Covid Aruba
14 caso nobo y 227 caso activo Diasabra 2 October 2021
Solo di Pueblo
Aña 16 - edicion 502
E-mail: solodipueblo@gmail.
Prijs: Afl. 1.75
Ta punta dede riba ministernnan, pero ta ciego p'e corupcion di Bennny
Bloke di oposicion tabata "baho, nasty y stinki stinki" den parlamento Nan no mester hunga pa victima! Nan t'e agresor! Mansur ta mescos un carito loco
Miguel Mansur a baha nivel di parlamento na un cas di redashi Mansur ta tene na rabo di AVP, y ta ripiti tur storia di AVP
Accidente serio entre pick up y ready mix truck DLVV-Santa Rosa ta comparti informacion valioso, suministra durante e Caribbean Plant Health Directors forum XIV
2
Diasabra 2 October 2021
Dos persona herida den accidente di trafico na Pos Abou
Pos Abou - Diabierna merdia pa atardi informacion a drenta di un accidente serio ariba e caminda di Bushiri pa Pos Abou y lo tin hende pega den e auto.
saca un persona pega den e Hyundai Van.
Na yegada di autoridad a bin topa cu un taxi Hyundai y un Chevrolet Blazer. Materiaalwagen di Brandweer tambe a presenta pa asina yuda
Polis di trafico a presenta pa asina haci su investigacion. Posibel motibo por ta caminda muhe.
Dos ambulance a presenta pa atende cu e heridonan, cu no tawata grave.
3
Diasabra 2 October 2021
Prome Minister Evelyn Wever – Croes:
PROME MINISTER DEN PARLAMENTO PA SPLICA PROCESO DI FORMACION DI GABINETE WEVER-CROES II Prome Minister Evelyn WeverCroes, hunto cu Minister Rocco Tjon y Minister Endy Croes, diahuebs mainta tawata den Parlamento na unda cu a trata e proceso di formacion, di reparticion di cartera, y di screening. E procedura pa logra un Gobierno stabiel un biaha mas, a cuminsa dia 25 juni cu elecion na unda e resultado tabata Mep 9, AVP 7, RAIZ 2, MAS 2 y Accion 21 a haya 1 asiento. Dia 28 di juni, Gobernador a cuminsa cu ronda di consulta y dia 5 di july a apunta 2 informador, sra. Tisa Lasorte y sr. Eddy Werleman. Nan tawata tin e tarea pa averigua cua posibilidad tin pa formacion di un gabinete stabiel cu tin confiansa di un mayoria mas amplio posibel den Parlamento. E gabinete mester por yega na un maneho conhunto, dirigi riba recuperacion financiero y socialeconomico di Aruba, particularmente riba implementacion y realisacion di e Landspakket Aruba. Tawata importante pa e gabinete por cuminsa traha mas pronto cu ta posibel riba un cantidad di asunto urgente. Cada lider di partido a wordo invita pa sinta cu e informadornan y akinan MEP a indica cu ta dispuesto pa traha cu tur partido, cu excepcion di AVP pasobra nos vision ta pa para pa integridad y bon gobernacion y partido AVP ta e academia di corupcion. AVP ta brasa corupcion door di a brasa un candidato cera den prison y cu tabata sospechoso na e momento ey. Dus pa ta hopi cla partido AVP no lo ta un partner den coalicion. Nos tabata sondea e tres partidonan chikito. Sinembargo, MAS y Accion 21 a anuncia un ‘bloque’ cu cantidad di condicion, pero mes momento a cuminsa desintegra internamente. Nan no tabata partnernan stabil ni confiable mas y asina MEP a expresa na informadornan cu ta mira un coalicion stabil cu
Partido RAIZ. Dia 8 juli e informadornan a entrega relato y bereidwilligheidsverklaring na Gobernador cual tabata firma pa MEP y RAIZ na unda tin un declaracion di intencion pa formacion di un Gobierno 20212025, na Faro, como simbolismo di integridad y di transparencia. Dia 9 di juli Gobernador a apunta señora Evelyn Wever-Croes como Formador. Parti di e encargo di formacion ta e composicion di un acuerdo di gobernacion general entre MEP y RAIZ y un reparticion di cartera den e gabinete nobo. Finalmente mester controla adelanta e capacidad di e candidatonan pa e funccion di minister y di minister plenipotenciario a base di e proceduranan cu ta referi na dje den e Decreto Nacional di 9 di september 2013. Y a pidi pa finalisa 9 augustus 2021. Dia 6 di augustus a pidi pa prolonga e periodo di formacion te 27 di augustus. “E proceso a cuminsa y nos a tuma nos tempo pa haci’e bon pa nos sigura cu nos ta mira tur loke mester durante e proceso aki”, Prome Minister a bisa.
Dia 19 di augustus MEP y RAIZ a firma acuerdo di gobernacion 2021-2025 den lineanan grandi na San Nicolas, como señal di e importancia cu San Nicolas ta hunga den e desaroyo cu e gobernacion nobo kier logra. “Nos a firma un acuerdo den liñanan grandi y nos a compromete nos mes cu prome cu fin di Oktober nos ta den Parlamento pa presenta e programa di gobernacion. Y nos lo ta den Parlamento prome cu fin di Oktober den Parlamento pa presenta e programa. Cada Minister lo presenta esaki, e vision y e ‘Halfjaar Financiele Verslag’ manera nos ta bin ta haciendo desde 2018 a peticion di oposicion”, Premier Wever-Croes a duna di conoce. Dia 27 di augustus: Formador a entrega relato na Gobernador, faltando algun documento. Formador ta anuncia cu lo sigui cu 8 minister, 6 pa MEP y 2 pa RAIZ y a palabra e reparticion di cartera riba e partidonan. Dia 9 di september: Formador a entrega relato final di screening y nombernan di candidatonan cu lo bira minister a wordo publica. E apuntamento di e candidatonan
a wordo haci pa e partidonan, y ta basa riba criterianan cu e partidonan ta stipula. Despues di esaki a cuminsa e procedura di retiro di tur 8 candidato como parlamentario, despues aceptacion di miembronan nobo y dia 20 di september Gobierno nobo a huramenta. “Gabinete Wever-Croes II a huramenta cu e promesa cu lo goberna nos pais cu honestidad, dilegentemente y cu tur integridad. Fin di oktober 2021, Gobierno lo presenta un programa di gobernacion y mes momento e relato financiero semi anual 2021, manera a keda pidi pa Parlamento na aña 2018”, Prome Minister a termina bisando.
4
Diasabra 2 October 2021
Accidente serio entre pick up y ready mix truck
Piedra Plat - Diahuebs anochi den careda 7'or polis y ambulance a bay altura di Bright Bakery unda un accidente serio a sosode. Esaki tawata entre un pick up y un ready mix concrete truck. Na di polis por a constata cu e pick up a
bay pega bou di e truck di concrete. Ta mustra cu chauffeur di e pick up pa un of otro motibo a kita na su man robes y dal frontal. Na nos yegada, por a mira Paramediconan hinkando chauffeur di e pick up den
ambulance unda cu algun rato despues nan lo a sali cu ne direccion Hospitaal. Polis a cera e caminda na e rotonde y tambe e otro banda, pa trafico.
Pashentnan inscribi cerca dokter Eelco Veringa
Organo Ehecutivo AZV ta informa e aseguradonan inscribi cerca dokter di cas Eelco Veringa di lo siguiente: E contracto entre dokter Eelco Veringa y AZV a termina conforme e peticion di dokter Eelco Veringa. Pa yega na un reemplaso mas lihe cu ta posibel, AZV ta den combersacion cu HAVA, esta e Asociacion di Dokternan di Cas di Aruba. E asegurado cu actualmente ta inscribi cerca dokter Eelco Veringa y tin mester di cuido medico entre tanto por haci uzo di e servicio den oranan di atardi di Dokter di Cas na Warda Pariba (San Nicolas) of e Dokter di Cas na Warda Pabou (Huisartsenpost na Dokter Horacio Oduber Hospital).
5
Diasabra 2 October 2021
Minister Ursell Arends:
BAN TRAHA HUNTO PA NOS ADULTONAN MAYOR
“Un pais rico no ta esun cu tin mas fondo pero si esun unda husticia social y respet ta prevalece” Como Ministro encarga cu e cartera di Asuntonan di Adulto Mayor, Minister Ursell Arends ta incia su tarea cu un gran sentido di orguyo y speransa mirando e empeñonan cu ta ser haci den nos comunidad pa hisa e bienestar di nos adultonan mayor. “Mi ta felicita y alabes gradici tur instancia pa e inicitiavanan pa celebra riba 1 di oktober, Dia International di Adulto Mayor y na tur e profesionalnan cu ta compartiendo nan conocemento na bienestar di nos adultonan mayor”, Minister Arends a expresa. Nos comunidad a conoce hopi cambio den transcurso di tempo cu a sa di impacta e grupo aki. Minister Arends ta expresa su respet y compromiso grandi pa cu nos ciudadanonan adultonan mayor. “Mi ta aki nan hunto cu boso
pa traha hunto pa un miho bienestar di nos adultonan mayor”. Prome cu nos kier uni y traha hunto ta hopi importante pa como Pais fiha e vision riba kico nos ta considera bienestar di nos adultonan mayor y pa esey nos tin cu cuminsa wak envehecimiento den forma diferente. Te cu awor hopi biaha envehecimiento ta ser solamente considera den e luz negativo, esta cu e proceso normal di bida ta cambionan fisico, mental y gastonan riba fondonan di pensioen, e vergrijzing manera hopi biaha ta ser menciona. Esaki ta naturalmente realidadnan cu tur hende ta enfrenta. Pero na luga di keda pone e luz riba e realidadnan aki lo ta interesante pa pone e luz riba un envehecimiento cu ta focus riba stimula participacion, stimula salud, actividad y asina saca e maximo potencial di cada persona no
obstante su edad. “Pues si mi tin cu imagina mi mes un Aruba cu tin e bienestar di nos adultonan mayor como prioridad, e lo ta un Aruba unda cu e adulto mayor hasta despues di yega su edad di pensioen ainda por participa den e comunidad den por ehemplo e sector laboral caminda e ta comprati su experiencia y conocemento na e generacion nobo, un Aruba cu ta cordial cu nos adulto mayor y ta duna nan preferencia no solamente pa razon di nan incapacidadnan pero como muestra di un respet halto. Un Aruba den cual e adulto mayor cu mester di mas cuido por haya esaki den un forma optimal y preferibel den su mesun ambiente di cerca. Un Aruba unda cu e adulto mayor ta participa activo den su propio cuido y cu su bos y opinion ta ser respeta. Un Aruba unda cu for
Resumen pa awe di casonan di COVID-19 na Aruba 01 oktober 2021. Segun resumen di awe 27 persona a recupera y un total di 14 caso nobo di COVID-19 a keda registra di cual 3 ta no-residente. E cifranan aki ta representa un 'Positivity rate' bou di nos residentenan di 7%. E cantidad di casonan activo di COVID-19 pa awe ta 227 y cantidad di fayecidonan relaciona cu COVID-19 ta 166. Datos ta ilustra casonan nobo di COVID cu un average semanal di 19 caso pa dia y un averahe di 'positivity rate' semanal di 10% pa dia. Actualmente na Aruba tin 14 persona interna debi na COVID di cual den ICU tin 5 persona, riba piso general tin 9 persona y na Colombia tin actualmente 19 persona den Cuido Intensivo.
di jong ta consciente cu envehecimiento ta un proceso natural pero cu por ser difini door di accionnan cu ta cuminsa di jong por ehempel un bida saludabel, un seguro, un plan di cuido den famia y trayectoria di salida di sector laboral y asina por nombra hopi mas cos”, Minister Ursell a enfatisa. Pa nos logra esaki, Minister Ursell ta sigui bisa, “nos tin hopi reto nos dilanti, pero mas cu un tarea e ta nos responsabilidad. E ta exigi perseverancia, compromiso, boluntad y cooperacion. Pero tambe pa nos refleha riba e cosnan cu no ta cana optimal y atende cu nan den nan rais. Cu cada adulto mayor cu na e momento aki ta isola, ta biba den pobresa y no ta haya e cuido cu e merece, Aruba ta perde. Aruba ta perde na conocemento y sabiduria, na experiencia, na balor
y normanan, oportunidadnan, nos identidad.
na na
Un pais fuerte ta un pais unda tur ta tene man hunto y sostene dignidad y humanidad pa cada un di su ciudadanonan. Un pais rico no ta esun cu tin mas fondo pero si esun unda husticia social y respet ta prevalece. Feliz Dia International di Adulto Mayor!”
6
Diasabra 2 October 2021
Prome Minister Evelyn Wever–Croes: Den reunion den Parlamento:
PROCEDURA DI SCREENING DI MINISTER A BAY SEGUN DECRETO
“E institutonan cu a haci screening ta completamente independiente y no tin niun influencia di niun hende” Durante reunion den Parlamento diahuebs mainta na unda cu a trata e proceso di formacion, di reparticion di cartera y di screening, Prome Minister Evelyn Wever-Croes a duna un splicacion amplio y na placa chikito con cada proceso a bay. Pa loke ta trata e procedura di screening di ministernan segun Landsbesluit 9 sept 2013, no. 1, e decreto ta stipula cu e formador ta encarga cu e screening y esaki e lo mester entrega na Gobernador di Aruba pa evaluacion. E procedura di screening ta riba e siguiente areanan: - Investigacionnan na e candidato na unda nan mester entrega documentonan cu tur hende por haña riba internet y su famia te den di 3 grado di dje y su casa (yiunan, nietonan, mayornan, rumannan, abuelonan, omo y tanta, subrino y subrina). Mester raporta trabou, funccion y interesnan financiero den companianan di cada un di e personanan aki. - Investigacion criminal pa Ministerio Publico - Investigacion di Departamento di Siguridad Nacional - Investigacion di Departamento di Impuesto - Declaracion di salud, den caso cu ta necesario - Investigacionan cu formador ta haya necesario - Conversacionnan cu candidatonan y investigacion mas profundo den caso cu ta necesario - Supervisa y aproba pa Gobernador E tres institutonan aki ta completamente independiente cu no tin niun hende cu por influencia y nan ta haci’e segun nan criteria y e decreto. Na final di nan investigacion, nan a presenta e resultado
na Formador y esey a forma parti di e conversacion y deliberacionnan cu tawata tin despues. Pues no ta Formador a dicidi ken debe impuesto of no, ni a wak den e filenan nacional kico tin pa dicidi kico por laga afor of no. No ta formador ta wak kico Ministerio Publico tin den su file of no. Esakinan a wordo haci door di e institutonan cu despues a informa Formador. “Caminda cu ta necesario pa haci un follow up y bay mas leu, por a haci esaki. Mi lo por a pidi Siguridad Nacional pa wak cierto temanan mas leu, of Ministerio Publico pa asina yega na un bista mas obhetivo di cada candidato, despues cu entrega esaki na gobernador. E sistema aki di screening ami a aplica na 2017, 10 candidato, na 2019/2020, 1 Candidato y na 2021, 9 candidato. Pues ami a haci 20 screening den e 4 añanan aki. Si e ley di screening por drenta na vigor e lo haci e
trabou di e formador hopi mas facil y pa Parlamneto tambe permitiendo nan pa haña mas informacion mirando cu esey nan kier aworaki”, Prome Minister a duna di conoce. Prome Minister den e reunion publico a ripiti loke el a bisa den mas di ocacion, “E screening a bay segun e decreto y aki nan mi metser subraya articulo 7 di e decreto cu ta bisa cu irespecto loke articulo 6 ta bisa, tur conversacion, informacion y corespondencia entre e formador y e candidato, ta confidencial”. Tur screening ta confidencial y riba e contenido no por duna informacion na tercera parti. Dus tin un deber de confidencialidad hopi severo den e decreto aki cu ta prohibi Formador di duna informacion riba e screening. Hopi, entre nan oposicion den Parlamento ta pidi pa informacion y segun Prome Minister, e ora nan
mester cambia e ley. Despues di deliberacion cu Parlamentario Hendrik Tevreden cu a pidi e reunion, Prome Minister a duna informacion tambe na Parlamento pero ta keda na Parlamento pa cambia e ley. “Bo ta wordo paga pa bo ta Parlamentario. Si cambia e ley di screening, e ora ami como Formador por comparti informacion. Pero bo no por exigi ami como Formador viola ley pasobra abo no kier cambia e ley”, Prome Minister a enfatisa. Prome Minister na final riba e punto di screening, a recorda Parlamento tambe cu ta Presidente di Parlamento actual, Señor Edgard Vrolijk mes a traha riba e concepto di ley aki na unda articulo 9:4 ta bisa cu unabes e ley pasa e tipo di informacionnan aki, e samenvatting di e screening, por wordo comparti cu Parlamento.
Diasabra 2 October 2021
Mansur ta mescos un carito loco
Miguel Mansur a baha nivel di parlamento na un cas di redashi Mansur ta tene na rabo di AVP, y ta ripiti tur storia di AVP E trabao di Miguel Mansur den parlamento ta laga masha hopi di desea. Enbes como parlamentario e haci un pre investigacion pa asina filtra su preguntanan, e ta tene na rabo di AVP y ripiti e storianan cu nan ta trece dilanti. Asina Miguel Mansur sin ningun diplomacia a bay over na haci preguntanan for di sla riba Minister Rocco Tjon, como tambe Minister Endy Croes. Na un forma sin etica, a hisa benta asuntonan familiar, convertiendo parlamento den un kapsalon, manera e comedia cu a titula 'redo den kapsalon'. Na final, presidente di parlamento Sr. Edgard Vrolijk a haye ta pidi disculpa pa e presentacion pesimo di Miguel y varios otro parlamentario di AVP. Entodo caso, el'a habri porta pa asina haya su contesta bon mereci. Tanto Minister Rocco Tjon como Minister Endy Croes a sa di trece tur aclaracion dilanti, pa asina for once and for all, e grupito perdedor, por stop di yora. Sinembargo, di mes manera cu bo trece bo punto dilanti, di mes manera bo lo wordo contesta, y Minister Endy Croes no a perde e oportunidad pa recorda Miguel Mansur riba su pasado y tambe riba e tres dianan cu el'a perde y unda el'a wordo haya.
7
8
Diasabra 2 October 2021
Minister di Enseñansa y Deporte, Endy Croes:
HUNTO CU E VELD DI ENSEÑANSA Y SINDICATO LO PONE E DIRECCION PA MEHORACION DI ENSEÑANSA Minister di Enseñansa y Deporte, Endy Croes recientemente a duna un resumen di su trabounan di e prome dianan di su maneho riba e tereno di Enseñansa. E Minister saliente a traha riba e PEN 2030 cu ta e Rapport cu tin riba mesa na unda diferente stakeholder a participa pa trece ideanan di e rumbo y direccion cu enseñansa tin cu bay di awo pa 2030. Minister Croes a expresa cu su maneho di enseñansa lo wordo guia door di e SDG 4 cu ta e compas cu e Ministerio lo uza pa mehora enseñansa y brinda calidad pa nos muchanan y maestronan pa un miho Aruba. E deseo di e Minister ta pa Enseñansa y Deporte bay di acuerdo cu e plan di maneho di Gabinete Wever-Croes II. Pa esaki
mester pa departamento y stakeholders hunto cu e Minister sinta hunto y bin cu e prioridadnan den enseñansa y logra un miho maneho den enseñansa. “Mi a pidi tur stakeholder cu mi a reuni cu nan, pa duna e top 3 prioridadnan pa infiltra kico ta e puntonan cu tin mas pura y esey cuminsa traha riba esakinan dependiendo di e necesidad di cada punto. Despues lo sigui cada biaha cu 3 top prioridad”, Minister Croes a duna di conoce. E titular di Enseñansa a duna di conoce cu hopi stakholder a trece dilanti cu tin leynan anticua. Esaki, Minister Croes ta expresa cu e ta sinti cu e punto aki lo sali hopi halto riba e agenda y lo mester bin cu otro comision di experto mara na deadline pa
revisa e leynan pa contretisa e retonan. Tambe e parti financiero y digitalisacion lo mester conoce mehoracion. E rapport di World Economic Forum 2018 ta encera e ‘Future of job 2022 skills outlook’.
Minister Croes a remarca cu tin trabounan cu awendia ta existi y tin otro cu mester bay prepara un fundeshi pa nan como tambe prepara nos muchanan pa e trabounan di futuro aki. “Ministerio di Enseñansa
lo ta man yen cu hopi trabou y reunion pa pone un direccion hunto cu e veld di enseñansa y sindicato pa traha na bienestar di enseñansa den su totalidad”, Minister Endy Croes a enfatisa.
9
Diasabra 2 October 2021
Resultado di prome investigacion bou di Centronan di Cuido di Mucha na Aruba haya esaki ainda. Alabes ta finalisando e manual di regulacion pa e Centronan di Cuido, pa asina por sinta den ronda di informacion cu tur centro envolvi pa repasa esaki.
: Den cuadro di Sociaal Crisis Plan a ehecuta e prome investigacion bou di Centronan di Cuido di Mucha aki na Aruba. Sue-Ann Ras como coordinador nacional di implementacion di LV Kinderopvang conhuntamente cu Fundacion Pa Nos Muchanan, Departamento di Salubridad Publico, Departamento di Enseñansa Aruba y Departamento di Asunto Social a keda encarga pa ehecuta e investigacion aki cual a tuma luga entre luna di juni te cu september di aña 2020. Un total di 96 Centro di Cuida di Mucha, cu ta registra boluntariamente na Fundacion Pa Nos Muchanan, a participa na e investigacion aki. A midi diferente aspecto relaciona cu siguridad, salud, higiena, maneho pedagogico y personal di cada centro cu a participa. Locual cu a resalta di e investigacion aki ta, cu mayoria Centro di Cuido no tabata tin protocol stipula cu ta hopi esencial pa maneha un Centro di Cuido.
E Resultadonan
Den cuadro di siguridad a resulta cu hopi Centro di Cuido falta un plan di escape pa e centro, y tambe tin centro cu no tabata tin brandblusser cu ta crucial pa ora di un situacion di candela. Den e area di maneho pedagogico a resulta cu no tin suficiente conocemento
riba e tematica aki entre e personal di e centronan. Locual cu tambe a wordo identifica ta e duda cu ta eherce den e centronan pa anda cu muchanan cu necesidad special y tambe con pa involucra e mayornan den e proceso pa por yuda e muchanan aki. Den e aspecto di salubridad a resulta cu tin centro cu no tin baño separa pa nan personal y pa e muchanan. Den e area di higiena esaki ta di suma importancia. Tambe e parti personal ta rekeri su atencion mirando cu Ley ta stipula cu e cabesante di e Centro di Cuido di Mucha mester tin minimo un diploma MBO-3 specialisa den bienestar social, y tin centronan caminda esaki no ta e caso. Cu tur e resultadonan aki cu a wordo acumula awo ta sigui cu e siguiente pasonan pa asina yuda e centronan aki cumpli cu exigencianan di nos Leynan. E siguiente pasonan ta pa cuminsa facilita un estudio MBO SPW-3 specialisa den Kinderopvang m, di cual Fundacion Enseñansa Pa Aruba (FEPA) ehecuta. Esaki ta programa pa cuminsa na januari di aña 2022. Den e lunanan venidero di oktober y november di e aña aki, nos tin e di dos (2) tanda cu lo cuminsa di Codigo di Proteccion pa e cabesantenan di Centro di Cuido di Mucha cu no a
Tin di menciona cu e implementacion aki ta bay den “fasering” abase di e resultadonan di e prome investigacion aki. Pa locual ta trata e proyecto di Intervencion trempan pa e muchanan cu necesidad special den centro di cuido di mucha,
actualmente ta trahando cu e profesor a di Missouri y Plataforma Intervencion Trempan (PITA), pa asina por yega na un plan pa Aruba pa atende na tempo y profesionalmente nos muchanan cu necesidad
special den centro di cuido di mucha. Pa mas informacion encuanto e siguiente desaroyonan pa locual ta trata e proyecto aki por tuma contacto cu Social Crisis Plan na 5281100.
10
Diasabra 2 October 2021
Presentacion di buki nobo ‘Blow Mr. Bubba… blow’
Asina mes! E autor y ilustrador di buki di mucha, Irmgard Frans den cooperacion cu Unoca, a publica su buki nobo. E biaha aki el a publica su buki na Ingles: ‘Blow Mr. Bubba...blow!’ (Supla Mr. Bubba…supla!). Bella y Edwin, e dos muchanan Arubiano poko mala mucha, ondeugend, ya basta bon conosi pa nan aventuranan atrobe ta hunga e rol importante den e storia. E pober meneer Bubba… Nan ta pone haci cos, pa nan dos hari lora abao. Irmgard ta sinti un satisfacion, pa por conta aventuranan di su huventud, na nos muchanan. Esaki ta su publicacion number 15. Na aña 2010 el a publica
su prome buki cu e titulo “En ik droomde…”. Na aña 2013/2014 el a traha e prome serie di buki di comics local na papiamento di “Bella y Edwin”. E serie aki ta consisti di 12 buki den forma di un acordeon. Y na 2017 su buki ‘ De Griezelkriebel / E Griezelkriebel’ a wordo publica. E buki ‘Blow Mr. Bubba… blow!’ ta pa muchanan di 8 aña bay ariba. Y ta obtenibel na e boekhandelnan y tambe online na The Nick shap. UNOCA, danki di curason! Te palabranan di gradicimento cu’e tin pa e stichting. Rib’e potret por mira directora di Unoca, srta. Ray-anne Hernandez ta risibiendo su buki for di e autor.
Diasabra 2 October 2021
11
12
Diasabra 2 October 2021
Minister Xiomara Maduro tabata invitado den e programa ‘Na Cas cu Edjean’ Dialuna, minister Xiomara Maduro, tabata invitado den e programa di Go Cultura Foundation, “Na Cas cu Edjean”, caminda cu entre otro el’a comparti su vision y proposito pa cu cultura di nos pais pa e siguiente 4 añanan di gobernacion. Durante e anochi aki, minister Maduro a elabora mas riba e topico di cultura y educacion caminda cu minister Maduro a splica cu riba agenda ta para pa ehecuta e parti di ‘Cultuur Educatie’ cu ta un topico cu den reino Hulandes tambe ta wordo papia di dje. Minister Maduro a duna di conoce cu no obstante cu e carteranan di Enseñansa y Cultura
riba industria creativo cual e lo bay desaroya durante e proximo añanan. Minister Maduro a enfatisa cu e creacion di esaki lo cuminsa for di cero pa motibo cu pa crea un industria nobo, den e caso aki uno creativo, tin mester di un departamento cu ta para fuerte, cu ta ekipa pa por haci e trabou y cu por brinda e sosten necesario pa esaki pero tambe mester alinea tur e otro departamentonan cu tin di haber cu esaki pa asina hunto nan por traha riba e industria creativo nobo cu lo bin cune. Finalmente minister Maduro a splica tambe mas riba e fondonan
no ta hunto, lo traha hunto cu minister di Enseñansa pa asina realisa e parti aki.
necesario pa nos industria creativo y tambe con e pandemia a afecta esaki y con gobierno lo yuda pa esnan den e industria aki por yega na e fondonan
Minister Xiomara Maduro a elabora tambe
necesario pa por sigui. Minister Maduro
kier
Xiomara gradici
Edjean Semeleer pa tabata tine como invitado den su programa y ta spera cu den futuro nan
por bolbe sinta atrobe pa asina wak bek riba tur locual a wordo haci pa cultura di nos pais.
13
Diasabra 2 October 2021
Prome Minister Evelyn Wever – Croes:
PROME MINISTER DEN PARLAMENTO PA SPLICA PROCESO DI FORMACION DI GABINETE WEVER-CROES II Prome Minister Evelyn WeverCroes, hunto cu Minister Rocco Tjon y Minister Endy Croes, diahuebs mainta tawata den Parlamento na unda cu a trata e proceso di formacion, di reparticion di cartera, y di screening. E procedura pa logra un Gobierno stabiel un biaha mas, a cuminsa dia 25 juni cu elecion na unda e resultado tabata Mep 9, AVP 7, RAIZ 2, MAS 2 y Accion 21 a haya 1 asiento. Dia 28 di juni, Gobernador a cuminsa cu ronda di consulta y dia 5 di july a apunta 2 informador, sra. Tisa Lasorte y sr. Eddy Werleman. Nan tawata tin e tarea pa averigua cua posibilidad tin pa formacion di un gabinete stabiel cu tin confiansa di un mayoria mas amplio posibel den Parlamento. E gabinete mester por yega na un maneho conhunto, dirigi riba recuperacion financiero y socialeconomico di Aruba, particularmente riba implementacion y realisacion di e Landspakket Aruba. Tawata importante pa e gabinete por cuminsa traha mas pronto cu ta posibel riba un cantidad di asunto urgente. Cada lider di partido a wordo invita pa sinta cu e informadornan y akinan MEP a indica cu ta dispuesto pa traha cu tur partido, cu excepcion di AVP pasobra nos vision ta pa para pa integridad y bon gobernacion y partido AVP ta e academia di corupcion. AVP ta brasa corupcion door di a brasa un candidato cera den prison y cu tabata sospechoso na e momento ey. Dus pa ta hopi cla partido AVP no lo ta un partner den coalicion. Nos tabata sondea e tres partidonan chikito. Sinembargo, MAS y Accion 21 a anuncia un ‘bloque’ cu cantidad di condicion, pero mes momento a cuminsa desintegra internamente. Nan no tabata partnernan stabil ni confiable mas y asina MEP a expresa na informadornan cu ta mira un coalicion stabil cu
Partido RAIZ. Dia 8 juli e informadornan a entrega relato y bereidwilligheidsverklaring na Gobernador cual tabata firma pa MEP y RAIZ na unda tin un declaracion di intencion pa formacion di un Gobierno 20212025, na Faro, como simbolismo di integridad y di transparencia. Dia 9 di juli Gobernador a apunta señora Evelyn Wever-Croes como Formador. Parti di e encargo di formacion ta e composicion di un acuerdo di gobernacion general entre MEP y RAIZ y un reparticion di cartera den e gabinete nobo. Finalmente mester controla adelanta e capacidad di e candidatonan pa e funccion di minister y di minister plenipotenciario a base di e proceduranan cu ta referi na dje den e Decreto Nacional di 9 di september 2013. Y a pidi pa finalisa 9 augustus 2021. Dia 6 di augustus a pidi pa prolonga e periodo di formacion te 27 di augustus. “E proceso a cuminsa y nos a tuma nos tempo pa haci’e bon pa nos sigura cu nos ta mira tur loke mester durante e proceso aki”, Prome Minister a bisa.
Dia 19 di augustus MEP y RAIZ a firma acuerdo di gobernacion 2021-2025 den lineanan grandi na San Nicolas, como señal di e importancia cu San Nicolas ta hunga den e desaroyo cu e gobernacion nobo kier logra. “Nos a firma un acuerdo den liñanan grandi y nos a compromete nos mes cu prome cu fin di Oktober nos ta den Parlamento pa presenta e programa di gobernacion. Y nos lo ta den Parlamento prome cu fin di Oktober den Parlamento pa presenta e programa. Cada Minister lo presenta esaki, e vision y e ‘Halfjaar Financiele Verslag’ manera nos ta bin ta haciendo desde 2018 a peticion di oposicion”, Premier Wever-Croes a duna di conoce. Dia 27 di augustus: Formador a entrega relato na Gobernador, faltando algun documento. Formador ta anuncia cu lo sigui cu 8 minister, 6 pa MEP y 2 pa RAIZ y a palabra e reparticion di cartera riba e partidonan. Dia 9 di september: Formador a entrega relato final di screening y nombernan di candidatonan cu lo bira minister a wordo publica. E apuntamento di e candidatonan
a wordo haci pa e partidonan, y ta basa riba criterianan cu e partidonan ta stipula. Despues di esaki a cuminsa e procedura di retiro di tur 8 candidato como parlamentario, despues aceptacion di miembronan nobo y dia 20 di september Gobierno nobo a huramenta. “Gabinete Wever-Croes II a huramenta cu e promesa cu lo goberna nos pais cu honestidad, dilegentemente y cu tur integridad. Fin di oktober 2021, Gobierno lo presenta un programa di gobernacion y mes momento e relato financiero semi anual 2021, manera a keda pidi pa Parlamento na aña 2018”, Prome Minister a termina bisando.
14
Diasabra 2 October 2021
DLVV-Santa Rosa ta comparti informacion valioso, suministra durante e Caribbean Plant Health Directors forum XIV “Pa falta di ley nan fytosanitario ariba entrada di mata y otro producto organico, ta importante pa Aruba mantene su mes informa ariba malesa y insecto nan invasivo pa nos medio ambiente” Oranjestad,-- Ariba 30 y 31 di Augustus 2021 ultimo, Ing. Facundo Franken, encarga cu e Seccion di Naturalesa den representacion di DLVV, a atende por medio di Zoom, e di 14 foro di e Caribbean Plant Health Directors (CPHD). DLVV-Santa Rosa, a ricibi e invitacion, pa motibo cu desde 2009, tin contacto estrecho y diferente intercambio di informacion e organisacion “Caribbean Plant Health Directors”, kende nan ta considera Santa Rosa como e departamento na Aruba cu ta controla y registra datos ariba diferente malesa di mata problematica di insecto, cu por afecta plantacion nan di cuminda y cual por tin un impacto negativo ariba nos medio ambiente. Nos factor di risico ta keda halto, pa falta di regulacion di fytosanidad na Aruba. Desde 1981, DLVV-Santa Rosa ta forma parti na e foro aki, enbista cu semper a boga pa introduci un Servicio di Fytosanidad cual ta un aspecto di regulacion sumamente importante cu Aruba tin mester di dje. CPHD ta co-organisa diferente organisacionnan den Caribe pero e ta un iniciativa financia pa United States Department of Agriculture nan programa di “Greater Caribbean Safeguarding Initiative”. Esaki ta un organisacion cu e meta pa anticipa ariba malesanan
di mata cu por yega na Merca por medio di Florida. E rol awendia, di e organizacion CPHD ta consisti entre otro di un grupo di trabou tecnico di e Caribbean and Agricultural Health Food Safety Agency (CAHFSA), cu ta e representante regional di salud di mata pa e tratado International Plant Protection Convention. Un di e topico nan cu a wordo discuti durante e foro aki, CPHD a avisa e miembronan referente e beschim Fusarium oxysporum cubense Tropical Race 4, cual ta un tipo nan di malesa cu diferente persona a constata e presencia na 2020, na Guajira, Colombia. Tambe a constata entre otro e Tomato Fruit Borer, na Sur America y a conseha pa tira bista ariba e Citrus Leprosis Virus. Desde 2012 caba CPHD a avisa y entrena diferente experto nan di varios pais, excepto Aruba, pa tira bista ariba e Tuta absoluta, e Minador di Tomati. E aña aki nan a comunica cu a constata presencia di e Minador na Haïti y 17 actualmente tin pais tirando bista como un maneho preventivo. Sinembargo, e aña aki si DLVV-Santa Rosa a participa den e training, organisa pa e CPHD, pa tuma nota si tin presencia di Citrus Canker cual ta causa pa Xanthomonas citri subsp. citri. Pa motibo cu Aruba no tin e ley nan oficial vigente pa por tuma acion, 14 pais excepto Aruba, a ricibi e equipo nan nessecario pa por tira bista. Tambe CPHD a vota pa adapta e Caribbean-Biosecurity
Interception System cu e Center for Agriculture and Bioscience International ta desaroyando pa su islanan miembro den Caribe. E C-BIS lo ta un webbased/cloud database unda inspectornan na e puerto nan di entrada cu ta conta cu e authoridad mediante e ley fytosanitario, por registra e interceptacionnan di pest. Pa falta di e regulacion ariba menciona, no tin inspeccion di carga ariba malesa of pest peligroso pa mata tumando lugar na Aruba. Otro presentacion cu tambe a forma parti di e agenda, tabata e presentacion di e North American Sea Container Initiative di USDA cu a documenta e biahe di un container y unda por haci esaki limpi di pestenan di mata. A resulta cu esaki ta mas efficiente na unda e container to wordo yena of ta wordo haci bashi. E por ta un forma efficiente pa evita cu Aruba ta contamina otro nacionnan cu su pestenan y cu nos tambe por proteha nos
propio flora local y projecto nan agrario. E punto ta si Aruba kier aumenta e gastonan envolvi cu bahamento di carga, si hende no ta haci esaki caba. E gastonan ta directo di haci e container limpi y indirecto di construi un facilidad te tambe e riesgo di retraso di recarga barconan cu e consecuencia cu por resulta den boet. Tambe tabata tin e presentacion di Jamaica ariba e preshon cu ta wordo sinti di parti di companianan di navegacion pa acepta resto di cuminda for di barco pa deshaci. Aruba, cual ta un nacion mas chikito probablemente tambe lo bai sinti esaki, si esaki no ta e caso caba. E resto di cuminda di barco por ta un forma con malesanan di mata lo por manifesta nan mes na Aruba mescos cu e introduccion di material di construccion of importacion di equipo militar. Interesante tabata cu Florida Department of Agriculture and Consumer
Services (FDACS) pa di dos biaha a logra eradica e Giant African Land Snail (GALS) for di nan estado. Un punto di precupacion cu mester tene cuenta cu ne, ta cu den e ultimo aña DLVV-Santa Rosa, por confirma cu actualmente e GALS a yega te Savaneta caba. Crucial tabata cu FDACS por a comete fondo pa 9 aña largo. Por medio di e preclearance, Aruba ta haci substancial tambe pa evita cu pestenan ta pasa pa Merca. Asina e foro a menciona cu Aruba ta un di e nacionnan unda Merca ta haci e campaña di Don’t Pack a Pest. Un programa di Merca pa conscientisa su inhabitantenan pa evita hiba material organico cu por ta pesta pa Merca. Pa mas informacion interesadonan por informa cu DLVV-Santa Rosa por medio di number di telefoon 5858102 of email na info@santarosa. aw. E photo di Citrus Canker pega na e articula aki ta di M. Dewdney UF/IFAS
15
Diasabra 2 October 2021
Kiwanis Club of San Nicolas a tene nan Conferencia di fin di aña Kiwanistico y Instalacion di miembro nobo
y hobennan den nos comunidad mas efectivo. Durante e conferencia tambe tawata tin un momento special unda a instala 4 miembro nobo. Ta trata di Esther Emerencia Gomes, Daphne Connor, Tricia van Heynigen y Charmin Angela Lewis, tur profesional den nan
Riba diadiomingo 26 di October, e miembronan di Kiwanis Club of San Nicolas (KCSN) a reuni na Tierra de Sol pa nan conferencia di fin di aña Kiwanistico. E conferencia tawata tin como meta pa evalua e proyectonan di
e club realisa den e aña anterior segun e vision di e plan strategico. Alaves e comisionnan a duna diferente presentacion tocante nan planes pa e siguiente aña kiwanistico y di ki manera specifico por sostene e muchanan
propio ramo cu boluntad y curason pa yuda nos muchanan. Parti di e conferencia tambe tawata un family day. E muchanan di e miembronan a pasa un tempo placentero siñando con pa hunga golf bou di guia di e instructornan tremendo di Tierra del Sol Golf Club.
Kiwanis Club of San Nicolas kier a gradici tur e miembronan, tur e otro clubnan cu ta forma parti di e famia di Kiwanis na Aruba y Division 26, tur e stakeholders, sponsors y donors cu a kere den nos vision y cu a aporta na un of otro manera na beneficio di nos muchanan.
16
Diasabra 2 October 2021
Trahando riba e precondicionnan di un Codigo di Proteccion sostenibel y duradero:
20 profesional a atende e prome dia di training di Supervisor di Codigo
Dialuna 20 di september ultimo a inicia e prome dia di training di e prome dos grupo di e futuro Supervisornan di Codigo di Proteccion na edificio di JFK. Codigo di Proteccion (Meldcode den nos Codigo Civil 1, articulo 243) a drenta na vigor desde 1 di april 2021. Codigo di Proteccion a cuminsa bou auspicio di Sociaal Crisis Plan y ta un plan di 5 paso, unda ta describi con un profesional den e sectornan: enseñansa, husticia, social y salud, mester anda cu e señalnan di (sospecho di) abuso di mucha. E 5 pasonan aki ta ancra den un Decreto Nacional. Supervisor di Codigo ta percura pa e implementacion, maneho y salvaguardia Codigo di Proteccion den e organisacion. E supervisor di Codigo ta traha pa henter e organisacion, ta e profesional riba e tereno di Codigo di Proteccion y ta conseha e directiva tocante e maneho relaciona cu Codigo. E training ta consisti di 3 dia intensivo y a opta pa parti e training aki den 6 dia (mitar dia parti mainta) pa asina e participantenan tin tempo suficiente pa prepara nan mes pa e sigiuente dianan di training. Un total di 20 profesional di diferente sector di social, enseñansa, husticia y salubridad publico ta participando na e training aki, cu ta bou guia y conhuntamente cu e instancia LVAK ( Landelijke Vereniging A a ndachtsf unc t iona r issen Kindermishandeling). Cada grupo ta consisti di 10 profesional, p’asina por duna miho atencion na e contenido di
e curso. Ta e propio Supervisor di Codigo, cu a termina nan curso den luna di juli, ta encarga pa duna e cursonan aki bek. Durante e promer dia di e training e trainers a enfoca riba e importancia di e rol di e Supervisor di Codigo y e competencianan cu mester tin, pa ehecuta e rol aki na un manera efectivo y eficiente. Mester remarca cu e ambiente mes den ambos grupo, tabata uno hopi positivo, educativo, trankilo, habri pa haci pregunta, espacio pa comparti experiencia, bon structura, bon balans entre teoria y tarea, diferente forma di traha y motivante. Na final a pidi tur participante pa duna feedback, p’asina por evalua e dia. Esaki a resulta den un feedback hopi positivo y resultado tabata cu e participantenan ta entusiama pa sigui cu e sigiuente dianan di training. E sigiuente dia di training lo tuma lugar dia 27 september na JFK y lo elabora mas riba e rol di Supervisor di Codigo y kico esaki ta encera pa tur instancia concerni.
Pagina 17
Diasabra 2 October 2021
TENE NA CUENTA E USO DI TAPA BOCAS
Dos persona herida den accidente di trafico na Pos Abou
Bushiri pa Pos Abou y lo tin hende pega den e auto. Na yegada di autoridad a bin topa cu un taxi Hyundai y un Chevrolet Blazer. Materiaalwagen di Brand-
Pos Abou - Diabierna merdia pa atardi informacion
a drenta di un accidente serio ariba e caminda di
weer tambe a presenta pa asina yuda saca un persona pega den e Hyundai Van. Dos ambulance a presenta pa atende cu e heridonan,
cu no tawata grave. Polis di trafico a presenta pa asina haci su investigacion. Posibel motibo por ta caminda muhe.
Pagina 18
Diasabra 2 October 2021
Departamento di Aduana ta duna biaheronan algun tips en conexion cu temporada di herfst vakantie ORANJESTAD - Herfst vakantie ta acercando. Teniendo cuenta cu esaki Departamento di Aduana ta duna e siguiente tips pa tur biahero: 1. Formulier Tijdelijk Uitvoer Departamento di Aduana ta recomenda biaheronan pa registra articulonan personal manera laptop, celular of tablet na oficina di Aduana na aerocargo of na aeropuerto. Esaki ta conta solamente pa articulonan cu no tin comprobante cu a cumpra e producto aki na Aruba of cu a yega di cumpr’e den exterior y cu e derecho di importacion ya ta paga. E formulario ta un comprobante cu e persona a sali cu e articulonan for di Aruba y e ta pa evita cu mester paga impuesto riba e articulo aki na momento cu e regresa. Tur biahero por download e formulario di Tijdelijk Uitvoer for di riba e website www.douane.aw y yena e formulario di adelanta. Corda cu mester pasa registra esaki promer cu biaha na oficina di Aduana na aeropuerto of na aerocargo pa e formulario aki por ta valido. 2. Exoneracion di impuesto riba ekipahe di biahero • Pa productonan di uzo personal Esaki ta te cu un balor di factura di 400 florin. Ta posibel pa importa esakinan sin cu ta necesario pa paga impuesto di importacion. Articulonan cu tin un balor di factura cu ta surpasa 400 florin, mester paga impuesto ariba e producto completo. • Exoneracion pa cierto productonan mara na un limite Productonan mara na un limite ta: 1. 200 pida (1 slof) di sigaria, of 25 pida di siga, of 50 pida di cigarillos, of
250 gram di tabaco 2. 1 liter di bebida fuerte p.e. rum of whisky, of 2,25 liter di biña, of 3 liter di cerbes Pa productonan cu no ta nombra bou di 1 y 2, mester paga impuesto y accijns. Pa por bin na remarke pa e exoneracion ariba e productonan menciona, e biahero mester cumpli cu algun condicion: - E persona mester ta 16 aña di edad bay ariba - E articulonan mester ta pa propio uzo. Tene na cuenta cu articulonan pa uzo comercial no ta bin na remarke pa exoneracion. 3. Declaracion verbal Na momento cu e biahero yega bek Aruba for di exterior e por haci un declaracion verbal na oficina di Aduana situa den e sala di yegada na aeropuerto pa productonan personal.
Esaki no ta posibel pa articulonan importa cu tin un meta comercial of “encomienda”. Pa loke ta trata “encomienda” of articulonan cumpra den exterior cu tin un meta comercial na Aruba, Departamento di Aduana ta avisa e biahero pa acerca un Customs Brokers pa haci e declaracion di e articulonan. Comerciantenan por identifica nan compania cu un copia di e registro di Camara di Comercio di Aruba como tambe e persoonsnummer di e compania pa asina por haya un aprobacion pa Invoer Zonder Manifest (IZM verklaring). Departamento di Aduana ta recomenda tur biahero pa warda tur factura pa asina por calcula exactamente e balor di e producto treci. Si acaso e biahero no tin factura, Aduana lo busca informacion online sin tene cuenta cu e biahero lo por a cumpra e producto na un prijs
mas barata. Den caso cu surpasa e suma di exoneracion of e cantidad di exoneracion, pasa directamente na caha pa paga. No warda te ora Aduana haci su control riba e ekipahe. Por ultimo Departamento di Aduana ta haci un suplica grandi na tur biahero
pa tene cuenta cu e informacionnan comparti, pa asina gosa di un vakantie sin preocupacion. Pa mas informacion por bishita nos website: www. douane.aw, manda nos un email na info@douane.aw of yama nos na 523-8888.
Solo di pueblo pagina social Ba hasi aña? Bo kier publica un felicitashon den corant. FREE Manda nos un email cu informashon y maximo 6 potret na
solodipueblo@gmail.com of Yama 585-9500
Pagina 19
Diasabra 2 October 2021
TEAM SNOR LO PURBA SU SUERTE ATROBE! Snor Perez, kier enfrenta nada menos cu doño di cas mes mes, esta home team di 99 Bar & Restaurant, esta Team 99 bou guia di grandmaster Han. Un bataya sigur sigur cu lo pone hopi wenkbrauw bay halto, ya cu ta conoci cu Han ta cu ‘mercenario’ so e ta deal pa hinca su team den otro. Ken esaki nan ta? Wel shonnan, yegaaa diasabra awor 2 di september pa 7’or di anochi pa bo ripara ta cua t’e ‘killernan’ cu Han e cera hunto pa enfrenta Team Snor! Manera di custumber, e pasapalonan por nada lo lora na ordo y e bar lo ta ice cold! Calabas/Kudawecha – Ultimo tempo, un pa un teamnan grandi ta hayando sota, sea nan ta kere cu nan ta “Koninklijk” of dirigi door di “Cowman”. Den domino ta mes un tiro, y batacaso ta cay manera mango hecho fo’i palo. Diasabra awo, 2 di september, cuminsando
exactamente pa 7’or di anochi, e conocido superstarnan di Team Snor kier laba e smaak vies cu a keda den nan boca despues cu Team Bou Palo a laga nan mal pega bou dje mata di kwihi dilanti dje unico Domino Square Garden na Calabas. Si shonnan, e conocido
Diadomingo 3 di October 2021 Nos Snack ta bay tin apeticion di su clientenan nos platonan di Pasco - Batata yena, ayakita, salada di galiña, ham di Pasco, dinner rolls pa solamente Alf 15,Feliz diadomingo di Nos Snacks
Pagina 20
Diasabra 2 October 2021
Carbohidratonan ta importante den dieta? Carbohidratonan ta nutrientenan cu ta cumpli varios funcion relevante na e curpa. Esakinan, ademas, ta incorpora na e organismo por medio di alimento. Awo, bo conoce ki papel nan ta desempeña y cual ta su importancia den e dieta? Tin hopi controversia respecto na su consumo, lo cierto ta cu ta existi suficiente evidencia cientifico cu ta respalda e beneficionan cu por aporta. Sigui lesa y conoce mas riba e tema aki. Kico ta carbohidrato? Carbohidtrato, tambe conoci como glucido, hidrato di arbon of sacaridonan, ta un amplio grupo di moleculanan organico cu ta representa e forma biologico primario di almacenamento y consumo di energia. Nan ta compuestonan organico mas abundante den naturalesa y tambe esun mas consumi door di humanonan. Carbohidtratonan ta un di e macronutrientenan esencial pa e curpa. Nan ta desempeña un papel importante como fuente di energia. Tipo di carbohidrato En general, e ta wordo componi pa carbon, hidrogeno y oxigeno, pero por contene tambe otro elementonan bioactivo manera nitrogeno. Ta existi tal carbohidrato cu tin tamaño chikito y ta conoci como "simpel", manera ta e caso di glucose y fructose presente den honing. Sin embargo, den naturalesa ta predomina esunnan di tipo "compleho". Esakinan ta forma pa union di hopi molecula di carbohidrato cu ta agrupa den cornstarch. Di e modo aki ta consistui e reserva energetico di alimento. Ademas, e ta forma tambe celulosa, hemicelulosa y pecitna, cu
pleho, di indice glucemico abao, manera cerealnan integral, legumbre (boonchi), berdura y fruta. Di acuerdo cu e Asociacion di diabetes di Canada, e consumo diario di caloria proveniente di carbohidratonan mester ta entre 45% y 60%. Tambe, varios estudio a sugeri cu e dietanan cu carbohidratonan proveniente di fuentenan natural, compara cu esunnan rico den vet, ta reduci e tendencia na presenta obesidad.
ta otorga e structura na esakinan. E ultimonan aki ta conoci como fibra dietetico. Carbohidrato den alimento: unda pa haya nan? Hopi biaha, ora cu ta papia di carbohidrato, mayoria di hende ta asocia nan cu alimentonan elabora a base di hariña refina, manera por ehempel e productonan di panaderia. Sin embargo, ta desconoce cu e nutriente ta integra den hopi di e alimentonan di consumo habitual. A continuacion, nos ta detaya den ki alimentonan nan ta presente. ● Honing, sucu, fruta. Ta contene carbohidratonan simpel y pectina. ● Cerealnan integral y boonchi. Ta aporta fibra dietetico. ● Batata, choclo, mandioca. Ta contene cornstarch. ● Berdura. Ta contene celulosa y hemicelulosa. Ademas, debi na e structura, carbohidtratonan ta determina e funcionabilidad y caracteristicanan sensorial di e alimentonan, otorgando propiedadnan organoleptico manera sabor, colo, viscoridad y textura.
Carbohidratonan ta presente den hopi di e alimentonan di consumo habitual. Tuberculo, granonan hente y berdura ta algun di nan. Importancia di carbohidratonan den dieta Si ta bon ta hopi facil incorpora nan por medio di diverso alimentonan, e importancia cu nan tin den e dieta humano, ta wordo determina den lo siguiente: ● Nan ta representa e princpal fuente di energia pa e organismo bibo. ● Nan ta indispensabel pa e celebro, ya cu e organo aki ta depende di e macronutriente aki y tin mester di 130 gram pa dia. ● Ta esencial pa e globulonan cora y riñon. ● E fibra dietetico ta cumpli cu funcionnan gastrointestinal importante, ya cu e ta mehora e transito intestinal, ta yuda disminui colesterol y, ademas ta contribui na mantene e nivelnan di glucemia. Cuanto carbohidrato ta incui den e dieta? Un dieta optimo mester ta esun den cual e 55% di e energia total ta bin di carbohidratonan com-
Pakico ta bisa cu carbohidratonan no ta saludabel? E dicho habitual aki, ta asocia na cu en general, carbohidratonan simpel ta añadi den cantidadnan grandi na e productonan procesa. Debi na esaki, hopi alimento industrialisa por eleva glucemia of trece problemanan na salud E siguientenan ta algun ehempel: ● Refresco y soda. ● Cereal pa desayuno, ice cream, chuculati, jam y productonan di bolo en general. ● Postre (dessert) y lacteo, manera natilla y yoghurtnan cu sucu. ● Productonan acido y saladanan elabora manera cu dressing. Carbohidratonan simpel, manera esunnan cu alimentonan industrial ta contene, ta wordo asocia cu problemanan di salud a mediano y largo plazo. Kico mester keda cla riba e carbohidratonan? Carbohidratonan ta e principal fuente di energia pa e organismo y ta cumpli cu funcionnan hopi importante. Sin embargo, ta importante eligi e ti9po di compleho riba esunnan simpel. E ultimonan aki no ta wordo conseha y ta vincula na problemanan di salud.
Pagina 21
Diasabra 2 October 2021
BUILDERS CLUB OF FILOMENA COLLEGE MAVO A ELIGI NAN DIRECTIVA PA AñA KIWANISTICO 2021-2022
E club ta patrocina door di Kiwanis Club of San Nicolas
SAN NICOLAS – después cu na april ultimo, Kiwanis Club of San Nicolas hunto cu directie di Filomena College Mavo a tene nan prome evento pa registración di miembronan; dialuna studiantenan di Filomena College Mavo a haya oportunidad pa elegi colega studiantenan cu lo forma parti di e directiva di e club menciona. E idea pa bin cu e Builders Club di Kiwanis na Filomena College Mavo a cuminsa door di e deseo di Kiwanis Club of San Nicolas; un club relativamente hoben pa yuda inculca liderazgo, boluntarismo y cooperacion den nos hoben nan. Un punto di bista cu ta alinea cu e misión y visión di e directiva nobo, lidera door di Juf. Raquel Lampe y Jorainne Oduber. “Nos studiantenan tin hopi potencial y nos kier crea conhuntamente cu otro partner nan, e plataforma pa nos studiantenan por mustra nan potencial”, ta locual cu Juf. Lampe a comenta den un di e prome
reunión nan cu Kiwanis Club of San Nicolas. Ja caba na April, e studiantenan a organisa un Food Drive y a reparti tur locual nan a recauda pa yuda 20 famia den necesidad cu cuminda pa mas o menos dos siman. E cahanan a wordo reparti na diferente scol den comunidad di p’ariba di brug. Cabesantenan cu a ricibi e donación nan aki, a keda masha agradeci na miembronan di Builders Club of Filomena College Mavo. Dialuna, un total di 85 studiante, miembro di e club nobo aki tabata tin derecho di voto. E votación a tuma lugar den pauze cu un esfera hopi ameno y positivo. Na final e resultado a keda como lo siguiente: Iriengelo Jamanika lo lidera e club pa e aña kiwanistico 2021-2022 como presidente, Jean Ferrin Castillo lo fungi como vicepresidente, Rudlene Boezem lo ta e secretaria, Sharily Boekhoudt como Tesorera, Mireya Weller como
e Editor/PR y finalmente Iriengely Jamanika como e Service Projects. Juf. Jorraine Oduber y Juf. Raquel Leocadia lo fungi como e docentenan cu lo conseha miembronan di e Builder’s Club y naturalmente miembronan di Kiwanis Club of San Nicolas
cu tambe lo fungi como e conseheronan di parti e club. Miembronan di Kiwanis Club of San Nicolas ta hopi orguyoso di por a brinda e
oportunidad aki na nos hoben nan di Filomena College Mavo y ta sigur cu nan lo demonstra nan potencial máximo. Manera e dicho ta bisa: “awo trabou tey cuminsa”.
Pagina 22
Diasabra 2 October 2021
PRONOSTICO DI TEMPO VALIDO TE DIASABRA 02 DI OKTOBER 2021, 18:00 ORA. ELABORA DIABIERNA 01 DI OKTOBER 2021 17:00 (21:00 UTC) TEMPO: AWE ANOCHI: PARCIALMENTE NUBLA CU LOCALMENTE UN AWACERO BREVE DEN MARDUGA I MAYAN: PARCIALMENTE NUBLA CU UN AWACERO BREVE TEMPERATURA MAXIMO 34 GRADO CELSIUS TEMPERATURA MINIMO 28 GRADO CELSIUS BAHADA DI SOLO : 6:29 PM SUBIDA DI SOLO : 6:29 AM BIENTO: MODERA FOR DI DIRECCION OOST TE ZUIDOOST; FORSA 3 TE 4 (12 TE 30 KM/ORA, 7 TE 16 NUDO). DEN DIA BASTA FUERTE TE POSIBLEMENTE FUERTE DEN RAFAGA; FORSA 5 TE 6 (31 TE 50 KM/ORA, 17 TE 27 NUDO). SITUACION GENERAL DI TEMPO PA PROXIMO 24 ORA: UN DISTURBIO NAN NIVELNAN MAS ABOU DI ATMOSFERA TA TRESE BASTA HUMEDAD DEN REGION LOCAL. ESAKI LO PONE NUBIANAN AUMENTA TEMPORALMENTE Y PRODUCI LOCALMENTE ALGUN AWACERO BREVE CU TAMBE CHANCE PA LAMPER CU STRENA. CONDICIONAN MARITIMO/ ESTADO DI LAMA: TA SPERA UN ESTADO DI LAMA LEVE NA PARTINAN PROTEJE, Y LEVE TE MODERA NA PARTINAN ZUID. NA PARTINAN OOST TE NOORDWEST LAMA LO TA GENERALMENTE MODERA CU OLANAN ENTRE 3 PA 5, LOCALMENTE 6 PIA. AVISO/ ALERTA: NINGUN FENOMENONAN SPECIAL: DEBI NA UN INCIDENCIA RELATIVAMENTE HALTO DI RAYONAN DI SOLO Y HUMEDAD MODERA TE HALTO E DIANAN AKI POR VERWACHT CU TEMPERATURA LO POR JEGA 34 OF 35°C ROND DI ORANAN DI MERDIA. ESAKI COMBINA CU E BIENTO ZWAK TE MODERA POR DUNA UN SENSACION DI CALOR DI 38 TE 40°C ROND DI ORANAN DI MERDIA. TEMPO TROPICAL SIGNIFICANTE: HORCAN SAM TABATA SITUA NA 500 KM ZUIDOOST DI BERMUDA Y TA MOVE DEN DIRECCION NOORD. SAM NO TA DI IMPORTANCIA PA CARIBE. TORMENTA TROPICAL VICTOR TA MOVE NA GRAN DISTANCIA WEST-NOORDWEST DI ISLANAN CABO VERDE Y NO TA MENASA PA CARIBE. POTENCIAL DI AWACERO PA PROXIMO 24 ORA: 1 TO 7 MM; LOCALMENTE ESAKI POR VARIA. REGISTRACION DI TEMPERATURA (GRADO CELSIUS) Y AWACERO (MM) DEN ULTIMO 24 ORA (8'AM PA 8'AM): AIRPORT : MAX 33 / MIN 27 / 0.0 MM WESTPUNT: MAX 33 / MIN 28 / 0.9 MM STA ROSA: MAX 33 / MIN 28 / 0.0 MM PRONOSTICO DI TEMPO PA PROXIMO 3 DIANAN: PARCIALMENTE NUBLA CU UN AWACERO PASAJERO TE BREVE. BIENTO LO TA FOR DI DIRECCION OOST I MODERA; BASTA FUERTE TE POSIBLEMENTE FUERTE DEN RAFAGA; TEMPERATURA (GRADO CELSIUS) MAX / MIN LO TA: 34 / 28
Pagina 23
Diasabra 2 October 2021
Ta buska cas pa huur
Call 5645064
OBITUARIO
Ta buska cas pa cumpra
Publica serka nos anuncio di fayecimento di bo ser keri. Nos tin 2 pakete pa ofrece Pakete 1: Anuncio di fayecimento te dia cu e defunto ser dera Gradicimento y invitashon pa misa pa 3 dia AFl 250,00 Pakete 2: Anuncio di fayecimento te dia cu e defunto ser dera Gradicimento y invitashon pa misa pa 3 dia Na Canal 22 1x prome cu Noticiero 22 Afl 400,00 Pa mas informashon por tuma contacto cu oficina
CLASIFICADO
na 585-9500 of na 741-4554 puntra pa Jamila Henriquez
e-mial: solodipueblo@gmail.com
TA HUUR
Apartamento Muebla na Bakval Alf 775.00 Yama: 740-5370
FOR SALE - FOR SALE - FOR SALE Chevrolet Equinox 2017
50km top condishon mesco nobo na mitad di prijs 40 mil fls
call 5694343 for test drive
Cel.585 9500
Pagina 24
Diasabra 2 October 2021
Lotto Merdia OCTOBER 1
Lotto ANOCHI SEPTEMBER 30
Lotto MERDIA SEPTEMBER 30
Pagina 25
Diasabra 2 October 2021
Kico por spera di e posicion di Merca encuanto Venezuela
E posicion di Merca cu su boycot y sancionnan contra Venezuela a cuminsa na 2015 cu Obama, prome cu accionnan leve y cualnan a bira fuerte na momento cu Trump a bira presidente di 2017 pa 2020. E sancionnan pisa, cualnan ta contra tur leynan internacional, te awe ta vigente cu Venezuela no por haci mucho intercambio cu otro pais of companianan na mundo. Mesora Merca ta sanciona e pais of compania cu accionnan pisa. Esey a haci cu Venezuela no por a comercialisa cu otro paisnan cualnan tin miedo di accionnan di Merca, consecuencia pobreza grandi na Venezuela. China cu Rusia no ta duna mucho balor na e sancionnan di Merca. Na Aruba tambe nos a conoce e consecuencianan di e sancionnan aki. Pa varios anja caba, nos no tin ningun intercambio cu e pais mas serca di Aruba. E plan pa habri nos refinaderia dor di uza e refinaderia pa un proceso unda ta cambia e crudo pisa di Orinoco den un sorto di crudo liviano, cual tin un bon prijs ariba mercado mundial, no a sigui. Tabatin basta movecion pa e reapertura, Citgo tabata financia tur cos, pero e sancionnan contra Venezuela a para tur cos. Na 2019 un tal senjor Guaido ariba un plasa na Caracas a autoproclama su mes presidente di Venezuela y Merca di biaha a reconoce y
pasa e compania Citgo pa Guaido, pues claramente un indicacion cu Guaido ta un proyecto mericano. Na mei 2019, representantenan di Guaido a bisa nos prome Ministro cu Citgo a wind down (para actividad) e refinaderia. Na 2019, Guaido tabata fuerte ya cu e a ricibi reconocimento di banda di 55 pais incluyendo na UE (Union Europea). Bao presion di Merca, hunto cu varios lidernan di Gobierno di paisnan Latino a lanta un organisacion Grupo de Lima, cu e meta pa cambio e Gobierno na Venezuela y buta Guaido como Presidente. Merca ta mantene su boycot y sancionnan ainda, hasta awor aki, despues di fracasonan y corrupcionnan pisa di su proyecto cu yama Guaido Awe solamente, Story embahador di USA na Venezuela, pero cu sede
na Bogota ta trece un posicion cu por bisa ta keda e posicion di Merca. E ta pidi eleccion pa presidente di Venezuela entre Maduro y Guaido, a pesar cu Guaido su aprobacion, según un encuesta di un compania anti-Maduro, a baha te na 4% y 86% ta rechase categoricamente. Hopi ta e cambionan na 2021, entrenan e posicion di Abrams cu ta suta oposicion. E figura cu Presidente Trump a nombra como su representante pa Venezuela, Eliot Abrams awor tin critica pisa ariba Guaido y full oposicion. Según Abrams den un intrevista cu un medio di publicacion, Guaido no a sigui e plan di Ruta di Merca y a fracasa ocacion tras di ocacion. Berdad según Abrams, Guaido no ta apto pa e funcion cu e a ricibi. E no ta comprende hopi cos y falta hopi di carisma pa dirigi e pais. Según Abrams su proposicion pa un gobierno nacional na Venezuela cu participacion di un militar a ser rechasa pa Guaido. Según Abrams Guaido lo pasa como un fracaso y den historia di Venezuela aki poco tempo ningun hende lo recorde. Interesante loke Abrams a declara cu e declaracion di Trump, di otro funcionarionan Mericano, di lidernan di oposicion na Venezuela, kendenan na hopi ocacion a bisa cu tur opcion ta ariba mesa, hasta e opcion di intervencion militar di Merca na Venezuela. Lidernan militar mericano e tempo ey 2019 =-2020, a declara cu nan no ta prepara pa intervencion militar na Venezuela, nan no tin militarnan pa haci e trabao, ya
nan tabata involucra na Afghanistan, na Irak y tambe cu nan accionnan na Indo-China den e politica di contra China. Abrams a bisa cu e expresionnan aki tabata solamente pa spanta balente. Tambe Abrams a lansa critica pisa ariba otro lidernan di oposicion, kendenan a hiba e oposicion di malo pa peor. Nan a grita pa abstencion dos biaha y awor nan ta den campanja electoral. Pa Abrams, Enrique Capriles, kende tabata candidato pa presidente di Venezuela y a perde dos eleccion, ta un hipocita cu a sirbi solamente pa dividi oposicion, e ta un nada, según Abrams. E expresionnan di Abrams por ser mira como un mea culpa, mi a fracasa. Mientras Biden mes ta keto y tin hopi otro problema pa soluciona den maneho di su pais. Cambio di Posicion di UE Otro reconocimento oficial di Maduro como presidente ta e posicion Union Europeo. Guaido ya no ta ser reconoci mas como presidente Interino, pero como un simpel lider di oposicion. Spanja cu semper a reconoce Guaido, e ultimo dianan aki a dicidi di cambia su posicion y nan a reconoce Maduro como presidente. Spanja a invita delegacionnan di embahada di Gobierno Maduro na tur pais, na e fiestanan di 12 oktober proximo na tur su embahadanan na mundo. Pues un reconocimento oficial di Venezuela. Guaido a ser benta bao di bus. Tambe UE ta reconoce Venezuela y UE ta manda un organisacion grandi como observadornan na e eleccionnan di 22 november na Venezuela, prome biaha desde 2005. E partido di G4 UNT (Un Nuevo Tiempo) ta contento cu e posicion di UE y a pidi otro organisacionnan na mundo pa haci mescos. Mientras Guaido a critica fuertemente contra e posicion di UE. Según Guaido, contra e posicion di e otro partidonan di su coalicion G4, no por tin eleccion na Venezuela. Otro cambio grandi ta loke a pasa na Peru. Netamente na e pais aki, algun Continua pag. 27
Pagina 26
Diasabra 2 October 2021
Servicio na Comunidad Brandweer Polis Polis Oranjestad Polis San Nicolas Polis Santa Cruz Polis Shaba Tiplijn Ambulance San Nicolas Ambulance Sasaki Ambulance Wayaca Horacio Oduber Hospital Centro Medico San Nic. SVB AO Ziekmelding
911 100 102 104 105 107 11141 584-5050 582-5573 582-1234 527-4000 524-8833 527-2782
Servicio nan
Elmar storingdienst Web storingdienst Setar storingdienst Digicel Reina Beatrix INT Airport Serlimar Arugas Guarda nos costa
523-7147 525-4600 117 145 524-2424 584-5080 585-1198 913
Aurora Funeral Home Royal Funeral Home Ad Patres Funeral Home The Olive trees Funeral Home
588-6699 586-4444 584-2299 582-0000
Fundacion Rode Kruis Fada Fundacion Respetami Fundacion Guiami Muhe den dificultad Telefoon pa hubentud Centro Kibrahacha Stichting Bloedbank Mary Joan Fundation Kiningin Wilhelmina Fonds Fundacion pa nos mucha nan
582-2219 583-2999 582-4433 587-1677 583-5400 131 588-3131 587-0002 588-9999 582-0412 583-4247
OCTOBER 2
P’abou di brug: Botica del Pueblo P’ariba di brug: Botica Seroe Preto
Pagina 27
Diasabra 2 October 2021
Kico por spera di e posicion di Merca encuanto Venezuela Continuacion pag. 25 anja pasa Merca a crea e organisacion di hefenan di estado Latino-Americano pa baha presidente Maduro di Venezuela, cu e nomber Grupo de Lima. Cu eligimento di un presidente nobo Pedro Castillo, un izquierdista, su gobierno a reconoce Maduro como presidente di Venezuela, e grupo de Lima a keda sin nomber y ta ser bisa cu e grupo a desolve su mes. Castillo un homber di Campo cu su sombre hancho a ricibi hopi elogio na diferente evenemento cu e a assisti, entrenan su discurso den Asamplea Genderal di Nacionnan Uni e luna aki. Negociacionnan na Mexico Ta bon pa menciona cu na augustus a inicia na Mexico e negociacionnan entre Gobierno Maduro y partidonan di Oposicion den G4 (Primera Justicia, Accion Democratico, Un Nuevo Tiempo y Voluntad Popular). Gobierno su team ta consisiti di 9 persona, di cual presidente di Asamblea general Jorge Rodrigues ta vocero. E team di G4 tambe ta consisti di 9 persona, vocero ta Bleide. Na final di prome encuentro a firma un memorandum cu gobierno y G4 ta reconoce tur e institutonan Venezolano y varios asuntonan mas. A sigui varios reunionnan mas y e intencion ta pa yega na un bon entendimento entre oposicion y Gobierno Algun siman atrás tabatin e reunion grandi di hefenan di estado y otro representantenan di gobierno di Latino-America den CELAC (Comunidad de Estados Latinoamericanos y Caribeños). Cu excepcion di dos paisnan presente, Uruguay y Paraquay, Maduro a ser reconoci como como Presidente di Venezuela. Tambe ta bon pa menciona cu esnan cu a sobresali durante e encuentro di CELAC tabata AMLO, presidente di Mexico y Nicolas Maduro. Pleito formal den oposicion Ultimo simannan un pleito formal a sali afo for di seno di oposicion, E partido PJ (Primera Justicia) di Capriles y Julio Borges a cuestiona formalmente e maneho di Guaido relaciona cu e biennan di e gobierno interino dirigi pa
Guaido. E biennan ta e dos companianan grandi, Monomeros na Baranquilla, Colombia y Citgo na Merca. E companianan aki malmaneha pa e hendenan di Guaido y tur dos ta pasando mal momentonan dor di hortamento formal di placa, hasta ta papia di bancarota y por wordo perdi pa Venezuela. Borges tabata un sorto di Canciller di e gobierno di Guaido, pero malmaneho a pone cambia di posicion. Despues di ta parti di e desicionnan pa cu e companaianan aki pa mas cu 2 anja, awor PJ no kier tin nada mas di haci cu e maneho di e companianan aki, pasobra segun PJ, Guaido y su hendenen di partido VP (Voluntad Popular) no ta tene cuenta cu proposicionnan y sugerencianan di PJ. Tambe cu ta e hendenan di VP ta hibando e maneho malo na e 2 companianan prome menciona. Guaido a contesta cu tur decisión den maneho di e companianan ta ser tuma a basa di consenso entre tur partido di G4. Pues según Guaido, PJ tambe ta culpable di malmaneho y robo den e 2 companianan aki. Como 2 anja pasa un exdirector di PDVSA, Calderon Berthi, kende tabata nombra den direccion di Monomeros retira for di su funcion pa motibo di e maneho politico enbes di un maneho empresarial. Awe Berthi
ta bisa cu ta Leopoldo Lopez, donjo di e partido VP y hefe di Guaido ta e culpabel di e fracaso di e compania. Pues Pj dos anja pasa tabata sa kico ta pasando y nan posicion di awe ta manera ‘Yo No Fui”. Tur cos ta mustra cu e barco di e gobierno Interino yama Guaido ta hundiendo y e djacanan (PJ, UNT y Ad) ta bandonando e barco. Por spera mas pelea entre e partidonan di G4 prome cu 22 november 2021 yega. Final
Hopi ta puntra kico Biden ta bay haci den su relacion cu Venezuela. Su hendenan den congreso y senado ta pidi un cambio di maneho sin sancion. Union Europeo ya ta reconoce Maduro y ta manda observadornan pa e eleccion di 22 november 2021. Gobiernonan di Latino-America pa gran parti ta cu e gobierno Maduro. E proyecto Mericano yama Guaido, colma cu corrupcion, ta yegando su fin.
Pagina 28
Diasabra 2 October 2021
Jeon, Dongo, y Steve Andreas ta lansa e single “Pan cu Webo” En conexion cu Jeon su ALBUM di mas nobo “Santa Cruz” cu ta practicamente den porta pa wordo estrena. Jeon ta lansa su di dos cancion di e ALBUM esta "Pan cu Webo”. Dongo y Jeon ta conoci di hasi diferente colaboracionan junto y esaki sigur ta uno mas cu lo tin su acohida produci pa Steve Andreas. Pa mas informacion di e Album “Santa Cruz” sigui Jeon riba su rednan social pa bo keda altante di tur cos!
Inscripcion pa 21+ Toets na IPA ta cera dia 12 di november 2021
Bo kier haci e estudio pa Maestro di Enseñansa Primario of Bachelor Nederlands als Vreemde Taal y no tin diploma sea di havo, vwo, GED of MBO/EPI nivel 4 pero bo tin minimo 21 aña? Ata bo chens! Tur persona cu tin desde 1 di september 2022 minimo 21 aña y cu kier haci un estudio na IPA pero no tin e diploma cu IPA ta exigi, ta bin na remarke pa haci e asina yama 21+ Toets. E 21+ Toets ta midi si un persona tin e nivel di havo cu ta necesario pa por studia na IPA. Tene na cuenta cu e 21+ Toets ta conta solamente pa e estudionan inicial cu IPA ta ofrece durante aña 2022-2023, esta e estudio pa Maestro di Enseñansa Primario y Bachelor Nederlands als Vreemde Taal. E 21+ Toets ta consisti di 3 materia entre otro; Hulan-
des, Matematica y Hende y Comunidad. E test di Hulandes y Matematica lo tuma luga diasabra 27 di november y Hende y Comunidad diasabra 4 di december 2021. Si bo pasa e testnan aki cu exito, bo ta bin na remarca pa participa na un trayecto di preparacion pa e test di admision.
Pa informacion general di e 21+ Toets bishita e website www.ipaaruba.com y bay na aanmelden. Akinan lo bo haya diferente video cu ta contene informacion di 21+ Toets. Ta sumamente importante pa bo mira tur e videonan p’asina bo tin e informacion completo y ta bon informa. Alabes pa bo tin suficiente tempo pa por prepara debidamente y asina engrandece bo chens pa pasa e 21+ Toets cu exito. Tur persona cu ta inte-
resa pa haci e 21+ Toets por inscribi online via e website di IPA www. ipaaruba.com. Pa por inscribi mester cumpli cu e pago di AWG 80,- y pone como anexo un copia di e comprobante di pago den
e formulario digital di inscripcion. E ultimo fecha pa inscribi pa e 21+ Toets ta diabierna 12 di november 2021. Despues di e fecha aki no por inscribi mas pa e 21+ Toets pa aña academico
2022-2023. Pa mas informacion por bishita nos website www. ipaaruba.com of pagina di facebook 'Instituto Pedagogico Arubano' of por tuma contacto cu Studenten Services na 5243100.
Pagina 29
Diasabra 2 October 2021
Henter luna di October un campaña di Conscientisacion Ultimo lunanan Stichting BOB Aruba tabata, banda di nos programa di sondeo di tur dia, hopi activo cu nos webinar informativo: Screen bo mes, nos website nobo y charlanan virtual duna na companianan local. Tur esaki tabata e preambulo pa e luna di October cu ta conoci mundialmente como e breastcancer month. Den e luna aki ta dedica extra atencion relaciona cu cancer di pecho y prevencion den forma di deteccion na tempo. Nos ta lansa e comienso di nos campaña di conscientisacion cu ya pa varios aña ta wordo haci hunto cu CIBC First Caribbean bank. Den henter luna di October nos lo ta activo cu e: “ Social Selfie Contest”. Tocante “Social Selfie Contest” Nos intencion ta pa conscientisa nos comunidad riba un manera diferente y pa ricibi aporte di compania nan local cu ta forma parti di nos campaña pa genera fondo pa Stichting BOB Aruba. E “Social Selfie Contest” ta combina es-
fuerso nan pa conscientisa henter pueblo hunto cu un ‘social selfie’ sweepstake. Aki e participante tin oportunidad di gana premio, di nan tienda faborito, ora cu ta demonstra nan contribucion riba rednan social. Con pa participa? Esaki ta hopi facil. Stap #1 Bishita un di e tiendanan cu ta participa na e campaña Stap #2 Haci un donacion, di cualkier suma, den nos donationbox cu ta den e tienda. Stap #3 Saca un selfie dilanti nos donation box. Stap #4 Upload y post bo potret riba Facebook of Instagram. Tag “Stichting BOB Auba” y Hashtag e nomber di e tienda na e momento di bo donacion. Cua tienda nan ta participa? Nos a join cu diferente sector pa asina aki tur participante tin oportunidad di gana un premio di preferencia personal. Nos kier menciona cu no tin limite na participacion. Un persona por participa na un tienda of na tur e tien-
danan di e “Social Selfie Contest” y di e manera aki tin mas chens pa gana premionan. Nos ta desea di referi na nos website: www. bobaruba.com y na nos pagina di facebook pa mas informacion tocante tur e tienda nan cu ta participa na e campaña. Danki na tur e instancia nan cu a colabora cu nos campaña. Tur ta forma parti di un bon causa y ta demostra nan clientela y comunidad general nan parti di responsabilidad social. Nos no por lubida gradici CIBC First Caribean bank cu cada aña ta join nos den luna di October cu nos proyecto pa conscientisa pueblo di Aruba, como parti di nan programa “Walk for the Cure”. Ganador Den luna di November lo saca e ganadornan di nos ‘Social Selfie Contest’ Sigui nos riba nos pagina di facebook y instagram pa haya tur updates tocante e contest. Cu bo participacion na e “Social Selfie Contest” , bo persona tambe ta colabora na conscientisacion di prevencion di cancer na pecho.
Cancer di pecho ta hopi presente den nos comunidad pero hunto nos por yuda otro corda e importancia di participa na e programa di screening di pecho. Cu e fondonan collecta nos por keda duna informacion valioso y e servicio di sondeo di pecho cada 2 aña, na nos hende muhernan entre 45 y 75 aña di edad. Si ta desea di haci un donacion, esaki ta posibel via PAY.AW ( Stichting BOB Aruba ta den e lista di “Good Deeds” ) Bank transfers via nos cuenta di banco CMB 62007906. Finalmente pa traha un cita, awor esaki ta posibel via nos website: www.bobaruba.com , manda un mensahe na nos number di What’sApp 594-5020, por yama nos oficina na 588-1212 Nos kier haci uzo di e oportunidad aki pa haci un yamada na e pueblo di Aruba en general pa join e “Social Selfie Contest” y pa nos combersa mas tocante e tema di deteccion di cancer di pecho na tempo. Ban motiva otro y ban kibra e taboe di cancer di pecho cu tin presente na Aruba.
Pagina 30
Diasabra 2 October 2021
EDADISMO / DISCRIMINACION PA EDAD Den cuadro di e iniciativa di F.A.A. “bisa NO na abuso di anciano” (desde 2011) awe dia mundial di nos grandinan F.A.A. ta enfoca entre otro riba e fenomeno global di edadismo of discriminacion pa edad cu a yega e punto di un pandemia. E discriminacion pa edad ta un fenomeno global cu tin consecuencianan grave pa hende y henter e comunidad. Edadismo ta referi na stereotiponan y discriminacion contra hende di adulto mayor basa riba e simpel caracteristica esta: di “Edad di 60+”. Segun informe mundial di Organisacion di Estadonan Uni (‘United Nations’) riba discriminacion pa edad, mita poblacion mundial ta contra hende di adulto mayor. Discriminacion pa edad a resalta den diferente area durante e pandemia di COVID-19. Algun ehempel di esaki ta desemboca den odio cu ta wordo expresa den discurso publico y rednan social. Hasta cu unda e palabra holocausto a cay. (di esaki tin dife-
rente ehempel, incluso den mundo medico: e fenomeno di ranka plug, isolacion na cas y den institutonan di tur hende riba di 65, den mundo financiero, mundo bancario, abuso verbal, etc. etc.) E fenomeno di edadismo aki tambe a wordo enfatisa pa Secretario General di Nacionnan Uni, esta Antonio Guterres. Hopi ta e hende di adulto mayor cu tambe ta reconoce cu COVID-19 a intensifica discriminacion pa edad y e estigmatisacion di hendenan di adulto mayor. A pesar di su impacto dañino, e discriminacion pa edad ta sigui di ta pa gran parti desconoci, pa hopi gobiernonan. Hasta di ta wordo considera ainda mas aceptabel den comparacion cu otro forma di discriminacion. Na nivelnan mundial ya a cuminsa studia e fenomeno aki y a propone algun estrategia con ataca e fenomeno aki. (Global strategy and action plan on ageing and health (2016–2030)) Algun punto cu ta resalta
Abona na
A BO NO MESTER SALI DI CAS Yama 585-9500 of e-mail nos na solodipueblo@gmail.com
Tur marduga nos ta entrege den bo porta di cas!
Noticia cayente, ta aki bo ta haye!
den e strategianan aki ta : • pa hiba campaña pa sensibilisa comunidadnan riba discriminacion pa edad • pa duna bos na e persona di edad pa nan por comparti experiencianan real di discriminacion pa edad • Crea sinergia cu trabounan di conseho di derechonan humano y enfoca, muy en particular, riba derechonan humano di e hende di adulto mayor riba
‘Dia Internacional di e Persona di adulto mayor’ y dia 15 di juni dia mundial contra abuso di nos grandinan. E contenido di proteccion y inclusion di nos grandinan ta algo cu mester mas atencion. F.A.A. lo sigui cu e lucha pa un dia Aruba tambe por conoce banda di e leynan contra abuso di mucha, di bestia (cacho), di plastik, etc. pero tambe leynan pa proteccion y
inclusion di nos grandinan, leynan pa promove salud y bienestar den vehes. etc. Tur esakinan por sosode pa medio di reorientación di nos comunidad di tal manera cu nos sociedad lo percibi ciudadanonan di edad y atende nan cu respet. Tur esaki segun ‘Plan di Accion Internacional di Madrid riba envehecimento (2002).
Pagina 31
Diasabra 2 October 2021
FORTALEZA PA FAMIA Scirbi pa Pastor Marcel Balootje.
AREPENTI Y SALI FOR DI DEPRESION Arepentimento ta haci hende liber, ta corre cu depression, ta evita malesa mental, ta trece pordon, y hasta por evita un atake di curazon, y mas cu tur cos ta drecha nos relacion cu Dios. Awendia depression ta hopi conoci, pasobra hopi hende a aleha for di Dios no tin temor di Dios , y ta biba manera nan kier, cu e consequencia cu nan ta cay den depression. Tin depression cu por wordo causa ,door cu un persona a perde trabao, a perde un ser keri, etc, tur esaki nos ta reconoce, cu no ta un situacion cu bo a spera y cu diripiente a aparece den bo bida. Pero tambe tin depression cu ta wordo causa door di capricho, deseo impuro, malcriansa, mal custumber, y cu ta yega un caminda, cu bo no por logra locual cu bo kier, y ora ey e enemigo ta garabo mente, y hinca bo den un skina di depression. Hopi ta cuminsa cana caminda di dokter, cual nos no tin nada contra esey, pasobra di tur manera bo mester di ayudo. Pero tambe tin hopi cu no sa con haci y cu ta cuminsa aparta nan mes for di hende, nan ta cuminsa bebe di mas, of huma, of droga, marca nan curpa
etc ,y cada cos nan ta cla pa discuti y hasta cay den violencia. Hopi hende no sa cu por ehempel ora un homber/ muher ta infiel bo ta añadi den bo bida varios mal spirito cu ta causa depression, un di nan ta e spirito di mentira. (Pasobra infidelidad ta un pakete completo). Simplemente bo consenshi, no ta permiti bo reacciona normal, bo ta kere cu ta divorcio ta e solucion, bo ta kere cu si bo bay for di cas ta mihor, y rekeri na violencia domestico como shortcut pa salida for di matrimonio. Awel den ningun caso , cos lo drecha pa bo, mientras cu bo no arepenti, pasobra arepentimento ta haci hende su curazon liber, y no tin nada mas bunita ora bo arepenti y pordona, of pidi e persona cu bo a haci daño pa pordona bo, pasobra e ora ey bo tin paz tanto cu Dios como cu hende. Bo por kere of pensa cu tur cos lo sali bon , pero aunque tur bo amigo (a ) ta aplaudi bo, bo tin Dios y su Palabra cu no ta aplaudi, bo hecho , pero cu ta yamabo na Arepentimiento. Ora rey David a comete su hecho detestabel cu Betsabe , e a yega na con-
fesion y arepentimiento dilanti di Dios ( Salmo 51 vers 1 -10) David ta arepenti y asina ricibi pordon di Dios, David no a tira e falta riba e muher Bet-
sabe, ni tampoco usa excuus , pero a para manera homber y arepenti , y drecha su relacion cu Dios. Arepentimento di berdad , den tur caso, ta corre cu
depression, y ta trece libertad den nos curazon y nos mente. Sinceramente Pastor Marcel Balootje.
Un feliz dia yena cu bendicion y cu Dios yena boso cu hopi gracia, amor y paz.
”Ata en berdad un Israelita cu no conoce deshonestidad” (Hn 1,47) Cu e pasashi di e Evangelio aki reflexionando riba e palabra deshonestidad ta spierta den mi pensamento, si ainda tin hende cu no conoce deshonestidad? Imagina, na final di mi caminda di encuentro cu Cristo Hesus, scucha Su bos bisa: ’ata ki un persona cu no conoce deshonestidad’. Acaso realmente mi a tira bista den interior di mi bida personal y constata si rectitud y bondad tey semper? Mi ta un persona di union o desunion? Mi ta papia y actua den berdad o ta fomenta historia pa tapa mi erornan? Lo mi ta permiti pa Hesus mira mi mes conducta, un hende sin malicia, fiel y recto dilanti di Dios? Corda! Señor ta sondea e curason y pensamento di e hende sin mester di su consentimento. E ta mira tur nos faltanan, e parti mas scur di bo curason, bo opinion y deseonan. Oracion: Señor, ata mi ki den Bo presencia, Bo conoce mi, nada mi por sconde pa Bo, tur cos Bo a mira y tur cos Bo sa, duna mi un curason limpi, puro y sincero. San Miguel Arcangel, defende nos den bringamento. Contra malicia y engaño di diabel sea nos proteccion y manda cu poder Divino den fierno satanas y otro mal spirito, cu ta rondia den mundo pa perdicion di almanan. Amen.
Pagina 32
Sopi di Letranan
Diasabra 2 October 2021