openbaar worden gemaakt, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. Alle beelden en illustraties zijn vervaardigd door de auteur, tenzij anders vermeld.
Het Scheveningse Bos
ontwerp | intuïtieve analyse | landschappelijke analyse
83
Het Scheveningse Bos