BINKE 053 Urria 2020

53. zenbakia • 2020ko urria

LIDIA GONZALEZ OSPITALEKO AZTARNARIEN KOORDINATZAILEA

«Umeen kasuen gorakada nabarmenik ez genduan igarri ikasturte hasieran»

LIDIA GONZALEZ OSPITALEKO AZTARNARIEN KOORDINATZAILEA

«Bide judizialetara jotzera behartuta gagoz berrogeialdien ez-betetzeen susmoa badaukagu» TESTUA: JON GOMEZ GARAI ARGAZKIAK: AITZOL ZAMALLOA

P

andemia batek denon bizimoduak aldatu dituenetik, gure sakelako telefonora sartzen diren dei ezezagun guztiak ez dira ustezko eskaintza zoragarri baten berri emateko deitzen dizuten telefono konpainia bateko telefonistak izaten, ez. Orain, erraz blokeatzen dituzun spam zenbaki horien artean beste garrantzitsuago batzuk sartu dira, eta hauek badira bai arretaz erantzun beharrekoak: Osakidetzako aztarnarien deiak. Dei horiek koordinatzen aritzen da Lidia Gonzalez galdakoztarra, eta bere jarduna gertuagotik ezagutzeko hurreratu gara ospitaleko bere lanpostu berrira.

Azken aldian askotxo entzuten ari gara aztarnari ogibidea. Zer da zehazki? Covid-19 kasu positibo bakotxaren ondorioz kutsatuta egon daitekezan kontaktuak detektatzeaz arduratzen dan profesionala da aztarnaria.

Argitzeko... Zuek zarete beraz Covid-agatik kutsatutakoei deiak egiten dizkiozuenak? Hori da, behin kasu positiboa konfirmatzen danean, gure lan-taldeak kasu horrei deitu, isolamendu neurriak gogorarazo eta izan dauzan kontaktu estu guztiak identifikatzen saiatzen gara. Behin arriskuko kontaktu estu horrein zerrenda daukagula, danak deitu, PCR frogak eskatu eta berrogeialdian jartzen doguz.

Zenbat dei egin ditzakezue egun bakarrean? Gure lan eremua Barrualde-Galdakao erakunde sanitario integratua da, hau da, Aiaraldetik Ondarroararte dagoan biztanleria biltzen dauan ESI edo gazteleraz OSIa. Bertan PCR bitartez biltzen diran emaitza positibo guztiak heltzen jakuz. Horretako

2 urria 2020 Binke!

bakotxak adibidez hamar kontaktu estu izan ezkero, imajinatu egizue dei kopurua...

Baina deiak egiteko lan horren atzean zeregin gehiago ere izango duzue, ezta? Covid-19 kasu positibo bat detektatzen dogunean, badakigu pertsona hori sintomakaz hasi baino gitxi gorabehera 48 ordu arinago kutsatzen hasi leitekela.

Horrela, kasu positiboa deitzen dogunean, badakigu kontaktu estu horreik noiztik hasi arakatzen.

Zeri deitzen diozue «kontaktu estua»? Kontaktu estua, definizioz, kasu positibo batetik metro bi baino gitxiagora eta 15 minutu baino gehiago egon dan edozein pertsona da, beti be sintomak hasi diranetik 48 ordu horrein barruan sartzen diranean. Kasu positibo asintomatikoak diranean, erreferentzia moduan lagina hartu dan data kontuan hartzen da, 48 ordu horreik zenbatzeko. Pertsona positiboak izan dauzen kontaktu estuen zerrenda pasatzen deuskunean, kontaktu horrek deitzen doguz. Honek, kasu positiboagaz egon diran azkenengo egunetik, hamar egun egon beharko dabe koarentenan edo berrogeialdian, hori dalako birusaren inkubazio epea.

Eta berrogeialdi horretan, zer? Kontaktuak ezingo dabe etxetik urten, eta sintomen agerraldiaz zuhur egon ez ezik, froga bi egingo jakiez: lehenengoa gugaz kontaktuan jarri bezain laster antigeno test azkar bat eta bigarrena koarentenaren zortzigarren egunean PCR froga bat. Biek negatibo emoten badabe, alta emoten jakie.

Hala ere, jendea kexu da, lehenengo positiboa ematen denetik bere kontaktuei deitzen lau egun pasa daitezkelako, eta tarte horretan jende asko kutsatu dezaketelako kontaktu estu horiek.

Lidia Gonzalez Zabala 1990, Galdakao Galdakoztar askorekin batera Lauaxeta Ikastolan ikasitakoa da Lidia. Batxilergoa bertan amaitu eta EHUren Leioako Erizaintza Unibertsitate Eskolan hasi zuen gaur egun bere ogibide duen ibilbidea. Gonzalez Zabala 2011tik da erizain, baina gaur egun bere jarduna pixka bat aldatu du, txertoak, botikak eta pazienteak tarte batez ahaztu eta telefono, ordenagailu, paper eta bolalumen artean nahasteko: Labeako ospitaleko aztarnarien koordinatzaile da galdakoztarra.

Binke! urria 2020 3

Kasu bategaz egon zarana uste badozu, etxean geratu beharko zeunke guk deitu arte Ospitale bateko egoera ezagutu dauan inork ez leuke ulertuko ukatzaileena

Herritarren zintzotasunaz gain, herritarren konpromisoak ere garrantzitsua izan beharko du kutsatze-katea eteteko, ezta? Bai, kontaktu estuei egiten jakiezan PCR horreitariko batek positibo emon ezkero, kasu positibo barri hori etxean berrogeialdian egon baldin bada, askoz jota bere etxebizitzako kontaktuak izango dauz, eta ez lanekoak, eskolakoak, kuadrilakoak.... beraz hor transmizio-katea ebagiten dogu. Hori da gure lanaren helburua.

Zelan bermatu kutsatuek kasu egitea? Ez daukagu zulotxo bat bakotxaren etxean zer egiten dan ikusteko, jendeak daukan gizarte-arduragaz fidatzen gara. Egia da bai, berrogeialdian zehar jarraipen-deiak egiten dirala eta berrogeialdien ez-betetze susmoa badaukagu bide judizialetara jotzera behartuta gagozala. Kontuan hartu: berrogeialdi bat ez-betetzearen ondorioz norbait kontagiatzen baldin bada, osasun publikoaren kontrako delitua izan daiteke.

Eta zelan amaitu du ba Lidiak lan honetan? Maiatzean hasi ginan proiektu honegaz. Oraingoa izan da Osakidetzak lehenengoz Familia eta Komunitateko erizain espezialista lanpostuak sortu dauzana eta nire ordurarteko lehen mailako arretako kontratoa itxi eta honetan sartu nintzan.

Egia da zenbait eta kasu gehiago egon, gero eta eskari handiagoa egongo dala. Eta heltzen garanera heltzen gara.

Zenbat gurako geunke gure baliabideak hobeak izatea, baina orain horrela moldatu behar dogu. Halanda be, zuk susmoa badozu edo baldin badakizu positibo bategaz egon zarana, etxean geratu beharko zeunke, guk deitzeko itxaroten egon barik. Gero guk deituko zaitugu, ados, baina norberak zentzudun eta arduragaz jokatu beharko leuke beste ezeren aurretik.

Zein da jendearen erreakziorik ohikoena zuen deia jasotzean? Danetarik dago, baina gehiengoa oso arduratsua da gai honegaz, nahiz eta inoren gustokoa ez izan etxetik urten barik egotea, danok ulertzen dogu norberaren gainetik dagoen arazo baten aurrean gagozala. Eta erreakziorik ohikoenak beraz onak izaten dira.

4 urria 2020 Binke!

Beraz, Covid-arekin batera sortu den lanpostua da, ezta?

Hori da, konfinamendu ostean deskonfinamendu faserako zaintza eta kontrol planagaz batera sortu zan gure sarea.

Lan honetan aritzeko erizaina izan behar duzu derrigor?

Hasiera baten bost erizain espezialista ginan taldean. Kasu kopurua eta lanak gora egin heinean, gure taldea ere handituz joan da eta orain hasierako bostok kudeatzaile rola hartu dogu talde barruan.

Zenbatek eta nortzuek osatzen duzue lan-taldea? Gure taldean erizain, fisioterapeuta, hezitzaile eta administratibo profileko jendea daukagu, eta gainera lehen mailako arretako erizainen ezinbesteko laguntza jasotzen dogu, bai laginak egin eta eskatzeko, zein pertsonen jarraipenak egiteko be.

ELKARRIZKETA LIDIA GONZALEZ Zenbaterako izan da bigarren olatua zuen jardunean?

Guk ez deutsagu olatuak surfeatzeari itxi uda osoan! Lanera bidean, irratian, edonon agerraldi bat egon dala entzutean badakigu jaurdunaldi gogorra izango dogula.

Arin-Arin!

Oporrik hartzeko aukerarik izan duzu? Astetxo bi!

Orain, behin ikasturtea eta eskolaz kanpoko ekintzak martxan, igarri duzue zuen lanaren areagotzea? Ez, beldur ginan ikasturte hasieragaitik, baina kurtso hasieragaz umeen kasuen gorakada nabarmenik ez genduan igarri. Eskolak oso ondo egiten dabilz, nire ustez.

Eusko Jaurlaritzak gogortu egin ditu pandemiaren aurkako neurriak, eta Nafarroako Gobernuak are gehiago.

Beharrezko neurriak? Argi dago moldatu egin beharko garana bizitzeko modu desberdinera. Jendearen mugimenduagaz mugitzen dalako birusa: zenbat eta bizitza sozial handiagoa izan, gero eta kutsatze-arrisku handiagoa izango dozu.

Eta honetan garrantzitsuena osasun sistema ez kolapsatzea da, horregaitik neurri honek beharrezkoak dira zoritxarrez.

Ausartuko zinateke kasu gehienak non ematen diren esatera? Hedabideetan agertzen diran datuetan ikusten da: eremu ezberdinetan zenbat eta kontaktu estu kopuru gehiago izan, gero eta kutsatzeko arrisku gehiago dagoala.

Herritarren kontaktu askorekin ari zarete lanean, datuak babesteko lege zorrotza bete beharko duzue, ezta?

Bai, hori gure lanagaz bat doa beti. Osasungintzako langileok konfidentzialtasun kode etiko bat jarraitzen dogu eta hori beti errespetatzen dogu, ezin deutsagu edonori kontatu gure paziente baten egoera. Hori bai, koronabirusaren kasu honetan, Nahitaez Aitortu Beharreko Gaixotasuna da —NABG ala gaztelaniaz EDO legez ezaguna dana gure artean—, norberak publiko egin behar daualako «gaixotasun» hori, horren arabera hartu beharko diralako gainontzeko neurriak. Dana dala, guk ospitaletik kanpo ez dogu datu pertsonalik inoiz emoten.

Musukoaren alde ala kontra zaude? Kutsadura murriztu leikean edozein neurriren alde nago, hori bai, musukoaren erabilera zentzuduna danean.

Ulertzen al duzu «ukatzaileen» mezua? Martxoa eta apirilean ospitale eta osasun zentroetako egoera ezagutu dauan inork ez leuke ulertuko. Egoera horretan ospitalera bisita bat egitera edota osasun langile bati galdetzera animatuko neukez «ukatzaileak».

Pandemia honek albistegi eta elkarrizketa negatibo askotxo bereganatu ditu. Solasaldi hau mezu positibo batekin amaitzeko aukera emango diguzu? Nire ustez, konfinamendutik urteten hasi ginanean, danok izaten genduan buruan egunero ohikotzat bihurtuak ziran gauzak gehiago baloratu behar genduzala: mendira joatea, lagunak, familiagaz alkartzea, besarkada bat... Orain gure esku dago gauza txiki eta hain handi hori zaintzen jarraitzea! •

Asteko egun gogokoa?

Zapatua.

Herriko txoko gustukoa?

Pepeto.

Liburua ala tablet-a?

Tableta.

Pelikula bat?

El jardinero fiel.

Ez duzu onartzen…

Indibidualismoa.

Zoriontsu egiten zaitu…

Ortua jagoteak.

Plater bat?

Pantxineta.

Deskribatzen zaituen berba?

Argia.

Herrian zer kenduko zenuke?

Kutsadura.

Eta zer berria jarri?

Bidegorriak.

Euskarazko berbarik politena?

Laztana.

Zure ametsetako bidaia?

Kilimanjarora.

Berba egin ala entzun?

Berba egin.

Zure mesanotxean ezin da falta…

Iratzargailua.

Abesti bat?

Denbora da poligrafo bakarra, Berri Txarrakena.

Binke! urria 2020 5

Aginke!

Errealitatetik hurbilegi dauden albiste faltsuak

«Galdakaoko tza kultur eskain ikusita, nire Curriculuma bidaltzea baloratzen nabil» MALUMA aren enbaxadore Kultur osasuntsu

Sarean arrantzatua

Ba al zenekien?

Usansolotarrek gura badute, Osas unaren Mundu Erakundeak «kolesterolaren bidea» ondare natural izendatu nahi duela? Sintrona bain o hobea omen.

17

Pasa den hilabetea n, euren gurasoak mugiko rrei begira edo kuadrilatxoan mun dua konpontzen zuten bitartean, 17 ume galdu ziren Galdakaoko Plaza Gorrian, Agirre Lehendakariaren plazan. Usansoloko Arlo Baltza pla zan berriz, 8. Arduratzeko da tuak.

Txiste txarra

ldu dodaz!

— Ze pozik nagoan! Kilo bi ga o bat — Jolin, ba nire semeak gram o galdu dau eta ez dakizu zelak moskeoagaz dabilen...

Fernando Aranburu idazle donostiarraren «Patria» liburuan oinarritutako eta izen bereko filmak hautsak harrotu ditu azken boladan, zuk ere ikusi duzu? Zer iruditzen?

Baldosak jartzeko orduan, mezu izkutua al dago?

NASAko ikerlarien txosten baten arab era, herrian hain normaltzat ditugun bald osen posizio okerrek zifratutako mezu izku tua dute. Brigadako langileek hainbat test psikotekniko pasa dituzte leng oaia menderatzeko. Ez dira apropos errat zen.

Galdakaoko Dinamitak ikatza ere ekoitzi beharko du

Zuhatzuko lantegiak milioi tonako ikatza egiteko eskaria jaso du Olentzero S.L. izeneko enpresa baten bitartez eta bere jarduna aldatuko du datozen hileo tan, bereziki Olentzerok Erregeei bidali nahi baitie ikatz kopu ru on bat, baina ez Ekialde urrunekoei, hurbilagoko errege batz uei baizik.

munduak euskaraz ere.

Askorako ematen du memeen dugun azkenetarikoa!

Hauxe Binkeko erredakzioan jaso aritu bazara, gertatu Inoiz gipuzkoar peto-peto batekin lik» esaten duzu zuk ere? izan zaizu horrelakorik? «Itxi zaba 6 urria 2020 Binke!

Toti Martinez de Lezearen liburu berria, Galdakaon

Idazle ezaguna misterioz beteriko eleberri batean lanean dabil. «Galdakaoko komertzio itxie n misterioa» deituko den liburuak «Bonodenda» pertsonaia izango du protagonista, eta Krisi eta Erte deituriko etsaien kont ra borrokatu beharko du.

Zaporeak proiektua

ÂŤMoriako sukaldearen kostua bikoiztu egin daÂť Iraitz Barandiaran eta Aritz Uriarte Lesboseko Moria kanpamenduan Zaporeak proiektuaren bitartez egon den bikote galdakoztarra da. Aurten, errefuxiatuei elikagai duina eskaintzeaz arduratu dira.

Z

BINKE

aporeak proiektuak irailaren 25,26 eta 27an janari bilketa erraldoia proposatu zuen Euskal Herri mailan eta Galdakaok ere horretan parte hartu zuen. Horren ardura eraman zuten Iraitz Barandiaran eta Aritz Uriarte galdakoztarrek eta herritarren borondatea agerian geratu zela adierazi diote Binkeri, 5.925 kilo batu baitziren herriko bilketan. Bikote galdakoztarra 2016tik janari banaketak egiten ibili da Greziako hainbat errefuxiatu esparrutan, baina 2019ko otsailaz geroztik, Lesbos uhartean oinarritu du bere eginkizuna.

Zein izan da zuen betebeharra Zaporeak proiektuan? Moriako kanpamentutik hurbil sukalde bat daukagu eta egunero 2.000 plater prestatu izan ditugu. Horretarako, errefuxiatuz osoturiko talde baten eta Euskal Herritik sortutako boluntario taldearen laguntza izan dugu. Janaria eguerdirako prest egon behar da, eta horretarako, talde guztiak tuperrak prestatzen ditu; bazkaldu aurretik 600 prestatzen ditugu, eta bazkalostean beste 1.400.

Zer gertatu da Lesbosen? Turkiarekin duen hurbiltasunagatik, betidanik erabili izan da Europako ekialdera sartzeko ate gisa. Europar Batasunak bertako migrazioa kontrolatu nahi izan du eta Lesboseko ateak itxi ditu. Ondorioz, uhartea errefuxiatuz gainezka dago; 20.000 errefuxiatu baino gehiago baitaude.

Europar Batasunak ere Frontex izeneko erakundea sortu zuen, eta hainbat gobernuri dirutza ordaintzen hasi zen Europako mugak bertan koka zitzaten.

Gainera Frontex enpresak modu txarrera kanporatzen dituela errefuxiatuak,

jendez gainezka datozen txalupak hondoratzeaz arduratzen baita.

Zein da egungo egoera? Moriako kanpalekuan sua piztu zen duela pare bat hilabete eta milaka pertsona inolako babesik gabe geratu zen. GKEak arduratu ziren beharrezkoak diren materialak bertara eramateaz, baina errefuxiatu larregirekin aurkitu ziren. Egun, errefuxiatuak Moriako bi kanpalekutan konfinatuta daude, baina gune horirek militarren eta poliziaren kontrolpean daudenez, GKEak ezin dira bertara gerturatu. Kartzela batean bizi dira: komuna 400 pertsonekin konpartitu behar da, ez daukate argindarrik, ez osasun eta hezkuntzarako eskubiderik eta hiru orduko ilarak itxaron behar dituzte egunean banatzen den plater bakarrerako.

Laguntzarik behar duzue? Egoera eskasa bizitzen ari dira Lesboseko errefuxiatuak. Zaporeak diru eta janari bilketara deitu du Euskal Herria, erakundearen arabera sukaldeko kostua bikoiztu baino gehiago egingo baita.

Laguntzeko bi modu daude: lehenengoa Zaporeak proiektuak dituen kontu korronte zenbakietara diru dohaintzak egitea —Kutxabank ES32 2095 5011 80 9115250322 eta Laboral Kutxa ES71 3035 0103 88 1030035880—. Eta bigarrenik, janari bilketa. Galdakaon jada janari bilketa bat egin da eta Zaporeak elkartearen izenean eskerrak eman nahi dizkiegu eginkizun hori posible egin zuten guztiei: herritarrei, Galdakaoko Udalari, Gandasegi eta Urretako eskolei, Emeki Kafeari, Zurrut tabernari, Galdakaoko BMari eta Eroskiri.

Binke! urria 2020 7

Hilabete honetako sarituak

Iraileko irabazleak

Silvia Arnaiz López Gorane Euba Ugarte

Esti Carracedo (ezker) eta Karmele Arrieta (eskuin) Binkekideak Roberto San José Roquechar-eko arduradunarekin, produktu sortak ematerako orduan.

Andra Mari taldeak oparituta, Izaro ikusteko bina sarrera irabazi dituzte!

Zer egin Binkekide izateko?

Eman zure babesa urteko

36 €

ordainduta

Oraindik Binkekide ez bazara, eta neurri honetako lehenengo komunikabide euskalduna babestu eta sustatu gura badozu, hauek dozuz horretarako bideak:

1. Bete beheko formulario hau, eskaneatu edo atera argazki bat eta bidali e-postaz: info@binke.eus

2. Bete formularioa, moztu, eta utzi gutunazal baten, Binke izenarekin Torrezabal Kultur Etxeko atezainaren leihatilan.

3. Eskaneatu zure

IZEN-ABIZENAK:

mugikorraren QR irakurgailuarekin beheko kodea eta bete formularioa!

HELBIDEA:

TELEFONOA:

NORTASUN AGIRIA:

E-POSTA: IBAN

KONTU KORRONTEA:

8 urria 2020 Binke!

ENTITATEA

BULEGOA

K.Z.

KONTU ZENBAKIA

Ohikoa dugu dagoeneko atal honetan gure historiari eta bere memoriari leiho bat irekitzea: Galdakao Gogora taldearen, argazki alderaketen edo Edu Madinaren pasarteei esker egiten dugu!

Herri-lurrak, herriaren sostengu Testua: Eduardo Madina Etxebarria Argazkia: Eduardo Madinaren artxibotik

E

rdi Arotik, Galdakao sortzearekin batera, gure ekonomia eta beharrizanen sostengu nagusiak gure mendi komunalak zein baso zuhaiztiak izan dira. Eta horretan, herri-lurrek— «exidoek»— eta egurbideek garrantzia handia izan dute —Legazpiko haranean «Goiburu» izenez ezaguna—.

Lehengoak herriaren gastuei aurre egin ahal izateko eta bigarrenak auzokideen etxeen beharrizainei aurre egiteko. Gaur ordea, lehenengoaz berba egingo dizuet, herri-lurrez, eta bestea bertan idatziko dudan hurrengo aldirako.

Herri-lurrak —hau da, herriaren lursail komunalak— normalean haritzez beteta egoten ziren, eta hauen adarrak ikatza egiteko saltzen ziren. Bertatik jasotako etekinak herriak zituen eguneroko gastuak ordaintzeko erabiltzen ziren: errepide, galtzada, zubi, iturri, ermita eta abarren konpontzelanetarako edota gerrara, suteak itzaltzera zein uholdeen ondorioak konpontzera etortzen ziren soldaduei ordaintzeko, adibidez.

Ikatza egiteko aipatutako adarren erosle nagusienak herriko burdinolak izaten ziren, eta Bizkaiko Foru Zaharrek horren aipamena egiten zuten dagoeneko, burdinolek baitzuten mendi hauek ustiatzeko lehentasuna. Baina herriko auzokideek ere izaten zuten beraien etxearen alboetan zuhaitzak landatu eta hauek ematen zutenaz probezteko aukera.

Dena den, izan utzikeriagatik edo ardura faltagatik, mendi hauen zuhaiztiak erdira murriztu zen. Herriaren arazo ere bilakatu zen, eta halaxe batu zion 1607ko abenduaren 30ean Elexaldeko Andra Mari elizaren atarian zegoen eskribauak Abendañoko Santiago abadeari, literalki gaztelaniaz jasota: «Santiago de Abendaño, cura y beneficiado de esta anteiglesia de Galdakao, comunico a los vecinos del pueblo, que como ellos bien sabían y pretender ignorancia no podían, él como tal cura

de esta iglesia y uno de los vecinos de esta dicha anteiglesia, había tratado pleito ante el señor corregidor de Vizcaya contra los fieles y vecinos de esta dicha anteiglesia sobre y en razón de que se reparase la perdida y daño que se había seguido a esta republica de Galdacano, por haberse perdido, descepado y destruido más de la mitad de los montes concejiles que este pueblo tenía en sus ejidos y egurbides, por el gran descuido y negligencia y por el mal gobierno que los fieles que han sido de esta dicha anteiglesia de treinta años a esta parte».

Horrela ba, kontuan hartuta adarren moztea hamar urterik behin egin behar zena, hamar herri-lurretan banatu zituzten lursail horiek. Urte bakoitzean herri-lur bat ustiatuko zuten, eta modu honetan, lursail hori berriz ustiatzera zioazenerako pasatuko ziren hamar urte eta mozteko moduan izango ziren.

Hauek izan ziren bateratu eta taldekatu zituzten herri-lurrak 1607. urtean, garai hartan idatzita bezala, eta ordena honetan ustiatzeko: «Urrestiguren eta Ossagaray» —bi bateratuta Lekubason—, «Baraino arte» —Gumuzion—, «Elorregui, Exiduac eta Erroy aspe» —hiru bateratuta Lekubason—, «Riartadua» — Lekubason—, «Asisin, Guirlanda acha, Cimelduy eta Uberoaga» —lau bateratuta Lekubason—, «Aunsesieta, Isusquiza acha, Abaroegui eta Huesea» —lau bateratuta Lekubason—, «Bideastibidieta eta Asconar suloeta» —lehenari bigarrena gehitu zitzaion Gumuzion—, «Jaurola» —Artolan—, «Ujausiaga» — San Bernabe ermitaren azpian zegoena eta «Celay lusea» gehitu zitzaizkion, Gumuzion— eta «Gortachiburu eta Jauscune» —bi bateratuta Lekubason—.

Horietaz gain «Zaucusa» ere izan zuen Galdakaok, Ereñoko —gaurko Bedia— eta Igorreko «Yurrebaso» auzoen ondoan, baina urrun zegoelakoan ez zuten aurreko ordenean sartu.

Binke! urria 2020 9

Binke TV Hauek dira grabatu eta argitaratu ditugun azken hiru bideoak Binke telebistan!

Jontxu Martinez usansolotarra oholtzan Torrezabal Kultur Etxeko eskaintzaren barruan hainbat herrikidek zapaldu edo zapalduko dute oholtza.

Gehienak galdakoztarrak dira, baina tartean badago usansolotar bat: Jontxu Martinez. Bera izan zen ÂŤEl patio de mi casaÂť antzezlanarekin gozarazi gintuena urriaren 16an, eta gonbidapena egin zigun Binkeren bitartez.

Andra Mariren erakusketa gozagarri Andra Mari Dantza Taldeak bere 65. urteurrena ospatzeko urteko ekitaldi gehienak bertan behera utzi behar izan ditu. Ez ordea, urte guztietako ikerketa eta berreskuratzearen ondorio izan zen erakusketa. Urriaren 16rarte egon zen Torrezabalen denon gozagarri. Ikusi ez bazenuen, Binkek batu zituen bertako irudi batzuk.

Moria kanpamendua laguntzeko beharra Aritz Uriarte eta Iraitz Barandiaran galdakoztarrak Lesbos uharteko errefuxiatuen Moria kanpalekuan izan ziren, Zaporeak proiektuaren bitartez. Galdakaora itzuli eta lau egunera Moriak su hartu zuen. Horregatik, diru eta janari bilketa antolatu aurretik izan zen Binke eurekin. Bilketa pasata, 7. orrialdean elkarrizketau ditugu.

Bideo guztiak gure sareetan ikusgai!

10 urria 2020 Binke!

Ostike!

FVCKGOLONS kuadrila @fvckgolons

«Kuadrila geroz eta zaharragoak ikusten ditugu Galdakaon» GALDERAK: PATXIKU KUADRILA @PATXIKUGALDAKAO

Nondik datorkizue izen hori? Egun batean, Ixai surf egiten ibili zen Firulais kuadrilako txoriburu batekin. Animalien izenak esaten hasi ziren, eta «golondrina» oso barregarria iruditu zitzaienez, horrela gelditu zen gure taldearen izena.

Zelan ospatu dituzue Galdakaoko jaiak? Egia esan, gure Galdakaoko jaiak ez dira aspergarriak izan. Jendea barikuetan kalera irten zen, baina gu Bekeako txoko batera joan ginen; Galdakaoko jaiak bertan ospatzera. Horrez gain, larunbatetan bizpahiru kuadrila Someran batzen zirenez, gu ere haiengana hurbiltzen ginen giroa zelakoa zen ikusteko.

Galdakaoko harrobia zaretenez, zelan ikusten dituzue kuadrila nagusiak? Nortzuk dira zuen erreferenteak?

Kuadrila geroz eta zaharragoak ikusten ditugu Galdakaon, baina oraindik egurra emateko prest zaudetela dirudi. Guk ez daukagu kuadrila erreferenterik, izan ere, gu gara beste kuadrila batzuen erreferenteak!

Galdakaoko jaietatik zer botatzen duzue faltan? Erromeriak asko botatzen ditugu faltan. Aurten kuadrilen arteko txapelketan parte hartzeko asmoa geneukan, eta pena handia eman digu. Faltan botatzen dugun beste gauza bat ligoteoa da, Covid honek egoera batzuetan mugak jarri baitizkigu.

Asmorik al daukazue Patxikuk dituen bi izarrak lortzeko? Urte asko daramatzazue izarrak bilatzen, eta gu jaietako txapelketan berriak garela esan dezakegu; baina hurrengo urtean adi egon, kuadrila berri bat egongo baita jaietako txapelketako podiumean...

Zein tabernatan gustatzen zaizue parrandak bukatzea?

Gure gogokoena Jazz Giroa kafe antzokia dela esan dezakegu, Covid garaia kenduta, goizeko ordu batean ateak ixten ez dituen bakarretakoa delako.

Zein kuadrila eramango zenukete irla desertu batera?

Kuadrila bat eraman beharko bagenu, Kupless aukeratuko genuke, haiekin daukagun gertutasunagatik. Hala ere, azken urte hauetan harremanak neurri handi batean sendotu dira beste kuadrila batzuekin, adibidez: Kuatxeatxe.

Kuadrilako nor ikusten duzue «influencer» edo «Instagramer» gisa? Gure kuadrilako askok erabiltzen dute egunerokotasunean Instagrama, baina Instagramer bezala ez dugu inor ikusten. Ez da gure estiloa, baina etorkizunean baliteke norbait influencer bilakatzea.

Zuetako nor joango litzateke «La isla de las tentaciones» saiora tentadore moduan? Tentadore asko ditugu gurean eta argi daukagu bakoitzak bere berezitasunak dituela, baina dudarik gabe, tentatzaileena Eneko dela uste dugu. Adi ibili berarekin, gogor dator-eta!

Zein mezu bidaliko zenieke Galdakaoko beste kuadrilei? Azken aldian Galdakaoko gazterian giro aparta dagoela ikus daiteke, eta horrela jarraitzea espero dugu. Nahiz eta Covid 19ak aurten jaiak ospatzeko aukera kendu digun, gogoratu hurrengo urteko jaiak askoz hobeak izango direla!

Binke! urria 2020 11

MANU ETXEBARRIA AYESTA

Diziplina kontzeptua

B

etibe, diziplina beharrezkoa dogu gizakion bizibiderako.

Diziplina kontzeptua, guk euskaldunok, «hezi» berbagaz adierazten dogu, pertsonentzat zein animalientzat. Hezi barik dagoanari, hezibakoa, esaten deutsagu. Hezita egoteak horixe eskatzen dau: diziplina. Berba hau, latinetik hartu dogu. Latinez «disco» aditzak, ikasi, esan gura dau euskeraz. Hortik latinez «discipulus», ikasle, euskeraz.

Ikaste bide horretarako, hor daukagu latineko «discipulina», «disciplina» gazteleraz eta diziplina, mailegua, euskeraz.

Jatorriz, diziplina, latigotresna bat zan, hau da, asta bati deutsala kordelezko edo uhalezko tira bat edo gehiago lotuta, gure txibitaren antzera.

Tresna horren helburua zera zan, abereak eta zoritxarrez, garai batean, pertsonak be latigazuz hezitzea edo eta zigortzea. Talde erlijioso batzuek penitentzia gisa be erabiltzen eben diziplina tresna hori, zilizioagaz batera.

Geroagora, eskola batzuetan kasurako, makilak-eta erabiltzen ziran zigortzeko. Gaur egun, diziplina kontzeptua, pertsonen portaera arauetara bilakatu da eta eurak betetzeko mundu aldakor honetan, ezinbestekoa dogu zentzunezko diziplina. «Zer ikusi ha ikasi».

12 urria 2020 Binke!

Galdakaoko Udalean ere Ariguneak sortu dira!

G

aldEuskaraldiaren bigarren edizioa 2020ko azaroaren 20tik abenduaren 4ra egingo da. Aurreko edizioaren antzean helbururik behinena hizkuntza-ohituretan eragitea da, euskararen erabilera handitze aldera. Alabaina, edizio honetan fokoa herritarrengan ez eze erakundeetan ere ipini da. Aurtengo edizioan, beraz, dei berezia egin da Euskal Herriko entitate eta erakundeei ariketan parte hartzera, euren eremuetan hizkuntza-ohiturak aldatzeko urratsak ematen has daitezen, eta entitateko kideen parte-hartzea sustatu eta babestu dezaten.

Erakundeen parte hartzea, hein handi batean, Arigune izeneko eremuaren bitartez egingo da. Hau da, entitateek euren espazioaren azterketa egin behar izango dute eta euskaraz lasai aritzeko guneak identifikatu, Arigune bezala izendatu eta bistaratu beharko dituzte.

Guneotako kideek, endemas, euskara ulertu edo berba egiteko prest egongo dira eta bertaratzen direnek, Arigune identifikazioa ikusirik, jakingo dute bertan euskaraz aritzeko modua izango dutela.

Galdakaoko Udalak bat egin du 2020ko Euskaraldiarekin eta ondorengo zerbitzuak Arigune izango dira: • Alkatetza-Idazkaritza • Aperribaiko ludoteka eta topagunea • Berezikoetxeko ludoteka • ESAN bulegoa • Giza Baliabideak • Gizarte Ongizatea • Indarra topagunea • Kiroldegiak • Kultura, Gazteria eta Berdintasuna • Liburutegiak • Maximo Moreno musika eskola • Plazakoetxeko topagunea • Udal Euskaltegia • Udaltzaingoa • Urretako ludoteka • Usansoloko ludoteka eta topagunea

Informazio gehiago: hezkuntza-euskara@galdakao.net • 944010540

Gurera etorriak ÂŤHona iristean hizkuntzak eman zidan beldurrik handienaÂť Andrii Kovalchuk (1996, Patalievka) Ukrainiako iparraldetik etorri zen Galdakaora. Bere herriak Chernobilekiko zuen gertutasuna izan zen hona etortzeko arrazoirik nagusiena.

Egun bere lekua aurkitu du Galdakaoko gazteen artean eta goi-mailako zikloa ikasten ari da.

Noiz iritsi zinen gurera eta zergatik? Duela 15 urte iritsi nintzen lehen aldiz Galdakaora, 2005ean hain justu. Chernobiletik gertu jaio nintzen, Ivankiv izeneko herrixka batean, zentral nuklearretik 50 bat kilometrora. Bertan jaio garen haurren osasun egoeraz kezkatzen den elkarte baten eskutik iritsi nintzen hona, beste hainbat haurrekin batera, eta hemen uda igaro ostean berriz ere itzuli ginen gure herrira. Hala, hemengo egoera hainbeste gustatu eta gero, urtez urte behin eta berriro parte hartu nuen programa horretan, eta ordutik hona uda guztietan izan naiz hemen, negu batzuk barne. 2019an erabaki nuen Galdakaora bizitzera etortzea eta bertan ikastea. Egun fabrikazio mekanikoko goi-ziklo bat egiten nabil.

Zer da gure herritik gehien gustatzen zaizuna? Tira, ez da galdera erraza. Bat aukeratzekotan, herrian topa daitekeen jende jatorra aukeratuko nuke. Iritsi nintzen lehen egunetik tratatu nau ondo bertoko jendeak, eta oso eskertuta nago honekin. Alde batetik, urtero haien etxean hartu nauten David eta Itziar nabarmenduko nituzke, zorionekoa izan nintzen bederatzi urterekin hona iritsi eta halako bikote adeitsu batekin ezustean topo egiten. Haientzat nire esker onak beraz.

Bestalde, nire egunerokotasunaren parte diren Jaikiriki kuadrila ere azpimarratu nahi nuke. Urteen poderioz ohartu naiz familia txiki bat sortu dugula, ezinbestekoak ditut nire bizitzan.

Asko dira etorkinen aurkako mezuak. Zer esango zenieke haiei? Mezu hauek helarazten dituzten haiei etorkinok pairatzen dugun jatorrizko egoera zein den ezagutzea eskatuko nieke. Hainbat dira laguntza behar duten herrialdeak. Hilabetez herrialde hauetako batean biziz gero, haien iritzia aldatuko litzateke ziur...

Izan al duzu arazorik hona iritsi zinetik? Baten bat izatekotan, zein? Bada, hona iristean hizkuntzak ematen zidan beldurrik handiena. Ez gaztelera, ez euskara, ez nuen Galdakaon ohikoa den hizkuntzarik ezagutzen, eta horrek izutu egin ninduen nolabait. Zorionez, Davidi eta Itziarri esker gaztelera ikasi nuen. Uste baino zailagoa izan zen hau, ez nuen uste horrenbeste kostako zitzaidanaik ikastea, baina hala izan zen. Hasiera batean keinuen bidez komunikatzen nintzen biekin, baina, gutxika-gutxika hizkuntza menperatzen hasi nintzen.

Izan al duzu harremanik euskararekin? Ez dizuet gezurrik esango, pena handia ematen didan arren, urria da nire ezagutza euskararekiko. Hitz gutxi dakizkit euskaraz, baina asko gustatzen zait hau entzutea.

NAIARA PINEDO PARRILLA

Ez gaude erotuta

E

spainiar estatuan, 16 urtetik gorako emakumeen %57 izan da ukitzeen, begirada lizunen edo ÂŤstalkingÂť-en biktima.

Danok dakigu datu hori oso labur geratzen dena. Apustu egingo nuke emakumeon osotasuna sentitu dela inoiz deseroso kaletik joanda: etxera bueltan lagunei bidalitako mezutxoa, gizonez betetako ilara edo talde baten aurretik pasatu beharra, objektu baten gisara sentitzea... Baina, zer gertatzen da datuetan ageri ez den beste %43arekin? Ez dut euren erantzuna zalantzan jarriko, baina bai motiboa. Gizarte patriarkal batean, esleitutako generoroletan, mendeetako kultura matxistan edo maitasunaren idealizazioan hazteak hain salda lodia egiten du, ezinezko egiten digula batzuetan jarrera matxista horiek identifikatzea.

Gainera horrek desikastea dakar, ezarritakoari aurre egitea, dena zalantzan jartzea... Eta horri aurre egiteko prest dauden emakumeen aurrean, gizon askoren erreakzioa da matxismo hori ukatzea, gutxitzea edo gu erotzat hartzea. Zer egin behar dute orain gure egoera onartzen duten gizonek? Ba, zure bizitzeko modua biztanleriaren erdiari eskubideak ukatzearen aurrean isilik egotea bada, zure bizitzeko modua ez da zuzena.

Binke! urria 2020 13

Galdakoztar bat dokumentazio historikoen zaindari

Mari Gorostiza, altxorren jagole fina TESTUA: IĂ‘IGO LARREA ETA JULEN URRUTXURTU ARGAZKIAK: SENIDE ETA LAGUNEK UTZITAKOAK

Lau hamarkadatan EAJ alderdiaren eta Eusko Jaurlaritzaren milaka artxiboren zaindari galdakoztar bat izan zen, eta horri esker eratu ahal izan zen hein handi batean Euskal Abertzaletasunaren Artxiboa. Mari Gorostizaren inguruan ari gara, eta erreportaje honetan batu dira gure historiaren parte diren istorioak.

14 urria 2020 Binke!

H

istorian zehar askotan egon dira oharkabean borrokatzen egon diren heroiak. Zoritxarrez, ez zaie behar beste meritu ematen, eta askotan, haiek egindako lana gaur egun ere baliagarria izan daiteke. Euskal Herriko historian ere horrelakoak izan ditugu, eta honakoan, Mari Gorostiza Pomposo emakume galdakoztarra eta bere senar Ander Barrutia izango dira horren adibide, eurek izan baitziren Eusko Alderdi Jeltzaleak zituen dokumentu historikoen zaindari.

Zortzi kontainer eta bi mila dokumentu kutxa baino gehiago eraman ziren 1992ko uztailaren 20an Baionako Villa Izarratik Sabino Arana Fundazioak Artean zuen artxibo biltegira.

Mari Gorostiza galdakoztarrak, eta Ander Barrutia bere senarrak, 40 urtez Euskadiko historiaren zati baten zaindari izan ziren. Gerra garaian, bai frankistak eta bai alemaniarrak bikoteak gordetako dokumentuak suntsitzen ahalegindu ziren, baina Marik eta Anderrek egindako lanari esker, gaur egun dokumentu horien berri daukagu.

Senar-emazteak gorde zituen artxiboak Eusko Alderdi Jeltzaleak zituen dokumentazio historikoak ziren, eta horietan hainbat motatako informazioa zegoen: XIX. mendeko artxibo politikoak, erbestean zegoen euskal ordezkaritzaren informazioa, elkarte kulturalek zerabilten informazioa‌. Marik eta Anderrek urteetan zehar gorde zituzten artxiboei eta Sabino Aranak zuen dokumentazioari esker, Euskal Abertzaletasunaren Artxiboa eratu zen.

Istorio honen protagonistek Baionan gorde izan zituzten dokumentu guztiak, 1950. urtean ezagutu eta Villa Antoniett-era joan baitziren bizitzera. Bertan zazpi urtez bizitzen

egon ondoren, Villa Izarrara joan ziren. EAJk bi leku horiek hainbat urteetan zehar egoitza modura erabili zituen, eta horregatik, Gorostiza eta Barrutia Eusko Alderdi Jeltzaleak erbestean izan zituen Euskadi Buru Batzarraren —EBB— bileren lekuko izan ziren.

Dokumentazioa eta artxiboa. Agirre Lehendakariaren gobernuak dokumentazio guztia hiritik atera eta Bartzelonara eramatea erabaki zuen 1937ko urrian, Francoren tropa Bilbora sartzeko ahaleginak egiten baitzebilen. Egoera ikusita, Eusko Jaurlaritza Bartzelonan kokatu zen 1939. urtera arte. Urtarrila-

ren 29an, Francoren armadak hiria hartu zuela ikusita, Agirrek Generalitateko gobernuburua zen Lluis Companysekin batera Frantziako muga zeharkatu zuen Pariseko Euskal Delegazioaren egoitzara abiatuz. Agirreren gobernua delegazio horretan ezarri zen, eta bertan utzi zuen urte batzuk geroago Marik eta Anderrek gordeko zituzten artxiboak.

Parisen zeudela, espero ez zuten arazo handi batekin topatu ziren. Bigarren Mundu gerra pizten hasia zen, eta tropa naziek hiria hartu nahi zutela aldarrikatu zutenean, dokumentuak galtzeko beldurrak hartu zituen. Egoeraren larritasuna Binke! urria 2020 15

Ezkontza eguna

Biarritzen 1951. urtean ezkondu ziren egunean

Pili Kortazar eta Ainara Mardaras Mari Gorostiza bera bere galdakoztar lagunekin

Elexalden gonbidatu

Mari eta seme-alabak Juanma Yurrebasoren ezkontzan

16 urria 2020 Binke!

aztertu ondoren, eta zeukaten dokumentazioa etsaien eskuetan erori ez zedin, Eusko Jaurlaritzak artxiboen zati bat suntsitzera behartuta ikusi zuen bere burua. Oraindik ere dokumentazio asko zeukaten, baina Gestapoak eraikina konfiskatu zuenean, artxibo batzuk Espainiako polizia frankistari eman nahi izan zizkion. Hala ere, dokumentazioaren zati handi bat kutxatan geratu zen; ez baitzituzten dokumentu guztiak Espainiara bidali. Azkenik, Paris askatzea lortu zuten, eta Euskal Gobernuaren lehentasuna, dokumenturen bat oraindik ere Euskal Delegazioaren egoitzan ote zegoen bilatzea izan zen.

Zorionez, bertara gerturatu, eta Espainiara bidali gabe geratu zen dokumentazio guztia berreskuratu zuten.

Dokumentazio guzti hori 1957. urtetik aurrera EAJk zuen Baionako Villa Antoinette egoitzara eraman zen, eta geroago, Villa Izarrara. Bi egoitza horietan EBBren bilerak egiten ziren, eta dokumentazioa bertan gordetzen zen. Gure protagonistak bi egoitza horietan bizi izan ziren, eta aipatu moduan, dokumentazioaren zaindari sutsuak bertan egon ziren epe luze batean, dokumentazio horren guztiaren zaindari leialak izan ziren gure galdakoztar protagonista eta bere senarra.

Mari Gorostiza ezagutuz. Mari Carmen Gorostiza Goiza Pomposo Galdakaon jaio zen, 1915eko irailaren 10an, Bekea auzoan.

Bere gurasoak Nicomedes Gorostiza-Goiza Recalde eta Maria Pomposo Barandica izan ziren. Aita zeanuritarra zen, eta turbineroa lanbidez; ama, aldiz, Bilbon jaiotako lezamarra eta etxekoandrea. Nicomedesek La Cantabrica fabrikan egiten zuen lan eta zoritxarrez, 29 urte zituela lan-istripu batean hil egin zen gure protagonista jaio baino bi hilabete lehenago. Gertaera hori oso garrantzitsua izan zen Marirentzat, bere bizitza osoa markatu zuelako.

Mariren ama berriro ezkondu zen Lezamako Felipe Larrabe Barrenarekin Galdakaoko parrokian 1917ko maiatzaren 5ean eta Arkotza auzora joan ziren bizitzera, Felipek Dinamitan egiten baitzuen lan. Ezkontza honetatik beste hiru ume sortu ziren: Lorenzo, Justa eta Felipe Larrabe Pomposo. Marik gaztaro urteak bere hiru anaiordeak zaintzen eman zituen, Plazakoetxeko Mari Tere Jugoren mertzerian lan egiten hasi zenera arte. Hainbat urte egon zen Juanma Yurrebasoren amaren dendan eta haiekin hainbeste konfiantza zuenez, haien etxekoa zela ematen zuen. Handik, Felipe Larraberen morgatar senide batzuk Bilboko Somera auzoan zeukaten Etxeita Taberna ospetsuan hasi zen lanean.

Taberna horretan, batez ere, sukaldari lanetan aritu zen, eta askok esaten duten moduan, oso sukaldari trebea bihurtu zen. Manu de la Sotak, New Yorkeko Eusko Jaurlaritzaren ordezkaria izango zenak, eskaintza bat egin zion: Etxeita taberna utzi eta bere etxean sukaldari aritzea. Gorostizak lan-eskaintza onartu egin zuen, eta gerra bukatzerakoan Sotatarrak erbesteratu zituztenez, gure protagonista berriro ere Galdakaora itzuli behar izan zen.

Mari modu klandestinoan Ipar Euskal Herrira joan zen 1947an, Baigorri alboan dagoen Aldude herritik mugak zeharkatuz. Ez zitzaion batere erreza egin, garai hartan estatu mailan frankismoa ezarrita zegoelako eta arrazoi ideologikoengatik Mari ihes egiten harrapatuko balute, ondorio latzak izango

Galdakoztar bat dokumentazio historikoen zaindari lituzkelako. Sotatarrek zeukaten etxe batean lan egin nahi zuen Gorostizak, eta horixe izan zen bere ihes egiteko arrazoia. Etcheperdia etxean aritu gura zuen.

Hiru urte beranduago, 1950. urtean, Ander Barrutia arrasatearra ezagutu zuen, eta hortik urte batera ezkontzea erabaki zuten. Villa Antoinette-ra joan ziren bizitzera, EAJren erbesteko egoitzetako batera, eta han hiru seme-alaba izan zituzten: Ander, Xabier eta Kristiñe. 1957. urtean Villa Izarrara joan ziren, Eusko Alderdi Jeltzaleak zuen erbesteko beste egoitza batera.

Urte horretan, Paris eta Londresko ordezkariek zuten dokumentazioa iritsi zen beraien etxera, eta hortik aurrera zeukaten dokumentazio guztia gorde izan zuten. 1992ko uztailaren 20an, urteetan gorde zituzten dokumentu guztiak Sabino Arana Fundazioari eskaini zizkieten, Euskal Abertzaletasunaren Artxiboa eratzeko. Bederatzi urte geroago, 2001eko apirilaren 28an, Maria Gorostiza Goiza Ponposo Baionan hil zen, 85 urterekin.

Hurbilekoen testigantza. Erreportaje hau idatzi ahal izateko, Binke Mari eta Anderren hurbileko jendearekin jarri da kontaktuan. Senar-emaztea ezagutzen zituztenek oso ondo hitz egiten dute haietaz, eta denek bat egiten dute pertsona apalak eta onak zirela esatean. Horietariko bat da Emilio Mardaras galdakoztarra.

Mardarasek, adibidez, beraiekin hainbat urte eman zituen eta senar-emaztea ondo ezagutzera heldu zen; izan ere, beraiekin exiliatu bizi izan zen 70. hamarkadan zehar. Haiekin hainbat urte egon ostean, «Mari eta Ander oso pertsona jator, maitakor eta umilak» zirela aipatzen du Emiliok. Bestalde, Marik sukaldean zeukan trebezia eta ospea goraipatzen du Mardarasek, eta gaineratu: «Etxekoa bazina bezala sentiarazten zintuen». Sebas Angoitia usansolotarrak ere aipatzen du «Lehendakari zaharra» zena —Leizaola Lehendakaria— Parisetik etortzen zenean etxera sartu, eta berokia kendu bezain pronto Marirengara hurbiltzen zela prestatutako janaria zein zen jakitera.

Juanma Yurrebasok ere adiskidetasun handia izan zuen Mari eta bere familiarekin: «Mari seme-alabekin askotan etortzen zen Galdakaora, bere anaiordeen etxera edo gurera».

Juanma eta protagonisten arteko adiskidetasuna bere amonaren dendan lan egin zuenetik sortu zen eta urte askotan iraun zuen. Joseba Zamakonak ere Ander eta Mari ondo ezagutzen zituen. Berak azaltzen duenez: «Villa Izarrako etxean bizi zirenean, askotan ganbaran eta liburu artean egiten genuen lo».

Zamakonak Binkeri kontatu dio beharra ere egiten zutela bikote protagonistaren etxean: «Dokumentuak filmatzen genituen edo propaganda lanetan aritzen ginen eurekin».

Jende askok egiten du gizartean ikusezina den lana, baina ez horregatik miresmen gutxiago merezi duen beharra. Horren adibide dira erreportaje honetan Binkek ikusgai egin gura izan dituen Mari Gorostiza eta Ander Barrutia, gure historiaren altxor zati bat oharkabean gordetzearen ardura izan dutenak.

Horren berri batu ahal izan du aldizkari honek Miren Ereño, Emilio Mardaras, Pili Kortazar, Juanma Yurrebaso, Joseba Zamakona, Sebastian Angoitia, Iñaki Anasagasti, Xabier Barrutia eta Sabino Arana Fundazioari esker. •

Alderdi Egunean

Galdakaoko Pili Kortazar eta Emilio Mardarasekin

Gerra mutilatuaren karneta

Gerra Zibilean gudari zela zauritu egin zuten Barrutia

Zerbitzari lanetan

Bilboko Somera kaleko Etxeita tabernan zerbitzari

Binke! urria 2020 17

Gorka Hernandez Galarza Galdakao, 1976 Tatuajegintzan dihardu Gorkak Alberto Marin kidearekin batera, eta elkarrekin osatzen dute Garagarza Tatoo. Proiektuari ekin baino lehen diseinu grafikoan aritu bazen ere, Gorka izan zen 2015ean denda ireki eta egitasmoa abiarazi zuena, beranduago batu zen Alberto. Lehen bi urteetan zehar ahoz ahoko metodoa erabili eta denda xume batekin ekin zioten arren, azken urte hauetan izan duten garapena handia izan da. Bikoteak argi du tatuajegintzaren mundua goitik-behera aldatu dela azkeneko hamarkadan, ÂŤtatuajeak gazteentzat edo motozaleentzat direlakoaren mitoa hautsi egin baitaÂť.

Instagram kontua: @garagarzatatoo

18 urria 2020 Binke!

Kulturminez 

GOTZON BARANDIARAN ARTEAGA

Plateruena eta Gestamp

B

erbaro euskara elkartekoek duela ia 20 urte aurkeztu zioten Durangoko Udalari Plateruenaren egitasmoa. Aurkezteagaz batera, udala herritarron zerbitzurako erakundea denez, babes publikoa ere eskatu zioten udal-gobernuaren ardura zuen alderdi politikoari. Ekimen pribatua zela eta egiteko baina udalarengandik laguntza askorik ez itxaroteko erantzun zieten. Ia 20 urtean errepikatu duten erantzuna. Alderdi berekoek zortzi milioi euro eman zizkioten egoitza nagusia Madrilen duen Gestampi, lantegiak zarratu, langile guztiak kaleratu eta Euskal Herritik alde egingo duen multinazionalari, zeinak ziurrenik ez duen txakur txikirik itzuliko.

Hizkuntza, Kultura eta Herria ardatz, zutabe, iparrorratz eta helburu izan ditu Plateruenak. Lortutako etekina ez da nahikoa izan Gestampentzat eta etekin handiagoa

Autu-mautuan 

erdietsiko duen beste lurralde bat uztiatzea erabaki du. Durango erdian sasitzak janda zegoen eraikina biziberritu eta euskal herri osoko kulturgintarentzako plaza garrantzitsuenetako bat bihurtuta laga diote Plateruena Durangoko udalari. Gestampek alfonbra gorritik osteratxoa egin eta dena kakaztuta alde egingo du Euskal Herritik. Durangoko udalak, Bizkaiko Foru Aldundiak, Jaurlaritzak edota Nafarroako Gobernuak irabazi asmorik gabeko herritarrez osatutako euskara elkarte baten duintasun itzelezko ekimen, zabal, anitz, inklusibo bati nahikoa babes, bai ekonomiko bai politiko, adierazi ez diotelako zarratu beharko ditu ateak Plateruenak. Jaurlaritzak irabaztea beste asmorik ez duen diruzale aseezinek osatutako multinazional turbokapitalista bati babes ekonomiko zein politiko lar eman diolako zarratuko ditu ateak Gestampek.

ANTTON IRUSTA ZAMALLOA

Nola zabaldu zen garia Euskal Herrian?

A

utu-mautu polita dakargu orain, irakurle, Martintxoren ipuina. Gogoratzen al zara nor zen Martintxo? Amamak sarritan aipatzen zigun, baparri-biparri, Martintxo mutikoaren pasadizoa.

Antzina, Muskizko kobazulo batean,

basajaunak bizi omen ziren. Han, inguruko mendi gainetako lurrak erabilita, sekulako garitzak biltzen

Martintxo, berriz, gari pilaren erdira erori omen zen, baina gari-alez bete zituen abarkak.

Gero, handik alde eginda Martintxo etxera zetorrela, basajaun bati bururatu zitzaion hark abarketan garihazia zeramala, eta aizkora txiki bat hartu eta jaurti zion; ez zuen harrapatu, ordea.

Garai hartan, kristauek ez omen zekiten garia noiz

omen zituzten. Beheko lurretan, kristauak bizi omen

erein; halako baten, Martintxok basajaun bati aditu

ziren, eta, oraindik ez omen zuten garirik ereiten,

omen zion nola zioen, algaraz:

hazirik ez zeukaten-eta.

Behin, Martintxo, abarka handiago batzuk jantzita

— Ja, jaaai! Hau balekite, hartuko lukete, bai: Orri irtetean, artoa ereiten.

joan omen zen Muskizko kobara, eta, hango gari pilak

Orri erortzean, garia ereiten.

ikusirik, saltoka zeinek salto handiagoa eman apustu

Eta San Lorentzotan, arbia ereiten.

egin zuen basajaunekin. Basajaunak, beren aldetik, erraz saltatu omen ziren.

Horrela zabaldu zen garia Euskal Herrian. Gaur egun, etxean, Martintxori esker jaten dugu ogia.

Binke! urria 2020 19

Lehiaketa berria

Binke TikTok Challenge bideoen lehiaketa martxan da Gazteen artean modan dagoen bideo laburren lehiaketa martxan jarri du Binkek. TikTok sare sozialaren bidez 15 segundoko bideoak egin, Binkeren WhatsApp-eko zenbakira bidali —680 74 32 11— eta parte hartzaileek 10 pertsona arteko askaria irabaz dezakete!

G

ero eta esparru gehiagotara iristeko asmoz jaio zen 2015ean Binke, Galdakaoko eta Usansoloko lehenengo aldizkari euskaldun eta herrikoia. Bide horretan leiho berriak zabaltzen dihardu proiektua osatzen duen batzorde herrikoiak.

Horren adibide dira, paperetik harago, konfinamenduan estreinatu zen webgunea edota sare sozialetan duen presentzia. Sare sozialen presentzia hori areagotzeko asmoz dator Binke TikTok Challenge lehiaketa berria!

Parte hartu gura duen pertsonak edo taldeak ondoko karteleko puntuak hartu beharko ditu kontutan, baita TikTok bideoak jasotzeko azken eguna azaroaren 8a izango dena ere. Binkeren Instagram kontuan atsegin gehien dituen bideoa izango da irabazlea eta Dog&Fox jatetxean 10 pertsonentzako askaria irabaziko du. Hauek izango dira sari horren baldintzak: Aldizkariaren azaroko zenbakian emango da irabazlearen berri eta askaria noiz egin pertsona edo talde irabazlearekin adostuko da. Askari horretan orotariko mokadutxoak zerbitzatuko ditu Galdakaoko Agirre Lehendakariaren plazan dagoen Dog&Fox jatetxeak, eta bakoitzeko edari

20 urria 2020 Binke!

bana izango da gozagai. Gehiago jan edo edan nahi izanez gero, norberak ordaindu beharko du diferentzia. Edari hori ezin izango da kalimotxo bat baino garestiagoa izan. Saria gehienez hamar pertsonarentzako da, talde edo kuadrila irabazleko kideak gehiago badira, 10etik gorako diferentzia taldeak berak ordaindu beharko du. Talde edo kuadrila irabazlea hamar pertsona baino gutxiagokoa bada,

kopuru zehatz horri baino ez zaio saria emango. Irabazleak —eta beraz, saria jaso behar dutenak— lehiaketara aurkeztutako bideoan agertzen diren pertsonak bakarrik izango dira. Saria adinez txikikoek irabazten badute ezin izango dute alkoholdun edaririk kontsumitu Binkek eskainitako sari honetan.

Ez dago aitzakiarik: parte hartu, zorte on eta gozatu lehiaketarekin!

Binke! urria 2020 21

«Mundua bete ipuin» argitalpena «Mundua bete ipuin» argitalpena

Bere 40. liburua argitaratu du Antton Irusta usansolotarrak Enrique Morente ilustratzaile galdakoztarrarekin batera kaleratu berri du Antton Irusta usansolotarrak «Mundua bete ipuin» liburu berria, bere 40. liburua, gertaera ezohikoei eta abentura zoragarriei buruz hitz egiteaz gain, galdera bati erantzuten saiatzen diren ipuinez josia.

G

aztetxotatik hasi zuen Antton Irusta irakasle usansolotarrak idazle jarduna. Eta bide horretan, dagoeneko, bere 40. liburua aurkeztu berri du: «Mundu bete ipuin», erantzunen liburu bezala bataiatu duena.

Edozein argitalpen elementu grafikoz hornitzearen garrantzia beti izan du oso presente Irustak, eta horregatik beste behin, Enrique Morente ilustratzaile galdakoztarra izan du bidelagun. Bere irudiek eman diote bizia 21 ipuinen bilduma berri honi.

Euskal Herrikoak ahaztu barik, bost kontinenteko ipuinak bildu ditu idazleak lan honetan; bakoitzetik hiruna. Usansolotarraren esanez, «ipuin guztiak dira, zelanbait, gizakiak noizbait egindako galderei mitologiak herri jakintzaren bitartez emandako erantzun miragarriak». Erantzun horien artean dago, esaterako, gameluen bi konkorren zergatia.

Liburua Binkeri aurkezteko orduan animatu gura izan ditu gaztetxo —eta ez hain gaztetxo— guztiak argitalpena irakurtzera: «Irakurri ipuin hauek. Horietako asko aspaldi asmatu ziren, jakintza zientzia gisa oraindik existitzen ez zenean. Baina, orduan ere, gizakiek beren eguneroko bizitzako irakaspenak behatu eta ateratzen zituzten, eta, horrela, herri-jakinduria areagotzen ari zen etengabe.

Lurreko herriek inguruan ikusten zutenaz hitz egiten zuten beren ipuinetan, egin beharrekoaz eta saihestu beharrekoaz, batzuetan txantxetan, beste batzuetan serio, baina agerian utziz munduaren aberastasun eta edertasunaren aurrean duten poza».

22 urria 2020 Binke!

Goian bego, Asun Matilla

Beste euskaltzale amorratu

bat hartuko du gure zeruak

S

alamankan jaio zen 1961ean Asun Matilla, eta bere familiako baten hileta bat zela medio etorri zen lehen aldiz Bizkaira, oraindik txikia zela. Jatorrizko herrira itzuli bezain laster erabaki zuen familiak hemen aurkitu zutela haien lekua, eta hortik gutxira sorterria utzi eta Basaurin bizitzea erabaki zuten. Galdakaora bizitzera 18 urte zituela etorri zen, ezkondu eta berehala. Bi seme ere izan zituen.

Itsasoaren maitalea zen Asun, eta maiz joan ohi zen Algortako portura kosta eta honen kresala gertu sentitzera. Nabarmentzekoa da ere bai, «kinka larrian diruz justu ibili ohi bazen ere, beti zegoela gainontzekoak laguntzeko prest, irrifarrarekin soinean», hala akordatzen da bere ahizpa Vicen berataz.

AEK-ko kideekin ere batu zen Binke Asunen inguruan hitz egiteko. «Euskararen bueltako giroan mugitu ohi zen beti», esanez gogoratu zuten lehenik. Talde honetako kideen oroimenaren arabera, maiztasun handiz parte hartzen zuen Asunek euskararekin zer ikusia zuen edozein ekintzetan, «eta euskal dantzen zein kanten maitale sutsua zen; are gehiago, bera izan zen Galdakao Kantari taldea proposatzen lehena». AEK-k koordinatzen duen Berbalagun ekimeneko talde baten lehen gidaritza izan zuen berak, eta «euskaraz mintzatzen traketsa

bazen ere, hau beti defendatu eta erabili zezakeen aldiro zen euskaraz mintzo», diote bere kide ohiek. Galdakaoko AEK euskaltegiak gidatzen duen bertso-eskolan ere hartu zuen parte, bera izan zen lehen kidea eta ikaslea sortu berria zen eskolan.

Talde honetako kide diren askok osatzen zuten Erduzieko partaidea ere izan zen.

Elkarlaguntza Sarearen esanetan, garrantzia handiko kidea izan zen Asun haien artean. Taldearen sorreran eta lehen ekimenetan parte hartu ez bazuen ere, duela bi urte bertako partaide egin zen, eta hala kontatzen dute sare horretako kideek: «Hasiera batean asanbladetan parte hartzera eta erosketen arlora mugatzen zen bere jarduna, baina denborak aurrera egin ahala ekoizpenaren lantaldean sartu eta ordutik auzolanetara hurbildu ohi zen ostegunero». «Zerbait egin behar izanez gero, beti prest zegon emakume» bezala gogoratzen dute taldeko kideek, eta gaineratu: «Kotxerik ez izan arren edonola moldatu ohi zen ortura joateko, mila saltsetan sartuta egon eta berandu iristen bazen ere».

Joan den uztailean utzi gintuen Asun Matillak, eta bere oroimenez esker oneko ekitaldia ospatu zuten irailean bere gertuko zirenek Gandasegiko arkupeetan. Gugan bego, Asun.

Binke! urria 2020 23

Ganguren Mendi Taldeak 75 urte

ÂŤPozik gaude lokala margotu izanarekinÂť TESTUA: BEĂ‘AT ARMENTIA ARRIANDIAGA ARGAZKIA: JON GOMEZ GARAI

Galdakaoko elkarte garrantzitsuenen artean dago Ganguren Mendi Taldea, eta ez 75 urteko ibilbidea ospatzen ari delako bakarrik, bere bizkarrik sendoena ia 3.000 bazkidek osatzen dutelako baizik. Bizi luzea, Ganguren!

G

aldakaoko mendizaleen erreferentea da Ganguren Mendi Taldea, 1945ean jaio zenaz geroztik.

Urtean zehar egiten dituzten txango, ski irteera edo antolatzen dituzten lasterketak medio, aski ezaguna da herritarren artean eta orain, are ezagunagoa elkartearen 75. urteurrenean. Hala ere, pandemiak eragina izan du elkartearen urteko plangintzan, eta horren inguruan hitz egiteko batu da Binke Ganguren Mendi Taldeko batzordearekin.

Ez dira gutxi gero 75 urte. Zelan ari zarete bizitzen Gangurenen urteurrena? Gogo handiz eta lan askorekin, ez baita urtero halako ospakizun bat egiten. Egia da Covid-19a medio, ez-ohiko ospakizun bat izango dela aurtengoa, pena handiz ezingo baitugu antolatuta genuen bezala ospatu. Egoera berri honetara moldatu eta gauza asko bertan behera utzi behar izan ditugu. Baina, hala ere, egitarau eder bat prestatzen saiatu gara, ahalik eta gauza gehien antolatuz.

Egitarau zabala antolatu duzuela ikusi dugu. Nola laburtuko zenukete prestatutakoa? Esan bezala, gauza asko bertan behera utzi edo berrantolatu behar izan ditugu,

24 urria 2020 Binke!

bizi dugun egoerak hala eskatzen duelako. Hala eta guztiz ere, goiko lerroetan aipatu dugun moduan egitarau zabala prestatu dugu. Erakusketak Torrezabal Kultur Etxean, oroimen ekitaldia, mahai ingurua, Ganguren VI. Igoera, mendizale euskaldunen hitzaldiak, Mugarriz Mugarriko ibilbide laburra edota Galdakaoko eta Usansoloko mendietan plakak jartzea izan dira besteak beste antolatu ditugun ekintzetako batzuk. Hau guztia laburpen txiki bat baino ez da, zehaztasun gehiagorekin irakur dezakezue egitaraua gure webgunean.

Zuek ere ezin saihestu pandemiaren eragina, beraz... Bai, izugarria izan da honen eragina. Ez soilik 75. urteurrenerako geneukan guztia berrantolatu behar izan dugulako, baizik eta urtean zehar antolatzen ditugun irteera asko bertan behera utzi behar izan ditugulako ere. Zorionez, ibilaldi gehienak atzeratu ahal izan ditugu, eta urte amaierara bitartean burutuko dira. Greziatik ikasle talde bat etortzea ere espero genuen eta Galdakaoko eskolen parte-hartzearekin batera Bizkaiko mendietara igotzea zen gure nahia. Pena handiarekin hartu genuen plan hau aurrera eraman ezin izatea.

Itxura aldaketa itzela eman diozue zuen lokalaren aurpegiari, zelan ba okurritu zitzaizuen horrelakorik?

Lokalaren kanpoaldean zerbait berezia egitea denbora luzean izan dugu buruan. Gainera, gure herriko hainbat lekutan egin dituzten muralak aztertu ondoren eta hauek izan duten emaitza ederra ikusita, gure lokalaren fatxadan mural bat egitera animatu ginen.

Aspaldiko ideia bazen ere, momenturik aproposena zela iruditu zitzaigun. Gure 75. urteurrena dela baliatu eta harremanetan jarri ginen Bada artistarekin. Hasiera batean, jendearen gustukoa izango ez zelaren beldurrarekin hartu genuen proiektua, baina pozik gaude orain, zorionez jendearen arreta piztu eta emaitza positiboa izan duelako!

Zein da egun Galdakaoko eta Usansoloko mendizaletasunaren egoera? Ganguren Mendi Taldean, Galdakaoko auzo guztietako, Bizkaiko herri guztietako eta Araba eta Gipuzkoako hainbat bazkide ditugu. Usansolotar asko ere gure klubeko parte dira. Beraz, alde horretatik gure harremana edo egoera oso ona da Euskal Herriko mendizale guztiekin, baita Usansoloko mendizaleekin ere. Hala ere, egia da Usansoloko mendi taldearekin harremanik ez dugula, baina gure 75.urteurrean antolatu ditugun ekintza guztietara gonbidatuta daudela nabarmendu nahi dugu.

Belaunaldi berrien artean nabari al da mendira joateko joerarik? Bai. Geroz eta gehiago dira mendira joateko joera duten gazteak, nahiz eta hauetako askok mendi talde batekin joateko ohiturarik ez izan. Gaur egungo gazteriaren artean haien kabuz edota lagun artean joatea da ohikoena, baina mendira joateko joera goranzkoa dela argi daukagu. Aipatzekoa da hala ere asko direla Gangurenek Arraban duen aterpera joaten diren gazteak. Pertsona ugarik pentsatzen du Ganguren Mendi Taldean helduentzako baino ez ditugula irteerak antolatzen baina guztiz okertuta daude.

Belaunaldi ezberdinentzat antolatzen ditugu irteerak; ume, gazte, nerabe zein helduentzat. Hori dela eta, adin tarte ezberdinetako jendea gurekin irteerak egitera animatzen dugu.

Jarraitu Ganguren sarean! gangurenmt@gmail.com

www.gangurenmt.net

Instagram, Facebook eta Twitterren!

Urte hauetan guztietan hainbat izan dira egin dituzuen irteerak. Bat aukeratzekotan, zein izango litzateke gehien gustatu zitzaizuena? Erantzuteko galdera zaila. Asko dira azken urteetan egin ditugun irteerak eta bakarra aukeratzea lan zaila da guretzat. Baten bat aukeratzekotan, Bizkaiko Mendirik Mendi irteera aukeratuko genuke. Irteera honen helburua Bizkaiko 127 mendietara igotzea zen, deiadar-mendiak barne —Kolitza, Ganekogorta, Gorbeia, Oiz eta Sollube—. Helburua mendi hauetara taldeka igotzea zen eta ordu zehatz batean soinu seinaleak egin behar zituzten, adarraren bitartez. Irteera ederra eta ahaztezina izan zen hura, jende asko elkartu baikinen helburu bakar eta polit batekin. • Binke! urria 2020 25

Gizalegez

Pandemia espetxeetan

«Covid-19ak presoen senideon egoera are gehiago larritu dau» TESTUA: ETXERAT ELKARTEA

C

ovid-19a bete-betean sartu da gure bizitzetan.

Testuinguru politiko, sozial eta kultural nahasian jarraitzen dogu eta egoera honek bere isla dauka gugan eta gure senideengan. Osasun krisiaren kudeaketa nahiko eskasa izaten ari da kartzeletan. Neurri gutxi hartu dira eta hartu direnak berandu eta modu oso ezberdinean kartzela bakoitzean. «Normaltasun barria» ezartzeko neurriek presoen eskubide urraketa eragiten jarraitzen dabe: osasun laguntza desegokia daukie, kanpoarekiko harremanak mugatuta eta jarduerak murriztuta. Bakartzea erabiltzen da osasun neurri moduan eta espetxeetan isolamendua areagotzen da. Desinformazioa, segurtasun eta ziurtasun eza dira nagusi.

Senideok be neurri hauek pairatzen doguz. Dispertsioak bere horretan jarraitzen dau eta gure bidaiak osasun eta segurtasun neurrietara egokitu behar izan doguz.

Horrez gain, aurrez aurreko komunikazioek etenda jarraitzen dabe espetxe batzuetan eta beste batzuetan, barriz, baldintza murriztaile barriak jarri deuskuez bisitak egiteko — pertsona bat edo bi lokutorio bakoitzeko eta nukleo familiar berekoak izatea, kasu—. Honek, bidaia luzeen zailtasunagaz batera, familiakoak bisitatzeko aukera ukatu deutsie haur, adingabe eta adineko pertsonei. Emozio karga handia jasaten ari gara, beldurra eta ezintasuna bizitzen ari garalako.

Goazen aurrera Gure senideen eskubideak etengabe urratuak dira dispertsioaren eta presoei aplikatzen jakien salbuespenezko erregimenaren bitartez, baina orain gainera, Covid-19ak egoera larriagotu dau.

Konponbidearen eta elkarbizitzaren bidean, euskal presoak Euskal Herriko espetxeetan egotea inoiz baino garrantzitsuagoa da.

Azken hilabeteetan be, pandemiaren erdian, hiru euskal preso 26 urria 2020 Binke!

jaso doguz Galdakaon: Oier, Txus eta Gorka. Hirurek euskal presoei aplikatzen jakien salbuespeneko espetxe politika ezagutu dabe: lehenengo graduan klasifikatuak eta bizi baldintza gogorretan euren kondenaren urte gehienetan, Euskal Herritik ehunka kilometrotara, isolamendu garaiak, bakartzeak, gaixorik eta espetxean mantenduta, etab.

Oier eta Gorka euren kondena osoa beteta urten dira espetxetik, 15 eta 17 urteren ostean, hurrenez hurren. Lehenengoa Salamankatik eta bigarrena, berriz, Murtziatik.

Txusen egoera, aldiz, berezia da. Txus larriki gaixo dago eta Zaballako espetxeak hirugarren gradua emon deutso uztailean.

Hainbat urteetan bere kaleratzea exijitu eta makina bat ekimen antolatu ondoren, herri honen determinazioak lortu dau Txus Galdakaon egotea; etxean. Halere, bere borroka ez da eten eta bere bide juridikoa kalean lantzen jarraitu beharko dau orain.

Animo Txus!

Presoakaz batera, salbuespeneko espetxe politikak suposatzen dauan errealitate anker bezain mingarriaren erakusle gara gu be. Gure senide espetxeratuen zama guk be partekatzen dogu.

Halere, urte guzti hauetan bidean lagun daukaguzan pertsonei esker zama hori arindu egiten da. Jendearen maitasunak, babesak eta sostenguak aurrera egiten laguntzen gaitu. Elkartasunaren bidez ziurgabetasuna, beldurra eta zalantzak baztertzen doguz.

Iparra galdu barik gabiz eta beti itxaropenaren kinkea piztuta.

Azken hamarkadetan euskal presoei ezartzen jakien salbuespeneko espetxe politika iraganeko errezeta da. Politika kriminal hau baztertu eta behin baino gehiagotan iragarritako aldaketari ekiteko ordua da. Espetxe politika honek eta presoak urrunduta mantentzeak ez dauka zentzurik egun. Presoak kaleratu eta gizarteratzeko ordua da!

Goazen aurrera, danak etxera!

Xabier Valenciaren eskutik

Proiektu honetarako lanean: Argitaratzailea: Aitu elkartea.

Bolibar abokatuaren sen altruista

Koordinatzailea: Jon Gomez Garai.

Erredakzioa: Beñat Armentia eta Iñigo Larrea.

Batzorde Orokorra: Julen Urrutxurtu, Agurtzane Uribarri, Iñigo de Miguel, Izaskun Rekalde, Gaizka Uriarte, Ixone Muñiz eta Alain Jauregi.

Maketazioa: Sua Estudio.

Ilustratzaileak: Irrimarra.

Inprenta: BEPSA. Banaketa: Egunon eta Correos.

Hilero banatutako ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385

Proiektu hau posible egiten dute:

X

IX. mende eta XX. mendearen hasierak aldaketa politiko, sozial eta ekonomiko ugari ekarri ebazan, garai nahasia izan zan. Legez «obra elizkoien» desegiteak alde batetik, eta bestetik behartsuenentzako dirulaguntza publikoaren gabeziak eraginda, orduko handi-mandien artean tendentzia bat sortu zan: donazioak egitea ospitaleak, tenpluak edo babesetxeak sortzeko. Horren adibide dogu Itzaga, Urgoiti Goikoa eta Reketa etxeen jabe izan zana: Bartolome Bolibar abokatua. Bere testamentuak argi utzi eban bere sen altruista. Bere ondasunen oinordeko Areatzako «Asilo Bolibar Fundazioa» izendatu eban, adinekoak hartzeko eta 10 urtetik beherako umeentzako eskola bat sortzeko. Aipatutako etxeak saldu, eta dana kudeatzeko, Areatzako alkate, epaile, mediku, notario eta parrokoak konposatutako patronato-zibila sortu eban; agindu zorrotz bategaz osatu be: «Autoridade zibil ezta elizkoi batek be ez eskuhartzea aterpearen zuzendaritzan». Ereikuntza 1926 urtean zabaldu zan.

Ohiko kolaboratzaileak: Manu Etxebarria, Edu Madina, Aitzol Altuna, Estibaliz Apellaniz, Joanes Urkixo, Yayone Altuna, Irati Bediaga, Julen Gabiria, Gotzon Barandiaran, Antton Irusta, Nerea Urgoiti, Josi Basterretxea, Xabier Valencia, Nagore Ferreira Zamalloa, Edu Olea eta Bego Martinez.

Elkarte laguntzaileak: Ganguren Mendi Taldea, Burtotza Mendi Taldea, Andra Mari Dantza Taldea, Galdakao Gogora, Etxerat, Usansolon Euskaraz, Euskaraldia eta Bagabiz euskara elkartea.

Argazkilariak: Jabi Rojo, Gotzon Almaraz, Julio Legarretaetxebarria eta Aitzol Zamalloa.

Webgunea: Aitor Espinosa eta Naiara Perez de V illarreal.

Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik Harremana: info@binke.eus Publizitatea: publi@binke.eus

www.binke.eus

Babesle ofizialak:

Binke! urria 2020 27

Izan Ahobizi edo Belarriprest

Herrietako batzordeak prest, norberaren txanda da Euskaraldian Bai Galdakaok eta bai Usansolok Euskaraldiko batzorde bana izango dute.

Aurtengo edizioak jada martxan darrai eta azaroaren 20tik abenduaren 4ra bitarte izango dugun ekitaldia gero eta hurbilago daukagu. Edizio honetan hainbat berrikuntza aurkeztuko dira eta parte hartze zabala espero da.

G

aldakaoko Euskaraldiaren aurkezpen ekitaldia pasa den urriaren 13an egin zen, eta bertan, aurtengo Euskaraldiak izango dituen nondik-norakoak zehaztu ziren.

Aurten entitateen parte hartzea sustatu da, eta kolektiboaren figurari emango zaio garrantzia. Hori dela eta, Belarriprest eta Ahobizi rolekin batera Ariguneak aurkeztu dira 2020ko edizio honetan.

Ariguneak euskaraz aritzeko gune sinbolikoak dira, eta hauen helburu nagusia gizarte aktibazioa aldarrikatzea da.

Galdakaok Euskaraldiarekiko jarrera baikorra erakutsi du, 120 entitatek baino gehiagok baiezkoa eman dutelako eta 240 Arigune baino gehiago sortu direlako. Ezin daiteke ahaztu norbanakoak ere bere zeregina izango duela, Belarriprest eta Ahobizi rolek aurreko urteetan bezala martxan jarraituko dutelako. Horren harira, Ahobizi kontzeptua euskaraz ulertzen duten guztiekin euskaraz egingo duen hiztuna izango da, eta Belarriprest, berari euskaraz egin diezaioten eskatuko duena eta bera ere ahal den heinean euskaraz saiatuko dena.

28 urria 2020 Binke!

Egin bat zuk ere!

Herrietako batzordeekin harremanetan jartzeko helbideak:

usansolo@euskaraldia.eus galdakao@euskaraldia.eus

Bestalde, Euskaraldian parte hartu nahi dutenek hiru modu dituzte izena emateko: web orrialdetik —www. euskaraldia.eus—, Galdakaon zehar hainbat komertziotan jarriko den QR kodea eskaneatuz edota lokalean bertan egongo diren eskuorriak betez. Izan ere, lokala izena eman nahi dutenentzat, materiala erosi nahi dutenentzat eta informazioa behar dutenentzat jarri da Ganekogorta kalean, eta ordutegia hurrengoa izango da: astelehenetan 09:00etatik 13:30era, asteazkenetan 09:00etatik 13:30era eta 16:00etatik 20:00etara, eta ostiraletan 16:00etatik 20:00etara.

Horrez gain, lokalean hainbat produktu salduko dira; hala nola, kamisetak, poltsak, amantalak‌ eta baita banderak ere. Banderen eginkizuna gure herria Euskaraldiaren koloreekin janztea eta

mugimendua ikusgarriago egitea da, eta lortutako dirua krisiaren eraginez arriskuan dauden euskara egitasmo eta ekitaldiak babesteko erabiliko da; baina gehienbat, Euskaraldia Euskal Herri osotik zabaltzeko.

Gainera, ekimena bukatu arte, ostiralero eta larunbatero herritik zehar mahaiak jarriko direla, Euskaraldiko materiala erosteko, izena emateko eta informazioa eskaintzeko.

Usansoloko Euskaraldiari dagokionez, herri batzordea jada martxan dago. Hasiera batean nahiko estu ibili ziren, ekainean egindako bileran sortutako batzordea oso ahula zela ikusi baitzuten, hala kontatu diote Binkeri. Baina irailaz geroztik eta beste hainbat bilera egin ondoren, talde berriak aurkeztu dira Usansoloko Euskaraldiaren batzordean lan egiteko. Momentura arte, bertako herritarrek jarrera baikorra aurkeztu dute, 20 entitatek baino gehiagok baiezkoa eman dutelako eta 40 Arigune baino gehiago sortu direlako. Usansolok ere modu presentzialean izena emateko aukera eskaini du, horretarako, 12:30etik 14:30era bitartean Kuluxka taberna aurrean edo La Caixaren egoitzaren aurrean igandero mahaiak jarriz.

Antzerkia

Musika

Ekitaldi guztiak Torrezabal Kultur Etxeko areto nagusian

Urriak 24, zapatua

Urriak 24, zapatua Anita Maravillas

LauSo

Kotondarrak

20:30-22:00 Elexaldeko Andra Mari elizan

Ordua: 18:00 Prezioa: 4,5-6 €

Doan / Andra Mari Dantza Taldea

Urriak 30, barikua

Urriak 31, zapatua

“La Pulga” eta Miren Amuriza

Izaro

Gorria

20:30-22:00 Torrezabal Kultur Etxean

Ordua: 21:00 Prezioa: 4,5-6€

Gonbidapenekin / Andra Mari Dantza Taldea

Azaroak 6, barikua

Azaroak 7, zapatua

Xake produkzioak

Kantu Kolore

Fadoak entzuten zituen gizona Ordua: 21:00 Prezioa: 4,5-6€

Ametsen urtebetetzea

RPS 258/15 M.Miguel Herrero D.O.O Y Audioprotesista

Ordua: 18:00 Sarrerak: 4-6 €

Ikusmena eta entzumena Bizitza gehiago ematen diegu zure zentzumenei Juan Bautista Uriarte, 19. GALDAKAO Telefonoa: 94 456 59 54 WhatsApp: 688 856 690 Hauetan ere bagaude!

ikusmen eta entzumen zentroa

Binke! urria 2020 29

30 urria 2020 Binke!

Binke! urria 2020 31