BINKE 037 Apirila 2019

37. zenbakia • 2019ko apirila

ANDREA ARRIZABALAGA KAZETARIA

«Ni behintzat ez naiz nire irudiaren esklabo sentitzen»

Andrea Arrizabalaga Kazetaria

«Badakit nire hitzek min TESTUA: JON GOMEZ GARAI Argazkiak: GOTZON ALMARAZ

G

ure etxeko egongelara sartzen da egunero, ETBko albistegien bitartez, munduan gertatzen direnak guri kontatzeko. Bost urtez Teleberriko aurkezle izan ostean, kaletik aritzen da zuzenekoak egiten, berak ikusi eta ikertzen dituenak protagonista egiten. Bazen ba norbaitek protagonista bilakatzeko garaia kazetari eta aurkezle galdakoztarra.

Kontziente zara albisteak milaka pertsonei kontatzeak dakarren arduraz? Bai, derrigorrez. Kazetaria izateak hori dakar, horregatik ezin dituzu gauzak edozein modutan kontatu. Gaiaren arabera, albistea asko zaindu behar da, «amarillismoa» saihestu ahal den neurrian, objektiboa izan... Badakit nire hitzek eragina izan dezaketela, min egin dezaketela. Gauzak ondo kontatzea izan da betidanik nire ardura. Badakit ezin dudala mundu guztia gustora utzi, baina saiatzen naiz.

Andrea Arrizabalaga Lorenzo 1981, Galdakao Ikus-entzunezkoen komunikazio ikasketak eginda, bekadun sartu zen EiTB taldean, eta geroztik bertan dabil lanean. Azken urteak, bereziki, albistegietan egin ditu Andrea Arrizabalaga kazetari galdakoztarrak, bai platoan zein platotik kanpo ere, eta hain zuzen horiek dira bere ibildetik gogoratuko dituen bi mugarri: asteburuko lehenengo txanda egin zuenean, hasiberritan, eta Teleberriko aurkezle hasi zenean.

Bere ereduez galdetzean, «eredu ezagunik» ez duela dio, baina bai asko irakatsi dioten lankide finak.

Beti egon gura izan duzu lanbide honetan, ezta? Hasiera batean ez dut uste zerbait kontzientea zenik. Aita kameraria zen orduan eta askotan egiten genituen grabaketak, jolasteko... Behin albistegi bat grabatu genuen nire logelan. Albiste guztiak asmatutakoak ziren, denek animaliak zituzten protagonista. Altxor bat bezala gordetzen dut. Oso grabaketa berezia da niretzat. Premonitorioa-edo...

Teleberriko aurkezle ere ikusten zaitugu tarteka, baina ez beti. Zergatik? Bost urtez egon nintzen gaueko Teleberriaren gidaritzan, oso etapa berezia izan zen, aberasgarria, batzutan gogorra ere bai. Ez da lan erraza eta konturatzen zara ez zarela mundu guztiaren gustukoa, hori latza da. Zure lana publikoa da eta hori eramaten ikasi behar da. Iritziak, azken finean, iritziak dira, subjektiboak beti. Orain tarteka aurkezten dut, baina gehienetan kalean nago zuzenekoak egiten.

Telebista mundua ez omen da batere egonkorra, zuk ere hala uste duzu? Duda barik. Gaur gailurrean zaude, hurrengo egunean… auskalo! Audientziek agintzen dute, eta audientziak oso kapritsosoak dira.

Ordea, Teleberriko aurkezle izatea da edozein berriemailek desio duena. Zuk zelan lortu duzu? Prozesu luzea izan zen. Lanbide guztietan gertatzen da, ezta? Behetik hasten zara eta pixkanaka gero eta ardura handiagoak dauzkazu.

Urtetik urtera hazi egiten zara. Kazetari ona nintzela erakutsi nahi nuen, kazetaritza maite nuela, eta esan bezala, kontziente 2 apirila 2019 Binke!

ala ez, txikitatik neukan buruan aurkezteko grina hori. Kasting asko egin nituen eta azkenean... lortu nuen.

Zelan gogoratzen duzu zure lehenengo Teleberria? Hitz batean deskribatu behar badut, urduritasuna aukeratuko nuke. Urduri negoen, oso urduri eta airean sartu aurreko segundo horiek amets bat bezala gogoratzen ditut, neurri batean surrealista iruditu zitzaidan. Teleberri bat aurkeztu behar nuen!? Nik!? Eta gero denborarekin konturatzen zara beste lan bat dela, ohitu egiten zara eta akabo urduritasuna.

Asier Odriozola izan zenuen platoko kide. Bai, eta berak esan zidan lehenengo egunean, airean sartu baino lehen:

n eman dezaketela»

«Goazen disfrutatzera, Andrea!». Lehenengo Teleberri horretan ez nuen asko disfrutatu egia esan, baina orain aurkezten dudan bakoitzean izugarri disfrutatzen dut.

Telebistako pertsonaia publikoak irudiaren esklabo al dira? Ez nuke esango horrenbesterako denik. Ez behintzat nire kasuan. Nik ez dut hori ezagutu. Egia da ekipo bat dagoela estilismoa erabakitzeko, eta asko zaintzen direla makilajea eta jantziak, baina ni ez naiz irudiaren esklabo sentitzen. Irudia ez da inportanteena. Hala ere, baliteke kanpoko pertzepzioa hori izatea. Esaterako, niri askotan esaten didate: «Ze guapa zeunden aurreko egunean soineko horrekin». Hori ez diote esaten gizon bati. Neskei bai. Guapa nengoen, ederto, baina

ondo egin nuen nire lana? Kazetaria naiz, ez modeloa. Badakit agian ez dela politikoki oso adierazpen zuzena, baina esan nahi dut askoz gehiago gustatzen zaidala nere lana baloratzen dutenean. Ororen gainetik kazetaria naizelako.

Emakumeari gehiago exijitzen zaio beraz edertasunen kanonari eustea? Bai, zoritxarrez. Nik ordubete ematen dut makilajean, eta gizon batek hamar minutu besterik ez. Atera kontuak. Guri begiak «egin» behar dizkigute, eta horretan soilik ordu erdi-edo ematen dute, ilea garbitu egunero, orraztu... gero astero probatu behar ditugu jantzi ezberdinak eta gizonen kasuan, ba hiruzpalau traje eta korbata dituzte eta listo.

Askoz zailagoa da guretzat, eta deserosoagoa.

Binke! apirila 2019 3

Deserosoagoa, zergatik? Pentsa, takoiekin aurkeztu behar dugu eta platotik mugitu, eta nik ez ditut sekula takoiak erabiltzen! Platoan ikasi dut, eta hasieran ez zen batere erraza izan, erortzeko zorian egon naiz behin baino gehiagotan. Beti galdetzen diet estilistei zergatik ezin dudan aurkeztu takoi gabeko zapata polit batzuekin, baina ezinezkoa da, erantzuna beti da takoiek estilizatu egiten dutela.

Audientziek agintzen dute, eta oso kapritsosoak izaten dira

Albistegietako emakumeek adinez nagusiagoak dirudizuela diote askok. Zergatik? Niri askotan esan didate hori.

Kalean, supermerkatuetan, tabernetan... «Baina zu? Teleberrikoa zara? Ume bat zara gero!». Aitortu behar dut hori bai gustatzen zaidala... aurrez aurre gazteagoa ematen dudala. Baina bestalde, batzutan pena ematen dit, ze horrek esan nahi du telebistan ematen duzun irudia ez dela zure benetako irudia.

Platoan ikasi dut takoiekin ibiltzen, nik ez ditut sekula erabiltzen eta

Emakume batek sinisgarritasuna izateko «meritu» gehiago egin behar al ditu? Uste dut, oro har, arlo guztietan esan nahi dut, emakumeoi gehiago kostatzen zaigula dena, baita sinesgarritasuna lortzea ere. Gaztea bazara, gaztea zarelako; berria bazara, berria zarelako; guapa bazara, guapa zarelako... Oso zaila da, bai. Eta askoz zailagoa daukagu hasiberriak garenean, oztopo eta estereotipo gehiago gainditu behar ditugulako, gizonek baino. Ez dut esan nahi beraiek erraz daukatenik, baina gure egoera oso ezberdina da.

Inoiz eman dudan albisterik onena, nire haurdunaldia!

Askorentzat eredu bazara, ez da bakarrik iritsi zaren lekura iritsi izanagatik, bertara iritsi ahal izateko euskararekin ere hamaika ahalegin egin behar izan dituzulako izango da, ezta? ETBn sartu nintzenean euskaldunberri oso oso oso berria nintzen eta hasiera zaila izan zen niretzat. Nire hizkera ez zen egokia, nabaritu egiten zen mintzatzerako orduan eta, beraz, komunikatzeko orduan nire praktika falta. Horregatik behetik hasi nintzen, burtsetako informazioa egiten.

Erredakziotik aparte zegoen bulego batean egiten nuen lan, eta hor egon nintzen hizkera hobetzen eta euskara zaintzen.

Gero asteburuko txandara pasa nintzen eta orduan ikasi nuen dakidan guztia. Nire orduko editoreak nire aldeko apustua egin zuen eta asko irakatsi zidan.

Garrantzia handia eman zenion beraz euskara ondo menperatzeari, lanagatik bakarrik? Bai, oso garrantzitsua zen eta da niretzat. Baina ez bakarrik lanagatik. Euskaltegian hasi nintzenean unibertsitatean negoen, eta argi neukan euskara ikasi behar nuela. Galdakao herri euskalduna da eta euskaraz hitz egin nahi nuen nire herrian. Gatza da ohiturak alde batera uztea eta bapatean euskaraz hastea mundu guztiarekin, batez ere harremanak erdaraz lantzen dituzunean, baina pixkanaka egiten duzu eta orain, atzera begira, harro sentitzen naiz. Euskaldun berri bakoitzak freskotasuna ekartzen du.

Behin esaldi hori irakurri nuen eta buruan daukat beti.

Menperatzeaz ari garela, behin ETBko saio batean onartu zenuen migrainak sufritzen dituzula tarteka. Horrek zelan menperatzen dituzu? Hamahiru urte nituenean izan nuen migrainen berri aurrenekoz, eta ordutik beti sufritu ditut.

Urtean lau, sei, batzutan hilabetero... Inork ez dizu esaten zer4 apirila 2019 Binke!

gatik, zerk eragiten duen migraina, botikak ematen dizkizute eta kito, baina ez dago prebentziorako ezer. Nik denetarik probatu dut: medikuntza tradizionala, homeopatia, oin-reflexologia, masaje bereziak, dieta aldatzea... eta uste dut egin dudan gauzarik onena glutena uztea izan dela. Duela bizpahiru urte utzi nuen —ez erabat, etxetik kanpo oso zaila delako— eta ordutik nire migrainak askoz ere suabeagoak dira.

Zuzeneko bat grabatzen ari zarela izan duzu horrelako agertzerik? Ez, zuzeneko batean ez, kalean ez behintzat. Eta platoan ere ez. Esaten dute urduri edo «alerta» zaudenean ez dela migraina agertzen, lasaitzen zarenean agertzen da normalean. Hala ere, gertatu zait erredakzioan egon, Teleberri edo zuzenekoren bat prestatzen eta migraina agertzea... Normalean gela ilun batera noa eta, migrainaren arabera, etxera joaten naiz edo lanean jarraitu. Teleberri bat baino gehiago egin dut buruan «mailu» bat «kolpeka» dudala...

Aspaldiko beste telebista saio batean amatxorekin agertu zinen kameren aurrean. Harreman polita antzematen zen bion artean! Ama oso inportantea da nire bizitzan, funtsezko zutabe bat. Dena kontatzen diot eta behar dudanean hor dago beti, laguntzeko prest. Betidanik izan dugu harreman ona. Haurtzaroan, nerabezaroan eta orain. Askotan esaten da ama bat baino ez dagoela, eta nire kasuan esan behar dut nirea bakarra dela munduan. Asko maite dut, bai, asko.

Behin harreman politak aipatuta, zuk baduzu laguntxu berezi bat... Katuekin erabat maiteminduta nago! Liluratu egiten naute, orduak emango nituzke euren jolasak eta erreakzioak ikusten. Badakit jende askok ez dituela asko estimatzen, baina nik uste dut hori ezjakintasuna dela. Nik bat daukat, Goku, eta ez dut bizitza ulertzen bera gabe.

ELKARRIZKETA ANDREA ARRIZABALAGA Zure sare sozialak erreparatuta behintzat, elikadura ondo zaintzen duzula nabari da! Migrainei aurre egiten saiatzeko dieta aldatu nuen. Hasiera batean glutena kendu nuen, gero elikagai prozesatuak, esnekiak ere bai... geroxeago konturatu nintzen haragi gehiegi jaten nuela, eta hasi nintzen pixkanaka kentzen. Ez dizut esango begetariana naizenik. Batzutan jaten dut, baina etxean saiatzen naiz dieta oso «berdea» izaten. Gauza ekologikoak erosten ditut ahal dudan guztietan.

Arin-Arin!

Zure ogibidea telebista izango ez balitz, zeri eskaini gurako zenizkioke lan-orduak? Idazteari. Idazlea izango nintzateke. Nire ametsetako bat liburu bat idaztea izan da aspalditik, nobela historikoa. Badago hortik ideia bat, zirriborro bat eta orri batzuk... baina ez da lan erraza. Agian egunen batean nire sinadura duen liburu bat ikusiko duzue dendetan, baina momentuz ametsa besterik ez da...

Kameren aurrean urduri ez jartzeko badago erremediorik? Disfrutatzea. Hori da gakoa. Eta horretarako gustatu egin behar zaizu zure lana. Istorioak kontatzea gustatu behar zaizu ba, azken finean, albisteak istorioak dira, txarrak, onak, politak, itsusiak... baina istorio txikiak.

Eta zuk, zuzenekoen aurretik baduzu beti egiten duzun «erritualik»? Ez, egia esan ez dut ezer berezirik egiten. Kontatu behar dudana asko zaintzen dut, hori bai. Gustatzen zait testu bat idaztea aurretik eta ahal den neurrian ulertuko diren hitzekin. Batzutan kazetarioi gehiegi gustatzen zaigu berba arraroak erabiltzea, kalean entzutzen ez direnak. Baina kontuan izan behar dugu kontatzen duguna denek ulertu behar dutela. Gu ez gara filosofoak edota katedratikoak, kazetariak baino, eta gertutasuna bilatu behar dugu daukagun arma bakarrarekin, hizkuntzarekin.

Zein da eman behar izan duzun albisterik txarrena? Albiste txar asko eman ditut azken urteotan, tragedia asko, eta ez nuke jakingo zein aukeratu. Egun hauetan, esaterako, Idai zikloiak Hego Afrikako hiru herrialde astindu ditu. Ehunka lagun hil dira, eta milaka desagertu, herri asko eta asko mapatik ezabatu ditu zikloiak. Baina Hego Afrika oso urrun dago, eta ziur asko laster ahaztuko dugu tragedia hori. Hala ere, horrelako albiste gehiegi eman ditut...

Eta onena? Eman dudan albisterik onena ez dut lanean eman, eta oso albiste arrunta da egia esan, baina ez niretzat. Inoiz eman dudan albisterik onena neure haurdunaldiarena izan da.

Nire familia eta lagunei haurdun nengoela esan nienean. Inoiz ez ditut ahaztuko euren aurpegiak, euren poza, euren maitasuna... Nola ez da ba izango hori munduko albisterik onena?

Eta ematea gustatuko litzaizukena? Aldaketa klimatikoa bukatu egin dela. Gizartea azkenean kontzientziatu egin dela eta naturaren aldeko aurrerapausoa eman duela. Badakit asko falta dela horretarako, akaso ez da inoiz iritsiko, eta iristen bada, auskalo non egongo naizen. Bitartean, jarraituko dut egunetik egunera aurrerapauso txikiak ematen, gutxi bada ere, gure planeta zaintzeko. •

Asteko egun gogokoa?

Zapatua Herriko txoko gustukoa?

Elexalde auzoa Liburua ala tablet-a?

Biak, irakurzale amorratua naiz!

Pelikula bat?

Wall-E Ez duzu onartzen…

Naturaren kontra egitea Zoriontsu egiten zaitu…

Liburu on batek Plater bat?

Patata tortilla Deskribatzen zaituen berba?

Burugogorra Herrian zer kenduko zenuke?

Etxe garestiak Eta zer berria jarri?

Etxe merkeagoak!

Euskarazko berbarik politena?

Ekhi Zure ametsetako bidaia?

Kubara, gaur bertan bueltatuko nintzateke!

Berba egin ala entzun?

Berba egin, ez daukat beste erremediorik...

Zure mesanotxean ezin da falta…

Liburu bat Abesti bat?

Brown eyed girl, Van Morrisonena

Binke! apirila 2019 5

Turistek euskara entzutea eskertzen omen dute gurean Turismoak gora egin duen hainbat udalerri euskaldunetan, bisitariek euskararekiko duten ikuspegia aztertu du UEMAk. Jasotako erantzunetan joera argia ikusten da: bisitari ia guztiek eskertu egiten dute euskara ikustea edo entzutea, eta askok berariaz hautatzen du udalerri euskaldunetara joatea.

Zisjornadia Israelera batzeko proposamena eginda dago Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak apirilaren 6ko asteburuan telebista-kate batean iragarri zuenez, Zisjordania Israelera anexionatuko du baldin eta Israelgo Parlamenturako hauteskundeak irabazten baditu. Gainera, estatu palestinar bat izateko aukera guztiak baztertu ditu, beraien «existentzia» arriskuan jarriko lukeela iritzita.

Bozketak deitzeko eskatu dio Parlament-ak Torrari

546

Internet bidezko serie eta pelikula piraten «S eriesyonkis» webaren epaiketa ha si zen apirilaren 8a n, mota honetako leh ena Espainian. Ep aiketaren lehen saioa n, webgune honek ekoizleei 546 milioi eurotako galerak sortu zizkie la adierazi zuen askusazioak .

Sarean arrantzatua María José Carrascok 1.989tik esklerosi anizkoitza sufritu izan du, eta azken urteak fase terminalean bere buruaz beste egiteko eskatzen egon ostean, bere senarrak lagundu zuen «bere desioa egia bilakatzen».

Kataluniako Parlament-ak hauteskundeak deitzeko eskatu zion Quim Torra Generalitateko presidenteari, apirilaren 4an onartutako mozioaren bidez. Guztira, 62 izan ziren mozioaren aldeko botoak (PSC, Cs, PP eta En Común Podem) eta 61 kontrakoak (JcCat eta ERC). CUPek ez zuen parte hartu.

«Espainiako Gobernura iristen bada PP, ez du dudarik izango 155a Euskadin ere ezartzeaz» RAQUEL GONZÁLEZ BIZKAIKO PP-REN PRESIDENTEA

Txiste txarra — Aizuek... Ez dakizue musulmana

naizenetik ze gaizki da-ramadan baraualdiarena...

Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak Gorka Knör EAko legebiltzarkide zena Europako hauteskundeetarako fitxatu duela?

6 apirila 2019 Binke!

Altsasuko historian gogoratu den manifestazio jendetsuena bizi zuen herriak martxoaren 24an, 60.000 lagunek kaleak bete zituztenean, Espainiako Auzitegi Nazionalaren epaia —tabernako borrokagatik 2-13 urte arteko espetxe zigorrak eskatzen dituena— «justizia ez dela» oihukatzeko.

PUBLIZITATEA PUBLIZITATEA

Binke! apirila 2019 7

Baditugu Binkekide +1 kanpainako lehen saridunak!

Aurreko zenbakian hemen bertan azaldu zan bezala, datozen hiru zenbakietan —hau barne—, Binkekide +1 Kanpaina dala eta, hilero Binkekide barri edo sustatzaile bi sarituko doguz atal honetan, bakoitzarentzako Aretxondo jatetxeko bina menu berezi irabazita. Lehenengo bi saridunak, beraz, beheko Binkekide hauek dira.

Zorionak eta on egin!

Alizia Legarda Legina Jose Inazio Basterretxea Polo

170tik 400era baietz!

Izan Binkekidea Eman zure babesa urteko

36 €

ordainduta

Oraindik Binkekide ez bazara, eta neurri honetako lehenengo komunikabide euskalduna babestu eta sustatu gura badozu, hauek dozuz horretarako bideak:

1. Bete beheko formulario hau, eskaneatu edo atera argazki bat eta bidali e-postaz: infobinke@gmail.com

2. Bete formularioa, moztu, eta utzi gutunazal baten, Binke izenarekin Torrezabal Kultur Etxeko atezainaren leihatilan.

3. Eskaneatu zure

IZEN-abizenAk:

mugikorraren QR irakurgailuarekin beheko kodea eta bete formularioa!

HELBIDEA:

TELEFONOA:

NORTASUN AGIRIA:

E-posta: IBAN

KONTU KORRONTEA:

8 apirila 2019 Binke!

Binkekide BAT GEHIAGO egiten lagunduko?

ENTITATEA

BULEGOA

K.Z.

KONTU ZENBAKIA

+1

Binkekide barria egiten laguntzeak, saria dauka!

Aurreko zenbakian azaldu genduan bezala, Binkeren asmoa zentzu askotan hobetzea da —beti be Galdakao eta Usansoloko euskararen erabileran eraginda— baina horretarako baliabide ekonomikoak indartu behar dauz nahitaez, Binke bere buruaren jabe izan eta etorkizunari bermez eutsi ahal izateko.

Horretarako, +1 kanpaina abiatu eban Binke argitaratzen dauan Aitu elkarteak, eta helburua argia da:

Zuk, Binkekide, beste herritar bat Binkekide egitera animatuko dozu?

Formularioa betetzerako orduan —internetez edo paperean— izena emoten dauan kide barriak Binkekide egitera nork animatu dauan adierazi beharko dau. Hori egiteagatik, Binkekide sustatzailea eta barria hileroko zozketan sartuko dira!

Komunikabideak, informazioa eta euskara ez dagoz bere egoerarik onenean. Gure prentsa hauspotzen lagunduko?

Aretxondo jatetxeko kategoriako lau menu zozkatuko doguz hilero, Binkekide sustatzaile eta barrien artean bakarrik!

Binke!

Galdakao eta Usansoloko aldizkaria

Binke! apirila 2019 9

Garrantzitsua izaten da atzera begiratzen jartzea, aurrekoengandik ikasi eta, bereziki, nondik gatozen jakiteko. Orduantxe konturatuko gara zer garen, eta horrela erabakiko dugu nora goazen.

Begiradak Testua: Nagore Ferreira Zamalloa (Galdakao Gogora) Argazkia: Espainiako Liburutegi Nazionaleko artxiboa

Euretariko baten bat ezagutzen duzu?

Argazkiko baten bat ezagutzen baduzu, lagundu Galdakao Gogora elkarteari gure memoriari izen eta abizenak jartzen, lagundu gure memoria berreskuratzen. Horretarako taldearen korreora idaztea baino ez duzu: galdakaogogora@gmail.com

E

errea hur egoan, ate joka, eta 1936ko bagilaren 15ean sartu zan bete-betean gure herrira. Francoren tropak harro eta pozarren egozan, Galdakao lorpen handia zan, eta Bilbo hantxe bertan egoan.

Askorentzat euren bizitzako egunik gordinenak hasteko egozan. Nazionalak herrian sartu ziranean hasi zan errepresinoa, atxiloketak, jazarpena... Inuntziaga txaleta behin-behineko kartzela bihurtu eben. Gaur egungo Iturrondo plazea eta Juan Bautista Uriarte kalearen artean egoan Inuntziaga. Hara eroan ebezan atxilotuak, ostean sailkatu eta kartzeletara eroateko; ba-

10 apirila 2019 Binke!

tzuk epaiketa izango eben, eta beste batzuk zuzenean fusilatu ebezan.

Ia ez dakigu ezer erretratuotako personetaz, asko Galdakaokoak izango dira, herritarrak, eta beste batzuk azkenengo momentura arte burrukan egin eben batailoietako gudari eta milizianoak.

Begirada esanguratsuak dira, batzuk zuzenean begiratzen deutsie argazkilari frankistearen objektiboari, amorruz, beste batzuk begirada apalduta daukie... Nongoak izango ete dira?

Zer jazo zan eurekaz?

Haur eta gaztetxoei pantailen erabilera mugatzea gomendatu du ikerketa batek Etxeko txikiei telebista, ordenagailu, tablet, mugikor, bideojoko eta antzekoen erabilera mugatzeko aholkua eman dute hainbat adituk, garapenerako kaltegarria delakoan.

G

ero eta ohikoagoa bilakatu da guraso zein senideentzako irtenbidea: etxeko txikia pantaila elektroniko baten bitartez entretenitzea.

Izan aulkian eserita patxadaz bazkaltzea gura dugulako, helduen artean hitz egiten ari garelako, autoan negarrik egin gabe bidaiatzea nahi dugulako... dena delakoagatik ere, eurek eskatu gabe izanda sarritan gainera, asko areagotu da pantailen erabilera haurren aisialdian. Gehiegi, hainbat ikerketaren arabera.

Azkenetariko bat Ameriketako Pediatria Akademiak eta Kanadako Pediatria Elkarteak argitaratu duten ikerketa izan da, zeinek haurraren garapen, emozio eta osasuna kaltetu dezakela ondorioztatu duten. Hementxe jakin beharreko hainbat gako:

Gehiegizko erabilerak, hauxe eragin dezake: • Emozio mendekotasun-sortzaileak sortzea.

• Harremanak izateko gaitasuna gutxitzen du.

• Depresio eta antsietatea areagotu dezake.

• Sedentarismoak haurren obesitatea dakar.

• Garapen zerebrala, sormena eta irudimena mugatu.

• Umearen atseden-zikloan eragina dute pantailek, gehiegizko estimulazio bisuala dela eta.

Ikerketearen aholkua, ordu kopuru hauetara mugatzea: • 0-2 urte bitartean = zero ordu egunean.

• 3-5 urte bitartean = egunean ordu bakarra.

• 6-12 urte bitartean = bi ordu egunean.

Binke! apirila 2019 11

JOSU ZABALO BILBAO

Eskerrik asko!

A

biada bizian pasatu da Korrika 21 guretik, ariniketan. Zeozer utziko du zurrunbilo horrek, baina. Denetan garrantzitsuena hauxe: Galdakaok eta Usansolok erakutsi dutela, beste behin ere, hizkuntzaren berreskurapenerako hain beharrezkoa den herri nahia, orain artean egin izan duten bezala. Euskararen geroa errautsetan amilduko ez dena badakigu. Korrika-Euskal Herria-Euskara banaezinak dira. Hiru erreferentzi dontsuok barneratuak izan daitezen, asko lagundu du Korrikaren zentzu herritar eta partehartzaileak, ekimen zabala, dinamikoa eta bizia dela medio euskarak denon partaidetza behar du, txiki, gazte zein helduena, guztiontzat eta guztiona da. Gizarte osoaren eragina lotu nahian, hamaika pertsonaren eskuhartzeak, hotsak, lurrinak, gogoak eta lan emankorrak ezina ekinez egina esaera hutsa ez dela frogatzen dute. Erreza da pertsona bakar bati eskerrak ematea: nahikoa da eskerrik asko esatea. Trantze larriagoa da, ordea, hainbeste laguni egindako lan handia eskertzea, norbait ahaztuko duzulako beldurrez. Horregatik, ondoko formula hau erabiliko dut: mila esker Korrikan, modu batera edo bestera, parte hartu duzuen galdakoztar eta usansolotar guztioi!

12 apirila 2019 Binke!

Hiri-udalekuak badatoz, emon izena!

G

aldakaoko Udalak hiri-udalekuak antolatu ditu uztailaren 1etik 24ra. Aurten ere herriko hiru leku ezberdinetan egingo dira: Aperribain, Urretan eta Usansolon. Aurtengo udalekuak 580 umerentzat antolatu dira, eta urtero legez, pozarren parte hartuko dute eurentzat beren-beregi prestatu diren ekintza eta jardueretan.

Programaren hartzaile nagusiak Galdakaoko 3 eta 11 urte bitarteko neska-mutilak dira (2008/01/01-2016/07/01), eta proposatutako jardueren bitartez, hizkuntza ohituretan eta umeen arteko harremanetan sakondu gura da. Udalekuotan hezkidetza, integrazioa eta normalizazioa bultzatu gura da, eta edozelango ezintasuna duten pertsonen nahiz kulturara heltzeko ahalmen txikiagoa dutenen gizarteratzea eta normalizazioa sustatu.

Izena emateko epea: 2019/04/01-2019/04/12 Leku eta ordutegiak: - ESAN bulegoa: 08:00-14:30 - Euskara zerbitzua (Torrezabal KE): 08:00-14:30 - Txapelena KE: 15:30-20:30 - Aperribai HI: 09:00-13:30 / 15:00-16:30 - www.galdakao.eus/udalekuak Zozketa: maiatzak 7 Onartutakoen zerrenda: maiatzak 9 Matrikularen ordainketa: maiatzak 16-24 Informazio-batzarrak: ekainak 17-21

Informazio gehiago: hezkuntza-euskara@galdakao.net • 944010540

Bitxikeriek Bitxikeriaz josita dago mundua eta maiz gertatzen zaigu objektu bat ia egunero erabili arren, benetan zertarako sortu zen ez jakitea!

Kuterretako marka diagonalak Ba al dakizu zertarako diren kuterren labanek izaten dituzten marka diagonalak?

Erraza! Labanaren sorbatzak zorrotz egoteari uzten dionean, marka horietan presioa egin eta zatitxo hori eroriko da, sorbatz zorrotz eta berria lortuz. Horretarako, kuterrek amaieran izaten duten estalkia erabil daiteke, eta era honetan, gure atzamarrak ez ebagitzea lortuko dugu!

Praka bakeroetako errematxeak Bakeroak beti ezaugarritu izan dira jantzi gogor eta iraunkorrak izategatik, eta helburu horrekin sortu ziren, hain zuzen. Izan ere, bakeroen asmatzaileak mehatzetako lanetan erabiltzeko asmatu omen zuen arropa hau, hots, iraunkorrak izateko. Hortaz, eta praketako jostura desegin ez ziten, errematxeak jarri zizkioten poltsikoetan.

Borragomen zati urdina Askotan entzun izan da alde urdin bat duten borragoma ezagun horien funtzioa boligrafoaren tinta ezabatzea dela. Baina ez omen da egia. Badirudi bere benetako erabilera paper lodi eta zimurtsuetako markak borratzea dela eta, bereziki, estilografoetako —marrazteko erabiltzen den lumen antzeko tresna bat— tinta ezabatzea.

Tapoietako puntatxoa Konturatuko zinen, ziurrenik, tapoiak izaten dituzten edukiontzi batzuek —haginetako pastek, pomadek, kremek…— berezitasun bat izaten dutela batzuetan: tapoiaren gainaldean gorantz egiten duen puntatxo bat. Puntatxo hau edukiontziek hasieran duten estalkia zulatu eta erraz zabaltzeko balio dute. Hemendik aurrera, badakizu zelan zabaldu krema patxadaz!

NEREA URGOITI GALARZA

Lehen maitasuna

L

ehen maitasuna berezia omen da, bakarra.

Gehiengoari lehen maitasunari buruz galdetu eta maitasun erromantikoarekin oroitzen hasten da; herriko jai haietako kalimotxo zaporeko lehen musuarekin, eskutik helduta emandako paseo inuzente haiekin, mahai azpitik pasatako ohartxo anonimoekin edota txoko ilun haietan ezkutuan egindako laztan eta fereka ez hain inuzenteekin. Beste batzuek, ordea, lehen maitasuna entzun eta amak kontatutako lehen ipuina oroitzen dute, aitaren lehen irribarrea, aiton-amonekin ikasitako lehen kantak, neba-arrebekin izandako tira-birak edota beti mozkortzeko prest dagoen lagun talde zoroaren abenturak. Maitasun asko daude, bai, baina horiek burmuineko hemerotekan bilatzen hasten garen bakoitzean benetako lehen maitasuna azken apalean uzten dugu sarri, hautsez beterik eta ikusezin.

Lehen maitasuna ez al da ba norbere buruarekiko maitasuna? Eta hori bai, hori berezia da, bakarra, betirakoa, lehena eta azkena. Horrek hartu beharko luke rankineko lehen postua beti, hori baita maitasunaren zurtoina eta hortik loratzen baitira beste denak maitasunez beteriko udaberri oparo eta amaiezin bat osatzeraino.

Binke! apirila 2019 13

Apustu-etxeak

Apustuak: jokoa ala epidemia bat?

TESTUA: IXONE MUÑIZ ARANA

Gizakiok entretenimendu iturriak behar izaten ditugu egunerokotasuneko lan, ikasketa edota arazoetatik une batez bada ere aldentzeko, eta asko izan daitezke horretarako bideak. Azkenaldian, ordea, gizartean indarrez sartu den entretenimendura bideratutako «moda» batek polemika handia sortu du. Apustuak egiteaz ari gara, eta honezkero, asko dira apustuen joko horrek sor ditzakeen adizio eta kalteez serioski arduratzen hasiak direnak.

A

ski ezagunak dira orain hiru hamarkada heroinak herritar askoren bizitzetan eragin zituen hondamendi konponezinak. Ezer gutxi zekien gizarteak droga honen inguruan, baina gazte generazio baten zainetan barrura arte sartzea lortu eta horietako asko berarekin eraman zituen betiko. Neurri batean, 80. hamarkadan heroinarekin gertatu zena orain apustuekin pasatuko denarekin alderatzen du Igor Meltxor idazle, ikertzaile eta analista politikoak. Izan ere, orduko garaietan lez, «heroina txutera gonbidatzen zen bezala gonbidatzen zaituzte egun apustu-etxe askok jokatzen hasteko bonoetara». Erkaketa hori egiten du Meltxorrek argituz, lehenengo bono hori oparitu egiten dutela gainerakoak norberak ordainduko dituela jakin badakitelako. Hor hasten da, beraz, «jokoa».

Orokorrean, «joko» horretan «jausteko» geroz eta arrisku handiagoa ikusten da gainera gizartean, azken urteotan

14 apirila 2019 Binke!

Euskal Herrian zein gure lurraldetik kanpo, izugarri hazi baita apustu etxe edo joko-aretoen kopurua. Horrekin batera, noski, apustuak egiteko makinak dituzten tabernen kopuruak ere gora egin du. Gaur egun, 2.100 apustu makina inguru daude EAEn, eta horietatik 1.500 bat tabernetan edo jatetxeetan aurki daitezke. Baina apustuak egiteko modu bakarra ez da makinak dituzten lokaletara joatea, online ere egin baitaitezke. Datuek erakusten dutenez, espainiar estatuan online egiten den jokoaren industria, esaterako, bost urtetan 229 milioi euro irabaztetik 560 milioi irabaztera pasa da.

Apustuen munduan murgildurik dauden enpresa horiek guztiek egiten duten publizitateak, bestalde, hertsiki loturik egon behar du irabazten duten diruarekin. Eta horren adierazle da apustu etxeek publizitatean eta «ongi etorria egiteko bonuetan» gastatzen duten diru kopurua ere makala ez izatea. Espainiar estatuan El Corte Ingles publizitatean gehien inbertitzen duen enpresa izanik —2017an ia 90 milioi

Fortnite: gazteenentzako «goxoki» pozoitua Apustuak egiteko joera bolbora moduan zabaltzen ari da gazteen artean, baina ezin adizioa sor dezaketen beste jolas batzuk ahaztu, esaterako, azkenaldian gazte asko eta askoren ahoetan –zein eskuetan– dagoen «Fortnite» izeneko bideo-jokoa.

Adituek diotenez, 250 milioi erabiltzaile ditu dagoeneko, eta 8.000 milioi dolarretan balioztatutako negozioa da. Jolas honetan, jokalariak edo talde batek gudu bat irabaztea du helburu, eta gazteek euren lagunekin aldi berean jolasteko aukera dute.

Bideo-jokoa adizioa sortzeko asmatu dela diote askok, eta honezkero, hainbat dira jolas honek eragiten dituen efektu kaltegarriengatik hura debekatzea eskatu duten plataforma edo pertsonak. Erraz deskargatzeko aukera ematen du, doakoa da eta gainera ulerterraza. Hiru elementu horiek adizioa sortzeko gakoak direla uste dute askok, eta datuek argi erakusten dute: umeek 6 eta 10 ordu bitartean pasatzen dituzte jolas honetan «harrapaturik». Ikerketa batzuen arabera, geroz eta altuagoa da bideo-jokoekiko adizioa duten gazteen kopurua; egun, 13 eta 17 urte bitartekoen %1,5 heldu da hauen menpe egotera. Hain da larria egoera, ezen Munduko Osasun Erakundeak bideo-jokoekiko adizioa desoreka mentaltzat hartzeko asmoa omen duen.

Binke! apirila 2019 15

Eskolak gertu daudenean, zer?

A

pustu-etxeen polemikak askorako ematen du, eta horren baitan beste alderdi batek ere ardura piztu du gizartean; apustu-etxeak edo joko-aretoak eskoletatik hurbilegi egotea, alegia. Honekin lotutako kasu bat baino gehiago agertu da jada gurean, eta horren adibide da aurreko urteko urrian Gasteizen gertatutakoa.

ETBko «Está pasando» programan agerian utzi zuten bezala, Gasteizko Txagorritxuko auzokideak beldur ziren joko-areto bat eskolatik hurbilegi dagoenez, «adinez txikiak direnek ere sarbide errazagoa izango dutelako».

Herritar askok ez dute nahi gazteek horrelako aisialdi motak normaltzat hartzea, eta horregatik, euren ustez, «ez da lekurik aproposena horrelako lokal bat zabaltzeko».

Hala ere, Txagorritxuko hau ez da EAEn dagoen kasu bakana, Bilbo aldean ere horrelako beste egoeraren bat ere identifikatu baita. Kalteak eragingo ote dizkiete horrelako egoerek gazteei?

Gazte antolakundeko kideek argi ikusten dute egoerak norabide kezkagarri eta larria hartu duela, ez baitira gutxi inguruan ere eguna apustuetan murgildurik pasatzen dituzten gazteak. Euren hitzetan, apustu etxeen atzean «txanponaren bi aldeak daude: irabazleak eta galtzaileak», eta lehenengoak, hau da, «apustu etxeetako jabeak poltsikoak diruz betetzen ari diren bitartean, milaka gazteren eta ingurukoen bizitzak suntsitzen ari dira». Egoera honi berandu izan baino lehen aurre egin behar zaiola gaineratzen dute Galdakaoko Ernaiko kideek, apustu etxeen atzean «miseria baino ez dagoelako batzuentzat: menpekotasuna, biolentzia, zorrak eta pobrezia».

Hitzaldi berean, Igor Meltxor hizlariak «arazoa eta adizioa gazte eta etorkinetan ikusten hasi dela» azpimarratu zuen. Horrez gain, espainiar estatuan zehar apustu etxeak auzo txiroenetan jartzen dituztela gaineratu zuen, baina Euskal Herrian edonon ikus daitezkeela, «euskaldunok kirola eta apustuak nahasteko izan dugun tradizioaren seinale».

Hala ere, eta nahiz eta itxura denez, arazoa handituz doan, Meltxorrek adierazten du «EAEn ez dela interesatzen apustu etxeak debekatzea, enpresa hauen atzean pertsona oso ezagun eta alderdi batzuk daudelako».

Mobilizazioak herrietan. Geroz eta gehiago dira apuseuro—, azken honek baino diru gehiago uzten dute apustu etxeetako enpresek urtean zehar, gutxi gorabehera 103 milioi euro denen artean.

Hala ere, apustu enpresek publizitatean uzten duten dirua edo izan ditzaketen irabaziek baino, gizartean alarma gorria, bereziki, apustuek gazteen artean —adingabekoak barne— duten arrakastagatik piztu da, geroz eta gehiago baitira mundu horretan sartzen ari direnak. ETBko 360º programan apustu etxeen gaia jorratu zutenean emandako datuek adierazten dutenez, Bigarren Hezkuntzako ikasleen %33k onartzen du kirol apustuak egiten dituztela, beraz, ikasle guztien heren batek. Gazteen artean apustuak egiteko joera handitu izanak ardura piztu du gizartean, eta ludopaten bataz besteko adina nabarmenki jaitsi izanak ez du horretan laguntzen.

Izan ere, datuek diotenez, hamar urte baino gutxiagoan, ludopaten bataz besteko adina 15 urtetara jaitsi da, adinez nagusi direnen azpitik dago zifra, hortaz.

Erantzuteko beharra. Apustuek orokorrean, baina batez ere gazteen artean sor ditzaketen adizioaz gizartea kezkatuta dagoela nabari da, eta herritar asko egoera horri konponbide bat topatzeko nahian hasi dira dagoeneko. Horren harira, eta erantzun bat emateko beharrak hala bultzatuta, pasa den otsailaren 14an, Galdakaoko Ernai taldeak «Jokoa ez da errenta» hitzaldia antolatu zuen: «Apustuen gorakada euskal gazteria gogor kolpatzen ari dela antzeman genuen, eta gaia sozializatzen hasteko aukera egokia iruditu zitzaigun», argitzen du gazte antolakundeak. Hitzaldia Igor Meltxorrek eman zuen, eta Ernaiko kideek diotenez, hitzaldi horrek «batetik, arazoaren benetako dimentsioaz jabetzen lagundu zigun, logika kapitalistari erantzuten dioten interes ekonomiko eta politikoen baitan ematen delako apustu etxeen fenomenoa eta, bestetik, internet bidezko apustuak gazteriaren lehen arazo direlako».

16 apirila 2019 Binke!

tuek ekar ditzaketen arazo eta albo-kalteak ikusten eta komentatzen hasiak direnak, baina kasu batzuetan, polemikak «berbaldiaren» mugak ere gainditu ditu honezkero. Honen adibide da Azpeitian azken hileetan gertatu dena. Izan ere, urriaren 31n herrian bertan zabaldu zuten apustu etxearen aurkako ekimen iraunkorra abiarazi zuen Elkar-ekin izeneko taldeak, «urte gutxian apustuen fenomenoak sekulako gorakada» izan duela ikusita eta «honek ekar ditzakeen ondorioez kezkatuta». Urtarrilean hasi zituzten protestak, ostegunero elkartuz eta herrian «apustu etxerik nahi ez zutela» aldarrikatuz.

Guztira, hamar elkarretaratze egin dituzte hileotan, eta hamargarrena martxoko azken ostegunean egin zuten.

Elkar-ekineko kideek diotenez, burututako ekimenaren inguruko «balorazioa positiboa izan da», alde batetik, «herriko jende ugari batu delako aldarrikapenetara» eta, bestetik, egindakoa «apustu etxearen aurkako zuzeneko presioa mantentzeko baliagarria izan delako». Gainera, egindako ekintzek Azpeitiko taberna bateko nagusiak lokalean zuen makina txanponjalea kentzeko ere balio izan duela diote ekimeneko eragileek, «herrian apustu etxeen auzia gizarteratzeko abiatutako dinamikek zer pentsatua eman diotelako».

Herritarrek argi dute hori dela bidea, eta gainerako lokaletako jabeak gauza bera egitera animatzeaz gain, ekimenarekin jarraitzeko erabakia erakutsi dute: «Behin honaino iritsita ez dugu atzera egingo, eta hurrengo pausoa asteotan herriko tabernetan dauden makinen inbentarioa egitea izango da».

Hala ere, Azpeitikoa ez da izan herrietan apustu etxeen kontra egin duten mobilizazio bakarra, adibidez, Gasteizko Judimendi auzoan ere polemika honen kontra altxatu baitira. Pasa den larunbatean «Judimendik joko-aretorik ez» dinamika abiarazi zuten hainbat herritarrek, inguruan bertan duten joko-aretoak «bertako auzobizitza arriskuan jarriko duenaren beldur». Horretarako bi proposamen luzatu diz-

Apustu-etxeak kiete auzokideei: bata, joko-aretoarekiko «desadostasuna erakutsiko duen txapak» soinean eramatea eta, bestea, lokal horren «aurkako jarrera erakutsiko duten banderolak» zintzilikatzea. Horrekin batera, «aretoan ez kontsumitzeko konpromisoa hartzera» animatzen dituzte herritarrak.

Osasuna jokoan. Herritarrak apustuen «epidemiarekin» kezkaturik daudela begi-bistakoa da, eta herrietan antolatzen ari diren ekintza zein hitzaldiak dira horren erakusle. Hala ere, apustuek sor dezaketen menpekotasunaz ohartarazteaz gain, adizioan jausi direnak laguntzea ere ezinbesteko lana da, eta Bizkaian horretaz arduratzen den profesional talde ezagunenetarikoa da Ekintza Aluviz elkartea. Ludopatia pertsonek modu konpultsiboan jolaserako eta apustuak egiteko beharrizana sentitzen dutenean gertatzen da, eta honek negatiboki eragiten dio kaltetuari, baina baita bere familia eta ingurukoei ere. Ekintza Aluvizeko kideek —eta gaian adituak diren beste hainbatek— diote jokorako adizioa ez dela bizio bat, gaixotasun bat baizik, eta garrantzitsua dela gizarte osoa ere horren jakinaren gainean egotea.

Hainbat dira errehabilitazioan dauden edo egon diren pertsonak, eta horien testigantzak ere bildu izan dira maiz.

ETBko 360º programan, esaterako, elkarrizketatuetako askok onartzen zuten arazoak izan dituztela apustuekin, eta ez dela erraza izan bertatik irtetea. Batzuek aitortzen dutenez, «jokatutako lehenengo apustua irabazi izana izan da arazoa», harrezkeroztik apustuak egiten jarraitu baitzuten.

Gainera, jokoan sartuta egon diren askok diote «momentuan bertan irabaziak baino ez zituztela ikusten», eta «zaila zela konturatzea galtzen ari ziren diru kopuruak irabaziak gainditzen zituela».

Bestalde, gehienak bat datoz diotenean hasieran jolas soila zena, beste zerbaitetan bihurtzen hasi zela gero: «Hasieran gurasoei egia esaten nien, baina gerora, apustuak egiten joateko aitzakiak eta gezurrak asmatzen hasi nintzen, eta gurasoei diru dezente lapurtzera ere heldu izan naiz», dio errehabilitazioan dagoen 20 urteko gazte batek.

Txanponaren beste aldea. Apustuek eta jokoak azkenaldian eragin dituzten kontrako iritzi anitz plazaratu ditugu orain arte, baina beste gehienetan bezala, txanponak, kasu honetan ere, beste alde bat du: apustuen edota jokoaren munduan lan egiten dutenen ikuspegia.

Galdakaon, adibidez, badago joko-areto bat, non mota guztietako makinak aurkitu daitezkeen. Bertako ugazabarekin harremanetan jarri da Binke, baina honek ez ditu Binkeren

Apustuen lege, ondorio eta zenbakiak gurean Legeak onartzen dituen gehienezko etxe apustuak 75 dira, EAEn 72 daude dagoeneko.

210 joko-aretorentzako lizentzia dago, eta baimen-kupoa agorturik dago.

EAEn bi kasino daude —bata, Bilbon eta bestea, Donostian— eta 14 bingo areto.

Makina txanponjaleetan lehen gastatzen zena baino askoz gehiago gastatzen da orain apustuetxeetan.

Munduko estatistiken arabera, apustuen %75 galtzen da.

Espainiar Estatuan dauden suizidioen %20 ludopatiak eragindakoak dira.

Joko-areto batetik bestera gutxienez 500 metrotako tartea egon behar da.

Apustu-etxeen artean, 200.

galderak erantzun nahi izan, bere lokaleko makinak kudeatzen dituen enpresako buruak hala aginduta, «une honetan Eusko Jaurlaritzarekin lege aldaketaren bat negoziatzen» ari direlakoan. Hala ere, aretoko arduradunak argi utzi dio Binkeri karnetak «beti» eskatzen dituztela, «adinez txikikoa izan daitekeela uste dugunean». Gainera, kontrolak eta ikuskapenak «astero eta edozein ordutan» jasotzen dituztela dio, eta azken aldian apustuak «gerra pixka bat» ematen ari direla onartu badu ere, eurek arazorik inoiz izan ez dutela azpimarratu.

Galdakaoko joko-areto honetan bezala, beste lokal batzuetan ere —tabernak barne— apustu etxeek hainbat enpresatako makinak izaten dituzte. EAEn RetaBet, Codere eta KirolBet dira makina horiek kudeatzen dituzten hiru enpresa handienak, eta Binkek euretariko birekin harremana izan badu ere, batek erreportaje honetan parte hartzeko ezezkoa eman eta besteak «denbora» eskatu dio medio honi erantzun ahal izateko. •

Binke! apirila 2019 17

Osasuntsu MANU ETXEBARRIA AYESTA

Aste Santua

A

ste Santuaren herri-zentzua aldatzen etorri jaku uritartze leku-denporetan. Baina atzera begiratzen badogu, Aste Santua eleiz kutsuz beterik egoan eta jendea eleizkizunetara joaten zan hutsik egin barik.

Eleiz kultura indartsu horren ezaugarri lez, Gorbeialdeko herri-esaunda pare bat aipatzea baino ez dago. Aikomenzan.

«Aldi baten, baserritar bat, eleizkizunera barik ote bila joan zan basora Bariku Santuz zapatuan labesua egiteko. Baetorren ote-karga lepoan dala eta halako baten, ote-karga eta guzti aidean joan eta ilargian geratu ei zan kondenaturik lurretik ikusten diran gerizpeak sortuz».

«Beste baten, beste baserritar bat be, eleizkizunera barik, egur-abarretan joan zan Bariku Santuz. Baekarren lepakada-egur alozokoa eta bidean datorrela musker endemonino batek haginka egin ei eutsan bernatik eta inondik eta inora be ezin soltatu. Bota egurrok eta eleizara joan zan. Abadeak, fetura horretan ikustean, bedeinkazinoa bota eutsan eta esan, bedeikazinoaz gain, musker hori ez jakola bernatik soltatuko harik eta zazpi herritako kanpai-hotsak entzun arte». Halantxe gertatu ei zan.

Gaur ez dago lehengorik.

18 apirila 2019 Binke!

«Zientzia farmazia-interesen esku dagoela ematen du»

I

ngurugiro Zientzietako karrera amaitzean, Gorka Menendez Bacetak (1986, Galdakao) tesia etnobotanikari buruz —landareen erabilera tradizionala ikertzen duen zientzia— egitea erabaki zuen.

Bost urtez aritu zen Gorbeialdeko baserrietatik adinekoei elkarrizketa etnografikoak eginez eta sendabelarren inguruko datuak jasoz.

Medikuntza ofizialak gure beharrizan guztiak asetzen dituela uste duzu?

Medikuntza ofizialak milaka lagunen osasuna kudeatu behar du eta horrek asko mugatzen du gutariko bakoitzarengan jartzen duen arreta. Ospitaleak normalean masifikatuak egoten dira eta askotan gu eroso sentitzea baino, modu efizientenean «konpontzea» helburua duten faktoriak dirudite. Gainera, gehienetan medikalizazio altua izaten da gaixotasun askori erantzuteko modu bakarra.

Ba al dago medikuntzan aurrerapenak lortu izanagatik ordaindu beharreko preziorik? Ezin da ukatu medikuntza ofizialak aurrerapen nabarmenak egin dituela. Kontua da ematen duela gaur egungo zientzia medikoa farmazeutiken interesen eta oro har interes kapitalisten atzaparretan harrapatuta dagoela. Horrek kolokan jartzen du eduki beharko lukeen izaera sozialaren funtsa; hau da, ongizate orokorrari erantzun beharra.

Zer ikas dezakegu baserrian erabiltzen zituzten sendabelarretatik? Medikuntza ofizialaren hutsuneak direla eta, jende askok terapia alternatiboetara jotzen du, eta gurean bereziki, euskal baserrira. Bertan erabiltzen zituzten sendabelar asko, gaur egun erabili ahalko genituzke eta eraginkorrak direnak. Beste asko medikamentu berrien iturri izan dira. Printzipio berriak topa genitzake sendabelar horietan. Baina herri medikuntzak ere bere mugak zituen eta jende ugari gaur egun osatzeko errazak diren infekzio eta gaixotasunengatik hiltzen zen.

Zelako eraginkortasuna daukate egun modan dauden terapia «alternatiboek»? Terapia horietako asko mistizismo hutsean oinarrituz gaixoen etsipenaz probesten dira. Bestetan, intentzio onarekin bada ere, tratamenduaren funtsa plazeboak osatzen du, eta hori ez da zertan txarra izan; osagai sinbolikoaren bitartez osatzen gaituela esan nahi du, psikologiaren bitartez. Askotan hobekuntza bat eman daiteke, baina gaixotasun gehienentzako horrek bakarrik ez du balio.

publierreportajea

TXORIERRI POLITEKNIKA IKASTEGIA

Galdakaotik gertu Batxilergoko Metodologia eraldatzen ari gara Metodologiaren inguruko hausnarketak, ikerketak eta berrikuntzak batxilergora ere heldu dira. Izan ere, ikasketa maila honek proiektu eta arazoen egoera bidez lan egiteko aukera nabarmenak eskaintzen ditu, ikasleek egoera errealetan oinarrituz ikas dezaketelarik.

B

ide berri honi ekin nahian, 2017-2018 ikasturte hasieran Ikastolen Elkarteak antolatutako ikastaroa burutu zuten Politeknika Ikastegia Txorierriko bi irakaslek, ÂŤBatxilergoa eredu konpetentzialean, hastapen teorikoakÂť ikastaroan hain zuzen ere. 2018-2019 ikasturtean bi irakasle horiek jarraituko dute lan mintegietan parte hartzen arazo egoera berriak sortzen. Elkarteko beste ikastola batzuekin batera landutako saio teoriko bat eta zenbait saio praktikoren

ondoren, 2017-2018 ikasturtean bi proiektu gelaratzea lortu genuen, bata adar zientifikoan ari ziren ikasleei egokitutakoa eta bestea aldiz, arlo teknologikoagoak landuko zituena. 20182019 ikasturtean ebaluaketa bakoitzean proiektu bana gelaratuko dugu arlo humanistikoek ere parte hartuko dutelarik.

Orain arte batxilergoko lehen mailako ikasle guztiek burutu dituzte proiektu hauek, baina datozen ikasturteetan bigarren mailako ikasleek ere parte hartzea dugu helburu.

Proiektu hauek maila eta egoera jakin bat bizi duten ikasleentzat egokiak izan daitezen, hala ere, ikuspegi zabal eta anitza eskatzen dute, euren baitan ondorengoak jaso behar dituelarik: Testuinguru esanguratsuak aukeratzea ezinbestekoa.

Eguneroko bizitzako testuinguruan kokatutako benetako arazoak, funtzionalak eta erabilgarriak.

Egiten ikasten da. Taldean lan egiteko konpetentzia garatzeko, TALDEAN LAN EGITEN jarri behar ditugu ikasleak; ahozko komunikazioa garatzeko, jende aurrean hitz egiteko aukera eman beharko diegu; erantzukizuna garatzeko, beren konpromisoa frogatzeko zereginak esleitu beharko dizkiegu.

Motibatzailea izan behar da. Jakin mina eta motibazioa

piztuz ezagutza berrien beharra sentituarazi behar zaie ikasleei.

Elkarrekin eta elkarrengandik ikasteko aukera eman.

Besteon beharra izanik, bestearekin elkarrekintzan hazten gara eta eraikitzen dugu gure proiektua.

Hausnarketarako aukera eman behar da. Ikaslearen autonomia lantzeko bidean eta erabakiak hartzeko konpromisuaren bila, norbera bere ikaste-prosezuaren erantzulea izan behar da, hausnarketa egiteko gaitasuna izanik.

Eusko Jaurlaritzak diruz lagundutako ikastetxea

BINKE

Galdakaok azken eraso matxista salatu eban

GOTZON ALMARAZ

JULIO LEGARRETAETXEBARRIA

Galdakaoko Urreta auzoan 50 urteko gizon batek bere emaztearekiko eukan urruntze-agindua hautsi eta kalean bertan erasotu omen eban biktima martiaren 31n. Ertzaintza lekura gerturatu eta unean bertan atxilotu eban gizona. Herrian eraso sexistarik onartuko ez dala salatzeko, Galdakaoko mugimendu feministak elkarretaratzera deitu eban apirilaren 5ean.

Txusen aldeko aldarria, Bilbora

Korrikaren aldeko bertso saioa

Martxoaren 16an Bilboko zazpi zubiak batu ziran gaixo dagozan presoen kaleratzea eskatuz, eta tartean ehunka galdakoztar be izan ziran Txus Martinen alde eginez.

Martxoaren 29an Korrikaren aldeko bertso saioa antolatu zan Torrezabalen, non Maialen Lujanbio, Arkaitz Estiballes, Miren Amuriza eta Agin Laburu aritu ziran.

20 apirila 2019 Binke!

MAIKA SALGUERO

Gortazar, bardintasunaren isla

TXELU ANGOITIA

Maria Eugenia Gortazar izan da aurtengo Bardintasun Sariaren irabazlea, ÂŤbitxigintzan enpresari eta Morea emakume taldeak lagunduko dauzan proiektua ekimena martxan jartzeagaitikÂť, azaldu eban Bego Ormaetxe zinegotziak.

UDALA

Apirilaren 5etik Bizkaibusek, gure geltoki ofizialetatik kanpo be, bakarrik doazan emakume erabiltzaileen eskariz gelditu beharko dau, 22:30etik 06:30era bitartean.

BINKE

Gurean be, Bizkaibus emakumeen zaindari

Kaiolaren edizio barria bidean!

Gustu guztietarako musika dator

Bi egunetan, EEBB, Alemania, Frantzia eta Holandatik etorriko diran taldeek musika esperimentalaren erdigune bihurtuko dabe Kaiolaren IV. edizioa, ekainaren 7 eta 8an.

Apirilaren 13an Hesian eta Modus Operandi taldeakaz hasita, gustu guztietarako musika taldeak pasako dira Torrezabal Kultur Etxeko oholtzatik (ikus agenda).

Binke! apirila 2019 21

iruditan!

Argazkiak: gotzon almaraz, JULIO LEGARRETAETXEBARRIA, OSTALARITZA ESKOLA ETA BINKE

22 apirila 2019 Binke!

Binke! apirila 2019 23

21. korrika

24 apirila 2019 Binke!

PUBLIZITATEA

#IñigoAlkate #PentsatuDesberdin #denonartean #Galdakao GALDAKAO

Galdakao hobetzeko ideiak

“Metroa heldu bitartean, lanzaderak Etxebarrin utzi behar gaitu” Metroa

Lanzadera

EH Bildun apostu argia egiten dugu metroaren alde, eta proiektu propioa landu ondoren, iazko udan aurkeztu genuen. Proiektu honen ardatzak hauek dira:

Metroa heldu bitartean, argi daukagu lanzadera Etxebarrira heldu behar dela. Hori da galdakoztarrok merezi dugun geltokia.

•

L5-aren ibilbide berdina egingo duen lur azpiko trena ekarri Galdakaora.

•

Metroaren antzeko maiztasuna izango du eta geltokiak Aperribain, Bengoetxen, Galdakaoko erdigunean, Usansoloko ospitalean eta erdigunean izango ditu.

Gogora dezagun, lanzaderaren auziak luze jo zuela eta, epaitegian bukatu zuela. Sententziak lanzadera Etxebarrira joan dadin, Galdakao eta Etxebarriko udalei akordio batera iristeko eskatu zien.

•

Usansolon bat egingo du Euskotrenekin eta Arratia, Busturialdea eta Durangaldearekin konekzioa hobetuko da.

•

Proiektu honen ondorioz, libre geldituko dagaur egungo trenbide zati haundi bat, Basauritik Usansoloraino. Guk, oinezkoentzako eta motorrik gabeko ibilgailuentzat egokitzea proposatzen dugu.

Instagram: @ehbildugaldakao

@GaldakaoEHBildu

Udal gobernuak, ordea, ez zuen sententziak aipatutako akordioa bilatzeko interesik izan, agian sententzia iritsi orduko, gaia hotz zegoelako kalean. Konformatu egin ziren Boluetako geltoki eskasarekin.

EH Bildun uste dugu, sententziak zabalik utzi zuela jorratu nahi izan ez duten bide bat eta guk ekin egingo diogu. Guretzat lehentasuna izango du, Etxebarriko udalarekin akordioa lortzeak lanzadera Etxebarriraino heldu dadin, horixe baita galdakoztarrentzat konponbide egokiena.

EHBildu.galdakao

ehbildugaldakao@gmail.com

Hellydays musika taldea

«Luzarorako proiektu bat bezala ikusten dugu gure taldea» Unaik, Xabik, Dunixik eta Danik osatzen duten laukote galdakoztarrak 2018an jarri zuen abian Hellydays izeneko musika taldea. Laurak izan dira beste talde batzuetako kide, baina oraingoan, buru-belarri murgildu dira denborarekin egonkortzea espero duten proiektu berri honetan.

gara: luzarorako proiektu bat bezala ikusiko dugu taldea, presarik gabe eta inolako inposaketarik gabe, gure erritmoan.

Hellydays: izen berezia talde batentzat... Bai, berezia da, ezta? Asko luzatu zitzaigun izen bat aukeratzearen kontua, ez ginen ados jartzen. Garagardo artean irten zen Hellydays izena, oporrek —ingeleseko «holidays»— islatzen duten alde ona eta infernuak —«hell»— daraman alderdi ilunaren konbinazioak ematen zuen kutsua gustatu zitzaigun, eta horrela geratu zen. Guretzat esanahia duen hitz-jokoa da.

Aurtengo udan hasiko zarete kontzertuak ematen, ezta?

Bai, ekainetik aurrera. Barakaldoko Edaska Rock Clubean jo berri dugu, baina lotu ditugun hurrengo kontzertuak Barakaldoko El Tubo tabernan —maiatzaren 31n— eta Bilboko Shake Pub-ean —ekainaren 21ean— izango dira. Kontzertuok geure buruaren auto-balorazio bat egiteko balioko digute. Hala ere, dena emango dugu, guretzat berria izango den estiloan, eta zuontzat ere hala izatea espero dugu.

Laurak egon zarete inoiz beste talde batzuetan. Zaila da proiektu berriei hasiera ematea? Gure ustez, horrelako proiektu bat hasteak ez du zailtasun askorik, instrumentuak astintzeko irrika duten hainbat lagun batu eta kito. Zailtasuna gogo horiek mantentzean dago, edonolako oztopoak agertzen diren heinean hauei aurre egiteko gaitasun eta pazientzian, alegia. Hellydays aurretik izan ditugun proiektuek beharbada zailtasun hauengatik egin dute porrot… Nork daki?

Orain arte ikasitakoa kontuan hartuta ondorio batera heldu 26 apirila 2019 Binke!

Zuen kanta bat aukeratu beharko bazenute, zein izango litzateke? Kanta konkretu bat aukeratzea seme-alaben artean gustukoena hautatzea bezala da! Kanta bakoitzak bere arima du, izaera propioa. Baina «Every Fire» edo «Yesterday’s Replay» aipatu ditzakegu beharbada, eta kaleratu ditugunen artean, «Felicity». Gure etorkizuneko abestiek hauen izaera izango dutela uste dugu, beraz, hauek izan daitezke gure estilo propioa definitzeko lehen urratsak.

Zein etorkizun ikusten diozue Hellydaysi? Ez dugu etorkizun zehatzik espero. Momentu oro jo nahi duguna jo, gauza berriak frogatu, hanka sartu… Baina beti aurrera. Oso gustura gaude gure artean eta horrek asko errazten ditu gauzak. Orain arte hiru abesti grabatu ditugu guk geuk gure entsegu lokalean eta Youtubera igo ditugu. Ziur daukagun gauza bakarra da disko bat grabatzea ezinbesteko helmugetako bat dela Hellydaysen bidean. Noizko? Bideak berak esango digu.

Pentsio duinen alde!

Argazkiak: JULIO LEGARRETAETXEBARRIA

B!

Jarri hemen zure publizitatea publibinke@gmail.com 618 823 326 Binke! apirila 2019 27

Antzerkia

Erakusketak

Apirilak 12, barikua

Apirilak 1-12

La Zaranda

Oleoak (Txetxu Arana)

El desguace de las musas Ordua: 21:00 Sarrerak: 12/9€

Maiatzak 4, zapatua Teatro Paraiso

Xocolat

Ordua: 18:00 Sarrerak: 6/4€

Maiatzak 10, barikua Ékoma Teatro

Astelehenetik barikura 17:30-20:30 Torrezabal Kultur Etxea

Irakurle taldea Apirilak 29, astelehena «Amek ez dute» liburua Katixa Agirre 18:30 Topa taberna

Elkarretaratzea

Tendríamos que haber empezado de otra manera

Apirilak 24, eguaztena

Ordua: 21:00 Sarrerak: 8/6€

Bizkaia isilik 19:30 Iturrondo plaza

Musika Apirilak 13, zapatua

Kirola

Hesian + Modus Operandi + Koiu

Maiatzak 5, domeka

Torrezabal Kultur Etxea Ordua: 21:00 Sarrerak: 8/4€

Galdakaoko VIII. Herri Krosa

Maiatzak 3, barikua Gari & Maldanbera «Beste denbora batean» diskoaren aurkezpena Torrezabal Kultur Etxea Ordua: 21:00 Sarrerak: 12/9€

Maiatzak 12, domeka Orquesta de Cambra de L’Emporda Concerto a Tempo D’umore Ordua: 19:00 Sarrerak: 12/4€

28 apirila 2019 Binke!

Jaiak Maiatzak 10-12 Usansoloko jaiak

Jaialdiak Apirilak 14, domeka Nepaleko IV. Jaialdia 17:00 Gandasegiko arkupeetan Samsara Nepal elkartea

Maiatzak 4, zapatua Galdakaoko Gazte Eguna 10:30 Murala Mugarra ondoko tunelean (Momoak) 11:00 Zumba 14:00 Paellen aurkezpena 14:30 Bazkari herrikoia 16:00 Akabu akustikoa 18:00 Konkis poteo musikatua 21:00 Kontzertuak: Cliff, Bultz! eta Beranduegi erromeria

Mendia Apirilak 14, domeka Ganeran (822 m.)

Argitaratzailea: AITU elkartea Koordinazioa: Jon Gomez Garai Erredakzioa: Ixone Muñiz Arana eta Jon Gomez Garai Diseinua eta maketazioa: Artefakto Argazkilariak: Gotzon Almaraz, Ander Arrieta, Inocencio Goikuria, Julio Legarretaetxebarria, Jabi Rojo Ilustrazioak: Irrimarra Inprenta: BEPSA Banaketa: Egunon Lantegi Batuak eta Correos Hileko ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385 Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik Helbide orokorra: infobinke@gmail.com Publizitatea: publibinke@gmail.com

Burtotza MT

Apirilak 14, domeka Jokano – Montemayor (1.104 m.) – Repiko (1.188 m.) – Arriano Ganguren MT

Apirilak 18, eguena

Aste Santua, Andorra. Pico Pessons (2.864 m.), Pico de Peyreguils (2.703 m.), Pico de Serreta (2.912 m.)

Ganguren MT

Maiatzak 5, domeka Bizkargi (594 m.)

Burtotza MT

Maiatzak 5, domeka Aterpe eguna eta sari banaketa Ganguren MT

Maiatzak 12, domeka Galdakaoko mendietatik ume irteera, Argizai Eskaut Taldearekin Ganguren MT Binke! apirila 2019 29

HIZKI-SOPA: Aurkiktu animalia hauen izenak

Ze animalia ikusten dituzu? Eta zein ez?

30 apirila 2019 Binke!

Ordenatu barrazkiloak handitik txikira

Baserrira iristeko, bertan bizi garen lagunok osatzen dugun bidea jarraitu!

Binke! apirila 2019 31

e r u z o a k a d l Ga ! n a o k i s t l o p mazia? r a f o k a i d r a Zein da gu tobusa? u a o g n e r r hu Noz dator neikez? n i g e k a n a Zelango pl Galdakaori buruzko informazio garrantzitsu guztia

DOAKO

APP BARRIAN Deskargatu ORAIN!

Informazio gehiago: www.galdakao.eus DISPONIBLE EN

Disponible en