P1
DIARAZON 14 OCTOBER 2026
14 OCTOBER 2026 - AFL. 1.50 - WWW.SOLODIPUEBLO.COM - E-MAIL: SOLODIPUEBLO@GMAIL.COM Afl.
1.25
“GOBIERNO TA PIDI UN CHEQUE EN BLANCO DI AFL. 33 MIYON Y UN CHEQUE SIN FONDO DI AFL. 26 MIYON” HOH ORGUYOSO DI UN OTRO LOGRO PA ELEVA CONOCEMENTO
CARIBBEAN ECHO CONGRESS A REUNI PROFESIONALNAN CU ENFASIS RIBA CONOCEMENTO Y PRACTICA
P2
DIArazon 14 october 2026
Minister Gerlien Croes:
AIOF ta crea espacio pa inversion duradero pa futuro di Aruba en general ORANJESTAD, 13 october 2026 – Cu e tratamento y aprobacion di e prome presupuesto di Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF) den Parlamento di Aruba, Gobierno di Aruba ta confirma un paso importante pa crea mas continuidad y structura den inversionnan publico cu ta necesario pa desaroyo di nos pais. Minister di Relacionnan den Reino, Educacion, Hubentud, Innovacion y Deporte, sra. mr. Gerlien Croes, ta considera AIOF un instrumento importante pa por transforma prioridadnan di maneho den inversionnan concreto y duradero, particularmente den areanan manera educacion, deporte, hubentud, innovacion y facilidadnan cu ta contribui directamente na desaroyo y bienestar di comunidad. “Inverti den educacion y deporte ta inverti den futuro di Aruba. Cu AIOF nos ta crea un oportunidad pa no solamente identifica loke mester mehora, sino pa planifica, financia y ehecuta inversionnan necesario riba un periodo di varios aña. Nos muchanan, hobennan, educadornan, atletanan y comunidad henter merece inversionnan cu ta sostene nan desaroyo y nan futuro,” Minister Gerlien Croes a expresa.
AIOF a wordo crea oficialmente mediante Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds dia 9 di juli 2026. E fondo ta destina pa financia inversionnan publico na beneficio di bienestar y desaroyo di Aruba y ta conecta cu un Agenda di Inversion Multianual. Esaki ta permiti cu proyectonan cu ta exigi preparacion, planificacion y ehecucion durante varios aña no ta limita na solamente un aña presupuestario. Pa Ministerio di Relacionnan den Reino, Educacion, Hubentud, Innovacion y Deporte, e manera di planifica inversion riba termino mas largo ta di gran importancia. Aruba tin necesidad di sigui modernisa y mehora su facilidadnan educativo y deportivo entre otro, mientras cu simultaneamente ta crea condicionnan adecuado pa muchanan y hobennan por desaroya nan talento. Minister Gerlien Croes ta enfatisa cu inversion den infrastructura no mester wordo mira simplemente como construccion of renobacion di un edificio of facilidad, sino como un inversion den hende.
proceso parlamentario, Parlamento a presenta un total di 404 pregunta, cual Gobierno a contesta, sigui pa dos dia di tratamento amplio di e presupuesto den Parlamento. Segun Minister Gerlien Croes, e proceso di pregunta, contestacion y debate ta un parti esencial di transparencia y rendicion di cuenta ora ta trata di inversion di fondo publico.
Riba 6 di augustus 2026, Gobierno a entrega na Parlamento di Aruba e prome presupuesto di AIOF pa añanan 2026 y 2027. Como parti di e
“Nos ta papia di inversionnan cu mester sirbi Aruba no solamente awe, sino pa añanan cu ta bin. P’esey ta importante cu cada proyecto tin
un base solido, cu tin transparencia y cu Parlamento y comunidad por sigui di serca con e recursonan ta wordo inverti y cua resultado nan ta produci,” Minister Gerlien Croes a declara. E introduccion di AIOF ta crea un structura pa conecta vision, presupuesto, planificacion y ehecucion riba varios aña. Pa Minister Gerlien Croes, esaki ta particularmente relevante den educacion y deporte por ehempel, dos pilar cu tin un impacto directo riba calidad di bida y futuro di Aruba. E meta, segun Minister
Gerlien Croes, no ta simplemente pa inverti mas, sino pa inverti cu vision, continuidad y resultado. “Nos tin e responsabilidad pa prepara Aruba di mañan awe. Cada inversion cu nos haci den nos muchanan, nos hobennan, nos adultonan, nos comunidad den su totalidad, mester acerca nos na un Aruba cu ta brinda mas oportunidad pa cada ciudadano desaroya su potencial. AIOF ta un instrumento pa yuda transforma e vision ey den resultado concreto pa pueblo di Aruba,” Minister Gerlien Croes a conclui.
P3
DIArazon 14 october 2026
Cambio den prijs di productonan petrolero 14 di oktober 2026
ORANJESTAD - Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario ta anuncia e prijsnan nobo di benta di combustibel entrante 14 di oktober 2026: Gasoline unleaded-premium : 312,4 cen p/ltr. (+ 20,6 cen) Diesel ULS : 337,6 cen p/ltr. (+ 27,6 cen) Kerosin : 311,9 cen p/ltr. (+ 36,3 cen) E prijsnan ta inclui BBO/BAZV/BAVP.
Parlamemtario Shailiny Tromp-Lee:
“NO POR APROBA UN PRESUPUESTO SIN TRANSPARENCIA Y CONTROL” control efectivo. Un preocupacion importante ta cu Parlamento no a ricibi tur evaluacion necesario, incluyendo e evaluacion di e Comision di e Meerjaren Investeringsagenda. Sin e documentonan clave aki, ta bira dificil pa Parlamento evalua e propuesta na fondo.
Durante e debate parlamentario riba e presupuesto di e Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF) pa añanan 2026– 2027, parlamentario
di MEP, Drs. Shailiny Tromp-Lee, a expresa preocupacion serio tocante transparencia y falta di documentacion necesario pa Parlamento por evalua e presupuesto bon.
Tromp-Lee a aclarea cu MEP no ta contra inversion, pero inversion cu placa publico mester ta basa riba planificacion serio, prioridadnan cla y
Ademas, e agenda di inversion ta suma aproximadamente Afl. 59.5 miyon, mientras cu e suma disponibel ta aproximadamente Afl. 33.3 miyon. Esaki ta trece pregunta importante tocante prioridadnan y financiamento di e proyectonan.
Pa Tromp-Lee, Parlamento no por limita su rol na aproba presupuesto. E tin e responsabilidad di controla con placa publico ta wordo uza y di exigi transparencia y responsabilidad di Gobierno. “Nos no ta contra inversion. Nos ta pidi transparencia, responsabilidad y control riba uzo di placa publico.”
P4
DIArazon 14 october 2026
HOH orguyoso di un otro logro pa eleva conocemento
Caribbean Echo Congress a reuni profesionalnan cu enfasis riba conocemento y practica
a wordo diseña pa tanto principiantenan cu ta haya un introduccion den POCUS, como pa profesionalnan cu mas experiencia cu tabata busca un entrenamento mas profundo y avansa. E idioma di e congreso tabata Ingles y Hulandes y e evento a ofrece specialistanan medico e oportunidad pa haya 18 punto di acreditacion.
Entre 5 cu 9 di october 2026, a tuma luga e Caribbean Echo Congress presenta pa HOH Academy di Horacio Oduber Hospital. Un evento unico y innovativo organisa den colaboracion estrecho cu DEUS (Dutch Emergency Ultra Sound). Nan ta un organisacion di educacion medico cu ta specialisa den entrenamento y cursonan di ultrasonido na punto di cuido (POCUS) pa profesionalnan den cuido di salud. E congreso
di un total di 5 dia a reuni specialistanan medico, dokternan di cas y otro profesionalnan den sector di salud di Aruba, di nos isla bisiña Corsou y di Hulanda pa un programa intensivo dedica na “Pointof-Care Ultrasound” (POCUS). E congreso aki a destaca pa e combinacion di sesionnan di conocemento teoretico y entrenamento practico intensivo dirigi pa expertonan. E programa
Un enfasis fuerte riba e combinacion di conocemento y practica Durante e cinco dianan di e programa, e participantenan a haya e oportunidad pa amplia nan habilidad y conocemento den varios topico di POCUS, incluyendo evaluacion di FAST, riñon, pulmon y aorta & IVC. Tambe ecografia di curason y e aplicacion den ginecologia, topiconan di gastroenterologia y mucho mas.
HBOT y International Patient Office (IPO) na HOH a enfatisa e importancia di a probecha di e congreso teni na Aruba aki cu a invita coleganan di Corsou y Hulanda. "E tecnica aki a nace na aña 2008, pues casi 20 aña pasa, pero na Aruba e no ta incorpora ainda completamente. E ta relativamente nobo akibanda y nos kier acelera su uzo," van Leest a splica. El a agrega tambe e caracter practico di e evento: "E tabata un congreso unda cu por a practica mas tanto posibel, pues nos tabatin tur dia mas o menos 7 pa 9 modelo cu tabata boluntario cu a yuda pa nos por a organisa esaki." E boluntarionan aki a pone nan mes disponibel pa e dokternan por a practica directamente riba nan, realizando echo di curason, pulmon y riñon pa siña mas di kico tur por mira via tecnicanan moderno di ecografia.
Els van Leest, dokter na
Innovacion
y
miho
cuido pa e pashent E impacto di e entrenamento aki ta di gran balor pa e practica diario di e profesionalnan medico. Internista Jaclyn de Kort ta considera e congreso aki como un momento clave y innovativo pa sigui crece profesionalmente: "Como internista hopi biaha nos ta diagnostica via nos mannan, uzando un stetoscop, pero mi ta kere cu awendia ecografia por ta un manera pa yuda nos pashentnan mas miho ainda. E ta yuda nos pa haci nos trabou mas facil y pa yega na diagnosticonan mas exacto." E Caribbean Echo Congress a demostra di ta un paso firme padilanti den e introduccion y expansion di tecnicanan di “Pointof-Care Ultrasound” (POCUS) den region di Caribe, contribuyendo directamente na e mehoracion continuo di e calidad di cuido di salud pa tur pashent cu ta HOH su meta tur dia.
P5
DIArazon 14 october 2026
Fraccion AVP a ricibi manifesto di PPA
Proteccion huridico y responsabilidad publico mester cana hunto di Derecho. Proteccion huridico, integridad den funcion publico y rendicion di cuenta ta principionan cu mester wordo considera hunto, cu igualdad dilanti di ley como punto di salida.
E responsabilidad di parlamento ta pa evalua e planteamentonan cu seriedad, teniendo e interes general di Aruba na prome ORANJESTAD (13 di october 2026) — Fraccion AVP, representa pa su lider Jennifer Arends-Reyes, a ricibi dialuna atardi un manifesto for di partido PPA entrega door di Otmar Oduber. E documento ta presenta e preocupacion y peticionnan di e organisacion politico miembro di Parlamento di Aruba relaciona cu proteccion huridico di personanan cu ta ocupa un cargo politico, cu atencion particular pa e garantianan cu ta aplica den Reino. Den e manifesto, Oduber ta pidi atencion pa e proteccion huridico di mandatarionan na Aruba compara cu Hulanda. E planteamentonan ta pone
un asunto di importancia institucional dilanti di Parlamento: con ta garantisa responsabilidad den funcion publico, igualdad dilanti di ley y e debido proteccion huridico den un Estado di Derecho. Arends-Reyes ta considera cu un tema di tal alcance ta merece un evaluacion serio y cuidadoso. Ricibi e manifesto ta forma parti di e dialogo democratico y di e espacio cu parlamento ta ofrece pa presenta preocupacionnan y proposicionnan. Un posicion riba e peticionnan, sin embargo, mester ta basa riba un analisis di e contenido, e argumentonan y e implicacionnan pa Aruba. Pa Fraccion AVP, cualkier discusion riba e tema mester tuma lugar cu pleno respet pa e independencia di e poder hudicial y pa e responsabilidad di cada institucion den nos Estado
lugar. Esaki ta exigi un tratamento cu ta contribui na claridad y confianza den nos institutonan. Fraccion AVP lo duna siguimento na e tema den e marco di su labor parlamentario, cu e debido atencion pa e garantianan huridico y e principionan cu ta sostene nos Estado di Derecho.
P6
DIArazon 14 october 2026
Exposicion Lamatera y Tintamarre october. E tematica di e exposicion ta Lama y Tera y e colornan resplandeciente di lama, sea den movecion of calmo, mira desde e perspectiva dual. Arte por cambia mundo. E exposicion di cuadra ta di dos artista pintor: Wouter van Romondt y Steve Francees.
Biblioteca Nacional Aruba ta presenta un exposicion di arte. Esaki ta habri di dialuna 19 pa 28 di
Titulo di e exposicion ta ‘Lamatera y Tintamarre’. Steve Francees y Wouter van Romondt ta hiba nos riba un biahe den tempo na lugarnan di mundo for di nan propio perspectiva, riba un buskeda di e esencia di arte y creatividad. E exposicion ta habri di dia 19 pa 28 di october durante orario regular di biblioteca. Entrada ta gratis.
Registracion pa Aruba Caiso & Soca Monarch 2027 ta habri!
Soca Prefinals ta tuma lugar dia 11 y 12 di november 2026
E temporada di creatividad, ambiente total y musica contagioso ta den porta. Stichting Musica anualmente ta presenta e competencia y festival “Aruba Caiso & Soca Monarch”, na unda nos artistanan hoben y veterano, bandanan nobo y popular, ta haya e oportunidad pa desplega nan talento y capta e atencion y curason di Aruba henter. E edicion aki ta special, debi cu e anochinan preliminario di e competencia lo inicia riba 11/11. Pues, e aña aki e Soca Prefinals lo tuma lugar riba dia 11 y 12 di november 2026 na Centro di Bario Brazil. Asina Aruba Caiso & Soca Monarch lo inicia e temporada di Carnaval den forma magno y musical. Stichting Musica ta gradici SMAC pa e bon cooperacion y e reconocemento cu musica, en particular Soca, merece di sende e mecha di Carnaval 73.
Stichting Musica a tene varios reunion cu Band Leaders den cual a evalua e ultimo edicion di e festival y a repasa e Rules & Regulations vigente pa e competencia. Mirando cu e temporada carnavalesco venidero ta uno cortico, a stipula e siguiente fechanan y lugarnan pa e competencia den su totalidad: ● Soca Prefinals - 11 y 12 november 2026 - Centro di Bario Brazil ● Calypso Showdown - 22 januari 2027 - Aruba Carnival & Entertainment Village
● Soca Finals - 23 januari 2027 - Aruba Carnival & Entertainment VillageE registracion pa participa na Aruba Caiso & Soca Monarch 2027 ya ta habri. Por registra te cu dia 29 di oktober 2026. Band Leaders por manda un e-mail na stichtingmusica@gmail.com pa ricibi e Rules & Regulations y Registration Links. Stichting Musica ta pone atencion y incentiva “Rookies” durante e competencia y ta consciente
cu tin cantante of bandanan musical nobo cu kier participa na e festival y no ta na altura di e procedura pa registra. Aki ta sigi e rekisitonan basico pa tene cuenta cu ne ora di inscribi pa ACSM27 Soca Prefinals:
- Paspoort Hulandes of permiso di residencia valido hunto cu un ID valido - Participante mester tin 18 aña di edad na momento di registracion - Registracion ta posibel te cu 29 di oktober 2026 - Registration fee: Awg. 35,00 - Cantantenan por participa cu maximo un (1) cantica den Soca Prefinals - Cantantenan por participa como un acto Solo, Duo of Trio - Registracion ta via Band Leader; cantante mester tin un banda pa acompañ’e durante Soca Prefinals
P7
DIArazon 14 october 2026
PARLAMENTARIO TROMP-LEE:
“GOBIERNO TA PIDI UN CHEQUE EN BLANCO DI AFL. 33 MIYON Y UN CHEQUE SIN FONDO DI AFL. 26 MIYON” e placa destina pa parkeerplaatsen den area di hotel na Palm Beach pa asfalt.
“Si ni nos como parlamentario no por mira cla riba ki base ta tuma e decisionnan, con nos por controla si e prioridadnan ta corecto y si placa publico ta wordo uza di e manera mas efectivo?”
Durante e segunda tanda di e debate parlamentario riba e presupuesto di AIOF 2026– 2027, parlamentario di MEP, Drs. Shailiny Tromp-Lee, a cuestiona e falta di transparencia, documentacion y control den e maneho di e fondo di inversion.
cu e proyectonan no ta conta cu tur e informacion necesario pa Parlamento por determina nan contenido, tempo di ehecucion y meta. Sin e informacion aki, ta dificil pa midi despues si e inversionnan a logra e resultado desea.
Segun Tromp-Lee, despues di e contestacion di Minister Geoffrey Wever, ainda tin pregunta importante sin contesta: e Comision di Evaluacion no ta instala, no ta cla ken ta representa e ministerionan concerni, Parlamento no a ricibi e meerjaren investeringsagenda ni tur e informacion necesario pa evalua e proyectonan y e presupuesto ta contra ley di comptabilidad.
Tromp-Lee a recorda tambe cu Algemene Rekenkamer, den su rapport Buiten beeld, buiten controle, a formula recomendacionnan pa mehora control riba fondonan presupuestario. Pa e parlamentario, e situacion actual ta trece pregunta serio tocante cumplimento di e recomendacionnan y e responsabilidad di Gobierno pa garantisa transparencia.
“Gobierno ta pidi un cheque en blanco di Afl. 33 miyon y un cheque sin fondo di Afl. 26 miyon.”
E parlamentario a critica cu e presupuesto ta presenta un diferencia entre e suma disponibel y e agenda di inversion, mientras
E cambio di presupuesto, caminda placa ta wordo kita di un proyecto y agrega na otro, a ilustra e problema. Durante e debate, miembro di coalicion mes a cuestiona e decision pa kita Afl. 2 miyon pa asfalt y e re-alocacion di
Tromp-Lee a informa tambe cu Parlamento a ricibi un USB cu informacion tocante reservacion di sumanan pa proyecto, sin e proyecto dossiernan corespondiente. Pa e parlamentario, esaki ta reforsa e necesidad pa Gobierno entrega
documentacion completo y no solamente informacion financiero.
Pa MEP, inversion publico ta esencial pa desaroyo di Aruba, pero e no por ta un excuus pa debilita control parlamentario. Parlamento mester por evalua, cuestiona y controla prome cu ta aproba e uzo di placa publico.
“Placa di pueblo merece transparencia. Sin documentacion, sin criterio cla y sin control, Parlamento no por determina si e inversionnan ta realmente na beneficio di Aruba.”
P8
DIArazon 14 october 2026
Gobierno ta sigui traha riba mehoracion di infrastructura y vivienda accesibel pa Aruba
Minister di Vivienda, Infrastructura, Servicio Interno y Telecomunicacion, drs. Rene Herdé ta sigui traha riba mehoracion di infrastructura, vivienda accesibel y desaroyo di comunidad, mediante un agenda cu ta combina inversion publico, planificacion strategico y medida pa amplia e posibilidad pa mas hende tin nan propio cas. Durante su presentacion dialuna anochi den curason di San Nicolaas, Minister Herdé a menciona varios proyecto y cambio riba tereno di vivienda y infrastructura. Pa infrastructura, tin un inversion di Afl. 15 miyon aloca pa proyectonan den San Nicolas, Oranjestad y Noord. Di e suma aki,
Afl. 6 miyon ta destina pa San Nicolas, Afl. 5 miyon pa Oranjestad y Afl. 4 miyon pa Noord. E agenda ta inclui trabou riba shete ruta di caminda, cu enfoke riba seguridad di trafico, accesibilidad y sostenibilidad. Entre e proyectonan planifica tin mehoracion di iluminacion publico na Seroe Colorado, sistema di drenahe pa awa di yobida na diferente localidad, renobacion di caminda na Seroe Colorado y revitalisacion di De Vuyst, Bushiri, Sabana Basora y Kiviti. Den e planes tambe ta inclui un Rapid Response Team pa atende necesidadnan di infrastructura.
Mas oportunidad pa vivienda accesibel Hunto cu e inversionnan di infrastructura, Gobierno ta boga pa un sistema di vivienda cu ta busca pa ofrece mas flexibilidad y oportunidad pa famianan por construi of cumpra nan propio cas. Bou di e condicionnan nobo di emision di tereno, pa tereno di 500 m² of menos, e superficie minimo di vivienda ta 60 m². E periodo pa entrega e declaracion financiero despues di un pre-reservacion ta wordo amplia di 30 pa 60 dia, mientras cu e periodo di reserva ta 90 dia despues di aprobacion y pago di e gastonan corespondiente. E cambionan aki ta pa duna solicitantenan mas tempo pa organisa nan finansas y crea mas posibilidad pa vivienda cu ta coresponde cu nan capacidad financiero. E structura nobo ta inclui tambe condicionnan pa limita speculacion cu tereno publico y proteha e destinacion residencial di e
propiedadnan. Desaroyo di vivienda pa senior Un otro parti importante di e agenda ta e desaroyo di vivienda pa adulto mayor. Den colaboracion cu FCCA, Gobierno di Aruba ta prepara proyectonan di vivienda di un solo camber, cu un superficie di mas of menos 50 m². E proyectonan menciona ta inclui aproximadamente 39 vivienda na Weg Kust Batterij, 90 na Cas Paloma y 150 na Rooi Congo. E planificacion ta contempla un desaroyo gradual, cu ta premira pa inicia na final di 2026 of principio di 2027 y lo continua durante 2028. E ehecucion ta depende di e preparacion y financiamento necesario. Burunbundu y Colony: planificacion pa futuro Den e agenda di vivienda tambe tin Burubundu, cu aproximadamente 1.000 unidad di vivienda planifica. E informacion di e proyecto ta indica un distribucion di 50%, 35%
y 15%, segun e cantidad di camber pa vivienda. Personanan interesa mester acudi na Departamento di Infrastructura y Planificacion (DIP) pa informacion tocante registracion. Pa Colony, e presentacion ta inclui un plan di desaroyo pa Seroe Colorado, como parti di e esfuerso pa organisa e espacio y facilita desaroyo di e area. Un enfoke integra pa un Aruba mas fuerte E agenda di Gobierno ta conecta vivienda, infrastructura y uzo responsabel di tereno. E meta ta pa mehora accesibilidad, fortalece comunidadnan, duna mas oportunidad pa vivienda y promove servicionan publico mas eficiente. Cu inversionnan planifica y proyectonan cu ta atende necesidadnan real di nos poblacion, Gobierno ta sigui traha riba un Aruba cu ta mas accesibel, cu miho infrastructura y cu mas oportunidad pa famianan y futuro generacion.
P9
DIaRAZON 14 DI OCTOBER 2026
MFA SAN NICOLAS TA OTRO PROMESA KIBRA DI AVP AWOR PORFIN TA COREGI E EROR,DANKI NA FONDO CU MEP A GENERA ORANJESTAD – MEP ta apoya inversionnan strategico pa Aruba. Pero den caso di MFA San Nicolas, e realidad ta cu AVP a laga un promesa kibra, y awor, casi dos aña despues di a tuma gobernacion, e partido ta sigui cu e proyecto. Durante reunion di Parlamento tocante e fondo di inversion, lider di fraccion di MEP a elabora riba e historia di MFA San Nicolas. E historia di MFA San
Nicolas ta cuminsa durante e segundo gabinete di Mike Eman. Na 2017, AVP a pone e prome piedra di e proyecto na San Nicolas, y tambe na Dakota, den e periodo electoral. Sin embargo, e placa presta pa construi 5 MFA, Noord, Paradera, Santa Cruz, Savaneta y San Nicolas, a caba prome cu por a cuminsa construi e MFA di San Nicolas, pasobra a gasta e fondo riba otro MFA-nan. Ora a yega turno di San Nicolas, e placa a caba. Pues AVP a kibra su promesa e tempo
ey cu San Nicolas. MEP a tuma gobernacion den un situacion financiero dificil, cu un debe enorme y diferente crisis pa atende. “Prome, nos a traha pa drecha e edificio di Hulpbestuurskantoor San Nicolas, pa por ofrece e servicio na e comunidad mas lihe, pasobra esey tabata un manera mas rapido pa mehora calidad di bida, en bes di warda pa un edificio nobo. Na mes momento, nos tabata atende e crisis social cu nos a hereda y despues e crisis
di COVID. Nos no tabatin e recurso pa sigui cu tur proyecto, y nos a concentra riba genera fondo pa Aruba. Danki cu nos a
genera e fondo y traspasa esaki pa e gobierno nobo, AVP por coregi e eror cu el’a comete contra San Nicolas na 2017”.
Parlamentario Jennifer Arends-Reyes:
“Cooperacion den Reino mester trece resultado pa nos pueblonan” ORANJESTAD (13 di oktober 2026) — E Comision di Asuntonan di Reino y Relacionnan Exterior di Parlamento di Aruba lo participa diahuebs 15 di oktober na Corsou den e reunion Tripartite cu representantenan di e Parlamentonan di Corsou y Sint Maarten. E encuentro ta ofrece un oportunidad pa discuti asuntonan di interes comun y fortalece e cooperacion parlamentario entre e tres paisnan. Como presidente di e comision, Jennifer Arends-Reyes ta enfatisa e importancia di un participacion activo di Aruba. E dialogo entre e parlamentonan ta brinda espacio pa intercambia punto di bista, comparti preocupacionnan y identifica camindanan pa traha hunto riba temanan cu ta afecta
e paisnan y nan ciudadanonan. Pa Arends-Reyes, e realidad di cada pais mester ricibi e debido atencion den e intercambio. Aruba tin su propio prioridad y retonan, y ta esencial pa esakinan ta bon representa ora ta discuti asuntonan comparti dentro di Reino. Cooperacion efectivo ta exigi respet mutuo, comprension pa e circunstancianan di cada pais y boluntad pa busca solucionnan cu por beneficia nos pueblonan. E reunion Tripartite tambe ta permiti e delegacionnan acerca nan posicionnan caminda tin interes comun. Den e proceso
aki, preparacion y intercambio di informacion ta fundamental pa un dialogo productivo y pa identifica puntonan cu ta rekeri mas atencion. Siguimento di e acuerdonan y continuidad den e contacto entre e parlamentonan ta necesario pa transforma e intercambio den accionnan cu por trece resultado
concreto. E Comision di Asuntonan di Reino y Relacionan Exterior lo participa den e encuentro cu enfoke riba un relacion mas estrecho cu e parlamentonan di Corsou y Sint Maarten, contribuyendo na e dialogo y cooperacion dentro di Reino y representando e interesnan di Aruba y su pueblo.
P 10
DIARAZON 14 DI OCTOBER 2026
Minister Gerlien Croes:
Ministerio di Hubentud ta inicia rondanan di consulta pa desaroyo di Maneho Integral di Hubentud Aruba 2027–2037
Mas di 120 organisacion invita pa contribui na un maneho nacional cu ta pone bienestar, siguridad y futuro di nos muchanan y hobennan central. ORANJESTAD, 12 di october 2026 – Ministerio di Hubentud, bou di liderato di Minister Gerlien Croes, ta trahando riba desaroyo di e Maneho Integral di Hubentud Aruba 2027– 2037. E iniciativa aki tin como ambicion principal pa crea e condicionnan necesario pa tur mucha y hoben na Aruba por crece saludabel, sigur, resiliente y cu perspectiva pa futuro, mientras cu nan ta participa activamente den nos sociedad. Como parti di e proceso di preparacion, Ministerio a elabora riba un documento inicial (startnota) cu ta reuni investigacionnan existente, documentonan di maneho y iniciativanan anterior relaciona cu hubentud. E documento aki ta identifica diferente reto cu ta afecta nos muchanan y hobennan, y ta sirbi como punto di salida pa un dialogo nacional cu diferente sector di nos
comunidad. Mas di 120 organisacion of stakeholder invita pa contribui na futuro di nos hubentud Durante e periodo di 27 di augustus te cu 29 di oktober 2026, Ministerio ta organisa diferente ronda di consulta cu representantenan di mas di 120 organisacion cu ta activo den diferente sector relaciona cu bienestar y desaroyo di hubentud. E rondanan di consulta ta organisa den gruponan tematico di 15 te 20 participante, representando e siguiente areanan: • Siguridad y proteccion di muchanan y hobennan • Cuido di salud y salud mental • Educacion y cuido di mucha • Sosten pa mayor- y famianan den criansa • Asociacionnan deportivo • Iglesia y organisacionnan religioso • Organisacionnan cultural • Fondonan pa muchanan y hobennan
• Cuido di hobennan cu limitacion • Consehonan di hubentud y mercado laboral pa hobennan E meta di e consultanan ta pa identifica e retonan specifico di cada sector, pero tambe pa fortalece e conexion y colaboracion entre diferente organisacionnan cu ta traha directamente of indirectamente cu nos hubentud. Un maneho integral cu ta atende e necesidadnan real di nos hubentud E investigacionnan y documentonan existente ta identifica diferente topico cu merece atencion special, entre otro salud mental y bienestar emocional, seguridad na cas, na scol y den bario, igualdad di oportunidad, abandono escolar, uzo di substancianan adictivo, sosten na famianan y participacion activo di hobennan den sociedad. Minister Gerlien Croes ta enfatisa cu e retonan aki no por wordo atende pa un solo ministerio of organisacion. Nan ta exigi un acercamento integral, caminda educacion, salud, bienestar social, siguridad, deporte y otro sector relevante ta traha hunto. “Nos muchanan y hobennan ta futuro di Aruba, y nan bienestar ta un responsabilidad comparti. Pa construi un futuro cu ta brinda nan siguridad, oportunidad y perspectiva, nos mester scucha nan bos, compronde nan necesidadnan y uni
forsa cu tur organisacion cu diariamente ta traha cu nos hubentud. E maneho aki mester ta un maneho di nos tur, construi hunto cu nos comunidad”, Minister Gerlien Croes ta expresa. Di consulta pa accion concreto Durante e encuentronan, representantenan di e diferente organisacionnan ta comparti nan experiencia practico, identificando e retonan mas urgente den nan sector, e iniciativanan cu actualmente ta funciona bon y e areanan caminda ainda tin necesidad di mehoracion. Ademas, e participantenan ta contribui cu proposicionnan concreto tocante prioridadnan y accionnan cu mester forma parti di e Maneho Integral di Hubentud Aruba 2027– 2037. Minister Gerlien Croes ta subraya cu e documento inicial no ta un maneho definitivo. E ta sirbi como base pa un proceso participativo, den cual e experiencia di hobennan, conocemento di profesionalnan y contribucion di organisacionnan social ta esencial. E resultadonan di tur e rondanan di consulta lo wordo reuni y procesa pa profundisa e documento inicial y traduci e aportacionnan den metanan concreto, prioridadnan y pasonan di implementacion pa e proximo dies aña. Hunto pa un futuro
miho pa nos muchanan y hobennan Cu e iniciativa aki, Ministerio ta busca pa fortalece colaboracion entre Gobierno, organisacionnan social, institucionnan educativo, sector di salud, asociacionnan deportivo y tur otro partner cu ta contribui na desaroyo di hubentud na Aruba. Minister Gerlien Croes ta gradicid tur organisacion cu ta participa activamente den e rondanan di consulta y ta enfatisa importancia di un compromiso colectivo pa yega na un maneho cu ta realistico, ehecutabel y cu ta conta cu sosten amplio di nos comunidad. “Nos ambicion ta pa cada mucha y hoben na Aruba tin e oportunidad pa desaroya su potencial completo. Pa logra esaki, nos mester bay mas leu cu solamente identifica e retonan. Nos mester transforma nos conocemento y experiencia den accion concreto. Hunto nos por construi un Aruba caminda cada mucha ta sinti su mes sigur, cada hoben tin perspectiva y ningun hende ta keda atras”, Minister Gerlien Croes ta conclui. E organisacionnan invita por confirma nan participacion of dirigi nan preguntanan via jeugd.minkojis@ arubagovernment.aw. Maneho Integral di Hubentud Aruba 2027– 2037: Hunto nos ta construi futuro di nos hubentud!
P 11
DIARAZON 14 DI OCTOBER 2026
Gobierno AVP-FUTURO ta presenta su agenda nacional di inversion:
proyectonan concreto pa un Aruba mas fuerte y un futuro sostenibel Sin embargo, inversion publico ta bay mas leu cu un solo fondo. Diferente ministerio tin proyectonan cu ta wordo financia mediante presupuesto ordinario, fondonan special, cooperacion institucional y otro mecanismo di financiamento.
Oranjestad, 12 october 2026 - Durante un evento nacional importante pa henter comunidad dilanti di Hulp Bestuurskantoor den centro di San Nicolas, tur minister di Gabinete AVP-FUTURO a presenta e proyectonan di inversion cu Gobierno ta preparando y cu ta programa pa ehecucion den e proximo añanan. E iniciativa aki ta sigui e aprobacion di e prome presupuesto di Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds (AIOF) pa 2026 y 2027, durante e reunion di Parlamento di diabierna 9 di october 2026.
independientemente di e fuente di financiamento. Di e manera aki, pueblo di Aruba por a haya un bista mas amplio y integra di e proyectonan cu Gobierno ta impulsa pa futuro di nos pais.
Cu e presentacion aki, Gobierno kier duna pueblo di Aruba un bista completo riba su agenda di inversion, su prioridadnan y e proyectonan concreto cu lo contribui na mehoracion di calidad di bida, modernisacion di infrastructura publico, fortalecemento di servicio di Gobierno y desaroyo economico duradero.
Durante e ultimo periodo, Gobierno a pone enfasis riba un maneho financiero responsabel, fortalecemento di disciplina presupuestario y creacion di e condicionnan necesario pa por inverti den prioridadnan di pais.
E evento no ta limita na proyectonan financia pa medio di AIOF. Tur minister a presenta e inversionnan importante den nan respectivo cartera,
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, Geoffrey Wever, ta considera e aprobacion di presupuesto AIOF un paso importante den e proceso pa transforma e posicion financiero di Aruba den oportunidadnan concreto di desaroyo pa Aruba.
AIOF ta forma parti di e strategia aki. E fondo ta crea un instrumento financiero cu ta permiti Gobierno planifica y ehecuta inversionnan riba varios aña, teniendo cuenta cu preparacion, financiamento, capacidad di ehecucion y sostenibilidad di e proyectonan.
Minister Wever ta enfatisa cu e meta ta pa tur e esfuerzonan aki forma parti di un direccion nacional coherente. "Durante hopi aña Aruba a enfrenta e consecuencia di falta di inversion o por lo menos no suficiente inversion den nos infrastructura, scolnan y facilidadnan publico. Awor nos ta crea e condicionnan pa atende e necesidadnan aki di forma structural. Aprobacion di AIOF ta un paso importante, pero nos vision ta mas amplio. Nos kier cu cada florin cu Gobierno inverti contribui na un Aruba mas fuerte, mas moderno y mas prepara pa futuro," minister Wever a destaca. Durante e evento, cada minister a haya oportunidad pa presenta e proyectonan strategico cu ta cay bou di su responsabilidad. E presentacionnan a brinda un panorama di inversionnan den areanan manera enseñanza, infrastructura, salud, vivienda, seguridad, desaroyo urbano, sostenibilidad, economia y sector primario. E enfoke ta pa pasa di vision y planificacion na resultadonan concreto
y visibel. Den cuadro di esaki, Gobierno ta considera importante cu pueblo di Aruba no solamente sa cua proyectonan ta den preparacion, pero tambe compronde e proposito di cada inversion, e beneficionan pa comunidad y e siguiente pasonan necesario pa realisacion. E presentacion a distingui entre proyectonan cu ya tin financiamento y aprobacion, proyectonan den fase di preparacion y inversionnan cu ainda ta depende di decisionnan of proceduranan adicional. Di e manera aki, Gobierno ta promove claridad y transparencia tocante e estado real di cada proyecto. E iniciativa ta conecta directamente cu e prioridadnan estableci den Programa di Gobernacion AVP-FUTURO 2025– 2028, cu ta enfoca riba fortalecemento di nos economia, modernisacion di nos pais y mehoracion duradero di calidad di bida di pueblo di Aruba. Segun minister Wever, e responsabilidad di Gobierno no ta termina na anuncia proyectonan. Mesun importante ta e capacidad pa prepara e proyectonan aki bon, determina nan viabilidad, identifica e recursonan financiero y supervisa nan ehecucion. "Inversion publico mester ta basa riba prioridadnan claro, planificacion solido y responsabilidad financiero. Nos no ta inverti solamente pa awe, nos ta inverti pa
e generacionnan cu ta bin despue sdi nos. Pesey, cada proyecto mester tin un proposito cla, un base financiero responsabel y un contribucion real na desaroyo di Aruba", minister Wever ta declara. Minister Wever a subraya cu inversionnan strategico y disciplina fiscal no ta dos metanan contradictorio. Al contrario, un posicion financiero stabil ta esencial pa Gobierno por sigui inverti den e necesidadnan di pais, sin pone un carga desproporcional riba generacionnan di futuro. Cu e presentacion nacional aki, pueblo di Aruba por a haya un bista completo di e inversionnan cu Gobierno lo bay ehecuta. Gabinete AVP-FUTURO kier marca un momento importante den e manera cu Gobierno ta comunica su agenda di inversion na comunidad. E evento ta reuni e diferente carteranan ministerial bou di un vision comun, cualnan ta transforma planificacion den accion, direccion politico den proyectonan concreto y inversion publico den beneficionan duradero pa pueblo di Aruba. Gobierno AVPFUTURO ta reafirma su compromiso pa sigui traha cu responsabilidad, transparencia y determinacion pa realisa e inversionnan cu Aruba tin mester. Aruba ta inverti den su futuro. Un futuro cu nos ta construyendo cu vision, responsabilidad y accion concreto.
P 12
DIARAZON 14 DI OCTOBER 2026
Prome Minister Mike Eman a pone seyo di monumento protegi na cas tipico di Rancho Prome Minister Mike Eman a pone e seyo di monumento protegi na un cas di antaño tipico di Aruba, situa na Koningstraat 42, den bario di Rancho. E acto a tuma luga den presencia di miembro di famia, bisiña y representante di Monumentenbureau Aruba (MBA). Cu instalacion di e seyo, e cas aki a haya reconocimento como parti di patrimonio historico y cultural di Aruba. E edificio ta representa un parti di historia di Rancho, un bario cu anteriormente tabata un pueblo di piscador y cu a desempeña un rol importante den desaroyo di Oranjestad. Durante e ceremonia, Prome Minister Mike Eman a expresa su satisfaccion cu e decision di e famia di coopera cu e proceso pa proteha e cas como monumento. El a destaca cu ta importante pa preserva e casnan tradicional di Aruba, pasobra nan ta representa e historia, cultura y identidad di nos comunidad. Prome Minister a recorda cu Rancho tin un historia rico, particularmente di e generacionnan cu den e temponan dificil a traha duro, entre otro den piscamento, pa construi un futuro pa nan famia y pa Aruba. Un parti di e historia di nos hendenan a keda conserva den e casnan tipico cu ainda ta existi den e bario. Eman a splica cu
Gobierno, den cooperacion cu Monumentenbureau Aruba (MBA), ta trahando pa acerca propietarionan di casnan cu ya ta califica como monumento protegi, pero cu ainda no a ricibi nan seyo oficial. Pa completa e proceso aki, ta importante pa haya tambe e consentimento di e propietarionan. Ademas, el a menciona e posibilidadnan cu ta existi pa yuda e propietarionan cu desea restaura nan cas monumental. Entre otro, tin combersacion cu banco pa facilita prestamo cu interes special pa restauracion, mientras cu Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) lo por ofrece oportunidad di apoyo financiero. Monumentenbureau Aruba tambe por brinda asistencia tecnico y conseho den preparacion di pinta mapa y e proceso di restauracion, conforme na e reglanan di proteccion di monumento. Un cas cu ta conta historia di generacionnan Servin Loefstop, nieto y heredero di e propiedad, a expresa su orguyo cu e cas di su famia awor ta oficialmente reconoci como monumento protegi. El a conta cu e propiedad tin un historia largo den su famia, for di tempo di su bisabuela, kende a hereda e cas y posteriormente a pone e propiedad na huur durante hopi aña. Aunke Servin mes nunca a biba den e cas, e
propiedad ta representa un legado di e famia cu awor ta forma parti di e patrimonio protegi di nos isla. Segun Loefstop, e monumentonan ta importante pasobra nan ta haci nos historia visibel. El a destaca cu preservacion di e edificionan aki no ta solamente den interes di e famia propietaria, sino tambe di henter comunidad Arubiano. Loefstop a splica cu e posibilidad di proteha e cas tabata algo cu e y su rumanan a considera anteriormente. Ora e oportunidad a presenta, nan a dicidi di sigui cu e proceso. El a anima otro propietario di cas historico pa considera e posibilidad di proteha nan propiedad como monumento, teniendo na cuenta cu e edificionan aki ta representa no solamente legado di un famia, sino tambe un parti di historia di Aruba. Arkitectura tradicional cu ta refleha historia di Rancho Raul Gei, director interino di Monumentenbureau Aruba (MBA), a splica cu e cas na Koningstraat 42 ta forma parti di un grupo di tres cas cu tin un arkitectura identico y cu ta hopi reconocibel den e bario. Segun Gei, e edificionan aki tin un balor historico importante pa Rancho y Playa Pabou, pasobra nan ta forma parti di e identidad di e comunidad y ta mantene bibo e recuerdonan di
generacion anterior. E director interino a indica cu den e proximo dianan otro cas historico tambe lo ricibi nan seyo di monumento protegi. Segun informacion historico comparti pa Monumentenbureau Aruba, e cas na Koningstraat 42 ta un ehempel di un cas di cunucu tradicional, construi den un stilo arkitectonico artesanal. E edificio tin un dak di tegels Hulandes y ta presenta algun caracteristica particular, entre otro e ausencia di un regenbak y goot pa colecta awa di yobida. Monumentenbureau ta indica cu posiblemente e dak di tegels a wordo
instala despues cu e cas a haya conexion cu e sistema publico di distribucion di awa, aunke mas investigacion historico ta necesario pa confirma esaki. Un otro aspecto importante ta e posicion di e cas, construi paralel cu e caya, mescos cu otro edificionan den su cercania. E patron aki ta refleha un forma di planificacion urbano di Oranjestad cu a cuminsa e tempo ey caba, cu caya y area organisa segun un diseño defini. Koningstraat tabata forma parti di e puebl piscador di Rancho, caminda e terenonan cu Gobierno tabata asigna na e habitantenan tabata relativamente chikito.
P 13
DIaRAZON 14 DI OCTOBER 2026
A dialoga tocante cooperacion den Reino Hulandes
Prome Minister Mike Eman y Secretario di Estado Eric van der Burg a destaca importancia di proyecto Formacion Social Durante dialuna atardi Prome Minister Mike Eman y Secretario di Estado Eric van der Burg a bishita base di Marina Real na Savaneta, caminda nan a haya oportunidad di conoce e trabou di ARUMIL y encontra cu e hobennan cu ta participando den programa Sociaal Vormingstraject (SVT), conoci como Formacion Social. E programa aki, cu ta conta cu sosten di Hulanda desde 2010, ta brinda nos hobennan oportunidad pa ricibi caminda nan ta siña disciplina, structura, norma y balor. Despues di e formacion inicial, e cursistanan ta pasa aproximadamente ocho luna trahando na diferente organisacion den comunidad, caminda nan ta haya experencia practico y desaroya nan capacidadnan personal y profesional. Prome Minister Eman a expresa su satisfaccion cu Secretario di Estado Van der Burg por a conoce e programa di cerca. El a destaca cu cooperacion cu Hulanda y e participacion di Marina Real ta esencial pa por brinda e formacion aki na e hobennan di Aruba. Segun Prome Minister Eman, SVT ta cumpli un rol importante pa e hobennan cu ainda no a defini nan direccion den bida, sea den enseñansa of mercado laboral. E programa ta brinda nan oportunidad pa descubri nan capacidadnan, desaroya
confiansa den nan mes y haya un proposito pa nan futuro. Eman a comparti cu ta yena su curason cu alegria ora e encontra exparticipantenan di SVT cu awendia ta ocupa diferente funcion den comunidad Arubano. El a destaca cu hopi di nan no solamente a logra haya trabou, pero ta sobresali tambe den e calidad di servicio cu nan ta brinda. Pa Prome Minister, esaki ta demostra cu e programa realmente ta haci diferencia den bida di e hobennan y cu e inversion den nan formacion ta beneficia comunidad Arubiano den su totalidad. Di su banda, Secretario di Estado Van der Burg a expresa su impresion positivo di e programa SVT. El a destaca cu e iniciativa ta un ehempel concreto di con Defensa por contribui na sociedad, no solamente den campo di siguridad, pero tambe den desaroyo di nos hobennan.
Van der Burg a enfatisa cu presencia di Marina Real na Aruba ta importante pa proteccion di Reino Hulandes contra menasa externo. Sin embargo, el a destaca cu e programa SVT ta muestra cu Defensa tin un rol importante tambe den comunidad. Segun e Secretario di Estado, e experiencia practico cu e hobennan ta haya durante nan periodo di trabou na diferente organisacion ta beneficia tanto e organisacionnan como e participantenan mes. Mientras nan ta contribui na comunidad, nan ta amplia nan conocemento di sociedad y fortalece nan desaroyo personal. Tocante futuro di e programa, Van der Burg a indica cu Defensa y Prome Minister di Aruba por evalua hunto con por sigui desaroya e iniciativa. Tambe el a menciona cu durante su bishita na Corsou lo intercambia idea
cu e autoridadnan di e isla tocante nan experiencia y interes den iniciativanan similar. Bishita di trabou na diferente institucion na Aruba E bishita di Secretario di Estado Van der Burg na Aruba ta forma parti di un recorido oficial na islanan Aruba, Boneiro y Corsou, di 12 te cu 17 di october. Durante su estadia na Aruba, su programa ta inclui un audiencia cu Gobernador Alfonso Boekhoudt, un bishita na One of A Kind Cafe di Fundacion Trampolin pa Trabou, caminda persona cu tin dificultad pa drenta mercado laboral ta haya oportunidad pa haya experencia di trabou. Ademas, e programa ta inclui bishitanan na tereno di ex-refineria, pa haya informacion tocante e plannan di duna e area un proposito nobo, y na Instituto Coreccional di Aruba (KIA), pa conoce
e situacion actual, reto y logro di e instituto. Diamars 13 di october, Secretario di Estado Van der Burg lo bishita Aeropuerto Internacional Reina Beatrix pa haya informacion tocante e proyecto di fortalecemento di vigilancia di frontera, prome cu e continua su recorido pa Boneiro. E bishita aki ta pone enfasis riba e cooperacion entre Aruba y Hulanda den diferente area, desde desaroyo economico y inversion te cu defensa, siguridad y formacion di nos hobennan.
P 14
DIARAZON 14 DI OCTOBER 2026
ACF ta enfatisa e importancia di proteccion di biodiversidad y ecosistemanan den planificacion y desaroyo di Aruba For di casus di Burubundu y Wanglo te na Spaans Lagoen, Isla di Oro y Arashi, ACF ta para pa naturalesa mediante conseho basa riba ciencia, presentacion di zienswijze y, ora ta necesario, accion legal pa proteha nos ecosistemanan. ORANJESTAD, ARUBA — 12 OCTOBER 2026 – Aruba Conservation Foundation (ACF), como organisacion independiente dedica na conservacion di naturalesa y maneho di areanan natural protegi, ta enfatisa e necesidad pa Aruba fortalece proteccion di su ecosistemanan den planificacion teritorial y desaroyo urbano. E preocupacion aki ta particularmente relevante den relacion cu proyectonan grandi manera vivienda y hotel, pero ta refleha un reto mas amplio pa conservacion di naturalesa na Aruba. Como parti di su responsabilidad pa proteha e integridad ecologico di Aruba, ACF a presenta diferente Declaracion di Obhecion (Zienswijzen) formal relaciona cu proyectonan di desaroyo den of cerca di areanan cu tin balor natural. Entre otro, ACF recientemente a presenta zienswijzen tocante e proyectonan Burubundu Residences, situa banda di e area protegi di Spaans Lagoen; Wanglo Condominiums, situa banda di Saliña Malmok; y e proyecto di Iberosol Hotel na Arashi. Den cada caso, ACF a expresa preocupacionnan tocante e posibel impacto di desaroyo riba e ecosistemanan y biodiversidad, y e necesidad pa respeta legislacion ambiental y planificacion teritorial. Como e organisacion encarga cu maneho di casi 25% di Aruba su areanan protegi terreste y 0.2% di Aruba su awanan teritorial , ACF tin e responsabilidad legal di para pa y proteha e integridad ecologico di e pais mas aya cu solamente
areanan protegi. Mientras ACF ta compronde e necesidad pa crea mas vivienda pa un comunidad creciente, e fundacion ta enfatisa cu desaroyo mester tuma luga den un manera responsabel, respetando leynan ambiental, planificacion espacial y e sistema natural fragil cu Aruba ta depende riba dje. Naturalesa no ta caba ora un proyecto ta cuminsa y segun ACF naturalesa no ta funciona segun frontera administrativo of limitacion di tereno. Rooinan, stroomgebieden, saliñanan, mondinan y otro habitatnan natural ta forma parti di sistemanan ecologico interconecta. Den e caso di e proyecto di Burubundu y esun di Wanglo, tur dos ta situa den of parcialmente den un stroomgebied (watershed) cu ta forma parti di Aruba su Ecologische Hoofdstructuur. Desaroyonan di e tamaño aki, asina cerca y asta directamente conecta cu area protehi di Spaans Lagoen y Saliña Malmok lo resulta den obstaculo di fluho natural di awa, contanimacion di tera y awa, erosion di tera, fragmentacion di habitat, contaminacion di luz, zonido y aire, y tambe introduccion di especienan ‘invasivo’ hasta
cacho y pushi. E efectonan aki ta den conflicto directo cu Aruba su obligacionnan internacional bou di e Convencion Ramsar pa proteha y maneha su saliñanan y e stroomgebied cu ta conecta na e saliñanan aki, na un manera responsabel. Dia 5 juni 2026, Aruba a formalmente wordo designa como un Biosphere Reserve, unda desaroyo economico y urbano mester bay hunto cu conservacion di naturalesa. ACF tambe a señala cu e areanan aki ta cay bou di e destinacion Woongebied met waarden den Aruba su Ruimtelijke Ontwikkelingsplan (ROPv), unda desaroyo ta permisibel solamente si e no compromete e balornan natural y paisahe di e area. Proteccion di e balornan aki no ta un opcion pa consideracion, sino un rekesito legal cu mester wordo incorpora den tur decision di planificacion. Den e carta entrega na gobierno, ACF a solicita aclaracion tocante, entre otro: • si e permiso (aanlegvergunning) necesario pa prepara e tereno a wordo otorga. Rosa tereno sin un aanlegvergunning ta un violacion directo di Aruba su ley. • si un
Milieueffectrapportage (MER) of un Environmental Impact Assessment (EIA) independiente a wordo realisa y entrega na Directie Natuur en Milieu (DNM). Construccion di e magnitud aki ta estrictamente rekeri un EIA aproba. • si dispensacion official a wordo otroga pa por afecta flora y fauna cu ta proteha pa ley, • con e proyecto ta alinea cu Aruba su maneho nacional di "Build with Nature." ACF ta urgi Gobierno di Aruba pa para cualkier trabou di construccion cu ta tuma luga cerca di rooinan y otro areanan natural sensitivo te ora cu e medidanan necesario pa proteha medio ambiente a wordo evalua dor di expertonan como DNM, y ta na vigor. Ademas, ACF ta propone cu zonanan di buffer ecologico lo mester wordo establece rond di rooinan, lagunanan y stroomgebieden pa reduci e impacto di desaroyo riba naturalesa cu lo tin efecto directo pa habitantenan den e area. E preocupacionnan no ta limita na e proyectonan menciona. Den CONTINUA PAG. 15
P 15
DIARAZON 14 DI OCTOBER 2026
CONTINUACION PAG. 14 diferente casonan, incluyendo desaroyonan na Isla di Oro, Arashi y den cercania di Spaans Lagoen, ACF a enfatisa e importancia di considera e impacto ambiental y proteccion di ecosistemanan den decisionnan tocante uzo di tereno. Como parti di su trabou di conservacion, ACF ta presenta zienswijzen, emiti conseho basa riba ciencia y, ora ta necesario, inicia of participa den procedimentonan hudicial pa defende e balornan natural di Aruba. Pa evita cu situacionan similar sigui presenta den futuro, ACF ta enfatisa e necesidad di un legislacion ambiental moderno y integral cu ta ofrece un base legal cla pa proteccion di nos ecosistemanan. Esaki mester inclui normanan pa desaroyo den y banda di areanan cu tin balor natural, limitacionnan riba e tamaño y haltura di construccionnan cerca di naturalesa, y medidanan pa preveni contaminacion di tera, awa, aire, luz y zonido, y especie invasivo. Ademas, ta esencial pa percura pa cumplimento di e normanan aki durante tanto e fase di construccion como e
uzo posterior di e proyecto y tambe mesun importante ta e necesidad pa tin un proceso legal y transparente pa MER/EIA. Como parti di un acercamente mas preventivo, ACF ta apela pa e Ecologische Hoofdstructuur (EHS), stroomgebieden y rooinan, y mondinan chikito (Mini Mondi) wordo identifica oficialmente riba e sistema di mapa publico di ROPv ArcGIS. Di e manera aki, e areanan cu tin balor ecologico y cu mester proteccion por wordo identifica claramente den Aruba su planificacion teritorial, mientras e informacion ta accesibel pa Gobierno, desaroyadonan y comunidad henter. Pero identificacion di e areanan aki so no ta suficiente. ACF ta enfatisa tambe e necesidad pa evalua y fortalece e Natuurbeschermingsverordening, pa proteccion di naturalesa inclui no solamente especie y areanan individual, sino tambe habitat y ecosistemanan completo y nan conexionnan ecologico. Principionan di ‘Derechonan di Naturalesa’ por contribui na e vision aki, integrando e balor y funcionamento ecologico di naturalesa den decisionnan di desaroyo. "ACF ta boga pa un desaroyo cu
ta basa riba ciencia y principio di conservacion, cu ta respetando ley y beleid y cu ta proteha e sistema natural cu ta sostene nos isla, nos comunidad y nos economia. Si nos kier un Aruba resiliente, si nos berdaderamente kier cumpli cu “Build with Nature” como maneho nacional, e decisionnan cu nos tuma awe mester incorpora naturalesa como un socio den desaroyo, no como un obstaculo y siguramente no como un factor pa coregi despues di destruccion, ademas desctruccion cu por tabata evitabel. Hopi di e impactonan ambiental cu nos ta mira por wordo evita cu planificacion responsabel for di cuminsamento. Pa logra esaki nos mester compronde cu proteccion di naturalesa no por limita na areanan individual, sino mester inclui e ecosistemanan completo y e conexion entre nan pa biodiversidad por sobrevivi" asina Natasha Silva, Director
di Conservacion di Aruba Conservation Foundation, a declara. ACF ta considera e zienswijze como un invitacion pa un dialogo constructivo tocante con Aruba por logra un balans entre e necesidad pa vivienda, desaroyo commercial y turistico, y e obligacion pa proteha su patrimonio natural. Pa por logra e balansa aki, ta importante cu comunidad tambe wordo informa di un manera transparente y cu tur informacion relevante ta disponibel pa pueblo por forma un opinion basa riba hecho. Como fundacion independiente, ACF ta sigui comprometi pa traha hunto cu gobierno, sector priva, NGO’s y comunidad henter pa logra solucionnan cu ta beneficia tanto hende como naturalesa y haya un balans real entre progreso y conservacion di Aruba su herencia natural.
Laga cu Dios ta e caminda cu e ta laga nos sigui riba dje ”Pa hende, esey ta imposibel, ma pa Dios tur cos ta posibel” Mateo 19,26 E reaccion entre e hendenan cu a scucha e combersacion entre e hoben rico y Hesus a pone hopi duda paso e palabranan tabata duro y cla. Hopi biaha Hesus a adverti contra obstaculonan manera rikesanan cu ta stroba nos drenta den e Reino di Dios. Hesus ta stima hendenan rico ya cu rikesa mes no ta malo, sino si el a wordo gana inhustamente of si ta uze abundantemente sin tene cuenta cu otronan den necesidad, of si cera e curason pa e balornan spiritual. Ta ken anto por haya salbacion? Hesus a responde ”Pa hende, esey ta imposibel, ma pa Dios tur cos ta posibel” Señor conoce e hendenan bon, con nan ta interpreta y suavisa e Palabra di Dios. Laga nos pidi Hesus pa yuda nos y converti nos curason. E hoben rico a bay tristo paso e ta pega na su rikesa. Ta momentonan asina den nos bida nos tin cu pidi Hesus pa capacita nos pa por laga cosnan di mundo atras y sigui Señor. Su promesanan ta cu nos lo sinta cu E Yiu di Hende den e Reino.Oracion:Oh Señor, duna nos e capacidad pa laga nos ”rikesanan” di mundo atras y sigui Bo. Duna nos un futuro feliz, abundancia di bida y e plenitud divino. Conduci nos na e dia aki! Amen.
P 16
SUDOKU
DIARAZON 14 DI OCTOBER 2026
FORTALESA PA FAMIA. Scirbi pa Pastor Marcel Balootje.
STOP DI PAPIA NEGATIVO Y STOP DI MURMURA No tin nada mas tristo y delicado, ora un hende ta papia malo di su propio famia, of ta murmura riba su propio famia, pasobra esun cu ta herida su famia ta herida su mes. Un esposa no por papia malo di su esposo, pasobra nan dos ta un solo carni. Ora Adam a purba di culpa Eva tur dos a hanja serca Dios, pasobra tur dos tabata na altura di locual Dios a bisa nan. No tin asunto di tira piedra sconde man , pasobra tur cos lo sali na cla, pasobra Dios ta lus, y den dj’E no tin nada, nada di scuridad. Den Mateo 12:36 Hesus ta bisa : Ami ta bisa boso cu hende lo duna cuenta, riba e dia di huicio di cada palabra bano cu nan papia. Pasobra segun bo palabranan lo bo wordo hustifica,y segun bo palabranan lo bo wordo condena. No ta loke ta bay den boca ta contamina hende, ma loke ta sali for di boca, esey ta contamina hende.(Mateo 15:11). No tin nada cu hende haci cu lo no sali na cla, no tin nada cu hende papia cu Dios no ta scucha, Ora Miriam ruman di Moises a murmura tocante su ruman homber, Dios a scucha.) Numbernan Capitulo 12).
gracia, na esnan cu ta tende. Chercha, insulta, y kibra hende, no ta bini di Dios, Dios su palabra semper lo edifica hende, pasobra palabra di Dios ta puro y santo, pesey e ta penetra den curason, di hende y pone hende prospera den tur cos. Nunca busca un oportunidad, pa papia malo cu hende, nunca cana cu pensamento , of studia un oportunidad pa haci danjo na hende cu palabranan negativo, pasobra dilanti di Dios e ta manera un crimen premedita. Laga tur amargura,furia, rabia,griteria,y calumnia wordo kita for di boso,hunto cu tur malisia. Sea carinjoso cu otro,misericordioso,pordonando otro,mescos cu Dios den Cristo tambe a pordona boso.( Efesionan 4:31). Hopi problema, hopi violencia, por wordo evita bao di nos hubentud, si nan stop di papia malo y stop di venga otro.Ningun hende no ta jong pa amargura drenta nan curason. Tin hende ta papia sin pensa, manera hinca di spada,ma lenga di hende sabi ta trece curamento.( Proverbionan 12:18). Nunca para gosa ora bo mira dos hende ta pleita, ta insulta otro, y no hiba gusto den ofensa, pasobra bobedad ta contagioso, y rabia no ta obra pa bondad di Dios.
Dios conoce cada intento di nos pensamento, Dios ta scrudinja curason. Tene bon cuenta kico nos ta papia cu nos yuinan ora nan ta chikito, pasobra un mucha herida ta crece dobla, pasobra palabra negativo ta stanca bida di hende, palabra di ofensa ta herida mente.
Bo propio rabia, ta pone bo trompica, y ta sera porta pa bo , ora mas bo tin mester, sinja pordona y laga los, y lo bo ta bendiciona, no carga ningun hende na bo curason. Un hende perverso ta sembra pleito, y un hacido di redo, ta separa amigonan intimo.( Proverbionan 16:28).
No papia malo di bo esposa/esposo , no desea malo pa bo esposa/ esposo, pasobra no tin ningun clase di bendicion, den palabra negativo of murmuracion.
Murmuracion, ta bay directamente, contra Dios, murmuracion ta pica,pa motibo di murmuracion, hopi hende a muri den desierto y no a drenta tera priminti.
Efesionan 4;29 ta bisa: No laga ningun palabra danjino sali for di boso boca, sino solamente palabra cu ta bon pa edificacion,conforme e necesidad di e momento, pa esaki por duna
Murmuracion ta stroba bo crecemento, spiritual, e ta haci bo morto spiritual Sinceramente, Pastor Marcel Balootje.