Неуромедика списание бр.11

БЕСПЛАТЕН ПРИМЕРОК

бр.11 • Јуни 2024

НЕУРОМЕДИКА - 32 ГОДИНИ СО ВАС И ЗА ВАС! ТРИ ДЕЦЕНИИ ПОСВЕТЕНОСТ, ИНОВАЦИИ И ВРВНА НЕГА МАГАЗИН НА:

WWW.NEUROMEDICA.COM.MK

СОДРЖИНА 4 | НИНТЕРВЈУ СО Д-Р ЕМИЛ УГРИНОВСКИ

Генерален менаџер на болницата „Неуромедика“

9 | „НЕУРОМЕДИКА“ – ВАШИОТ ПАРТНЕР ЗА ЗДРАВЈЕ 24/7 10 |

ХИРУРШКИ ЦЕНТАР ЗА КОМПЛЕТНА СЕСТРАНА НЕГА ПРИ

13 |

ФК ВАРДАР И „НЕУРОМЕДИКА“: ПАРТНЕРСТВО КОЕ

БОЛНИЦАТА „НЕУРОМЕДИКА“

СОЗДАВА ИДНИНА

16 |

ИДИОПАТСКА ИНТРАКРАНИЈАЛНА ХИПЕРТЕНЗИЈА Пишува: ПРОФ. Д-Р МИОДРАГ ВРЧАКОВСКИ

19 |

ЕНДОМЕТРИОЗА Пишува: Д-Р ДУШАНКА КРУШАРОВА

ИЗДАВА

21 |

РЕВМАТСКИ БОЛЕСТИ Пишува: ПРОФ. Д-Р АЛЕКСАНДАР ПУШЕВСКИ

УРЕДНИК

23 |

НОСНИОТ СЕПТУМ КАКО ФУНКЦИОНАЛЕН И ЕСТЕТСКИ

ОРГАНИЗАЦИЈА

26 |

ЕКСПЕРТИЗАТА НА АНЕСТЕЗИОЛОГОТ: КЛУЧОТ ЗА

30 |

ТЕРАПЕВТСКИ ПЛАН ЗА ЛЕКУВАЊЕ НА ДЕЦА СО

БОЛНИЦА „НЕУРОМЕДИКА“

НИКОЛИНА ТРАЈАНОСКА НИКОЛИНА ТРАЈАНОСКА

СТРУЧЧНИ СОРАБОТНИЦИ

Спец. Д-р Емил Угриновски Генерален менаџер на „Неуромедика“ Проф. Д-р Миодраг Врчаковски Проф. Д-р Љупчо Лековски Д-р Јован Меловски Проф. Д-р Александар Пушевски Проф. Д-р Ѓорѓе Зафироски Прим. Д-р Лидија Дубровска – Милетиќ Проф. Д-р Филип Дума Д-р Милица Леви Д-р Душанка Крушарова

ФОТОГРАФИЈА

НИКОЛИНА ТРАЈАНОСКА

ДЕЛ ОД НОСОТ Пишува: ПРИМ. Д-Р ЛИДИЈА ДУБРОВСКА - МИЛЕТИЌ УСПЕШНА ОПЕРАЦИЈА Пишува: Д-Р ЈОВАН МЕЛОСКИ ЕПИЛЕПСИИ И ЕПИЛЕПТИЧНИ СИНДРОМИ РЕЗИСТЕНТНИ НА ТЕРАПИЈА СО АНТИКОНВУЛЗИВИ Пишува: ПРОФ. Д-Р ФИЛИП ДУМА

32 |

ДЕГЕНЕРАТИВНИ ЗАБОЛУВАЊА НА ЗГЛОБОВИТЕ Пишува: ПРОФ. Д-Р ЃОРЃЕ ЗАФИРОВСКИ

36 |

КАРЦИНОМ НА БУБРЕГ: ЕПИДЕМИОЛОГИЈА, КЛИНИКА,

38 |

ШТО Е ШОК-ТЕРАПИЈА СО УДАРНИ БРАНОВИ ИЛИ

ДИЈАГНОСТИКА, МОЖНОСТИ ЗА ЛЕКУВАЊЕ Пишува: ПРОФ. Д-Р ЉУПЧО ЛЕКОВСКИ

„SHOCKWAVE THERAPY“ ? Пишува: Д-Р МИЛИЦА ЛЕВИ

ДИЗАЈН

НИКОЛИНА ТРАЈАНОСКА

ЛЕКТОР

ВИКТОРИЈА МИРЧЕСКА

ПЕЧАТ

АРТ ПРИНТ СТУДИО

НЕУРОМЕДИКА Неуромедика Болница - Since 1992 Јордан Мијалков бр. 62, 1000 Скопје

neuromedica@neuromedika.com.mk

Дирекција: 02/3 114-023 | Центар: 13 301 Куманово: 031/414 033

w w w.neuromedica.com.mk

ИНТЕРВЈУ СО Д-Р ЕМИЛ УГРИНОВСКИ ГЕНЕРАЛЕН МЕНАЏЕР НА БОЛНИЦАТА „НЕУРОМЕДИКА“

КОЈА Е ТАЈНАТА НА „НЕУРОМЕДИКА“ ЗА УСПЕШНО ОПСТОЈУВАЊЕ НА ПАЗАРОТ 32 ГОДИНИ? Во континуитетот од 32 години на македонскиот

пазар,

клучот

успешното

опстојување

за на

„Неуромедика“ лежи во способноста да се биде во тек со напредокот на медицинските технологии и да се антиципираат

и

задоволуваат

потребите на пациентите. Нашата врвна цел е обезбедувањето квалитетни

здравствени

услуги

создавање

систем

задоволни

пациенти.

Оваа

проактивно

на

и

филозофија

на

приспособување

кон

новитети

и

медицинските ориентација

кон

пациентите

претставува фундаментална причина за

долготрајната

„Неуромедика“

на

успешност

на

македонскиот

пазар.

4

НЕУРОМЕДИКА

ПРЕД ДВЕ ГОДИНИ СВЕТОТ СЕ СООЧИ СО НЕВИДЕНА СИТУАЦИЈА ПОРАДИ ПАНДЕМИЈАТА СО ВИРУСОТ КОВИД-19, КОЈА ПРЕТСТАВУВАШЕ ОГРОМЕН ПРЕДИЗВИК ЗА ЗДРАВСТВЕНИТЕ СИСТЕМИ ВО СЕКОЈА ЗЕМЈА, КАДЕ ПРИВАТНИТЕ БОЛНИЦИ БЕА НОСИТЕЛИ И СТОЛБОТ НА ЗДРАВСТВЕНИОТ СИСТЕМ ВО ОВОЈ КОВИД-ПЕРИОД. КАКО УСПЕШНА ЗДРАВСТВЕНА УСТАНОВА СО 32 ГОДИНИ ИСКУСТВО НА ПАЗАРОТ, БИ САКАЛ ДА ВЕ ПРАШАМ ЗА ВАШИТЕ РАЗМИСЛУВАЊА И ИСКУСТВА ОД ТОЈ ПЕРИОД. Завршувањето на глобалната пандемија со ковид-19 пред две години претставуваше огромно искуство и предизвик за светските здравствени системи и за секоја индивидуа. Период кој беше вистинска борба за опстанок. Во текот на оваа криза, приватните болници во Македонија се покажаа како столб на здравствениот систем, додека јавниот сектор беше целосно ангажиран во третманот на ковид-19 пациентите, што го доведе здравствениот систем до прагот на своите капацитети.

„Се надевам дека човештвото извлече поука од оваа пандемија и дека во иднина, прво нема да има такви пандемии, меѓутоа, доколку се појават слични предизвици, приватниот здравствен сектор во Македонија покажа дека е подготвен да одговори одговорно и ефикасно на потребите на населението.

Оваа ситуација ја истакна способноста на приватните здравствени установи во земјата да го издржат товарот и да ги прифатат сите пациенти кои имаа потреба од здравствени услуги надвор од ковид-19 третманите. „Неуромедика“ со гордост може да истакне дека во текот на овие пандемски предизвици успеа да одговори на огромниот обем работа и да се докаже како носечка институција на здравствениот систем. НЕУРОМЕДИКА

5

КАКО „НЕУРОМЕДИКА“ ГИ КОРИСТИ ИНОВАЦИИТЕ ВО ТЕХНОЛОГИЈАТА ЗА ДА ЈА ПОДОБРИТЕ РАБОТАТА? „Неуромедика“ е препознатлива како лидер во интеграцијата на напредни здравствени технологии во здравствениот систем.

пионер

во

примената

на

најсовремени

технолошки решенија. Постојано

ги

инвестираме

подобрија

функционирањето

здравствениот

систем.

на

Една

од

најзначајните новини, која веќе неколку години е во примена, е системот за

следиме

најновите

трендови

во

опрема,

овозможувајќи

врвна

Во нашата болница се имплементирани неколку стратегии кои значително го

Од основањето, нашата институција се истакнува како

НОВА СТРАТЕГИЈА КОЈА СТЕ ЈА ВОВЕЛЕ И КОЈА ЗНАЧИТЕЛНО ГО ПОДОБРИЛА ФУНКЦИОНИРАЊЕТО НА ЗДРАВСТВЕНАТА УСТАНОВА?

и

најпрецизни и најсложени дијагностички процедури. За таа цел, безрезервно вложуваме во иновации и технологии, како и во континуирана едукација на нашиот кадар.

управување со редот на чекање на пациентите.

Секој

пациент

добива

системски број од шалтерот, преку кој се повикува во ординацијата, што овозможува почитување на времето на секој пациент и максимална дискреција. Втората

иновација

е

вертикалниот

комуникациски систем помеѓу катовите. Овој вакуум систем за трансфер на лабораториски

и

административни

материјали овозможува материјалите да се движат меѓу катовите без контакт со човечкиот

фактор,

елиминирајќи

ја

потребата луѓето да се симнуваат по катови за да ги дистрибуираат. Ова значително овозможувајќи

го

олеснува пациентите

процесот, да

бидат

примени директно на катот каде што им е потребна услугата. Постојат

и

други

системи

кои

ги

применуваме, но овие два се особено важни и се иновации за нашиот здравствен систем. Со отворањето на нашата болница пред 7 години, станавме пионери во воведувањето на овие напредни системи. Д-р Емил Угриновски - Генерален менаџер на „Неуромедика“

6

НЕУРОМЕДИКА

КОЈ ПРОЕКТ ИЛИ ДЕЛО ОД ВАШАТА КАРИЕРА ВИ Е НАЈБЛИСКУ ДО СРЦЕ И ЗОШТО?

КАКО ИЗГЛЕДА ИДНИНАТА НА „НЕУРОМЕДИКА“? КОИ СЕ ВАШИТЕ ПЛАНОВИ И ОЧЕКУВАЊА?

Врвот на мојата кариера без сомнение

да биде блиску до пациентите и достапна за сите. Наша

беше

мисија е да обезбедиме врвна здравствена нега која е

отворањето

на

болницата

Иднината на „Неуромедика“ е секогаш насочена кон тоа

„Неуромедика“ во 2017 година. Овој проект

пристапна и квалитетна.

претставуваше

Додека пред неколку години нашата главна цел беше

огромен

предизвик

и

новина на нашите простори. Отворањето на модерна болница, со сите неопходни параметри, е сложена задача, но успеавме да го направиме тоа и да го направиме функционално. Овој настан го сметам за најзначајно достигнување во мојата кариера и секогаш ми е при срце.

отворањето

на

првата

болница,

денес

сериозно

размислуваме за отворање на втора, многу поголема болница. Овој проект е дел од нашата долгорочна стратегија

за

проширување

и

подобрување

на

здравствените услуги кои ги нудиме. Нашите тековни планови и цели се насочени кон реализирање на оваа визија. Сепак, постигнувањето на оваа цел зависи од многу фактори, вклучително и од функционирањето на здравствениот систем во нашата држава. Се надеваме дека ќе дојде до позитивни промени кои ќе го поддржат растот и развојот на здравствениот сектор. Важно

е

да

се

напомене

дека

„Неуромедика“ не беше двигател на здравствениот систем само за време на ковид-пандемијата, туку е подготвена и во нормални услови да ја преземе оваа улога.

Нашата

посветеност

кон

иновациите, квалитетот на услугите и грижата за пациентите е основата врз која градиме и ја шириме нашата визија. Со отворањето на новата болница, планираме да понудиме уште повеќе специјализирани услуги, најсовремена медицинска

опрема

и

висококвалификуван медицински кадар. Ова ќе овозможи подобра достапност и поквалитетна здравствена заштита за сите

пациенти.

Нашата

цел

е

да

продолжиме да бидеме лидери во здравствениот

сектор,

поставувајќи

нови стандарди и нудејќи најдобра можна грижа за нашите пациенти.

НЕУРОМЕДИКА

7

КОИ СЕ КЛУЧНИ ФАКТОРИ ЗА УСПЕХ ВО БИЗНИСОТ И ВО ЖИВОТОТ ВООПШТО? Клучните фактори за успех во бизнисот вклучуваат одлична визија, трудољубивост и голема мудрост. Кога зборувам за мудрост, мислам на сите аспекти и параметри кои се потребни за управување со сериозен бизнис, како што е здравствениот сектор. Ова бара многу

жртви,

вложувања,

континуирана

едукација и многу труд. Успешното водење на здравствениот бизнис значи

постојано

следење

на

светските

трендови и приспособување кон нив. Во мојата работа,

единствениот

начин

на

кој

сум

навикнат да функционирам е преку максимално вложување на трудот, за да можам секогаш да ги исполнам ветувањата, како кон деловните партнери, така и кон пациентите во нашата болница. Управувањето со здравствена установа бара посветеност на иновации и квалитет, за да се обезбеди најдобра можна грижа за пациентите. Моето искуство покажа дека успехот не доаѓа само од добрата идеја, туку и од напорната работа,

постојаното

усовршување

и

способноста да се донесуваат мудри одлуки во сите ситуации. На тој начин, можеме да создадеме успешен и одржлив бизнис кој секогаш очекувања.

ги

исполнува

своите

цели

и

ТЕСНО ПОВРЗАН СО ЗДРАВЈЕТО Е И СПОРТОТ. „НЕУРОМЕДИКА“ Е ДЕЛ ОД СПОРТСКИТЕ АКТИВНОСТИ ВО ЗЕМЈАВА. НА КОИ РЕПРЕЗЕНТАЦИИ КОНКРЕТНО СТЕ МЕДИЦИНСКО ОБЕЗБЕДУВАЊЕ? „Неуромедика“ гордо учествува во многу спортски активности во земјата и спонзорира неколку спортски колективи. Најголемата почит и задоволство ни е што сме здравствени спонзори на двата најпознати и успешни спортски клубови во Македонија – фудбалскиот клуб „Вардар“ и ракометниот клуб „Вардар“. Соработката со нив не е само привилегија туку и голема одговорност, бидејќи ни е доверено здравјето на нивните спортисти Иако сме ангажирани и со други спортски клубови во земјата, фудбалскиот и ракометниот клуб „Вардар“ секогаш се посебно издвоени. Нашата соработка со нив не е само бизнис, туку и пријателство и поддршка. Се стремиме да им обезбедиме на спортистите најдобра можна медицинска нега и поддршка за нивните спортски предизвици.

8

НЕУРОМЕДИКА

„НЕУРОМЕДИКА“ – ВАШИОТ ПАРТНЕР ЗА ЗДРАВЈЕ 24/7 Во „Неуромедика“, нашиот врвен приоритет е да ги задоволиме сите Ваши здравствени потреби со на високо ниво на грижа и професионалност. Затоа, нудиме целосен спектар на услуги што се достапни 24 часа на ден, 7 дена во неделата.

24-ЧАСОВНА ДЕЖУРНА СЛУЖБА Нашите тимови на искусни доктори и медицински персонал се тука за Вас секо ден, во секо момент. Без разлика дали е ден или ноќ, работен ден или за време на викендите и празниците. Со нашата дежурна служба, можете да бидете сигурни дека ќе Ви биде укажана соодветна медицинска помош навреме.

МЕДИЦИНСКИ САНИТЕТСКИ ТРАНСПОРТ Опремени со на современи возила и специ ализирана опрема, нашите санитетски екипи се подготвени да овозможат безбеден транспорт на пациентите, дури и за оние со покомплицирани медицински состо би. Нудиме транспорт не само низ целата зем а туку и надвор од границите на Република Северна Македони а.

ОПШТИ И СПЕЦИЈАЛИСТИЧКИ ДОМАШНИ ПОСЕТИ За пациентите кои имаат тешкотии со движењето или за оние случаи кога не е неопходен болнички третман, обезбедуваме домашни посети од наши општи лекари и специ алисти од различни области. Во „Неуромедика“, нашата посветеност е да им понудиме целосна грижа на на високо ниво на сите наши пациенти. Со нашите услуги достапни 24/7, гарантираме дека ќе добиете соодветна медицинска нега секогаш кога Ви треба.

13 301 НЕУРОМЕДИКА

Информира се повеќе на

www.neuromedica.com.mk

9

ОДДЕЛ ЗА ОРАЛНА И МАКСИЛОФАЦИЈАЛНА ХИРУРГИЈА Во одделот за орална хирургија при „Неуромедика“ се изведуваат специјалистички прегледи и интервенции од орално хируршка проблематика, како и од областа на конзервативна стоматолошка здравствена заштита и стоматолошка протетика.

ОДДЕЛ ЗА ОРТОПЕДСКА ХИРУРГИЈА Одделот за ортопедска хирургија се фокусира на дијагноза, третман и рехабилитација на ортопедски повреди и болести на мускулноскелетниот систем. Нашите специјалисти извршуваат:

ХИРУРШКИ ЦЕНТАР ЗА КОМПЛЕТНА СЕСТРАНА НЕГА ПРИ БОЛНИЦАТА „НЕУРОМЕДИКА“

Хируршки третман на фрактури и дислокации Операции за замена на зглобови (ендопротези) Реконструктивни процедури за деформитети на коските и зглобовите Минимално инвазивни техники за третман на ортопедски состојби

Во болницата „Неуромедика“ гордо се потпираме на нашиот реномиран хируршки центар, опремен со најсовремена опрема и врвни хирурзи и медицински експерти. Нашата цел е да обезбедиме сеопфатна нега за нашите пациенти, со посветено внимание на нивните индивидуални потреби.

ОДДЕЛ ЗА ОПШТА И АБДОМИНАЛНА ХИРУРГИЈА Нашите искусни општи хирурзи се специјализирани за комплексни операции во областа на абдоменот и дигестивниот систем. Тие извршуваат операции како третман на хернии, операции на жолчната ќеса, операции на дебелото црево, како и интервенции за лекување на други абдоминални патологии.

10

НЕУРОМЕДИКА

ОДДЕЛ ЗА ТРАУМАТОЛОГИЈА Во одделот за трауматологија при „Неуромедика“ се изведуваат специјалистички прегледи, консултации, дијагностицирање и третман на сите трауматолошки состојби. Докторите од одделот за трауматологија изработуваат и хируршки интервенции за третирање на состојбите и повредите: Артроскопската хирургија и третман на повреди на зглобовите, лигаментите и менискусите Артроскопска хирургија и третман на спортски повреди Класичен пристап и третман на интервенции

ОДДЕЛ ЗА ТОРАКАЛНА ХИРУРГИЈА Во одделот за торакална хирургија се изведуваат поврзани

прегледи со

и

интервенции

заболувања

на

дојката

и

тироидната жлезда. Одделението третира пациенти со: бенигни заболувања на дојката малигни заболувања на дојката радикални мастектомии конзервирачки операции на дојката радикални мастектомии со примарна реконструкција на дојката бенигни

заболувања

на

тироидната

на

тироидната

жлезда (струма) малигни

заболувања

жлезда (тироидектомии) заболувања на паратироидните жлезди (аденоми, хиперплазии)

ОДДЕЛ ЗА ПЛАСТИЧНА И РЕКОНСТРУКТИВНА ХИРУРГИЈА Одделот за пластична и реконструктивна хирургија

е

водечки

реконструктивните

во

естетските

операции.

и

Нашите

реномирани пластични хирурзи извршуваат широк спектар на интервенции, вклучувајќи естетски операции на лицето, зголемување и корекција

на

реконструктивни

градите,

лифтинг

интервенции,

како

и и

третман на изгореници и деформитети.

НЕУРОМЕДИКА

11

ОДДЕЛ ЗА ВАСКУЛАРНА ХИРУРГИЈА Во

одделот

за

васкуларна

хирургија

при

Во болницата „Неуромедика“, нашата цел е да

„Неуромедика“, се изведуваат напредни процедури

обезбедиме врвна здравствена нега и третман за

за третман на варикозни вени, вклучувајќи и

нашите пациенти. Нашите хирурзи, заедно со

операција на варикозни вени (vein stripping).

останатиот медицински персонал, работат тимски за да се осигурат дека секој пациент добива

Оваа процедура се користи за отстранување на

сестрана и индивидуализирана нега од највисок

големите површни вени кои се оштетени и

квалитет.

предизвикуваат симптоми како болка, отекување и

Со

козметички непријатности.

најсовремена

Нашите васкуларни хирурзи користат современи

извонредни

техники за да обезбедат минимален ризик и брзо

третман.

комбинација

на

експертиза,

опрема, резултати

ние при

искуство

гарантираме

секој

хируршки

закрепнување на пациентите.

12

и

НЕУРОМЕДИКА

„НЕУРОМЕДИКА“ И „ФК ВАРДАР“

ФК ВАРДАР И „НЕУРОМЕДИКА“: ПАРТНЕРСТВО КОЕ СОЗДАВА ИДНИНА Веќе три години, нашата болница „Неуромедика“ со гордост се истакнува како главен спонзор на еден од најеминентните фудбалски клубови во Македонија, ФК Вардар, еден од најуспешните и најпознатите фудбалски клубови во Македонија. Ова партнерство претставува совршен спој на две институции кои ги делат истите вредности – извонредност, посветеност и визија за подобра иднина.

НЕУРОМЕДИКА

„Нашата соработка со „ФК Вардар“ ни овозможи да ги споиме нашите експертизи и ресурси за да создадеме нешто навистина исклучително“, изјави д-р Емил Угриновски, директор на „Неуромедика“. „Заедно, ние не само што постигнуваме врвни резултати во нашите домени туку и активно придонесуваме за подобрување на здравјето и благосостојбата на целата заедница.“

13

“ФК ВАРДАР“ И „НЕУРОМЕДИКА“

Д-р Емил Угриновски, директор на „Неуромедика“, го истакна значењето на ова партнерство: „ФК Вардар“ го симболизира силниот дух на тимската работа, посветеноста и стремежот кон успехот. Ова спонзорство е израз на мо ата верба во моќта на заедничката ангажираност за создавање позитивни промени и во нераскинливата врска помеѓу здрав ето и физичката активност“.

ФК Вардар и „Неуромедика“ се посветени на натамошно продлабочување на ова партнерство во иднина, со цел да продолжат да поставуваат нови стандарди во спортот и здравството. Со заеднички сили, тие ќе продолжат да создаваат шампиони,

како

на

терен,

така

и

во

животот,

инспирирајќи ги идните генерации да ги следат своите соништа

со

посветеност,

истрајност

и

грижа

за

сопственото здравје.

ПАРТНЕРСТВО И СПОНЗОРСТВО СО „РК ВАРДАР“ 14

НЕУРОМЕДИКА

“РК ВАРДАР“ И „НЕУРОМЕДИКА“

Покрај долгогодишната поддршка на „ФК Вардар“, приватната болница „Неуромедика“ со еднаква гордост истакнува дека веќе три години е главен спонзор и на „РК Вардар“, еден од најтрофејните и најпознатите ракометни клубови во Македонија и Европа. Ова партнерство претставува многу повеќе од спонзорски договор – тоа е синергија која создава легенди, како на теренот, така и надвор од него. Соработката помеѓу „РК Вардар“ и „Неуромедика“ се базира на заедничката визија за извонредност, иновации и континуиран развој. Овој сојуз веќе донесе импресивни резултати, потврдувајќи го статусот на двете институции како лидери во своите области.

НЕУРОМЕДИКА

15

ИДИОПАТСКА ИНТРАКРАНИЈАЛНА ХИПЕРТЕНЗИЈА ПИШУВА

ПРОФ. Д-Р МИОДРАГ ВРЧАКОВСКИ СПЕЦИЈАЛИСТ ПО НЕВРОРАДИОЛОГИЈА

Ова е состојба на која ретко се мисли, а често ја сретнуваме. Се нарекува и псеудотумор церебри бидејќи дава симптоми на мозочен тумор, а не се работи за тоа. Станува збор за покачување на притисокот на мозочната течност од непозната причина. Најчесто се работи за помлади пациенти со зголемена телесна тежина, на возраст од 20 до 50 год. Симптомите се неспецифични: главоболка, гадење, повраќање, зуење во ушите и проблеми со видот кои можат да доведат и до слепило.

Помалку искусен неврорадиолог можно е овие промени воопшто да не ги регистрира во извештајот од магнетната резонанца, бидејќи главните мозочни структури се уредни. При оваа состојба неопходно е да се направи и МР венографија, приказ на одводните мозочни вени бидејќи најчеста причина за болеста е стеснувањето на венскиот отвор и зголемен притисок во мозочниот венски систем.

16

Невролошкиот преглед по правило е сосема уреден, но офталмолошкиот преглед може да покаже оток на очните нерви и да сугерира присуство на мозочен тумор. За точна дијагноза неопходно е да се направи магнетна резонанца на мозокот. Таа покажува дека мозочните комори се потесни, дека хипофизата е вдлабната, со намален волумен, дека оптичките нерви се извиткани, а ликворните простори околу нив се проширени. Може да се забележи и набабреност на папилите на очните нерви.

НЕУРОМЕДИКА

Состојбата дефинитивно се потврдува со правење на лумбална пункција и мерење на ликворниот притисок кој не смее да биде над 20 мм. Лекувањето се состои во поригорозна диета кај подебелите пациенти, давање на медикаменти кои го намалуваат создавањето на мозочна течност и го намалуваат нејзиниот притисок (Ацетазоламид или Диамокс), а кај потешките состојби со стентирање на стеснетите мозочни вени.

НЕУРОМЕДИКА

17

ЕНДОМЕТРИОЗА ПИШУВА

Д-Р ДУШАНКА КРУШАРОВА СПЕЦИЈАЛИСТ ПО ГИНЕКОЛОГИЈА И АКУШЕРСТВО

Ендометриозата

е

хронично

заболување кое се карактеризира

жени во репродуктивна возраст.

со присуство на ендометријално

Најчесто

ткиво надвор од шуплината на

жените во нивните 30-ти и 40-ти

матката.

години.

Најчести

овариумите

локации

и

перитонеум, надворешната

НЕУРОМЕДИКА

Ендометриозата се јавува кај 1 од 10

се

се

дијагностицира

кај

карличниот

Ткиво реагира на промените на

јајцеводите,

хормонот естроген. Ткивото може да

на

расте и да крвави како што се случува

матката, мочниот меур, уретерите,

и со ендометриумот во матката за

цревата и дугласовиот простор.

време

Многу

Околното

ретко

површина

може

да

биде

на

менструалниот ткиво

може

да

циклус. стане

локализирана на дистални места

иритирано и инфламирано. Доаѓа и

како бели дробови, мозок, кожа,

до појава на фиброзно ткиво –

лузна од оперативен рез.

адхезии.

19

Дефинитивната причина за појава на ендометриозата останува

Дијагнозата се поставува врз основа на

нејасна, но постојат повеќе теории за нејзино настанување.

анамнеза,

Теоријата за ретроградна менструација е најшироко прифатена.

ултразвучен преглед. Со ултразвучниот

Според оваа теорија ендометриозата настанува како резултат на

преглед

ретроградна менструална регургитација на ендометријално

ендометриомите и истиот помага во

ткиво низ јајцеводите во текот на менструацијата и нивно

исклучување

имплантирање на перитонеалната површина. Други теории се

пелвична болка, но не е соодветен за

теорија за васкуларно и лимфатично ширење на ендометриозата,

визуализација

теорија за целомска метаплазија.

ендометриотични жаришта и адхезии. Во

Ендометриозата

се

градиура

во

четири

стадиуми

гинеколошки се

преглед

и

дијагностицираат

на

други на

причини

за

суперфицијални

како

поставување на дијагнозата може да

минимална, лесна, умерена и тешка ендометриоза. Најчест

помогне и анализа на еден од тумор-

симптом на ендометриозата е хронична пелвична болка, особено

маркерите CA 125. Тој е гликопротеин кој

пред и за време на менструација. Болката исто така може да се

се

јави за време на сексуален однос. Симптомите зависат и од

ендометриумот, ендоцервиксот, плеврата,

локализацијата на ендометријалните жаришта. Многу жени со

перитонеумот. Се користи за дијагноза и

ендометриоза немаат никакви симптоми.

следење на оваријалните карциноми. За

нциденцата на ендометриоза кај жените со инфертилитет е 20-

разлика

30 проценти.

серумското

наоѓа

во

од

епителот

на

оваријалните ниво

на

тубите,

карциноми

CA

125

кај

ендометриомите е лесно покачено и Инфламацијата од ендометриозата води до нарушување на

истиот

може

да

помогне

во

фоликулогенезата, фертилизацијата и имплантацијата. Адхезиите

диференцијална дијагноза на другите

кои се создаваат кај умерена и тешка ендометриоза можат да

бенигни оваријални цисти во однос на

доведат до тубарна опструкција, го попречуваат мотилитетот на

ендометриомите. Најсигурен метод кој се

тубите и го отежнуваат ослободувањето на јајце-клетките.

користи за дијагноза на ендометриозата е лапароскопијата. Третманот на ендометриозата зависи од проширеноста

на

заболувањето,

симптомите на пациентката и од тоа дали таа сака да забремени. Тој

може

да

биде

медикаментозен,

хируршки или комбиниран. Кога болката е примарниот проблем обично прво се применува медикаментозен третман. Лекови кои се користат при третман на ендометриозата

се

нестероидни

антиинфламаторни лекови, комбинирани орални контрацептиви, гестагени, GnRH агонисти и ароматаза инхибитори. Хормоналните препарати помагаат во забавување

на

растот

на

ендометријалното ткиво и спречуваат појава на нови адхезии. Хируршкиот третман помага во отстранување на ендометријалното

ткиво.

Со

отстранување на ова ткиво се намалува болката и се подобрува фертилноста кај жената.

20

НЕУРОМЕДИКА

Ревматските болести, заедно со болестите на дигестивниот тракт, се наоѓаат на третото место по зачестеност, по болестите на кардиоваскуларниот и респираторниот систем. Тие се поделени во четири групи: воспалителни, дегенеративни, метаболни болести и вонзглобен ревматизам. Воспалителните ревматски болести се најзначајни поради својата симптоматологија и прогноза. Голем дел од нив се од автоимуна природа, што ги прави особено предизвикувачи за третман. Автоимуните болести настануваат кога имунолошкиот систем, наместо да ги препознава и штити сопствените ткива, ги напаѓа, предизвикувајќи хронично воспаление и оштетување. Оваа автоагресија е постојана и доживотна, што ги прави овие болести исто така доживотни.

РЕВМАТСКИ БОЛЕСТИ ПИШУВА

ПРОФ. Д-Р АЛЕКСАНДАР ПУШЕВСКИ СПЕЦИЈАЛИСТ ПО РЕВМАТОЛОГИЈА

Честопати, појавата на автоимуна болест е поттикната од голем стрес или повторувани стресови, кои доведуваат до нагол пад на имунитетот и активирање на латентната болест. Ревматоидниот артритис е најчестата воспалителна ревматска болест. Жените се засегнати трипати почесто од мажите, но само до менопауза, кога односот жени : мажи е 1:1. Оваа болест може да се јави во која било возраст. Класичната клиничка слика на ревматоидниот артритис е зафаќање на зглобовите, кои се отечени, болни и со намалена функционалност. Болеста може да ги зафати кои било зглобови, предизвикувајќи различни деформации во текот на болеста. Ревматоидниот артритис е најинвалидизирачката болест во ревматологијата. По 10 години еволуција, кај 50 % од пациентите има намалена функционална способност, а кај една третина и инвалидитет од различен степен. Покрај зглобовите, болеста може да зафати и одделни внатрешни органи, особено белите дробови, срцето и бубрезите, како и очите и периферните нерви. Раното откривање и навремено почнување на терапија се од витално значење за прогнозата. Третманот вклучува нестероидни антиинфламаторни средства, кортикостероиди, имуномодулатори, имуносупресори и биолошка терапија, во зависност од тежината на клиничката слика. Физикалната терапија и хируршкото лекување се составен дел од третманот. Системскиот еритемен лупус е втората најчеста ревматска болест. Како што самото име сугерира, оваа болест може да го зафати секој орган или органски систем, со клиничка слика која варира од умерено лесни до животозагрозувачки симптоми.

НЕУРОМЕДИКА

21

Дланка со напредна форма на ревматоиден артритис.

Системскиот автоимуна

лупус

болест

е која

класична

Од внатрешните органи, најчесто се

промени

е

зафатени

менингоенцефалити, мозочен удар

многу

серозните

обвивки.

како

неуритис,

почеста кај жените. Односот жени :

Лупусот може да го зафати кој било

и кома.

мажи е 13:1, а во менопауза тој однос

орган

Терапијата е хронична и зависи од

е 1:1. Најчесто се јавува кај младата

истовремено.

женска популација во репродуктивен

Најсериозни

на

Раното поставување на дијагнозата,

период.

бубрезите и централниот нервен

што во практиката не е чест случај,

Кај бремените жени со лупус се

систем (ЦНС). Кај секој втор случај со

е

создаваат специфични автоантитела

лупус, биопсијата на бубрег покажува

Одредувањето на специфичните

што

од

промени во гломерулите, поделени

автоантитела за лупус е многу

тромбози, што може да доведе до

во шест класи, од кои три се со лоша

важно за дијагноза и прогноза. Овие

спонтани абортуси и мртов плод.

прогноза и во тек на годините

ревматски болести претставуваат

со

доведуваат до хронична бубрежна

сериозен

предизвик

за

карактеристично црвенило на носот

слабост и потреба од хемодијализа и

современата

медицина,

барајќи

и образите што личи на пеперутка и

трансплантација.

мултидисциплинарен

може да се јави многу години пред

Промените

на

другите симптоми.

психички

нарушувања

го

Кожните

22

зголемуваат

промени

се

ризикот

чести,

или

повеќе

органи

тежината се

промените

ЦНС

вклучуваат како

на

од

клиничката

витално

континуирани подобрување

значење.

пристап

напори на

слика.

и за

дијагностиката,

депресија, анксиозност, агитираност

третманот и квалитетот на живот на

и акутна психоза, но и органски

пациентите.

НЕУРОМЕДИКА

НОСНИОТ СЕПТУМ КАКО ФУНКЦИОНАЛЕН И ЕСТЕТСКИ ДЕЛ ОД НОСОТ ПИШУВА

ПРИМ. Д-Р ЛИДИЈА ДУБРОВСКА МИЛЕТИЌ СПЕЦИЈАЛИСТ ПО ОРЛ

„Чхден е нотоуН Со косеноу нагосеМ а всвоу надолхМ гсбоу кон напсед и то ксилѝа кои не леуаауМ во отнова една голема лагаХ“ Деформитетите на носната пирамида и септумот го привлекуваат вниманието на пациентот – тој е загрижен за изгледот, бидејќи носот е естетски важен дел од лицето, но помалку е заинтересиран за функционалниот дел, како отежнатото дишење. Да се постигне убав изглед на носот и да се обезбеди негова нормална функција е одговорна и тешка задача за хирургот. Потребно е добро познавање на анатомијата и физиологијата на носот, но и стекнување на хируршка вештина со работа и искуство

НЕУРОМЕДИКА

АНАТОМИЈА НА НОСНИОТ СЕПТУМ Носниот септум е коскено-’рскавична преграда, сместена во сагиталната рамнина, која му дава потпора на носот. Тој го дели носот на два анатомски и функционално зависни дела. За добра функција е потребна биолошка рамнотежа (цитолошка, васкуларна, ензимска итн.) и механичка рамнотежа (без деформации, девијации, хипертрофии).

ДЕФОРМАЦИИ НА СЕПТУМОТ Постојат повеќе класификации на деформациите, но најчести се S и C деформациите. Етиолошки фактори се: еволутивниот развој на черепот, феталните фактори, наследството, надворешните фактори и траумите. Кај децата честа е фисура фрактура поради еластичноста на нивниот нос.

23

ОСТЕОТОМИЈА (OSTEOTOMIA) За правилно да се изведе остеотомијата потребно е големо искуство на хирургот за правилно да се одреди насоката на движење на остеотомот. Основен принцип на функционалните операции на носната преграда е инструментот да биде поставен во слој.

ИНДИКАЦИИ ЗА СЕПТОПЛАСТИКА Главни индикации се: опструкција, траума, синуити, средноушни воспаленија, синобронхијален синдром, астма, алергии, полипоза, главоболка, рецидивни крвавења, деформации кај деца, ’рчење итн.

КОНТРАИНДИКАЦИИ ЗА СЕПТОПЛАСТИКА Некои од контраиндикациите вклучуваат големи септални перфорации, зависност од кокаин, Wegener грануломатоза и малигни процеси на носот.

СЕПТОПЛАСТИКА Septoplastica (septum – преграда, plasticа – моделирање) Септопластиката е оперативна интервенција со која се коригираат структурните деформитети и анатомски варијации на носната преграда и претставува една од најфреквентните ОРЛ интервенции.

Доколку препарирањето на септумот е некомплетно, особено помеѓу ’рскавичниот, коскениот дел и перихондриумот, постои поголем ризик од јатрогена повреда на слузницата. За успешна септопластика потребно е искусен хирург, добра анестезија (хипотензивна), добар инструментариум, доволно време и многу трпение. Септопластиката не мора да се изведува по строго одредени правила на поставување на тунели, бидејќи постојат бројни варијации во деформациите на септумот. Затоа се најважни инвентивноста и искуството на хирургот. При реконструктвни процедури на септумот значајно е да се сочуваат предните септални сегменти со што ќе се обезбеди солидна ’рскавична потпора, а притоа да не се деформира апексот на носот. При транспозиција на ’рскавицата од длабоките делови во предниот сегмент на септумот потребно е да се направи длабок колумеларен џеб каде ќе се вметне транспонираниот дел. За да се сочува новонастанатиот изглед на септумот потребно е да се направи фиксација со тампонада или поставување на сплинтови.

1. Хемитрансфикциска инцизија Најчесто се применува за да се пристапи до септумот и за да се постигне корекција на пирамидата кај ендоназалниот пристап.

2. Интеркартилагинозна инцизија Кај интеркартилагинозната инцизија големината на резот не влијае на изгледот на носот, но влијае на неговата респираторна функција.

24

НЕУРОМЕДИКА

КОМПЛИКАЦИИ Можни компликации се: перфорација на септумот, крвавење, намален мирис, промена на изгледот, subluxatio septi nasi итн. Потребен е минимално инвазивен пристап за да се сочуваат функцијата и естетиката на носот при корекција на деформитетите на септумот и носната пирамида.

НЕУРОМЕДИКА

25

ЕКСПЕРТИЗАТА НА АНЕСТЕЗИОЛОГОТ: КЛУЧОТ ЗА УСПЕШНА ОПЕРАЦИЈА ПИШУВА

СПЕЦ. Д-Р ЈОВАН МЕЛОСКИ СПЕЦИЈАЛИСТ ПО АНЕСТЕЗИОЛОГИЈА И РЕАНИМАЦИЈА

Улогата на анестезиологот во процесот на лекување на пациенти со хируршка индикација за операција е од огромно значење и бара висок степен на стручност, знаење и посветеност. Пред сè, анестезиологот мора темелно да се запознае со медицинската историја на пациентот, вклучувајќи ги претходните заболувања, тековната хронична терапија (лекови за притисок, срце, дијабетес итн.), како и евентуалните алергиски реакции на надворешни и медикаментозни алергени. Овие информации се клучни за планирање

на

соодветната

анестезиолошка

техника

и

минимизирање на ризиците поврзани со анестезијата Анестезиологот спроведува детален преглед и поставува прашања на пациентот за претходни операции, хоспитализации, тековни лекови и алергии. Врз основа на добиените информации, анестезиологот одлучува дали е потребно да се оптимизира здравствената состојба на пациентот пред операцијата.

26

НЕУРОМЕДИКА

Ова

може

да

вклучува

приспособување

терапијата,

дополнителни

испитувања

или

на

По приемот на одделот, на пациентот му

дијагностички

се поставува венска линија со инфузија

консултации

со

други

на физиолошки раствор и антибиотик.

специјалисти, со цел да се осигури дека пациентот е во оптимална здравствена состојба пред да се

Така подготвениот пациент се пренесува

пристапи кон хируршката интервенција.

во

операционата

сала.

Во

салата,

пациентот добива премедикација, по што Функцијата на анестезиологот е да го подготви

следува

пациентот за операција. Ова вклучува преглед на

Анестезиологот ја одредува соодветната

медицинската

лабораториските

доза на анестетици и други лекови врз

наоди, РТГ на белите дробови и ЕКГ. По анализата

основа на телесната тежина, возраста и

на овие податоци, анестезиологот одлучува дали

здравствената состојба на пациентот. Во

може да се спроведе анестезија или се потребни

текот на операцијата, анестезиологот

дополнителни иследувања.

будно ги следи виталните параметри на

документација,

воведот

во

анестезија.

пациентот, како што се SpO2, ЕКГ и Во оваа фаза, анестезиологот исто така ја објаснува

артерискиот

притисок,

постапката и типот на анестезија на пациентот,

интервенира доколку се јават какви било

одговара на сите прашања и дилеми, и се обидува

отстапувања од нормалата.

да ги ублажи евентуалните стравови и анксиозност

По

кај пациентот.

анестезиологот го буди пациентот и се

завршувањето

и

на

соодветно

операцијата,

грижи за воспоставување на самостојно дишење и свест. Ова е деликатен процес што

бара

лековите

внимателно за

будење

дозирање и

на

континуиран

мониторинг на виталните функции. Разбудениот пациент се префрла во собата за будење, каде што и понатаму се следи неговата состојба, се контролира болката и се спречуваат потенцијалните компликации. Важно е да се истакне дека кога доаѓаат болните кај анестезиологот за проценка, тие се пациенти на терапевтот хирург и постои

потреба

комуникација

од

помеѓу

континуирана хирургот

и

анестезиологот, со цел да се обезбеди оптимална грижа за пациентот и успешно изведување на хируршката интервенција.

НЕУРОМЕДИКА

27

Постоперативниот мониторинг на пациентот трае од 6 до 12 часа, а понекогаш и подолго, во зависност од сложеноста на интервенцијата и виталните параметри на пациентот. За време на овој период, анестезиологот е постојано присутен покрај пациентот, следејќи ги сите промени и интервенирајќи соодветно. Ова вклучува контрола на болката, рамнотежа на течности и електролити, следење на респираторната функција и свеста, како и навремено препознавање и третирање на евентуалните компликации. Анестезиологот е клучен дел во синџирот на безбедна и успешна хируршка интервенција. Експертизата, професионалноста и посветеноста на анестезиологот се од суштинско значење за квалитетот

на

здравствената

услуга

и

за

постигнување на најдобри можни резултати кај пациентите подложени на хируршки третман. Само преку синергија на знаењата и вештините на хирургот

и

анестезиологот,

ефективна

меѓусебна

проследена

комуникација

и

со

тимска

работа, можеме да обезбедиме врвна здравствена заштита и да ги исполниме највисоките стандарди во хируршката и анестезиолошката пракса.

28

НЕУРОМЕДИКА

Овие состојби имаат големо влијание на очекуваниот животен век и на квалитетот на живеење. Во овој текст ќе дискутираме за различни пристапи за лекување на епилепсиите кои се резистентни на терапија со антипепилептици, како и за можностите за секој пациент да креираме индивидуален план за лекување и примена на соодветни лекови и постапки. Крајната цел е редуцирање или комплетна контрола на пристапите, интеграција во својата средина со избор и примена на соодветни медикаменти или немедикаментозни третмани. Дефиницијата за епилепсија е дека епилепсијата е комплексна состојба со трајна склоност за генерирање на епилептични конвулзии заедно со придружните невробиолошки, когнитивни и социјални последици. Епилепсијата се дефинира како два или повеќе непровоцирани пристапи на конвулзии.

ТЕРАПЕВТСКИ ПЛАН ЗА ЛЕКУВАЊЕ НА ДЕЦА СО ЕПИЛЕПСИИ И ЕПИЛЕПТИЧНИ СИНДРОМИ РЕЗИСТЕНТНИ НА ТЕРАПИЈА СО АНТИКОНВУЛЗИВИ ПИШУВА

ПРОФ. Д-Р ФИЛИП ДУМА СПЕЦИЈАЛИСТ ПО ДЕТСКА НЕВРОЛОГИЈА

Детството е период кој се карактеризира со интензивен раст и развој на нервниот систем и интензивни процеси на учење. Процеси со кои детето ќе биде способно рамноправно да се интегрира во околината и способност самостојно да функционира. Неепилептични конвулзии може да се манифестираат на секоја возраст како дел од многу бенигни и сериозни здравствени состојби. Помалку од половина од конвулзиите кои се јавуваат во таа возраст се резултат на епилепсија или ќе се претворат во епилепсија понатаму во животот. Најголем дел од детските епилепсии се бенигни и самоограничувачки, сепак во раното детство почнуваат и некои од најмалигните доживотни епилептични синдроми.

30

НЕУРОМЕДИКА

Различните типови на епилепсии разликуваат во многу аспекти: 1. Возраст кога се појавува; 2. Семиологија; 3. ЕЕГ наод; 4. Исходот.

се

Конвулзиите се манифестација на абнормални хиперсинхрони или хиперексцитабилни празнења на кортикалните неврони. Клиничките знаци и симптоми на конвулзиите се зависни од локацијата на епилпетичните празнења во церебралниот кортекс, и од степенот и образецот на пропагација во истите во мозочниот кортекс. Клиничката дијагноза е заснована на податоците добиени од пациентот или сведок на настанот (пожелна е видеоснимка од настанот). Согласно популационите проценки, секоја година 25.000-40.000 деца во САД доживуваат првични непровоцирани конвулзии. (Проценката за инциденца на единечен конвулзивен пристап во животниот век е 10 % од популацијата). Кај најголем дел од овие деца, конвулзиите не се повторуваат. Од друга страна, пак, конвулзиите може да бидат иницијална презентација на посериозна здравствена состојба или претходница на епилепсија. За една епилепсија да биде прогласена за резистентна на лекови, треба да постојат претходни 2 неуспешни обиди за лекување со монотерапија или комбинација на антиепилептични лекарства. Тука се подразбира дека биле употребени лекови кои соодветствуваат за епилептичните синдроми кои биле лекувани, и дека истите биле дадени во ефикасни дневни дози. Околу 25 % од сите пациенти со епилепсија се резистентни на антиепилептича терапија. Кај нив постои зголемен ризик за рана смрт, повреди за време на пристапот, психосоцијални нарушувања и губиток на квалитетот на живеење. Опциите за лекување се: оптимизирање на третманот со лекови (рационална политерапија), неврохируршки зафат (целта на зафатот е да се елиминираат или редуцираат епилептичните пристапи со отстранување на

НЕУРОМЕДИКА

епилептичната зона, без предизвикување на невролошки дефицити кај пациентите), палијативна хирургија (мултипли субпиални ресекции, корпускалозотомија). Нехируршки методи (Гама-нож радиохирургија, длабока мозочна стимулација, стимулација на нервус вагус, кортикална стимулација, стимулација на тригеминалниот нерв, кетогена диета, модифицирана кетогена диета и ЦБД (канабидиол). Со нашето искуство, подготвени сме да им ја претставиме на родителите реалната состојба, дијагностичките методи кои треба да се преземат за дефинирање на типот на епилепсијата. По дефинирањето на состојбата, која е причина за епилепсијата резистентна на лекови, обид за оптимална медикаментозна терапија и рационално планирање на немедикаментозните третмани. Во нашиот систем, преку фондот е достапен само ограничен број на антиепилептици, и освен стимулација на нервус вагус и некои од палијативните неврохируршки методи, речиси сè друго се изведува надвор од државата. Квалитетот на живеење: интеграцијата на пациентите и отстранувањето на можностите за самоповредување за време на нападите се од голема важност. Поддршка на р одителите и детално објаснување на состојбата, со приказ на реалните можности за престанок или значителна редукција на пристапите, е во прилог на зголемена функционалност на целото семејство. Советување за рационализација на трошоците на лекувањето е со одбирање на соодветни методи и квалификувани установи за изведување на комплексните зафати. Нашата цел е градење на состојба на доверба на оската доктор – родител – пациент, со соодветни тераписки комбинации и упатување за соодветни оправдани дијагностички и терапевтски зафати, кои би придонеле кон лекување на состојбата и подобрување на квалитетот на живеење на пациентот и семејството.

31

ПИШУВА

ПРОФ. Д-Р ЃОРЃИ ЗАФИРОСКИ СПЕЦИЈАЛИСТ ПО ОРТОПЕДСКА ХИРУРГИЈА И ТРАУМАТОЛОГИЈА

ДЕГЕНЕРАТИВНИ ЗАБОЛУВАЊА НА ЗГЛОБОВИТЕ Зглобната ’рскавица наликува на сунѓереста маса која е прицврстена на крајните делови на коската и има улога со својата еластичност да го намали пренесувањето на притисокот врз коскениот дел од зглобот. Зглобната ’рскавица е во зглобот и служи како амортизер на притисокот за време на одење, стоење и носење тежина. ’Рскавичното ткиво е изградено од хиалина ’рскавица која е мазна со колагени влакна градени од колаген тип 2, меѓуклеточен матрикс и хондробласти, а под неа е фиброзната ’рскавица градена од колаген тип 1, густо сврзно ткиво и хондроцити. Всушност, ’рскавицата е градена од протеоглукени т.е. хиалуронска киселина со хондроитин сулфат и кератосулфат со конзистенција слична на гума. ’Рскавичното ткиво нема крвни и нервни садови и се исхранува од сврзното ткиво, а хиалината ’рскавица се храни и по пат на дифузија од зглобната течност. Како и сите ткива и зглобната ’рскавица со текот на времето старее, но тоа стареење се заменува со терминот дегенерација.

32

Промените кои настануваат во таков случај се артротични. Во процесот на стареење во извесен степен доаѓа до дегенерација на зглобната ’рскавица што не значи дека настанала патолошка артроза. Зглобната ’рскавица со стареењето подлегнува на значителни промени на големината, функцијата на клетките, тензијата на матриксот, составот и молекуларната организација. Овие промени доведуваат до растреситост или фибрилација на зглобната површина. Со зголемување на возраста зглобната ’рскавица станува жолтеникаво-кафеавкава поради модификацијата на протеините во матриксот. Меѓутоа, во стареењето се вклучени и внатрешниот слој на зглобната капсула – синовија и субхондралната коска, менискусите, лигаментите, фиброзната зглобна капсула и сите тие може да придонесат за влошување на состојбата на зглобната ’рскавица. Клеточната густина на хондроцитите (’рскавични клетки) со зреењето се намалува, но таа останува константна во адултниот период. Клеточната морфологија и синтетичката функција се менуваат со стареењето. Хондроцитите стануваат помалку ефективни во заместувањето на деградирачките матрикс макромолекули и во заздравувањето на ткивото после повреди. Се создаваат матрикс протеоглукани кои го прават ткивото послабо на компресија. Со скелетното зреење се појавуваат протеолитични модификации и оштетувања на молекулите на матриксот. Колагените фибрили се задебелуваат, но стануваат помалку флексибилни, а ’рскавицата станува поригидна.

НЕУРОМЕДИКА

Дегенеративно заболување на зглобот на колк

Зглобната ’рскавица како и коската бара да остане со регуларни зглобни оптоварувања и движења. Зглобните

ОСТЕОАРТРИТИС

движења

се

намалуваат

со

намалување

на

мускулната

маса.

Се работи за дегенеративна форма

Болеста

Возрасните треба да учествуваат во

на артритис. Примарниот процес кој

инвалидитет

физички

доведува

е

општото

здравје

оптоварување и движења за да се

дегенерација на зглобната ’рскавица.

Најчесто

се

работи

задржи

зглобните

Остеоартритис е најчесто зглобно

личности

со

многубројни

движења. Но, активности со големо

заболување и може да зафати еден

заболувања

влијание и торзиони оптоварувања на

зглоб

слабост, анемичност, воспаление на

зглобовите треба да се избегнуваат.

човечкото тело.

Слични

Остеоартритис

активности опсегот

кои

на

промени

бараат

зглобови

во

белите

ризик-фактори

како

дробови,

на

што

за

пациентите. за

постари други

се

шеќерна

срцева болест,

здравствен, социјален и економско-

Во таквите случаи лекувањето на

интервертебралните дискуси каде

финансиски проблем на населението

дегенеративните

доаѓа до херниација на дискусот. Се

од цел свет. Бројот на заболени е

зглобовите е отежнато.

менува обликот и волуменот на

голем и во иднина ќе се зголемува со

дискот и тоа ја менува мобилноста на

продолжување на животниот век. За

’рбетот

дегенеративните

заболувања

зглобовите

се

трошат

средства

од

буџетите

лигаменти

оптоварувањата зглобови, и

на

спиналните

параспиналните

е

значаен

во

фасетните

и

повеќе

и

со

покачен притисок, тромбози и слично.

и

возраста

остеоартритис

поврзана

глобален,

настануваат

со

или

до

е

на

големи на

заболувања

на

ФОРМИ НА ОСТЕОАРТРИТИС 1. Примарна – идиопатска форма со непозната етиологија 2. Секундарен остеоартритис

мускули. Тоа може да доведе до

здравствените фондови, како и на

спинална стеноза и дегенерација на

заболените

зглобовите.

до

лекување, оперативно лекување со

и бавно напредува.

промени на тетивите, лигаментите и

ендопротези и рехабилитација со

Втората форма не е врзана само за

зглобната капсула.

нега на заболените.

стареењето и оди со прогресивна

Исто

НЕУРОМЕДИКА

така

доаѓа

за

медикаментозно

Првата форма е врзана за стареењето

33

деструкција на зглобот, со појава на остеофити, кои народот ги нарекува „шилци“, субхондрална склероза и деформација на зглобот. Може да е врзана за ген, пол, раса, дебелина, траума или некоја вродена аномалија на зглобот. Со текот на времето доаѓа до фокална фибрилација на ’рскавичната површина и создавање на коскени проминенции – остеофити. Тие настануваат со васкуларна инвазија на калцифицираниот слој на зглобната ’рскавица. Со стареењето се намалува синтезата на протеините и се нарушува соодносот на хиалурон сулфатите и кератосулфатите во протеогликанскиот матрикс на ’рскавицата. Стареењето на зглобната ’рскавица почнува рано, по 20-тата година од животот. Промените се реверзибилни и репарабилни доколку се почне со рано лекување. Повеќе од 80 % од луѓето постари од 55 години имаат рендгенски знаци за остеоартроза, но од нив само 25 % имаат значајни клинички симптоми на болеста. Остеоартрозата не треба да се сфати како болест, таа повеќе би била вообичаен пат кој води до точно определен крај. (R.Dee) Остеоартрозата е процес на неинфламаторно ремоделирање на подвижните зглобови. (L. Sokoloff)

РИЗИК-ФАКТОРИ Се јавува најчесто по 40-тата година од животот. Застапеноста

жени-мажи

Патофизиолошките

промени

е

речиси се

еднаква.

поизразени

и

потешки кај жените. Кај секундарниот остеоартритис ризик-фактори се : траума,

конгенитални

нарушувања

на

зглобот,

професионална предиспозиција, спортски повреди, ендокрини

фактори,

воспалителни

фактори,

метаболни фактори, јатрогени и други заболувања.

КЛИНИЧКИ МАНИФЕСТАЦИИ Знаците и симптомите на остеоартритис се поврзани со заболениот зглоб и нема системски манифестации. Зглобовите се зафатени асиметрично. Најчесто се зафатени носечките зглобови – колена, колкови, ’рбет, скочни зглобови. На прстите има Хеберденови јазли и Боучардови јазли. Овие претставуваат хипертрофични остеоартропатии. Јазлите може да бидат отечени и црвени. Обично се појавува болка во еден или повеќе зглобови. Болката е поизразена при движење. Болката се намалува при одморање. Зафатените зглобови обично се отечени и се појавува ноќна и утринска вкочанетост. Опсегот на движења во зглобот е намален. При движење активно или пасивно може да се слушаат крцкања. Евидентни знаци се накривување и деформитети на зафатениот зглоб. Сето тоа доведува до значаен инвалидитет на пациентот.

ДИЈАГНОЗА На почетокот болеста тешко се дијагностицира. Не постојат индикативни лабораториски анализи. Дијагнозата се поставува анамнестички, според клиничките манифестации со физикален лекарски преглед на искусен ортопед и радиографски испитувања со нативна радиографија во два правца, КТ, МРИ и УС. Важно е дијагнозата да се постави во најран стадиум на болеста кога нема тешки оштетувања на зглобната ’рскавица.

34

НЕУРОМЕДИКА

За да се одреди текот на болеста стандардната

ЛЕКУВАЊЕ

радиографија во 2 правца на зафатениот зглоб е

Не постои етиолошко лекување. Лекувањето на

доволна за поставување на дијагноза. Додека УС,

почетокот е симптоматско и треба да се почне

КТ и МРИ може да бидат потребни за попрецизна

во колку што може најран период од болеста. Се

проценка на оштетеноста на зглобната ’рскавица

започнува со ацетаминофен, потоа се даваат и

и евентуално потребните терапевтски процедури.

други нестероидни антиинфламаторни лекови

Испитувањата треба да вклучат: должина на

кои денес ги има во голем број. Исто така се

екстремитетите,

користат и кортикостероиди во определен број

степен

на

движења

на

зглобовите, внатрешна и надворешна ротација,

и доза интраартикуларно.

присутни деформитети, палпација, степен на

Интраартикуларна апликација на хиалуронска

болка во мир и во движење.

киселина. ПРП-плазма богата со тромбоцити во кои

РАДИОГРАФСКИ КАРАКТЕРИСТИКИ Дегенерација

на

зглобната

’рскавица,

задебелување

на

субхондралната

коска,

склероза, рабни остеофити, слободни зглобни тела,

субартикуларни

ебурнизација

и

дегенеративни

ремоделација

на

цисти,

зглобните

коскени структури. УС, КТ и МРИ се користат за попрецизна

дијагностика,

одредување

најсоодветно лекување и следење на болеста.

на

има

седум

регенеративни

фактори.

Физикално-терапевтски процедури и бањско климатско лекување. Доколку конзервативното лекување не даде резултат се применува оперативно лекување со корективни зафати или со целосна замена на зафатениот зглоб со тотална ендопротеза на зглобот (вештачки зглоб). Кој тип на лекување ќе се примени зависи од степенот на оштетување на зглобот, од возраста на пациентот и од бројните други заболувања кои може да бидат присутни кај болните.

НЕГА НА ПАЦИЕНТИТЕ СО ДЕГЕНЕРАТИВНИ ЗАБОЛУВАЊА НА ЗГЛОБОВИТЕ Главната цел во лекувањето е да се намалат болките и да се заштити функцијата на зглобот. Пациентите ретко се хоспитализираат освен при

оперативното

лекување.

Се

советува

намалување на телесната тежина и носење на ортопедски

помагала

(бастун,

ортопедски

штаки, одалки, ортози за зглобови). Доколку пациентите се инвалидизирани се негуваат и им се помага во секојдневните активности. Од дегенеративно заболување може да биде зафатен еден зглоб или повеќе зглобови. Секој од многуте зглобови на човечкото тело може да биде зафатен со остеоартроза. Важно е рано поставување на дијагноза и рано почнување со лекување. Денес благодарение на напредокот во медицината и техниката овие заболувања се лекуваат

конзервативно,

оперативно

или

комбинирано. Прогнозата од лекувањето е добра.

НЕУРОМЕДИКА

35

КАРЦИНОМ НА БУБРЕГ: ЕПИДЕМИОЛОГИЈА, КЛИНИКА, ДИЈАГНОСТИКА, МОЖНОСТИ ЗА ЛЕКУВАЊЕ ПИШУВА

ПРОФ. Д-Р ЉУПЧО ЛЕКОВСКИ СПЕЦИЈАЛИСТ ПО УРОЛОГИЈА

ЕДНА ОД НАЈЗАСТРАШУВАЧКИТЕ ЗАКАНИ ЗА ЗДРАВЈЕТО ВО ДЕНЕШНО ВРЕМЕ Е КАРЦИНОМОТ НА БУБРЕЗИТЕ ИЛИ РЕНАЛНИОТ КАРЦИНОМ (РКК). Овој малигнитет претставува од 3 %

Инциденцата на РКК е највисока во

дијагнозата како болка, хематурија

до 5 % од сите нови случаи на рак кај

развиените

на

или палпабилна туморна маса во

возрасните, а во развиените земји е

заболувањето меѓу 60 и 70-годишна

карлицата. Во повеќето случаи, РКК

шестата најчеста форма на рак кај

возраст. Само во 2019 година, во САД

поминува асимптоматски, но речиси

мажите со околу 94.000 нови случаи

беа

40 % од пациентите се со напреднато

само во 2017 година.

пациенти со РКК, а 12.980 починаа од

заболување

Реналниот карцином примарно го

оваа дијагноза. Во Бугарија, пак, во

дијагноза. Прогнозата е најлоша кај

зафаќа машкото население – мажите

2017 година беа регистрирани 658

пациентите со присутни метастази, а

сочинуваат дури две третини од сите

нови случаи, а 330 лица починаа од

дури 25 %-50 % од лекуваните за

дијагностицирани и смртни случаи

ренален карцином.

локализиран карцином ќе добијат

од оваа болест. Околу 90 % од сите

Благодарение

бубрежни

тумори

спаѓаат

во

дијагностички методи и напредокот

Над 50 % од РКК случаите се

категоријата

на

при

што

во третманите, преживувањето се

дијагностицираат

најзастапен е светлоклеточниот тип

подобрува.

иследувања поради други причини и

со 75 %, следен од папиларниот тип

преживување во Европа изнесува

неспецифични симптоми.

со 15 %, хромофобниот со 5 % и

57,2 % кај мажите и 54,2 % кај жените

Кај

онкоцитомите со 5 %.

во периодот 2000-2019 година. Во

резултат на присутни метастази, како

Иако резистентен на хемотерапија,

САД, петгодишното преживување се

постојана

во одредени ситуации таа сепак се

зголеми од 51 % (1975-1977) на 66 %

болки,

зема предвид, особено кај пациенти

(2006-2012).

симптоматските

со рецидивирана или неоперабилна

Клиничката слика на РКК варира,

паранеопластичен синдром.

болест

само 6 %-10 % од пациентите имаат

во

РКК,

стадиум

4

несветлоклеточна хистологија.

36

со

земји,

со

дијагностицирани

на

пик

57.760

современите

Петгодишното

при

иницијалната

рецидив на болеста.

25

%-30

инцидентно

%

симптомите

кашлица

додека

при

или

околу

30

случаи

се

коскени %

од

имаат

класични знаци при поставување на

НЕУРОМЕДИКА

Дијагностиката и студирањето на туморот се изведуваат

Степен 1: туморите имаат униформни, заоблени јадра, слични

со компјутерска томографија, која дава увид во локалната

на нормалните клетки, без атипични промени.

инвазивност,

Степен 2: означува јадра со различни димензии, обично

ангажманот

на

лимфните

јазли

и

присуството на метастази. Иако РКК често се открива

поголеми од нормалните, но со помала атипичност.

инцидентно при ултразвучни иследувања, компјутерската

Степен 3: туморите веќе покажуваат сериозни абнормалности

томографија

„златен

– големи јадра со хиперхромазија (потемна обоеност), со

стандард“. Спиралната CT овозможува точна проценка на

различни форми и димензии, индикативно за нарушен процес

димензиите, формата и локацијата на туморот, а се

на делба.

применува

Степен 4: Најлошите тумори, имаат крајно полиморфични,

претставува

со

контрастно

дијагностички

средство

за

подобра

визуелизација.

неправилно обликувани јадра, со испупчени нуклеолуси и

Биопсијата, инцизиона или тенкоиглена аспирациона, се

„наталожување“ на ДНК материјалот.

користи за потврдување на дијагнозата, обезбедувајќи информации

за

туморската

хистологија/цитологија,

Повисокиот степен на јадрени абнормалности кореспондира

степенот на агресивност, инвазивноста и молекуларните

со поагресивни тумори и полоша прогноза за пациентот.

карактеристики на РКК.

Грејдингот овозможува проценка на биолошкиот потенцијал на туморот и е од витално значење за планирање на соодветниот

КЛАСИФИКАЦИЈА ПО СТЕПЕНИ Туморите

се

категоризирани

терапевтски пристап. според

нивните

микроскопски карактеристики, базирано на изгледот и

Локализираниот ренален карцином се лекува оперативно, со

атипичноста на јадрата на туморските клетки. Овој

нефректомија како единствена опција. Кај пациентите со рана

„грејдинг“ или степенување на туморот според системот

фаза на болеста (стадиуми I, II, III), операцијата нуди

на Фурман ја рефлектира нивната агресивност и

потенцијален

потенцијал за метастазирање.

пациентите по хируршката интервенција е од критично

терапевтски

ефект.

Сепак,

следењето

на

значење, бидејќи кај 20 %-30 % ќе се појави рецидив на заболувањето, најчесто со метастази во белите дробови во рок од 1-2 години. Затоа, овие пациенти подлежат на редовни КТ скенови на абдомен и на градeн кош на секои 4-6 месеци.

НЕУРОМЕДИКА

37

ШТО Е ШОК-ТЕРАПИЈА СО УДАРНИ БРАНОВИ ИЛИ „SHOCKWAVE THERAPY“ ? ПИШУВА

Д-Р МИЛИЦА ЛЕВИ СПЕЦИЈАЛИСТ ФИЗИЈАТАР

Терапија со ударни бранови која е исто така позната како екстракорпорална терапија со ударни бранови се администрира на тетива или мускул преку кожата со мал, рачен уред кој е сличен на ултразвучна сонда. Дознајте повеќе за тоа што ја прави оваа техника ефикасна за повреди и кој треба да ја смета како третман. Терапијата со ударни бранови е модалитет кој станува сè почест.Овој метод користи многу пониска енергија од останатите медицински уреди, терапијата со ударни бранови се користи како третман на многу мускулно-скелетни состојби, првенствено оние кои ги вклучуваат сврзните ткива. Терапијата со ударни бранови е уште една алатка за тврдоглавата, хронична тендинопатија.

38

НЕУРОМЕДИКА

Најпогодна е за луѓе кои имаат хронични тендинопатии кои не реагирале на друг третман. Тие вклучуваат: тениски лакот, калцификати на пета, остеофити на ахилова тетива, синдром на ротаторна манжетна, плантарен фасцитис, тендинитис на рамото со калцификати итн. Овие промени можат да бидат резултат на спортски активности, прекумерна употреба или повторувачки напор. Некои од придобивките од третманот со ударна терапија: Терапијата со ударни бранови има одличен однос цена/ ефективност Неинвазивно решение за хронична болка во рамото, грбот, петата, лактот Не е потребна анестезија, нема лекови Ограничени несакани ефекти Главни полиња на примена: ортопедија, рехабилитација и спортска медицина Новите истражувања покажуваат дека може позитивно да влијае на акутната болка

претставува неинвазивен третман кој се администрира преку кожата со мал, рачен уред, сличен на ултразвучна сонда. Низ емитување на ударни бранови со ниска енергија, овој метод се покажал ефикасен во третманот на бројни состојби поврзани со сврзните ткива како што се тендинопатии, калцификати, остеофити и други промени предизвикани од спортски активности, преоптоварување или повторувачки напор. Особено е погодна за пациенти со хронични тендинопатии кои не реагираат на конвенционални третмани, како што се тениски лакот, плантарен фасцитис, синдром на ротаторна манжетна, калцификати во петата или ахиловата тетива, тендинитис со калцификати во рамената и слично. Со својот поволен однос цена/ ефективност, оваа терапија се издвојува како привлечна опција во полињата на ортопедија, физикална рехабилитација и спортска медицина. Најголемите предности се нејзиниот неинвазивен и безбеден карактер, отсуството на потреба од анестезија или лекови, како и ограничените несакани ефекти. Новите истражувања, исто така, укажуваат на можен позитивен ефект врз акутната болка, што ја шири палетата на нејзината примена.

Терапијата со ударни бранови (shockwave therapy), модерен модалитет кој станува сѐ поприсутен во третманот на одредени мускулно-скелетни состојби. НЕУРОМЕДИКА

39

НЕУРОМЕДИКА