Abdessamed Azarfane-Master of Architecture-Bayt

een

alternatief

op

sociale

huisvesting

in

marokko

titel

Bayt een alternatief op sociale huisvesting in Marokko

afstudeerder

Abdessamed Azarfane (architectuur) afstudeercommissie

Jeroen Geurst (mentor) Rogier van den Berg Samir Bantal externe beoordelingscommissie

Peter Defesche Marcel van der Lubbe

Š 2014, Abdessamed Azarfane Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieĂŤn, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

voorwoord “Bayt is het Arabische woord voor huis. Maar niet het huis zoals wij dat kennen in Nederland. De term bayt beslaat in tegenstelling tot de letterlijke vertaling meerdere schaalniveaus van het huis, zijnde het huis als onderdeel van de ensemble en de eigen (leef)kamer als onderdeel van het huis.”

Zoals de titel doet vermoeden gaat dit project over huisvesting. De aanleiding hiervoor wordt gevoed door enerzijds een fascinatie en anderzijds frustratie. Een fascinatie voor de historische, lokale en culturele stedenbouw en architectuur in Marokko. Als je wandelt door de straten van de oude medina van Fez of Marrakech is het bijna onmogelijk om niet onder de indruk te zijn van de verschijningsvorm. In eerste oogopslag zal de medina niet imponeren vanwege haar architectonische uitstraling. Het is de manier waarop wonen en werken, arm en rijk, en het sociale leven op verschillende schaalniveaus, is geïntegreerd in een dicht stedelijk weefsel, gericht op de lokale context wat de medina een tot indrukwekkende en vooral inspiratievolle plek maakt.

Anderzijds wordt mijn motief voor dit project gevoed door een grote frustratie jegens de hedendaagse manier van bouwen in Marokko die in essentie niks meer te maken heeft met de eeuwenoude traditie in stedenbouw en architectuur en de manier waarop de sociale klasse van Marokko wordt weggezet buiten de stad. Door de introductie van de moderne “westerse” manier van stedenbouw en de snelle modernisering van het land is mijn inziens de leefomgeving van traditioneel Marokko grotendeels verloren aan het gaan, wat leidt tot discrepantie tussen leefomgeving en inwonende. Een verschuiving van het leven als gemeenschap, naar het leven als individu. Deze verschuiving heeft vooral een enorme impact gehad op de kloof tussen arm en rijk die niet perse groter werd, maar vooral zichtbaarder door de stijgende individualisering.

Vandaag de dag uit deze kloof zich in de manier waarop de lagere sociale klasse (oa. sloppenwijkbewoners) uit de stad wordt weggezet naar zogehete “new towns” buiten de stad, speciaal gebouwd en gesubsidieerd voor de minder bedeelde, onder het mom van liefdadigheid. In hoeverre is er eigenlijk nog sprake van liefdadigheid als segregatie en discrepantie hiervan een gevolg is? In hoeverre draagt deze “liefdadigheid” dan nog werkelijk bij aan de leefomstandigheden van de lagere sociale klasse? In hoeverre is het verwijderen van sloppenwijken de oplossing voor de doorgaande migratie naar de stad? Een probleem waarin politiek, strategie en ontwerp in elkaar verwikkeld zijn.

In dit afstudeerproject hoop ik niet alleen antwoorden te vinden op vragen, maar wil ik ook werken aan een mogelijke oplossing. Mijn doel met dit project is niet om en kant en klaar woonconcept te creëren, maar juist opzoek te gaan naar een andere denkwijze en methodiek, binnen de geldende randvoorwaarden. Het is mijn bedoeling om te inspireren en te provoceren. Alleen een goed doordachte strategie en plan in een ”realistische” setting kan op een positieve manier bijdragen aan het probleem. Ik kan hopen dat dit project mensen tot nadenken zet en ze uiteindelijk in de toekomst tot actie doet overgaan.

Bussum, 27 augustus 2014 Abdessamed Azarfane

inhoud

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

introductie

> aanleiding > ambities / doelstellingen

opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

frustratie & fascinatie “de aanleiding voor dit project wordt gevoed door twee hoofdaspecten, zijnde de frustratie jegens het herhuisvestingsbeleid voor sloppenwijkbewoners en de manier waarop deze worden weggezet buiten de stad, anderzijds mijn grote fascinatie voor de traditionele stedenbouwkundige modellen in Marokko welke vandaag de dag alleen als museumstuk te bezichtigen zijn�

organische gegroeide medina versus geforceerde gemaakte nieuwe wijken

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

7 / 162

ambitie & doelstelling “mijn ambitie in dit afstudeerproject is het zoeken naar een alternatieve denkwijze/methodiek voor het (her)huisvesten van de sociale klasse in Marokko�

niet meer ontwerpen vanuit getallen/orde/functie

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

9 / 162

meer ontwerpen vanuit behoefte/gebruik/beleving

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

10 / 162

introductie opgave

> context / historie > probleemstelling > opgave > case locatie

onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

van tentenkamp naar sloppenwijk “wat begon als positieve migratie voor de industrie ontwikkelde zich tot een grootschalig (huisvestings) probleem vandaag de dag�

oorspronkelijke tentenkampen nabij werkgelegeheid/industrie

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

13 / 162

groei van informele huisvesting aantal huishoudens 1974 aantal huishoudens 2010 jaarlijkse groei (gemiddeld) aantal huishoudens 2020 (prognose)

42.000 98.319 4% 124.400

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

14 / 162

in de buurt van Centre — Aîn Sebaâ

200 m

0

50

100

150 m

0 1 van 1

sloppenwijken in het stedelijk weefsel

in de buurt van Centre — Aîn Sebaâ

50

100

in de buu

150 m 1 van 1

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

15 / 162

klein | < 1 ha middel | 1 - 10 ha groot | > 10 ha

overzicht sloppenwijken in Casablanca

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

16 / 162

actuele statistieken bidonvilles bezet oppervlak huishoudens inwoners (5p/gezin) gem. oppervlak bidonville gem. aantal huishoudens gem. aantal inwoners

400-500 730 ha 98.319 491.000 1,5 ha 220 1100

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

17 / 162

het leven in de bidonville

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

18 / 162

uit het zicht uit de stad?

Om de stad, haar inwoners en bezoekers het zicht van de bidonville te onttrekken besloot de overheid muren te bouwen om de stedelijke bidonvilles. Deze muren hebben in de volksmond de naam â&#x20AC;&#x153;Wall of Shameâ&#x20AC;? gekregen, refererend naar de reden waarom deze muren in het leven zijn geroepen.

wall of shame

Uit het zicht uit de stad? Dat geld alleen voor mensen met oogkleppen op. Het probleem niet ontkennen betekend dat je er iets aan moet doen. Iets wat er niet is, hoeft ook niks aan te gebeuren. Negeren dus.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

19 / 162

conclusie bidonville De bidonvilles zijn relatief klein in omvang vergeleken met sloppenwijken elders in de wereld. Echter is het probleem in Marokko een probleem van grote aantallen welke doorgaans groeien met gemiddeld 4% per jaar. Leegstaande kavels in de stad zijn potentiele bidonvilles. Het verbergen van sloppenwijken is geen optie en ingrijpen is noodzakelijk. De manier waarop dat gebeurt bepaalt echter in hoeverre het resulteert in een duurzame oplossing, voor zowel de korte als langer termijn

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

20 / 162

het werkelijke probleem Vanuit het perspectief van de overheid zijn de bidonvilles het grote probleem. Uitroeien wordt gezien als de grote oplossing. Als je kijkt naar de geschiedenis dan is de bidonville niet zozeer het echte probleem, maar een gevolg van de snelle verstedelijking en tekort aan betaalbare huisvesting. Een probleem wat vandaag de dag nog steeds actueel is.

De bidonville is niet langer de oorzaak van het hedendaags probleem, maar een groot gevolg van het grote tekort aan betaalbare woningen in Marokko dat jaarlijks met ca. 2% groeit De gemiddelde jaarlijkse groei van bidonvilles tussen 1974 en 2007 bedraagt ca. 4%. Deze is groter dan de jaarlijke groei van het woningtekort. De bidonvilles zullen dan ook blijven groeien totdat goede en betaalbare huisvesting voor de sociaal lage klasse bereikbaar wordt.

1 exclusie van de samenleving vertaalt zich in rebels gedrag en opstanden jegens de overheid

overheid/ samenleving

4

2 probleemwijk

isolatie bidonvilles van stedelijk leven heeft geleid tot segregatie en opstandigheid

vicieuze cirkel van de problematiek

verstedelijking en vraag naar betaalbare woningen blijft groeien

woningtekort

3 bidonville

betaalbare woningen onbereikbaar voor sociaal lagere klasse

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

22 / 162

informele huisvesting

4%

tekort aan â&#x20AC;&#x153;formeleâ&#x20AC;? huisvesting Ondanks de grote moeite van de overheid om te voorzien in betaalbare huisvesting, lukt het haar niet om het woningtekort terug te dringen. Het woningtekort stijgt jaarlijks tussen de 2-4%, terwijl de bidonville jaarlijks groeit met 4-7%

casablanca jaarlijks benodigde woningen jaarlijks woningaanbod jaarlijks woningtekort

groei krimp

woningtekort actueel woningtekort Marokko actueel woningtekort Casablanca percentage van totaal

120.000 93.000 27.000

1.700.000 600.000 35%

2,5% formele huisvesting

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

23 / 162

conclusie probleemstelling De bidonville zijn niet langer het kernprobleem, maar juist een gevolg van het tekort aan betaalbare huisvesting. Het verwijderen van de bidonvilles lost het probleem niet, maar verschuift het probleem in de meeste gevallen naar elders of naar de toekomst.

Informele huisvesting zal blijven groeien zolang het tekort aan formele huisvesting oploopt. Los het woningtekort op, dan lost de bidonville zichzelf op.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

24 / 162

opgave â&#x20AC;&#x153;hoe transformeer je een bidonville tot goede en betaalbare huisvesting en een goede leefomgeving, zodat de doorgaande migratie naar de stad duurzaam wordt opgevangen?â&#x20AC;?

her-huisvestingsbeleid â&#x20AC;&#x153;verwijder de mensen uit de stad, verwijder de sloppenwijken, dan zijn de problemen opgelostâ&#x20AC;?

sloop barakken

bestaande locatie sloppenwijk

inrichting nieuw plangebied op sattelietlocatie

120-170 w/ha

70 w/ha

toewijzing twee gezinnen per kavel

GSEducationalVersion

huidig her-huisvestingsbeleid

bouw woning + verhuizen

GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

27 / 162

ouled azzouz - new-town in aanbouw

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

28 / 162

(her-)huisvesten bidonvilleois

formele huisvesting

informele huisvesting

nieuw ontwerp maken voor de grote bidonville van Sidi Moument, waarin de bidonvilleois op locatie ge-herhuisvest worden.

verbeterde woon-/leefomgeving

transformatie op basis van huidige her-huisvestingsvoorwaarden

een nieuw woonmodel voor de lagere sociale klasse groei

alternatief op reguliere huisvesting

krimp

duurzame stedelijke ontwikkeling zonder terugval naar bidonville

afname woningtekort voldoende passend aanbod maakt bidonville overbodig en onaantrekkelijk.

afname sloppenwijk

sloppenwijk gedachtengoed en inventiviteit inzetten om de groei in formele huisvesting te stimuleren

aanpak opgave

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

29 / 162

de oplossing > bottom-up?

Ondanks het stijgende woningtekort in de formele sector lukt het in de informele sector wel om mensen te huisvesten. Waarom? Los van verschil in bouwkwaliteit wonen mensen in de stad, in de buurt van waar werk te vinden is en hebben ze een dak boven hun hoofd. Het antwoord op de vraag â&#x20AC;&#x153;waarom lukt het hen welâ&#x20AC;? zou mogelijk een oplossing kunnen bieden voor het huisvestingsprobleem in de formele sector.

3 geld/middelen inzetten in positieve opbouw van sociale woonwijken ipv afbraak van sloppenwijken

4

de sociale woonwijk neemt naar verloop van tijd de sloppenwijk over

beoogd restultaat met mijn opgave

overheid / samenleving

verlichting van sloppenwijkproblematiek voor de overheid

2

sociale woonwijk

woningaanbod

1 bidonville

informele huisvesting als inspiratie/leerschool

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

30 / 162

medina

sidi moumen

casus locatie

oude medinaâ&#x20AC;&#x2122;s

trambaan tramhalte

projectlocatie ten opzichte van de stad

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

31 / 162

introductie opgave onderzoek / analyse

> de bidonville > bidonville versus new town > ontwerpend onderzoek - 140 w/ha > conclusies

visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

de bidonville â&#x20AC;&#x153;een sociale gemeenschap in een individuele samenlevingâ&#x20AC;?

bidonville Rhamna ten opzichte van overige stedelijke bebouwing

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

34 / 162

bebouwing De bidonville kenmerkt zich door de hoge bebouwingsdichtheid middels

grondgebonden

barakken. In eerste oogopslag lijkt de bidonville structuurloos te zijn.

bebouwing

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

35 / 162

bebouwing en stratenstructuur in bidonville Rhamna Casablanca

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

36 / 162

collectieve ruimte De contravorm van de bidonville is de collectieve ruimte.

De

straat

als

word

verlengstuk

gebruikt van

de

(kleine)

woning. Dit voetgangersgebied loopt on-onderbroken door over de gehele bidonville, wisselend in breedte en oppervlak.

collectief domein

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

37 / 162

diversiteit aan collectieve ruimte in de bidonville

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

38 / 162

randgebied Tussen de bidonville en haar omgeving bevind zich de periferie.

Dit is de overgangszone van de collectieve ruimte naar de stad.

Deze zone wordt gekenmerkt door het gebruik als verlengstuk van

de

collectieve

ruimte.

Autoâ&#x20AC;&#x2122;s die de bidonville niet kunnen betreden, worden hier geparkeerd, evenals de opslag van het opgehaalde vuil. Een geimproviseerde

transferium

zone.

randgebieden

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

39 / 162

overgang prive-publiek In de bidonville is een voelbare sociale cohesie aanwezig. De openbare ruimte in de bidonville wordt gebruikt en onderhouden door de bidonvilleois. De meters voor de deur worden vaak gebruikt als verlengstuk van de eigenwoning. De pleintjes worden gedeeld door bewoners als speelplaats, wasplaats, oid.

Entreegebieden

fungeren

verzamenplaats

voor

als

handel,

autoâ&#x20AC;&#x2122;s, (vuil)opslag, e.d. Bij het verlaten van het entreegebied verwdwijnt

langzaam

de

voelbare sociale cohesie. Je betreedt de grote stad.

overgang publiek > prive

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

40 / 162

D01

publiek

semi-publiek

collectief

prive

D01

D02

D03 D02

D04 D03 D04

prive collectief semi publiek publiek

principe profielen 1:500

overgang publiek > prive

overgang van publiek naar prive 1:5000

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

41 / 162

stratenstructuur De structuur van de bidonville contrasteerd structuur stedelijke

veel

met

de

de

stad.

De

van

bouwblokken

zijn

vrijwel altijd georienteerd op een as, in tegenstelling tot de bidonville die zich op het eerste ook niks aantrekt van assen en richtingen. Naast de verschillen in structuur is er ook een groot verschil in functie. De omgeving wordt vooral ontsloten door autowegen, waaraan voor de gebouwen zich een stoep bevind.

In de bidonville wordt de auto in de

randgebieden

geparkeerd

en is het grootste percentage voetgangersverkeer.

Enerzijds

autoverkeer 100-50 km/h

omdat vele inwoners geen auto

autoluw verkeer 50-10 km/h

bezitten,

voetgangers/bromfiets

autoâ&#x20AC;&#x2122;s deze smalle straten niet

anderzijds

omdat

kunnen betreden

stratenstructuur

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

42 / 162

woonerfen/ensembles De bidonville biedt een goed voorbeeld als het gaat om overgang van publiek naar prive. Niet door borden en hekken, maar juist door de toegankelijkheid.

Van de brede autoweg, naar de autoluwe

onverharde rand-

gebieden. De straten worden smaller en de auto kan niet verder. Vanhieruit kan men te voet, te brommer of zelfs met de ezel autoverkeer 100-50 km/h

verder. Deze straten ontsluiten

autoluw verkeer 50-10 km/h

weer de woonerfen. Deze erfen

voetgangers/bromfiets

zijn vooral te herkennen aan de

voetgangers

breedte en het gebruik door de bewoners.

stratenstructuur / opbouw sloppenwijk

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

43 / 162

stratenstructuur / opbouw sloppenwijk

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

44 / 162

ensemble/blok/erf

woning

opbouw sloppenwijk

dar/bayt

derb

kariane

woning/barak

ensemble/blok

bidonville/sloppenwijk

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

45 / 162

conclusies +

stedelijke structuur van de bidonville zit slimmer in elkaar dan in eerste oogopslag zichtbaar is

+

goede overgangen van publiek naar prive

+

fijne stedenbouwkundige korrel, alles groeit per woning, per bouwlaag, zelfbouw

+

hoge dichtheid en daardoor zeer efficient ruimtegebruik

+

verkeersruimte is collectief voetgangersgebied

-

ondoordringbaar en onbereikbaar

-

onveilig > brand, hygiene, bouwkwaliteit, etc.

-

onbeheersbare groei

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

46 / 162

bidonville versus medina â&#x20AC;&#x153;de bidonville heeft qua opbouw veel weg van de traditionele opbouw van de medinaâ&#x20AC;?

medina “Isguen” Algerije

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

48 / 162

zanka

woonkwartier

derb

publieke functies/commercieel openbare ruimte/groen

opbouw woonkwartier traditionele medina

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

49 / 162

opbouw woonbuurt

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

50 / 162

opbouw woonkwartier

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

51 / 162

publiek

overgang publiek > collectief

collectief < > publiek

privĂŠ < > collectief

privĂŠ

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

52 / 162

opbouw medina

buurt/kwartier

ensemble/blok/erf

woning

wijk

dar/bayt

derb

hay

houma

medina

woning

ensemble/blok/erf

buurt/kwartier

wijk

stadsdeel/stad

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

53 / 162

buurt/kwartier

ensemble/blok/erf

woning

wijk

dar/bayt

derb

hay

houma

medina

woning

ensemble/blok/erf

buurt/kwartier

wijk

stadsdeel/stad

medina vs bidonville ensemble/blok/erf

De bouwstenen voor de bidonville zijn in principe gelijk aan die

woning

van de medina. Echter wordt de bidonville volledig opgebouwd uit alleen van

woonclusters/ensembles verschillende

formaten

in

tegenstelling tot de medina die in dezelfde organische structuur, opgebouwd is in meerdere stappen.

Dit resulteert in dezelfde beleving, dar/bayt

derb

kariane

woning/barak

ensemble/blok

bidonville/sloppenwijk

bidonville versus medina

maar met een grotere vorm van orde en overzicht. Voor zowel bewoners als voor bezoekers.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

54 / 162

conclusies De bouwstenen voor de bidonville zijn in principe gelijk aan die van de medina. Echter wordt de bidonville volledig opgebouwd uit alleen woonclusters/ensembles van verschillende formaten in tegenstelling tot de medina die in dezelfde organische structuur, opgebouwd is in meerdere stappen. Dit resulteert in dezelfde beleving, maar met een grotere vorm van orde en overzicht. Voor zowel bewoners als voor bezoekers.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

55 / 162

twee uitersten “de sloppenwijk en de new-towns zijn twee uitersten op de schaal tussen bottum-up en top-down stedenbouw”

context

contextloos

chaos

orde

De bidonville bevindt zich in de wijk Sidi Moumen. Omringt door bebouwing, commercie en publieke functies is dit een plek waar sloppenwijkbewoners

In tegenstelling tot de sloppenwijken wordt Ouled Azzouz (new town) gebouwd buiten de stad in een leeg gebied. Hier is niks te vinden waar het leven

De bidonville is een plek die is ontstaan en niet ontworpen door architecten. Het weerspiegeld de gemeenschap die hierin gehuisvest is. Kleine erfen

Ouled Azzouz is een typische nieuwbouwwijk ontworpen door stedenbouwkundigen en architecten. Een rendabele bouwblok waarmee de volledig

van al deze faciliteiten gebruik kunnen maken.

van de sloppenwijkbewoners op kan aanhaken. In de meeste gevallen wonen de sloppenwijkbewoners al op de nieuwe locatie alvorens er publieke

waarop families en kennisen samen wonen, uitgegroeid tot een complete wijk. De bouw geschiedt naar behoefte, veranderd naar behoefte en groeit

wijk gestempeld wordt in een ruim opgezet raster. Alles is geordend en vooraf bedacht, zoals de plek voor de moskee, de hammam en zelfs de

functies gebouwd worden.

ook naar behoefte. Evenals straten en publieke ruimte. De ruimte en wensen creeren de uitkomst. Chaos?

openbare (groene) ruimte.

fijnschalig

grootschalig

In gebruik genomen ruimte

toegewezen ruimte

De bidonville wordt gekenmerkt door de fijnschaligheid en de uniciteit. Er zijn weinig tot geen plaatsen in de bidonville die identiek zijn aan elkaar.

Ouled Azzouz word gekenmerkt door de grootschaligheid waarmee de wijk is bedacht. Zeer brede straatprofielen die tot in de verte doorlopen.

Openbare ruimte in de bidonville wordt gekenmerkt door het gebruik ervan. De ruimte, maat ligging bepaald voor de omwonende hoe deze ruimte

In nieuwbouw wijken worden in tegenstelling tot de bidonville openbare ruimten/plaatsen ontworpen en toegewezen aan een bepaalde functie. Dat is

Iedere plek is gemaakt naar eigen wensen en behoefte van de individu, het erf, de buurt of zelfs de gehele gemeenschap. In die schaal en volgorde is

Hoge bebouwing om meer gezinnen te kunnen huisvesten, zonder de (openbare)ruimte te verdichten. Een plan dat bedacht is aan de tekentafel met

ingevuld wordt. Daarnaast beperkt deze ruimte zich niet tot een enkele functie. Wat â&#x20AC;&#x2DC;s-ochtends een wasplaats is, kan in de namiddag een speelplaats

in sommige gevallen zeer fijn, zoals in het geval van een ruim geasfalteerd voetbalveld. De keerzijde is echter dat er minder openbare ruimten zijn en

de bidonville niet bedacht, maar gebouwd en ontstaan. Kleine stappen met kleine blokjes.

statistieken als ontwerptools. Grote stappen met grote blokken.

zijn.

verspreid over een groter gebied. De kleinschaligheid en toegankelijkheid is minder geworden en zels geforceerd.

bidonville versus new-town

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

57 / 162

conclusie De bidonville en de new-towns als alternatief zijn beide uitersten op de schaal van huisvesting. De ene illegaal, oncontroleerbaar en bottom-up, het ander zeer streng en rigide, bijna onmenselijk, top-down. Beide zijn in mijn ogen geen duurzame oplossing voor de problematiek.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

58 / 162

140 w/ha â&#x20AC;&#x153;zelfde aantal, andere principes, andere woonwaarden, ander resultaatâ&#x20AC;?

barakken

stedenbouwkundige configuraties

gestapelde bouwblokken

rijwoningen

woontorens

ensemble

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

60 / 162

140w/ha -barakken Geschakelde grondgebonden barakken. Woningen zijn relatief klein, waardoor het aantal hoog is. Dit resulteert in veelal smalle straten, met open plaatsen in verschillende afmetingen. Deze wordt gekenmerkt door het autoloze karakter en de breedte van straten. positief - bouw en groei naar behoefte - voetgangersvriendelijk - bruikbaarheid openbare ruimte - zelfbouw - past bij landstaal (vernacular)

negatief - niet/nauwelijks beheersbaar - bereikbaarheid (bij calamiteiten) - veiligheid (sterkte, brand, etc)

140w/ha - woonblokken Schakelen

en

stapelen

van

wooneenheden. Twee families per kavel.

Dit resulteert in bredere straatprofielen en een ruime opzet. positief - beheersbaarheid / controle - orde en systematiek - bereikbaarheid (auto)

negatief - gestapelde woningen - groeimogelijkheden - zelfbouw complexer - past niet bij landstaal (vernacular)

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

61 / 162

140w/ha - rijwoningen Schakelen

van

grondgebonden

rijwoningen, zij aan zij, rug aan rug. Dit variant heeft wel weg van de barakken, alleen dan streng georganiseerd. Hoge dichtheid aan woningen resulteert in smalle straten en enkele open plaatsen in het dichte geheel. positief - beheersbaarheid - bouw en groei naar behoefte - wonen aan de straat - orde en systematiek - zelfbouw - past bij landstaal (vernacular)

negatief - bereikbaarheid (smalle straten)

140w/ha - woontorens woontorens 140 w/ha Stapelen van woonappartementen tot woontorens van 10 bouwlagen. Door de hoogte en het geringe grondoppervlak blijft er relatief veel ruimte over. positief - laag grondgebruik - hogere dichtheid mogelijk - bereikbaarheid - orde en systematiek

negatief - gestapelde woningen - groeimogelijkheden - geen zelfbouw mogelijk - past niet bij landstaal (vernacular)

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

62 / 162

140w/ha - ensemble Schakelen

en

stapelen

van

wooneenheden. Niet in rijen formeren, maar als omsloten bouwblok. Een hybride vorm van rijwoning en woonblok.

Woningen op de verdieping worden van binnenuit ontsloten. Dit resulteert in

bredere

straatprofielen

en

een

ruimere opzet vergeleken met alleen grondgebonden woningen positief - beheersbaarheid / controle - bereikbaarheid (auto) - past bij landstaal (vernacular)

negatief - gestapelde woningen - groeimogelijkheden - zelfbouw complexer - orde en systematiek complex

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

63 / 162

conclusie De invloed van iedere stedenbouwkundige configuratie is zeer divers. Het gevolg op de leefbaarheid ten opzichte van de bestaande structuur varieert heel erg. Met name de hoge mate van repetitie leidt in de meeste gevallen tot onaatrekkelijke stedenbouw. De verhoudingen tussen bebouwd en onbebouwd speelt hierin een belangrijke rol en de functie/karakter die deze ruimten hebben.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

64 / 162

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten

> ontwerpuitgangspunten > concept

masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

uitganspunten in het ontwerp â&#x20AC;&#x153; traditionele architectuur en stedenbouw zijn de basis voor hedendaags (stads)ontwerpâ&#x20AC;?

prive

man-made Voor de bouw van de woning komt geen aannemer te pas.

Dit wordt door de bewoners (en omgeving) zelf gebouwd. Het geringe budget, beschikbare materialen en gebrek aan (groot)bouwmaterieel maakt de woning compact, eenvoudig en soms ook gammel. Ruimten zijn nooit dieper van drie meter van wege de overspanning.

De maximale bouwhoogte is daarom ook beperkt tot twee met als uitzondering drie en vier bouwlagen.

toolbox - ontwerpuitgangspunten

slim / duurzaam De woningen in de bidonville zijn doorgaans klein tot zeer klein. Een enkele uitzondering (vroege migrant) heeft veel ruimte. Door deze beperking zijn de woniingen zeer efficient in gebruik. Denk hierbij aan dubbele gebruik van ruimten. â&#x20AC;&#x2DC;s-nachts een slaapkamer, overdag de woonkamer.

privacy / cultuur Ondanks de grote mate van collectiviteit is privacy in de eigen woning zeer gewenst.

Marokko is van oorsprong een land met weinig tot geen inkijk in de woning. In de bidonville is dit niet anders. Ramen zijn beperkt tot kleine openingen voor minimale daglicht en vooral ventilatie van de woning.

uitbreidbaar Sloppenwijkbewoners staan erom bekend dat zij bouwen en wonen naar eigen behoefte.

Dit houd in dat de woning moet kunnen groeien. Indien het gezin zich uitbreid, zal de woning mee moeten kunnen groeien. Dit zorgt in de bidonville veelal voor zeer bijzondere bouwwerken.

korrel De bidonville huisvest veel huishoudens. Dit is alleen mogelijk als er sprake is van een hoge bebouwingsdichtheid. Straten en openbare ruimte worden gedefinieerd aan de hand van gebruik en worden veelal zeer efficiĂŤnt gebruikt.

collectief De contraruimte van de bebouwing is de collectieve ruimte.

Dit is volledig voetgangersgebied.

Het gebruik van de ruimte wordt niet bepaald door de stedenbouwkundige, maar door de gebruikers naar eigen/collectieve behoefte.

publiek

wijkopbouw

dichtheid De stedenbouwkundige korrel is de woning. De bidonville groeit per woning. Meerdere woningen vormen een erf, meerdere erven vormen een buurt. Door deze kleinschalige opbouw, is de bidonville bij uitstek toe te passen op zowel grote als kleine locaties.

De bidonville is niet zomaar een grote batterij woningen.

Hierin zit een structuur van verschillende buurten en erven. De overgang van publiek, naar collectief de bidonville in. Dan van collectief, naar semi-prive en van semi-prive naar prive, de woning. Deze organisatie speelt een belangrijke rol bij het in stand houden van de gemeenschap.

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

67 / 162

concept â&#x20AC;&#x153;innovatie start bij het doorontwikkelen van het bestaande, niet door het bestaande te vervangen voor uitheemse modellenâ&#x20AC;?

dagla entreegebied

bidonvillois >

< overheid

prive >

< publiek

bayt

derb

hay

houma

woning

cluster

buurt

wijk

wonen publieke functies / commercie collectieve ruimte buurt

3-7 gezinsleden

conceptschema bayt

> 40-60 woningen > clusterplein(en)

> 200-500 woningen > buurtpleinen > ambachtswerkplaatsen > winkels basisvoorziening

> 1800-2000 woningen > publieke plein > publieke functies

> moskee

> hammam > commercie (winkelstraat) > leisure

2-3m

4-5m

6-8m

derb

zenka

shariâ&#x20AC;&#x2122;i

woonstraat/cluster

buurtstraat

wijkstraat

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

69 / 162

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan

> context locatie (bidonville > bestemmingsplan > plangebied) > opbouw masterplan (wijk > buurt > cluster > woning) > fasering (proces + praktijk) > openbare ruimte (stadspark > publiek plein > buurtplein > clusterplein) > waterberging > eindbeeld (bovenaanzicht)!

deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

context

steengroeve

bidonville in de omgeving

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

72 / 162

steengroeve

bidonville ten opzichte van bestemmingsplankaart

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

73 / 162

zakencentrum / industrie max. 69m (in aanbouw)

sociale

mix-use

woningbouw

huisvesting-kantoren-winkels-hotels

max 14m

11m

(in aanbouw)

(in aanbouw) sociale woningbouw max 14m projectlocatie

middenklasse vrijstaand-geschakeld-appartementen

11m (in aanbouw) publieke functies huisvesting-kantoren-winkels-scholen

(in aanbouw)

groen-sport sociale woningbouw max 14m (in aanbouw)

bidonville tov bestemmingen

groenvoorziening en sportvoorzieningen steengroeve

(braakliggend)

middenklasse

(actief als steengroeve)

vrijstaand-geschakeld-appartementen

11m (in aanbouw)

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

74 / 162

nieuw plangebied conform bestemmingsplan

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

75 / 162

wijken GSEducationalVersion

buurten GSEducationalVersion

opbouw wijk > cluster

clusters GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

76 / 162

1

entreegebieden

2

clusterpleinen

1

1

2

2

2

2

2

2

2 2

2

3

3

2

2

3

2 2

5 2

2

2 2

4 1

5

1

4

2

2

5

3

2 2

2 3

2

5

2

3

2

2

5

2

2 3

2

2

5

2

2

2

2 2 5

2

1 3

1

1

5

centrale winkelstraat

6

grote marktplein

7

publiek stadspark

8

groei / uitbreiding

9

stadsboulevard

2 2 2 3

2 2

2

1

2

2

1

3

2

2

2

4

2

1

1

5

9

2

5

2

3

2

5

3 5

2

2

2

2

2

2

2

5

3

2

2

2

3

2

2

3 3 2

1

2

6 5

3

2 2

2

3

1

2

2

2 3

2

2

3

5

2

9

2

4

2

2

2

5

5 5

2 2

2

2

2 2

2 2 5 3

4

3 2

2 2

5

2

3

1

2

3

2

5 2

1

2 2

3

2

2

2

9

5

1 2 5

2

5

2

5 2

1 2

2 5 2 2 5 3

2

2 2

2

2

2

2

De centrale winkelstraat kun je het beste vergelijken met de winkelstraat in de medina. Het is de levensader van het gehele plangebied en verbindt de verschillende publieke pleinen met elkaar. Hier vind vooral handel plaats in alles wat de markt te bieden heeft van grote winkels tot kleine werkplaatsen waaruit verkocht wordt.

De centraal gelegen plek tussen de verschillende wijken is de grote marktplaats. De marktplaats verbindt de verschillende wijken met elkaar en is ook een plek voor grote bijeenkomsten of evenementen.

Het publiek stadspark is het groene hart van de stad. Waar water is, is leven. Het park fungeert als ontmoetingsplaats op de grotere schaal voor alle bewoners van de stad die aan de drukte willen ontsnappen. Een plek om te ontmoeten Kenmerkend aan sloppenwijken is de snelle groei. Deze groei zouden we moeten vasthouden, maar dan regulieren in het nieuwe concept. Middels uitbreiding in de vorm van clusters, buurten en uiteindelijk wijken, zal de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid gewaarborgd blijven.

De hoofdstraat tussen de nieuwe wijken en het park wordt ingericht als stadsboulevard. Dit biedt commercieel perspectief voor de nieuwe bewoners en de mogelijkheid voor commercie in de vorm van winkels en eet/drink gelegenheden.

5

2 2

5

7

Het centrale plein is de kern van iedere wijk. Dit is de plek waar mensen uit de gehele wijk samen komen, om te ontmoeten, bidden, ontspannen en meer. Hier bevinden zich tevens de grote publieke functies/gebouwen.

2

4

2

3

buurtpleinen

De buurtpleinen zijn open ruimten op een grotere schaal, in de buurt. Deze pleinen zijn ruimer en beter toegankelijk (per auto) dan clusterpleinen. De pleinen kunnen worden ingezet als speelplaats, maar ook als ambachtsplaats waar de productie van theepotten plaatsvind bijvoorbeeld.

publieke pleinen

2

3

De clusterpleinen zijn na de kleinste openbare-ruimten in het plangebied. Deze fungeren vooral als verlengstuk van de eigen woning voor het desbetreffende cluster. Een gedeelde buitenruimte die naar eigen wensen/gebruik ingericht wordt.

4

2

5

Iedere buurt is voorzien van een entreegebied. Dit is de intermediaire ruimte tussen de stad en de buurten. Hier wordt geparkeerd, maar het is ook een plek voor ontmoeting en handel.

4 3 2

2

2

2

8

Kavel bestemd en geschikt voor wonen, gelegen in een rustige omgeving.

woon/werkkavel 1

8

woonkavel

Kavel bestemd voor wonen en werken (werkplaats), gelegen aan de bredere buurtstraten

woon/winkelkavel

Kavel bestand voor wonen en winkelfunctie, gelegen aan de winkelstraat, de commerciele route 8

8

randkavel

Kavel bestemd voor wonen en werk/winkelfunctie, gelegen aan de randen van de buurten.

randkavel

Kavel bestemd voor wonen en werk/winkelfunctie, gelegen aan de hoofdwegen.

publieke functies

Kavels bestend voor publieke functies als moskee, hammam, scholen en overige publieke gebouwen

masterplan functioneel

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

77 / 162

fasering â&#x20AC;&#x153; kleinere stappen, maken een duurzamer plan â&#x20AC;?

GSEducationalVersion

bidonville Rhamna 2004 versus 2010

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

79 / 162

toewijzing clusters/ bewoners

sloopt oude woningen / bouwrijp maken

uitgeven kavels/ start bouw

casco gereed / verhuizing

GSEducationalVersion

fase 01

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

80 / 162

toewijzing clusters/ bewoners

uitgeven kavels/ start bouw

sloopt oude woningen / bouwrijp maken

casco gereed / verhuizing

GSEducationalVersion

fase 02

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

81 / 162

GSEducationalVersion

GSEducationalVersion

GSEducationalVersion

GSEducationalVersion

GSEducationalVersion

GSEducationalVersion

fase 03 > fase 06 > transformatie compleet

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

82 / 162

water > groen > leven “waar water is is groen, waar groen is is leven, een leefbare omgeving”

palm oase in Thineghir, Marokko

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

84 / 162

77.7 75.1

62.2 59.0

50.7 1050 m

830 m3

940 m3

40.2

1090 m3

940 m3

727 m3 720 m3

31.1

910 m3

1050 m3

3

535 m3

720 m3

660 m3

660 m3

123 m3

460 m3

18.8

190 m3

460 m3

460 m

3

460 m3

260 m3 200 m3

5.8

4.9 90 m

3

jan

feb

mar

apr

mei

jun

0.7

0.4

jul

aug

260 m3 190 m3

200 m3

140 m3

90 m

3

190 m3

140 m3

70 m3

sep

okt

nov

dec

regenval Casablanca mm/maand

grafieken omtrent regenval, benodigde watervoorziening & opslag

jan

feb

mar

apr

mei

jun

jul

aug

sep

benodigde watervoorziening m3 / dag

okt

nov

dec

70 m3

jan

feb

mar

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

wateroverschot m3 / dag = opslag

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

85 / 162

openbare ruimte / wateropslag woningen

GSEducationalVersion

principe doorsnede wateropslag 1:500

openbare ruimte / wateropslag clusters

GSEducationalVersion

openbare ruimte / wateropslag buurt/wijk

GSEducationalVersion

openbare ruimte / wateropslag stadspark

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

86 / 162

waterdistibutie plangebied woning > cluster > buurt > wijk > park

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

87 / 162

plankaart

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

88 / 162

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten

> entreegebied > woon-/werkgebied > winkelstraat > publiek plein/gebouw

typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

entreegebied â&#x20AC;&#x153;de intermediair tussen de stad en de nieuwe enclaveâ&#x20AC;?

plattegrond fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

91 / 162

doorsnede fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

92 / 162

impressie entreegebied

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

93 / 162

woon-/werkgebied â&#x20AC;&#x153;een multifunctioneel gebied waar wonen en ambacht samenkomen in het collectieve domeinâ&#x20AC;?

plattegrond fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

95 / 162

doorsnede fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

96 / 162

impressie woon-/werkgebied

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

97 / 162

de winkelstraat â&#x20AC;&#x153;economische levensader door het plangebiedâ&#x20AC;?

plattegrond fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

99 / 162

doorsnede fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

100 / 162

impressie winkelstraat

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

101 / 162

het publieke plein “waar ontmoeten centraal staat”

plattegrond fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

103 / 162

doorsnede fragment 1:200

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

104 / 162

impressie publiek plein

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

105 / 162

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur

> uitgangspunten/spelregels > groeien naar behoefte/vermogen > modelwoningen

syteem / materiaal / detail slot

doorontwikkelen â&#x20AC;&#x153; evolutie ontstaat wanneer je voortbouwt op het oude, dit herziet, verbetert en wederom inzet. â&#x20AC;?

traditioneel woning model

woningmodellen

westers (amerikaans) woning model

nieuw woning model

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

108 / 162

traditioneel woning model

configuratie en schakelingen

westers (amerikaans) woning model

nieuw woning model

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

109 / 162

GSEducationalVersion

principe patio zomer

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

110 / 162

GSEducationalVersion

principe patio winter

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

111 / 162

incrementeel huisvesten â&#x20AC;&#x153;wonen naar behoefte en vermogen, groeien naar behoefte en vermogenâ&#x20AC;?

B keuken opp:3,5 m2

slaapkamer opp:7,0 m2

salon opp:8,5 m2

patio

opp:7,5 m2

A

leefkamer opp:6,0 m2

badkamer

A

B

opp:2,5 m2

kavel voorzien van nutsvoorzieningen GSEducationalVersion

bouwplan modelwoning voor aanbouw woning

casco

groei naar verloop van tijd

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

113 / 162

verkaveling plangebied GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

114 / 162

0 > 1 jaar GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

115 / 162

1 > 2 jaar GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

116 / 162

2 > 3 jaar GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

117 / 162

5 + jaar GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

118 / 162

gezinswoning

B

B

B keuken opp:3,5 m2

slaapkamer

slaap/leefkamer

slaap/leefkamer

opp:7,0 m2

opp:8,8 m2

dakterras

opp:4,6 m2

opp:28,1 m2

salon opp:8,5 m2

patio

opp:7,5 m2

A

leefkamer opp:6,0 m2

badkamer

A

slaap/leefkamer

A

opp:7,3 m2

A

A

A

opp:2,5 m2

balkon

GSEducationalVersion

plattegronden 1:100

GSEducationalVersion

dakterras

B

eerste verdieping

B

begane grond

B

opp:1,8 m2

doorsnede A-A

doorsnede B-B GSEducationalVersion

doorsneden 1:100

impressie patio

+

groot gezin + ambachtswerkplaats

werkplaats

B

B

B

+

slaap-/leefkamer

salon/leefkamer

area: 17,0 m2

area: 6,0 m2

opp:17,0 m2

slaap-/leefkamer area: 8,0 m2

patio

werkplaats

opp:9,5 m2

area: 8,0 m2

A

A

kast

A

A

A

A

area: 1,5 m2

badkamer

badkamer

area: 2,5 m2

badkamer

opp:2,5 m2

slaap-/leefkamer

area: 2,5 m2

keuken

area: 5,0 m2

opp:6,0 m2

werkplaats

tweede verdieping

GSEducationalVersion

B

eerste verdieping

B

begane grond

B

B

B

area: 6,0 m2

GSEducationalVersion

leefkamer

slaap-/leefkamer

dakterras

opp:8,0 m2

opp:6,0 m2

A

opp:17,0 m2

A

A

A

badkamer opp:2,5 m2

patio

balkon

plattegronden 1:100

dakterras

B

derde verdieping

opp:4,0 m2

B

opp:6,0 m2

+

doorsnede A-A

doorsnede B-B GSEducationalVersion

doorsneden 1:100

impressie woonkamer

+

woning + winkel

C

B

C

B

C

B

+

keuken slaapkamer

werkruimte

opp:5,5 m2

slaapkamer

slaapkamer

opp:7,0 m2

opp:4,5 m2

opp:7,0 m2

area: 6,0 m2

dakterras area: 25,5 m2

winkelruimte opp:11,0 m2

winkelruimte opp:14,5 m2

A

A

A

A patio

A

A

salon/leefkamer opp:12,5 m2

opp:9,5 m2

badkamer

slaapkamer

opp:3,0 m2

area: 5,0 m2

GSEducationalVersion

plattegronden 1:100

C

B

C

dakterras B

C

eerste verdieping B

begane grond

GSEducationalVersion

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

128 / 162

+

doorsnede A-A

doorsnede B-B GSEducationalVersion

doorsneden 1:100

impressie patio

meergeneratie woning

opp:6,0 m2

B

B

B

slaapkamer

salon

slaapkamer opp:6,0 m2

opp:12,5 m2

winkelruimte opp:9,5 m2

slaap/leefkamer opp:9,5 m2

dakterras opp:42,0 m2

A

patio

leefkamer

A

opp:14,5 m2

opp:10,0 m2

A

slaap/leefkamer

A

opp:10,0 m2

A

A

slaapkamer opp:10,0 m2

slaap/leefkamer

slaap/leefkamer

opp:10,0 m2

opp:10,0 m2

badkamer opp:2,5 m2

keuken opp:5,5 m2

plattegronden 1:100

B

B GSEducationalVersion

slaapkamer opp:5,5 m2

opp:4,5 m2

opp:4,5 m2

opp:3,5 m2

eerste verdieping

GSEducationalVersion

dakterras

B

keuken

begane grond

badkamer

badkamer

doorsnede A-A

doorsnede B-B GSEducationalVersion

doorsneden 1:100

impressie patio

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail

slot

> zelfbouw / ambacht > bouwsystematiek > community architectuur > bouwkundige/architectonische details

zelfbouw > ambacht > waarde “zelfbouw creëert een grotere gevoel van waarde voor de eigen woning in tegenstelling tot een verkregen woning”

grootschalige ontwikkeling versus kleinschalige aanpassingsmogelijkheden

bouwmethodiek â&#x20AC;&#x153;low tech en door de mens gemaaktâ&#x20AC;?

goedkoopste bouwmethodiek voor woningbouw in Marokko

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

139 / 162

de goedkopere variant in de bidonville > betonsteen

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

140 / 162

betonsteen als hoofdelement

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

141 / 162

i.h.w. gestort kolommen in betonsteen

vloeropbouw: > betonnen balken+broodjes > i.h.w. gestort beton > plavuizen gelegd in cement

gestapelde betonsteen

(plaatselijk)stucwerk gevelafwerking

afvoer regenwater bovengronds/ deksel kabels en leidingen

kabels en leidingen ondergronds

bouwsystematiek

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

142 / 162

gewone mensen, gewone materialen, gewone constructie, bijzondere woningen â&#x20AC;&#x153;diversiteit en identiteit kun je niet ontwerpen, dat ontstaat, je kunt enkel voorzien in middelen, welke bijdragen aan bijzondere architectuurâ&#x20AC;?

muur

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

144 / 162

deuropening

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

145 / 162

winkeldeur opening

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

146 / 162

raamopening voorzien van luiken

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

147 / 162

gevelopening voorzien van houtsnijwerk/metaal traliewerk

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

148 / 162

gevelopening erker

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

149 / 162

opengewerkte muur versie 01

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

150 / 162

opengewerkte muur versie 02

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

151 / 162

uitwendige hemelwaterafvoer

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

152 / 162

verzonken hemelwaterafvoer

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

153 / 162

plantenbakken in de gevel

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

154 / 162

plantenbakken icm zitelement in de gevel

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

155 / 162

introductie opgave onderzoek / analyse visie / uitgangspunten masterplan deelfragmenten typologie / architectuur syteem / materiaal / detail slot

> beoogd resultaat behaald?

resultaat behaald? â&#x20AC;&#x153;van fascinatie naar ambitie, van ambitie naar visie, van visie naar strategie, van strategie naar het beoogd resultaatâ&#x20AC;?

bidonville als startpunt

new-towns als oplossing voor de doorgaande migratie naar de stad en huisvesting van de sociale klasse

fascinatie voor het traditionele

behaald resultaat als alternatief op het huidige huisvestingsbeleid

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

158 / 162

slotwoord Terugkijkend naar het proces van afgelopen en het plan dat daaruit voortgekomen is kan ik concluderen dat dit een geslaagd experiment is geweest. Binnen de huidige kaders omtrent huisvesting is het wel degelijk mogelijk om met een andere kijk en aanpak een betere leefomgeving te creĂŤren. Een omgeving geĂŻnspireerd door de lokale kracht. Een leefomgeving waar de inwoners en hun woonomgeving op elkaar zijn afgestemd, een dynamische omgeving welke zich langzaam vormt en groeit en een eindbeeld feitelijk niet bestaat.

Dit plan markeert een mogelijkheid. De mogelijkheid om middels anders te denken nieuwe wegen in te slaan en te werken aan duurzame oplossingen voor zowel inwoners als overheid. Het is een dynamisch plan, net als de gepresenteerde casus. Een mijlpaal op weg naar duurzame, stedelijke ontwikkelingen in Marokko.

Abdessamed Azarfane

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

159 / 162

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

160 / 162

literatuur Urban form in the Arab World, past and present Stefano Bianca, 1994 ETH Zurich

Casablanca, colonial myths and architectural ventures Jen-Louis Cohen & Monique Eleb, 2002 The Monacelli Press

ELEMENTAL, incremental housing and participatory design Alejandro Aravena & Andres Lacobelli, 2012 Hantje Cantz

Aldo van Eyck, the shape of relativity Francis Strauven, 1998 Architectura & Natura

Architecture of the City

Aldo Rossi, 1984 The MIT Press

A sense of place, a sense of time

John Brinckerhoff Jackson, 1994 Yale University

Dood en leven van grote Amerkaanse steden Jane Jacobs, 1993 The Modern Library

Understanding Sustainable Cities

K. David Pijawka & Martin A. Gromulat, 2012 KandallHunt publishing company

Het ontwerpen van woningen

Bernard Leupen & Harald Mooij, 2008 NAI Uitgevers

BAYT sociale huisvesting in stedelijke gebieden

161 / 162

Š 2014, Abdessamed Azarfane Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieĂŤn, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.