BINKE 033 Abendua 2018

33. zenbakia • 2018ko abendua

+1

OIBAR ARTETXE BOXEOLARIA

«Zure bizitza ordenatzeko balio dau boxeoak»

Oibar Artetxe Boxeolaria

«Medioetan ez bada gure emoten dau ez garala exi TESTUA: JON GOMEZ GARAI Argazkiak: GOTZON ALMARAZ

K

uxkuxean eta hara-honaka ibili behar izaten da batzutan norbere lekua aurkitu arte. Kirolean ere antzeko zerbait gertatu omen zitzaion Oibar Artetxe boxeolariari, bizitzaren gora-beherei aurre egin eta norberaren ongizatea jaso ahal izateko kirol esparru honetatik. Ordea, ez ei da «emakumeen kirola», eta bere kide profesionalei zor zaien aintzatespena eskatu gura du bere debutetik hilabete gutxira. San Inazioko kiroldegira gerturatu da Binke, bere entramendu bat gertutik jarraitzeko.

Oibar Artetxe Elorriaga 1990, Galdakao Osteopatia ikasketak eginda, gaur egun osteopatia zentro batean lanean dabil Oibar Artetxe galdakoztarra. Baina ez du bere lanak hona ekarri, edo bai, orain bi urte deskubritu zuen boxeoan egiten duen lan zoragarriak laster debutatzera eramango duelako kirolaria. Kirolaria, berbaren zentzu guztietan, saskibaloian, futbolean, kick boxing eta halterofilian ibilitakoa delako, nahiz eta bere kirol esparruko mugarria NeskaBox taldean sartu izanak markatu zuen.

Boxeoa «makarren» kontua ez al da ba? (barreka) Bai, izan leiteke! Eta itxurea emoten dau bai! Baina ez da holan, bertan ibilten dan jendea oso sensible eta xumea da. Emoten dau dana indarkeria dala boxeoan, baina hori baino sakonagoa da kirol hau. Errespetu handia dago kideon artean eta baita teknika asko be.

Baina agresiboa ere ez da? Ez, agresiboa ez da, inondik inora. Errespetu handia dago kideon artean, esan dodan lez, eta kontaktuko kirola izateak ez dau esan gura agresiboa danik.

Batzutan holan dala emoten badau be, ez deutsagu alkarri kalterik eragiten.

Orduak ematen dituzue ba elkarri jotzen! Dedikazio handia eskatzen dauan kirola da, hori duda barik. Entrenamendu asko izaten doguz borroka bakar batean dana emon ahal izateko, baina ez doguz hainbeste borroka egiten.

Tira, ziur gaudena da, estresa kentzeko ariketa ona izango dela, ezta? Jakina, boxeoak zure burua ezagutu eta kanalizatzeko balio dau. Ez da estresa kentzeko erreminta bat bakarrik. Zure bizitza ordenatzeko balio dau boxeoak. Kirol honetan kontzentrazioa, adimena, sosegua, pazientzia, emozioak bideratzea... beharrezko osagaiak dira. Eta osagai guzti horreik zure eguneroko bizitzara eroaten badozuz, oso bizitza orekatua izango dozu, eta zure arazo zein oztopoak errezago gaindituko dozuz.

Zuk zehazki zertarako praktikatzen duzu boxeoa? Zoriontsu egiten naualako, eta txikitatik gustatu izan jatalako.

2 abendua 2018 Binke!

Arte martzialek beti piztu izan dabe nire arreta, beti egin jataz oso ikusgarriak, eta berandu hasi banaz be, behin boxeoa probatuta, ez dot gelditu gura izan.

Eta zelan hasi zinen ba? Hamazpi urtegaz kick boxing egiten hasi nintzan, eta esango neuke horixe izan zala nire mundu honetako lehen kontaktua. Modalidade honegaz ikusi neban mundu hau asko gustatuko jatala!

e boxeoaz berba egiten, istitzenÂť

Ez diguzu esango kick boxing eta boxeoa berdinak direnik... Ez noski! Kanpotik antzekoak ikusten badira be, oso desbardinak dira. Bistako desbardintasunak jotzeko modua da: kick boxing-agaz kolpeak hankekaz be emoten dira, eta boxeoan besoak baino ez doguz erabiltzen kolpatzeko. Baina bata zein bestearen teknikak be oso desbardinak dira.

Aurretik, ordea, kirol gehiagotan lehiatzen ere ikusi

izan zaitugu. Bai, halterofilia egiten ibili nintzan Galdakaoko taldean bertan, eta hainbat lekutan ibili izan naz lehiatzen.

Futbolean be ibili nintzan Lagun Onak klubean, saskibaloian ikastolako taldean... Asko gustatu izan jat beti kirola!

Zer ikusi zenuen boxeoan beste kirolek ez dutena? Kolpeak! (barreka) Baina gustura hartzen dodaz danak! (barreari ezin eutsiz) Ez, brometan nabil! Ez dakit zer dan boxeoak emoBinke! abendua 2018 3

Egia esan ez neban nerabezaro erraza izan ten deustana, agian besteek emon ez deustiena... baina ez dakit identifikatzen. Identifikatzen badakidana emoten deustan ongizatea da. Pilak kargatzen deustaz!

Baina pilak boxeoaren bitartez Bilbon kargatzen dituzu, galdakoztarra izanda... Kuriosoa ala? (irribarretsu) Ba bai, holan da. (serio) Galdakaoko boxeo taldean hasi gura izan neban orain urte bi, baina ez ninduenez «lehiaketara atarako», Bilboko NeskaBox taldean sartzea gomendatu eusten, bertan bai egiten dabelako emakume boxeolarien aldeko apustua.

Zelan hartu zintuzten talde honetan? Ezin hobeto! Gaur egun taldeko beste bat sentitzen naz. Lehenengo momentutik «kaña» asko sartu deuste eta niganako ardura erakutsi dabe NeskaBox taldean. Gainera, entrenamenduetan oso giro atsegina arnasten da eta hori asko eskertzen da. Gogotsu joaten naz San Inazioko kiroldegira, Josu Lopategiren entrenamendu zorrotz eta ulerkorrak jarraitzera!

Txikitatik ikusi izan dot Kerman Lejarraga Galdakotik

Gainera ez zara emakume bakarra! Ez horixe. Talde honetan ia gizonetan beste emakume gagoz. Gainera mailarik gorenean dagozan bi boxeolariak emakumeak dira, profesionaletan dabizenak. Taldearen izenak berak aditzera emon leikean moduan —NeskaBox— emakumeen boxeozko taldea da, nahiz eta gizonezkoak be egon. Gaur egun, estatu espainiar osoan dagoan emakumeen boxeo talde bakarra da, 2017ko urtarrilean sortu zana, gizonezko mundu batean emakumeei lekua egiteko.

Nork jarri zuen martxan talde hori? Josu Lopategik, gure entrenatzaileak. Espainiako txapeldun izan da boxeo olinpikoan, eta zoragarria da talde hau abian jartzeko egin dauan esfortzua. Berari eskertu behar deutsagu gaur emakume boxeolariak lehian ikusi ahal izatea.

Zein da emakumearen tokia esparru honetan? Buf! Gura baino askoz txikerragoa oraindino. Apurka-apurka boxeo mundua be emakumeontzako zabaltzen doala pentsatu gura dot... baina aldarrikatzen jarraitu behar dogu ez jakula bidezkoa iruditzen, beste hainbat kiroletan gertatzen dan moduan, boxeotik gizonezkoak baino ezin dirala bizi pentsatzea.

Gizonezko profesionalak aipatu dituzula, azken aldian Kerman Lejarraga dago denen ahotan. Gertutik jarraitzen duzu? Bai, zelan ez. Egia da boxeoko eredu bat dala.

Txikitatik ikusi izan dot Kerman Galdakotik, bere kimonoagaz jantzita, eta nork esango eustan niri mutiko hori gaur egun txapeldun izango zanik... Eta pozten naz euskaldun bat maila horretan dabilela ikusteaz, hori ezin dot ukatu. Beti jarraitu izan dot gainera.

4 abendua 2018 Binke!

ELKARRIZKETA OIBAR ARTETXE Eta nork jarraitzen ditu emakume boxeolariak? Uste baino jende gehiagok. Arazoa ez da zenbatek jarraitzen daben emakumezkoen boxeoa, komunikabideetan eta publizitate mailan emoten jakon oihartzuna baizik. Medioetan ez bada gure boxeoaz berba egiten, emoten dau ez garala existitzen.

Baina hemen gagoz.

Arin-Arin!

Zu zeu, gainera, emakume profesional birekin ibiltzen zara entrenatzen! Bai, Josu Lopategiz aparte, Violeta Gonzalez eta Ixa Rodriguez dira niri irakasten ibiltzen diranak. Niretzako eredu dira. Violeta Gonzalez profesional mailan debutatu dauan lehenengo emakume euskalduna da, Andoni Gago, Jon Fernandez edo Kerman Lejarragagaz batera ibiltzen dana.

Eta Ixa Rodriguez be atzetik joan dan beste emakume euskalduna da (goi-ezkerraldeko argazkian Violeta eta Ixarekin).

Euren izenak ez dira ba askorik aipatzen... Horrela da, zoritxarrez. Euren izenak inork ez dauz ezagutzen, edo aipatzekotan «emakume boxeolari euskaldun bi» legez aipatzen dira komunikabideetan. Eta ez jat bidezkoa iruditzen, gizonen izan abizenak aipatuko badoguz, emakume profesional bienak be bai: Violeta Gonzalez eta Ixa Rodriguez.

Zuk noiz egingo duzu debuta? Oraindik ez dakit ziur. Beste kontu batzuengatik atzeratu egin jat debutatzeko ordua, baina badirudi otsailerako izan leitekela. Izango dozue horren barri! (irribarretsu) Boxeoan kirola egiteagatik bakarrik ari zara, ala defentsa pertsonalagatik ere? Berez, kirolagatik bakarrik. Gainera, federatuta bazagoz eta arauzko boxeotik kanpo borroka bat badozu lizentzia kentzen deutsue.

Ez bada zure defentsaren alde jo duzula bestea, ezta? Bai, egia esanda defentsa momentu batean segurtasuna emoten deusta jotzen jakiteak, nahiz eta ez dakidan zelan erantzungo leukean nire gorputzak benetako kaleko eraso baten aurrean...

Asteko egun gogokoa?

Barikua.

Herriko txoko gustukoa?

Altamira.

Liburua ala tablet-a?

Tabletik ez daukat!

Pelikula bat?

«Gosearen Jokoak» Ez duzu onartzen…

Errespetu falta.

Zoriontsu egiten zaitu…

Lagunak.

Plater bat?

Arrain-salda.

Deskribatzen zaituen berba?

Nerbio-hutsa.

Indar eta adore handiko pertsona zarela ikusten da, baina neska gogor eta ireki honen atzean ziur beste Oibar bat ere badagoela... Bai, noren atzean ez, ezta? Ikasketetan beti izan naz «pakete» itzela! (barreka) Eta horregatik zein itxuragatik beti epaitu izan nabe. Askok pentsatuko dabe pertsona gogorra, indartsua edo hotza nazala, baina itxura horixe da, itxura baino ez. Pertsona sentikor, lasai eta errukiorra naz.

Herrian zer kenduko zenuke?

Alkatea! (barreka)

Zelako nerabezaroa igaro zenuen? Egia esan ez neban nerabezaro erreza igaro, hainbat kontugatik, baina esfortzu handiagaz eta lagunen maitasunagaz indarrak atara nebazan aurrera egiteko.

Zure ametsetako bidaia?

Tailandia.

Eta boxeoak bizitako «motxila astuna» askatzen laguntzen duela uste duzu? «Motxila» guztia ez, baina egia da zama hori eroatea errezten dauala boxeoak. Batzuetan, egun txarra dodanean, entrenamenduak laguntzen deust dana askatzen eta lasaitasuna berreskuratzen. Hori barik, barruan daukadana ataratzeko beharra izaten dot. •

Zure mesanotxean ezin da falta…

Argitxo bat.

Eta zer berria jarri?

Gaztetxea.

Euskarazko berbarik politena?

Maitasuna.

Berba egin ala entzun?

Entzun.

Abesti bat?

23 de junio, Vetusta Morlarena.

Binke! abendua 2018 5

Euskadiko Futbol Federazioa ofizialtasunera bidean dago Abenduaren 12an Euskadiko Futbol Federazioak Durangon egin zuen Batzar Orokorreko hirugarren gaia zen UEFA eta FIFAri «nazioarteko ofizialtasuna» eskatzeko proposamena, eta aldeko 43 botorekin, abstentzio bakarrarekin eta ezezkorik gabe egin zuen aurrera proposamenak. Erabakia FIFAren esku dago, baina Espainiarekoaren onarpena behar du.

«Etenaldi mugagabea» egin behar du Berri Txarrak-ek «Geratzeko beharra daukat, distantzia hartzekoa, horren konplikatua eta sinplea da» esanez iragarri du Gorka Urbizuk Berri Txarrak-ek etenaldi mugagabea hasiko duela datorren urtean.

Horrela ba, «Ikusi arte» lemapean agur esango digu, behinik behin, Berri Txarrak Lekunberriko talde historikoak 2019arekin eskainiko duen biran.

Inoizko Durangoko Azokarik «orekatuena», bisitari aldetik

%45

Urrian egindako ink esta baten arabera, estatu es painiarreko gizonezkoen %45k be re burua feminista tzat du, nahiz eta horien %5k bakarri k uste duen feminism oan oso aktiboa denik. Aldiz, hiru emakumetik hiruk onartu du jaz arpenen bat jaso izana.

Sarean arrantzatua Bizkaiko Bertsolari Txapelketako lehenengo emakume txapelduna izan da, iragan abenduaren 15ean burututako finala jokatu ostean: Onintza Enbeita. Txapela bere osaba Jon Enbeitak jantzio zion.

Durangoko Azokako antolakuntzak eta Gerediaga elkarteak «oso balorazio positiboa» egin zuten Azokako 53. edizioaz. Estimazioen arabera, 115.000 bisitaritik gora jaso ditu bost egunetan eta egunero bisitari kopuru «orekatua» izan zen.

«Sinestezina da Aitor Zabaletaren hiltzailea kalean eta atzerrira bidaiatzen egon ahal izatea» AITOR ESTEBAN ESPAINIAKO KONGRESUKO EAJ-REN TALDEBURUA

Txiste txarra — Kaixo, nire izena Jon Mikel Garikoitz da. Eta zurea?

— Ez, nirea ez.

Auzitegi Nazionalak Altsasuko gazte zigortuen defentsari isuna jarri diona, epaia aztertu behar duten epaileak errefusatzea eskatzeagatik?

6 abendua 2018 Binke!

Erregaien prezioaren igoeragatik kexatzen hasi ziren kamioilariekin hasi eta tarte laburrean frantziar herri osoa gehitu zen zergen igoera, soldaten igoera eskasa eta, oro har, Macron Frantziako presidentearen politika fiskalen kontra. Gaur mundu mailako krisirik entzutetsuena da.

Garrantzitsua izaten da atzera begiratzen jartzea, aurrekoengandik ikasi eta, bereziki, nondik gatozen jakiteko. Orduantxe konturatuko gara zer garen, eta horrela erabakiko dugu nora goazen.

Industria gerrearen esanetara Testua: Nagore Ferreira Zamalloa (Galdakao Gogora) Argazkia: Espainiako Liburutegi Nazionaleko artxiboa

E

rretratua ikusita nekez esango geunke Galdakao dala hor ageri dan herria, ezta? Orain 81 urte ataratako erretratua da; hain zuzen be, 1937ko bagilaren 16an.

Argazkian, ezkerretara Plazakoetxe ikusten da, eta eskoian, Zugutzu. Dinamita enpresa ezaguna be hor dago. Hiru tximinia dagoz, ketan. Tximinia handiaren aurrean, eskoitara, tren-geltokiaren teilatua, eta aurrean Etxezuria esaten eutsien baserria dagoz. Eta, nondik egin ete eben argazkia? Ba, Tximelarreko biltegitik seguruena.

Faxistak aurreko egunean, bagilaren 15ean, sartu ziran Galdakaon. Dinamitak ez eban produkzinoa geratu egun horretan, antza. Egun berean beste hainbat erretratu atara ebezan faxistek, Galdakaon sartzen ageri diran erretratuak. Horreetako bat garagarrileko Binken erakutsi genduan.

Galdakao leku estrategikoa zan Francorentzat, Burdin Hesiaren giltza zan euren eritxiz, eta ganera, Bilbora sartzeko au-

rreko pausua be bazan. Beste arrazoi bategatik be bazan gure herria estrategikoa: gerrako industriagaitik. Gerra egiteko, eta egiten segiduteko, lehengaiak behar dira, eta lehengaiak lantzeko fabrikak bere bai. Armak behar dira, munizinoa, tresneria... Galdakaok baeukan gerrako industria geitzen dan hori: La Cantabrica eta La Dinamita enpresak. Akaso horregaitik, Zugutzu bonbardau arren, fabrikeari ez eutsien kalterik egin. Apirilaren 24an kanpoko pabilioiak bonbardau ebezan, eta trengeltoki ondoko etxebizitza batzuk bere bai. Lau lagun hil ziran.

Handik hile batzuetara, tropa faxistak Galdakaotik hur egozan. Hainbat material Bilbo aldeko meatzetara eroan ebezan, trenez; nazionalen eskuetan ez geratzeko. Bagilaren 14an, makinak eta lehengaiak kamioietan sartu eta Galdakaotik ataraten ahalegindu ziren, baina ezin izan eben. Berandu zan.

Hurrengo egunean, 15ean, faxisten esku egoan herria, eta gure lantegiak euren esanetara.

Binke! abendua 2018 7

Asisko Urmeneta Galdakaon

«Herri kolonizatu honetan Agosti Xahoren diskurtsoak emantzipazioa dakar» TESTUA: JON GOMEZ GARAI

Asisko Urmeneta (1965, Iruñea) ilustratzailearen Aztihitza liburu berriaren eta Agosti Xaho «heroi nazionalaren» pasarteak entzuten orduak emango lituzkete azaroaren 22an Gandasegiko areto nagusira hurbildu zirenek.

E

ta ez da gutxiagorako, istorioak marraztu eta kontatzeko duen grinak harrapatu egiten duelako edonor. Orreaga Iritzi Taldeak bere hitzaldi zikloaren baitan gonbidatuta etorri zen Galdakaora, eta ostean Binkerekin izandako berbaldi luzearen laburpena da hurrengoa.

Nor zen Agosti Xaho? Xaho 1811. urtean sortu zen zuberotar bat zen, heroi nazional bat euskaldunontzako. Politikaria izan zen, euskaltzale amorratua, feminista, ziurrenik homosexuala... Gizon modernoa zen orduko garairako, eta gaur egun ere askorentzat modernoegia izango litzateke!

Heroi nazionaltzat hartu duzu, zergatik? Garai hartan dagoeneko euskaldunok pairatzen genuen ukazio eta zapalkuntza salatzen zuen nazioartean, lehena izan zen Euskal Herri osoa mapa bakarrean islatzen —1835. urtean—, gure sistema propioak aldarrikatzen zituen —hala nola, erakunde, hezkuntza, ekonomia eta osasungintza soberanoa—, ukatu egiten zien alboko inperioei gu agintzeko zilegitasuna... Sinestezina dirudi Agosti Xahoren garaian Euskal Herriaren independentzia hain gertu izan izana.

Askok euskal nazionalismoaren aitzindari izan zela dio, Sabino Aranaren aurretik. Baina orduan zergatik

8 abendua 2018 Binke!

ez zen hain ezaguna izan? Sabino Arana zein Agosti Xahoren ekarpenak oso garrantzitsuak egin zaizkigu historian zehar eta oso gazte hil ziren biak. Baina Xaho oso pertsona jantzia, antiklerikala, errepublika zalea, gorria eta iraultzailea zen. Apaizen umezurztegietan esklabutza sexuala salatu zuen, emakumeen eskubideen alde ere egin zuen, Euskal Herriaren independentziaren oinarriak ezarri zituen... Ulertzen duzu orain zergatik ez zuten Xaho ezagun egin? Herri kolonizatu honetan Xahoren diskurtsoak emantzipazioa dakarrela uste dudalako.

Aztihitza liburuan aldiz bera duzu protagonista. Baina bere bizitzako zein pasarte kontatu gura izan duzu? Hamasei urte nituela Xahoren «Nafarroara bidaia» liburua irakurri nuen, eta markatu egin ninduen erabat. Orduan gure etxean sekula kontatu ez diguten historia deskubritzen hasi nintzen, eta garai horretan dagoeneko hain diskurtso independentista irakurtzeak harritu eta poztu egin ninduen. Horrela ba, irakurri nuen bidaia horretan oinarrituta egin dut Aztihitza liburua: Lehen Karlistaldian Baionatik Lekunberrira arte egin zuen ibilbidean.

Zein zen bere asmoa ba? Gerra amaitu ostean «euskal kausa» kontatu nahi zion munduari, baina Espainiako erregegai zenak bota egin zuen, bere ideologiagatik. Horregatik ezin

izan zuen bere eginkizuna bete, eta nire asmoa hain zuzen bere ibilbidea ikertzea eta kontatzea izan da, erreferente berria sortzeko asmoz.

Ordea, egungo gazte zuberotarrak izan dituzu gogoan liburua idazterako orduan. Zergatik? Xaho bera zuberotarra zelako, Atharratzekoa. Eta bertan dago bizkaitar batzuek erosi eta herriari eskaini zioten Xahoren etxea. Etxe hori, gaur egun, herriko kultur ekintzetarako erabiltzen dute eta gazte piloa daude bertan inplikatuta. Horregatik euren herriko pertsonaia inportante baten berri eman nahi nien, eta euren erantzuna zein proiektuarekiko inplikazioa zoragarria izan zenez, eurei eskaini gura izan diet liburua.

Zelan ikusten duzu Zuberoaren egoera gaur egun? Begira, Zuberoaren errealitatea kontatzeko pasartetxo bat kontatu nahi dizut. Aurreko erantzunean aipatu dizudan Xahoren etxean bertan egin genuen Aztihitza liburuaren aurkezpenera jende asko etorri zen, Euskal Herri guztitik. Horietako lagun askok Zuberoan bertan pasa nahi zuten gaua, eta nik bertako landetxe batzuekin jarri nituen kontaktuan, turismoaz bizi diren horiekin. Asteburua pasata, landetxe horietako jabe euskaldun zuberotar askok euren berri Hego Euskal Herriko jendeari ere ematea eskatu zidaten, Zuberoara turismo egitera frantsesak baino ez direla joaten kexatuz, eta eurek euskaldunak ere nahi dituztela. Beraz horrela dago Zuberoa: gainontzeko Euskal Herriko lurraldeok abandonatuta. •

Binke! abendua 2018 9

Aitor Jugo Alvarez Ainhoa Barrenetxea Bengoetxea

Azaroko irabazleak Andoni Beroiz (ezker) eta Emilio Mardaras (eskuin) Binkekideak Kerreneko Nekanerekin, jasotako bina menuen berri jasotzeko unean. Zorionak eta on egin!

Roquecharek eskainitako produktu sorta bana irabazi dute. Zorionak!

Zer egin Binkekide izateko?

Eman zure babesa urteko

36 â‚Ź

ordainduta

Oraindik binkekide ez bazara, eta neurri honetako lehenengo komunikabide euskalduna babestu eta sustatu gura badozu, hauek dozuz horretarako bideak:

1. Bete beheko formulario hau, eskaneatu edo atera argazki bat eta bidali e-postaz: infobinke@gmail.com

2. Bete formularioa, moztu, eta utzi gutunazal baten, Binke izenarekin

Eta zuretzat, MOTXILA HAU OPARI!

Torrezabal Kultur Etxeko atezainaren leihatilan.

3. Eskaneatu zure

IZEN-abizenAk:

mugikorraren QR irakurgailuarekin beheko kodea eta bete formularioa!

HELBIDEA:

TELEFONOA:

NORTASUN AGIRIA:

E-posta: IBAN

KONTU KORRONTEA:

10 abendua 2018 Binke!

ENTITATEA

BULEGOA

K.Z.

KONTU ZENBAKIA

Sarean ere, presentzia nabarmena euskarak Kike Amonarriz soziolinguistak sarri gogoratu izan du munduan 6.900 hizkuntza baino gehiago direla, eta sareko ranking-ean euskara 44. postua dagoela. Programa hauekin, koska bat gorago dago orain euskara!

MODELA ITZULTZAILEA Euskarazko itzultzaile automatiko adimendua da Modela, adimen artifizialaren bidez euskaratik eta euskarara itzultzen duen sistema automatiko berri eta aitzindaria. Elhuyarrek eta Mondragon Linguak elkarlanean sortu dute eta dagoeneko badago modela. eus webgunean erabilgarri. Eusko Jaurlaritzaren diru-laguntza jaso duen ekimen berritzaile honek sistema neuronal bat jarri du abian. Deep learning edo ikaskuntza neuronalean oinarritutako itzulpen-sistema bat garatu da euskara-gaztelania hizkuntza bikotearentzat. Ingeniaritza linguistiko hutsa!

TELEGRAM EUSKARAZ Lehendik ere bazegoen Telegram mezularitzako aplikazioa euskaraz, baina orain erraztu berri egin da WhatsApp-en konpetentziaren euskarazko bertsioa sakelekoetan instalatzea. Gainera, euskarazko itzulpena osatzeko plataforma bat ireki du app-ak, eta une honetatik aurrera, Telegram-en euskarazko bertsioa eskuragarriago badago ere, gainontzeko Sare Sozialekin erabiltzaileek egin zuten moduan egitea proposatu du aplikazioak: euskaratzen lagunduko dutenak euskaldun erabiltzaileak izatea, alegia. Informazio gehiago eskura, hemen: iparra.eus

Binke! abendua 2018 11

ANICETO AJURIAGOGEASKOA AURRE

Euskararen etorkizuna

E

spainiar eta frantziar estatuen etengabeko eraso kalkulatuen eraginez gure hizkuntza asko ahuldu da historian zehar, azken sastada bortitza frankismoak eman diolarik, hil zorian uzteraino.

Eraso horien aurrean euskal herritarrok ondo jakin dugu geure hizkuntzari eusten. Esaterako aipagarria da ikastolek eta euskalduntze-alfabetatzeak irekitako bideetatik egindako itzelezko lana frankismoaren azken urteetan.

Jabetu gara baita ere euskara jakitea eta ikastea ez dela nahikoa; erabilera funtsekoa dela, hizkuntzak bizirik jarraitu dezan; eta hori lortzea herritar guztion kontua dela. Konbentzimendu horrek eraginda burutu da Euskaraldia, Euskal Herri osoan arrakastatsua izan den ekimen soziala: 400 herritan sortu dira batzordeak eta 220.000 herritarrek eman dute izena; eta Galdakaon ere eragin handia izan du.

Seguruenik gutako batek baino gehiagok esango du aldaketarik ez duela nabaritu bere inguruan.

Edozelan ere, ÂŤhau bide baten hasiera daÂť: eman dugun pausua oso inportantea da eta jarraipena izatea gure esku dago, euskalgintza osoa eta erakundeak elkarlanean arituz, eta herritarrengan euskaraz bizitzeko ilusioa eta gogoa biztuz.

12 abendua 2018 Binke!

Antzerkigintza eskolan

A

ntzerki-saioak arrakasta handiko tailerrak dira gure udalerriko ikasleen artean. Hezkuntza eta Euskara Arloak, 2008-2009 ikasturteaz geroztik eten barik eskaini izan ditu tailerrok Galdakaoko hezkuntza-zentroetan, bai eta hezkuntza-zentroetatik kanpo ere. Xederik behinena, zeharkakoez gainera, euskarazko komunikazio gaitasuna eta, bereziki, ahozko adierazpena aberastea da.

Antzerkiaren bitartez hainbat dira ontzen diren aspektuak: taldelana, kontzentrazio ahalmena, memoria, gorputzaren kontzientzia eta adierazpena, imajinazioa, erritmoa eta psikomotrizitatea, besteak beste. Endemas, ikasturtearen bukaera aldera, ekaina inguruan, Udabarriko Lorea egitasmoaren barruan ikasturtean landutako antzerki obra bana interpretatzen dute antzerki taldeek, Torrezabal Kultur Etxeko agertoki nagusian.

Eskolak lehen hezkuntzan nahiz bigarrenean ematen dira eta 20182019 ikasturtean 130 ikasle ari dira, pozarren, antzerkiaz gozatzen. Bereziki goratzekoa da aurten Sainete taldea sortu izana, antzerki-eskoletara doazen ikasleen gurasoek osotua.

Informazio gehiago: hezkuntza-euskara@galdakao.net • 944010540

Bitxikeriek Bitxikeriaz josita dago mundua eta maiz gertatzen zaigu objektu bat ia egunero erabili arren, benetan zertarako sortu zen ez jakitea!

Giltzarrapoetako zulotxoa Giltzarrapoak ez dira agian egunero erabiltzen ditugun objektuak, baina une konkretu batzuetan oso erabilgarriak izaten dira. Ez zinen ohartuko beharbada, baina giltzarrapo askok zulotxo bat izaten dute beheko partean. Zulotxo horrek funtzio bi ditu: bata, busti egiten bada, ura hustea ugertzea edo izoztea saihesteko; bestea, bertatik olioa isurtzea noizbehinka koipeztatu ahal izateko.

Alkandoren botoi horizontala Ohartu al zara inoiz alkandorek botoiak lotzeko izaten dituzten zulotxo guztietatik lehenengoa —alkandoraren lepokoa— dela horizontalki jarrita dagoen bakarra? Zergatik ote? Erraza! Lepoko botoiko haria askatzeko aukera handiagoa omen dago, eta zulo horizontaletako haria ez denez hain erraz askatzen, horregatik izaten da lehenengo botoi hori horizontala.

Erregeletako zuloa Txikitatik erabiltzen ditugu erregelak, eskolan, etxean zein lanean. Baina, hainbestetan erabilita ere, konturatu al zara inoiz erregela batzuek zulo bat izaten dutela bi ertzetako batean? Nahiz eta orain arte ez ohartu, erraza da zulotxo horiek zertarako balio duten asmatzea: horman eskegitzeko! Estutxea bete-beteta badaukazu, beraz, badakizu, atera erregela eta horman eskegi!

Kableetako «konkorra» Mila aparatu elektronikoz inguraturik bizi gara, eta gehienek kable bat behar izaten dute bateria kargatu ahal izateko. Baina zertarako balio dute kableetan egoten diren zilindro itxurako «konkortxoek»? Ferritazko nukleoak dira, eta frekuentzia altuak zein interferentzia elektromagnetikoak ezabatzeko balio dute.

AMAIA RODRIGO AURTENETXE

Ohiturak aldatu

Z

ergatik hitz egiten diozu euskeraz, ama?».

Hori izan zen, duela urte bi gutxi gora behera, seme txikiak egin zidan galdera erosketak ordaintzerako orduan, kutxan zegoen neskari euskaraz zuzendu nintzaionean. «Euskaldunak garelako eta Euskal Herrian bizi garelako», erantzun nion.

Etxerako bidean elkarrizketarekin jarraitu genuen; harrituta zegoen, eta ni are gehiago berak galdera hori egiteaz.

Nahiz eta semeekin euskaraz bizi, berari atentzioa deitu zion kalean ezezagun batekin euskaraz hitz egitea.

Oheratzerakoan, gertatutakoa hausnartzen, euskararen inguruan jaso nuen ikastaro batean irakasleak esandakoa etorri zitzaidan burura: «Euskaldunok konplexuz beteta gaude, normalean lehen hitza euskaraz esatearen beldur gara besteak ulertuko ez gaituelakoan».

Egun hartatik aurrera hori aldatzen saiatu naiz, batez ere umeen aurrean, azken finean haurrek imitazioz ikasten dute gehiena. Ohiturak aldatzea oso zaila da eta asko kostatzen du, baina behintzat saia gaitezen.

Zergatik ez urte guztian zehar Ahobizi izan? Abestiak dioen bezala… «Euskalduna bazara, hitz egidazu euskaraz».

Aizkorak zorroztu!

Binke! abendua 2018 13

Euskaltzainak

Mihi bako arrana ugerrak jan TESTUA: IXONE MUÑIZ ARANA

Amaitzear dagoen urtea zinez esanguratsua izan da bizirik dirauen Europako hizkuntzarik zaharrena izan daitekeen gure euskararentzat: Euskaltzaindiaren mendeurrena, Euskara Batuaren berrogeita hamar urteak eta orain arte Euskal Herri mailan egin den hizkuntza-ariketa sozialik handiena. Urte borobila. Nahikoa arrazoi izan dira hurbilen ditugun euskaltzain urgazleetako bi batu eta eurekin solasaldi atsegina izateko.

14 abendua 2018 Binke!

U

rtemugak bizirik jarraitzen dugun seinale izaten dira eta, zorionez, euskara ez dabil txiro horretan. Berri pozgarria da oso, eta are gehiago normalizazioaren bidean jarraitzen duen hizkuntza dela jakinda. Halere, ezin uka daiteke zerbaitek bizirautea nahi badugu, zerbait hori jagotea dagokigula, harentzat babesleku bat eraikitzea. Ondo dakite hori lerrootako protagonista eta euskaltzain urgazle diren Manu Etxebarria zeberioztarrak eta Asier Bidart galdakoztarrak —azken hau Euskaltzaindiak euskaltzain izendatu berri du—.

Hizkuntzaren biziraupenerako berebiziko den gotorleku hori baina, denon artean eraiki behar dugu, pausoz pauso eta harriz harri. Babesleku hori eraikitzeko jarri den azken harria izan da, hain justu, Euskal Herri osoan oihartzuna izan duen Euskaraldia ekimena. Begi onez ikusi dituzte bi euskaltzainek ospetsu egin diren «hamaika egun» horiek. Jakin badakigu euskaldunok egitasmo hau pauso bat baino ez dela eta oraindik bide luzea daukagula aurretik, baina euskaragatik egiten den apurra ere ondo etorria dela aitortzen du Etxebarriak.

Hori bai, denok eskutik helduta egin behar dugun ibilbidea dela adierazten du Bidartek, «euskararen mihiak ugerrak janda» amaitzea nahi ez badugu behintzat.

Aurten urtemugaz urtemuga ibili garen aldetik, beraz, Euskaraldia bakarrik ez, «Euskararen Aldia» —bere osotasunean eta letra larriz—, dela esan dezakegu harro. Horregatik, urteurren bikoitz eta borobilak aitzakiatzat hartuz, eta puntapuntako bi euskaltzainekin elkartzeko aukera izanik, Binkek euskararen inguruan aritu nahi izan du, datozen lerroetan lau azpigai adierazgarritan jarriaz jomuga.

«Euskararen zaindariak» ehun urte. Mendeei merezimendu berezia ematen diegu eskuarki, eta ez da gutxiagorako. Ehun urte gutxina-gutxina betetzen dira eta. Baina hori da, zehazki, aurten Euskaltzaindiak bete duen urte kopurua.

Apurka-apurka ehundutako urte-zaku borobila. Ez da, ordea, arantza bako bidea izan euskararen akademiak orain arte egin behar izan duena, eta hala adierazten du Manuk ere: «Euskaltzaindia erbestean ibili behar izan zan, Francoren garaian Bilboko sedea itxi egin ebenean». Bidean garai txarrak pasa behar izan badira ere, historian zehar lan handia egin dela azpimarratu nahi izan du zeberioztarrak, eta proiektuak, hala edo hola, aurrera egitea lortu duela.

Euskararen akademia da Euskaltzaindia, baina munduko hizkuntza guztiek ez dute inolaz ere hizkuntza bera araupetzen duen akademiarik. Euskararen kasuan, ostera, gure hizkuntza estandarizatzeko baino, honi gordeleku emateko sortu zen: «Bizi zan egoera gogorraren aurrean euskarari babesa emoteko beharrizana egoan, hizkuntza indartu eta hauspo-

tzeko premia», dio Bidart euskaltzain galdakoztarrak, eta gehitu, gerora etorri zala hizkuntza estandarizatzeko beharrizana.

Ehun urteak bete diren honetan, euskara babesteko eta suspertzeko bidean darraio akademiak. Urteek aurrera egin ahala, ordea, beharrizanak aldatuz edo gehituz doazela diote bi euskaltzainek. Beraz, eta Euskaltzaindia iker-erakunde bat dela kontuan izanik, berau etengabeko ikerketetan murgildurik dagoela nabarmentzen dute gure bi elkarrizketatuek.

Mende erdi «batuta». Euskaltzaindia euskarari babesa emateko sortu zela eta estandarizatzeko beharrizana gerora agertu zela aipatu dugu. Baina aitortu beharra dago gizarte euskaldun osoak ez duela hizkuntza araupetzeko behar hori berdin ikusten eta luzerako jotzen jarraitzen duen gaia dela euskararen estandarizazioarena. Halere, Asierrek zein Manuk aho batez diote ez dagoela zalantza izpirik: «Euskara estandarrak existitu behar du». Komunitate txiki bat izan arren, bazter batean eta bestean hizkuntza-ezaugarri ezberdinak darabiltza-

Binke! abendua 2018 15

gu eta, hortaz, «euskera babestu gura bagenduan, derrigorra zan kode edo sistema bateratu bat sortzea», gaineratzen du galdakoztarrak.

Berrogeita hamar urte bete dira aurten euskararen «batasun» horretatik, eta mende erdia igarota ere, eztabaidagai izaten jarraitzen du. Izan ere, zelan sortu euskara batu hori?

Mitxelenak zioenez, euskalkiak ahal den neurrian gehiago banandu ez daitezen, berauek ahal den neurrian bildu behar ziren. Eta helburu horren bila, aldaeren arteko nahasketa egin zen, nahiz eta oinarrian erdialdeko euskara dagoen. Euskaltzain zeberioztarraren ustetan, alabaina, euskara batuaren kasuan, «euskara» izanik sustantiboa eta «batua» adjektiboa, gehiago begiratu beharko genioke sustantiboari berari. Hau da, berau handitu beharko litzateke beste aldaera batzuetako hitzak ere aprobetxatuz.

Zerbaitetan dudarik ez badute bi euskaltzainek, hori euskara batuak helburu nazionala duela onartzean da. Haatik, zentzu batzuetan oraindik hankamotz gaudela esan daiteke.

Izan ere, euskara batua ehuneko handienean idatziari begira egin da, baina idazten den hori gero kanporatu egin behar organoen bitartez, eta orduantxe sartzen da fonetika jokoan.

Etxebarria fonetikako batzordekide izan da eta aitortzen du alor honetan badagoela zer egin, oraindik inor ez baita au-

Juan Manuel Etxebarria Ayesta Zeberio, 1948

Jaiotzez ez da galdakoztarra Manu, baina ezaguna baino ezagunagoa da herrian, bertan eman baititu azken 40 urteak. Euskal Filologian da Doktore eta irakasle lanetan aritu izan da Deustuko Unibertsitatean.

Irakasle izateaz gain, On Jose Miguel Barandiaranen Etnografiako Etniker-Bizkaia taldekidea da, baita idazle, hiztegigile eta Etno-linguista ere. Euskararen Aholku Batzordekide ohia eta BHI-Unamunoko katedratiko ohia ere bada Euskal Hizkuntza eta Literaturan.

Euskaltzain urgazle izendatzea erabaki zuten 1991n, eta partaidetza horretan Euskal Filologiako doktore ziren batzuk aukeratu zituzten euskararen ikerketa sakontzeko Unibertsitate mailan. Etxebarriaren kasuan, Euskaltzaindiako bi batzordetako partaide da: batetik, Herri Literaturan, eta bestetik, Fonetika eta Fonologian.

Eskarmentu handiko pertsona da Manu euskararen ikerketan, eta ez dira gutxi alor etnolinguistikoan egin dituen ekarpenak. Zeberioko euskararen azterketa Etno-Linguistikoan oinarritu zuen bere tesi doktorala (1988). Harrezkeroztik, beste hainbat lan argitaratu ditu; hala nola, bi zatitan banatutako «Gorbeia inguruko Etno-Ipuin eta Esaundak» lan etnolinguistikoa (1995 eta 2016) edo «Zeberioko Kantak» (1999) eta «Euskal urtea, ohituraz betea» lanak. Eleberrigintzarekin ere ausartu da Etxebarria 1997an argitaratutako «Iaun Zuria» obrarekin.

16 abendua 2018 Binke!

sartu fonemak zelan ahoskatu behar diren arautzen: «Herriak egin ditu bere lege fonetikoak, baina eskoletan ez da inoiz landu, eta horrek gaur egun umeek okerreko formetara jotzea dakar». Gai honi eskoletan eustearen aldekoa da Etxebarria.

Euskalkiak: osotasun baten zatiak. Euskara batuak euskalkiak arriskuan jartzen ote dituenaz duda egin da maiz, baina Asierrek argi dauka bata bestearen osagarri direla, eta tokian tokiko euskara indartsu dagoen bitartean, batua ere indartsu egongo dela: «Ezin da bakotxa mutur batean jarri, biak bizi dira alkarregaz», dio galdakoztarrak. Aspalditik herrikide den Manuk gaineratzen du euskaldunok tradizioz ez dugula inoiz arazorik izan elkar ulertzeko eta, beraz, biek egiten dute irmoki bat euskalkiek urruntzen ez gaituzten iritziarekin.

Hala ere, Euskal Herrian zehar dauden euskararen aldaeretan berdintzeko joera bat nabari dela diote euskaltzainek.

Zeberioztarrak dioenez, Koldo Zuazo hizkuntzalariak aipatu du dagoeneko Iparraldeko hiru probintzietako euskarak berdintzen ari direla, eta Hegoaldean ere joera bera hartuaz joango dela gaineratzen du Manuk: «Bi edo hiru belaunaldi barru hamen be batzen joango gara, eta berezkoa izango da bateratze hori». Baina joera hori hizkuntzan bakarrik ez, orokorrean gertatzen ari dela gehitzen du Asierrek: «Globalizazioaren jo-

Euskaltzainak kera da hori, danok patroi bardinetara jotzea».

Irakaskuntza mundua ere ukitu izan du euskalkien ezbaiak, askotan eztabaidatu izan baita ea lekuan lekuko hizkerek tokirik duten hezkuntzan. Bidarten iritziz, irakaskuntzan dagoen jendeak izan beharko luke inguruan erabiltzen den euskararen ezagutza, eta horren igorle ere izan beharko luke, hori ere euskara batua dela azpimarratzen baitu. Transmisioari, beraz, arreta berezia eskaini beharko genioke, eta gure bizimoduak aldatzen edo eboluzionatzen doazen heinean, agertzen diren beharrizanei erantzuten.

Hitanoaren buelta(n). Euskararen eboluzioaz eta aldaketez ari garela, horren adierazle argia da hitanoarena. Hitanoa berreskuratzeko saiakera asko egin direla dio Asierrek, baina horretarako tokiko egoera soziolinguistikoa nahitaez kontuan hartu behar dela pentsatzen du, urteetan egoera guztiz aldatu delako: «Lehen hitanoa sistema komunikatibo bat zan, etxekoa; eta gaur egun transmisino hori etenda dago». Bere aldetik, hitanoaren erabilera ohitura kontua dela uste du Manuk, eta aitortzen du berak barrera apurtu egin duela eta bere seme-alabei hitanoa erakutsi diela, eurek ikasi eta nahi izatekotan erabil dezaten. Hala ere, argi dauka zaila dela hitanoa guztiz errekuperatzea, baina eskoletan forma gutxi batzuk behintzat

erakustearen aldekoa ere bada. Erabilerari lotuta, hitanoaren geroaren inguruan galdegitean, ez diola etorkizun beltzegia iragartzen azaltzen du, izan ere, «telebistan be sartu da hitanoa apur bat, eta gazteak be hasi dira zeozer erabiltzen».

Hala ere, etorkizunaz bakarrik ez, hitanoaren oinarrizko tratamenduaz ere eztabaidatu izan da asko. Hitanoaren ezaugarrietako bat da forma bereiziak erabiltzea beste solaskidearen generoaren arabera, eta horri sexismo kutsua egotzi izan diete hainbatek. Etxebarriak eta Bidartek, aldiz, ez dute uste hala denik. Zeberioztarrak hizkuntza bizitzaren ispilua dela dio; hots, bizitzaren fenomeno guztiak hizkuntzan islatzen direla. Haren ustez, Euskal Herrian emakumeak paper nabaria izan du betidanik, eta hori da, hain zuzen, hitanoan islatzen dena: «Sexismoa barik, errespetua da andrari; patriarkalismoaren kontrako fenomenotzat hartzen dot nik».

Desadostasunak desadostasun, euskaldunok erakutsi dugu oztopoen gainetik ere bizirauteko gaitasuna dugula.

Baina horretarako, argi dago gure etxea zaindu behar izan dugula urtez urte, mendez mende. Harriz harri ari gara oraindik euskara goxo-goxo babesturik mantenduko duen gotorlekua eraiki gurean. Eta horretan jarraitu behar dugu lanean, jo eta su gurea den hizkuntza hauspotzen. Izan ere, «arran mihi bakoa ugerrak jaten baitu». •

Asier Bidart Meabe Galdakao, 1973

Ikasketen alorrean, Euskal Filologian lizentziaduna izateaz gain, Administrazioa eta Merkataritza ikasketak ere baditu Asierrek. Halaber, Hizkuntza Plangintza Graduondokoa (HIZNET) eta Itzulpengintza unibertsitate-masterra ere eginak ditu. Bederatzi bat urtez izan da Bidart euskara irakasle han eta hemen. Ordea, irakaskuntza utzi eta Labayru Fundazioko ikerketa arloan sartu zen aspaldi, eta bertan aritu da lanean egun arte, lexikografia eta etnografia sailetan, eta bereziki toponimian.

Era berean, orain zortzi urte hasita –eta gaur egun arte–, Galdakaoko Udaleko Hizkuntza-normalizazioko teknikari izan da.

Euskaltzaindiako Onomastika batzordeko kide da 2013tik, eta aurten bertan izendatu dute euskaltzain urgazle. Bere ibilbide profesionalean zehar egindako ikerketen artean, Bizkaiko kartografiarako toponimiaren bilketako partaide izan da (2001), Galdakaoko Euskara Biziberritzeko Plan Nagusia garatzeko prozeduran hartu du parte (2003) eta bertako merkataritzan euskararen egoera zein den ere aztertu du (2009). Hala ere, Asierrek azken hamar urteotan egindako ikerketa-lan asko etnotoponimian oinarritu dira. Lezama, Etxebarri, Elorrio, Larrabetzu, Zamudio, Mungia, Bedia, Areatza eta Arrigorriaga udalerrietako toponimia izan du batik bat aztergai Bidartek.

Binke! abendua 2018 17

18 abendua 2018 Binke!

Osasuntsu «Aurkikuntza batek fisioterapia arloa aztoratu dau»

MANU ETXEBARRIA AYESTA

Gabon-subila

G J

one Urrutikoetxeak (1994, Galdakao) fisioterapia ikasketak egin eta orain Igorreko fisioterapia zentro batean dabil. Teknologiak, onerako zein txarrerako, geroz eta eragin handiago du gure ingurunean, eta, hortaz, baita gure osasunean ere. Gailu teknologikoek eragindako patologia berri baten inguruan ez ezik, teknologia berriek fisioterapiari egin dizkioten ekarpenez ere aritu gara berarekin.

Gailu teknologikoen erabilerarekin patologia berriak sortzen ari dira.

Zein da horietako bat? «Text Neck» —gaztelaniaz, «Cuello de texto»— izenez ezagutzen dan patologia, adibidez. Gure aparatu teknologikoetara heltzen jakuzan mezuak erantzuteko egiten dogun etengabeko inklinazioagatik hartzen dau gaitz honek izen hori. Buru batek 4-5 kilo pisatzen dauz, baina pantailara begiratzeko 60 gradura inklinatuz gero, gure zerbikalei 30 kilo jartzen deutsaguz. Honek hainbat gaitz eragin daikez: hernia edo orno-protrusioa zerbikaletan, artrosia, kontrakturak, buruko edo sorbaldako mina…

Zelan saihestu ditzakegu Text Neck delakoak sortzen dituen minak?

Hainbat modu dagoz. Garrantzitsua da jesarrita gagozala, postura egokia mantentzea muskuluak erlaxatuta egon daitezan. Audioak bidaltzea izan leiteke minak arintzeko beste modu bat, era honetan, lepoa ez dogulako inklinatzen. Ordenagailuaren pantaila begien parean jartzea, luzaketak egitea edo atsedenaldiak hartzea be gomendagarria da. Eta noski, aholkurik garrantzitsuena: gailu hauek zenbat eta gutxiago erabili, hobeto!

Zuentzat, fisioterapeutentzat, eskuez gain, teknologia berriak ere lantresna dira… Bai, diagnostikoak azkarrago egiteko edo terapia barriak gauzatzeko erabiltzen doguz, adibidez. Teknologia barri horien artean urteotan modan jarri da errealitate birtuala. Teknika hau paziente neurologikoek euren gorputzaren eskema korporala ezagutzeko erabiltzen da, baita ikusmena, entzumena edo orientazio espazio-tenporala integratzeko ere.

Teknologiari esker aurkikuntza esanguratsu bat egin da azkenaldian, ezta? Bai, estruktura anatomiko baten aurkikuntzak fisioterapiaren arloa aztoratu dau. «Complejo ligamentoso fibulotalocalcaneo lateral» izenez batailatu daben lotailua aurkitu dau Bartzelonako Unibertsitateko ikertzaile talde batek. Aurkikuntza benetan garrantzitsua izan da; izan be, lotailu hau izan leiteke bihurritu baten ostean hileetan edota urteetan min izatea eragiten deuskuna.

ure baserrietako sukaldeetan behesuak geunkazan etxea berotzeko, sukaldaritzarako eta bere inguruan kontu kontari alkartzeko.

Behesu zaharrenak suete erdian kokatzen ziran, tximinia barik eta geroagora sueteko horma bati deutsala eraikitzen ziran tximinia eta guzti.

Sutondoa, sano garrantzitsua izan dogu etxekoen alkar bizibidean, batez be Gabonetan.

Gabon egunean, Gabon-subila ekarten zan basotik etxera, eta bere enbor zati bat izetu beste ilinti batzukaz batera behesuan.

Gabon-subila erretzen-erretzen joaten zan Gabon-jaietan zehar.

Supazterrean geratzen ziran iduri eta hauts erreak, bereziak ziran eta behin hotzituz gero, hainbat erremediotarako erabilten ziran.

Surteko hauts batzuk, etxeko horma-zulo baten gordetan ziran etxea zaintzeko ezbeharretatik; beste batzuk, korta, oilategi eta inguruetako ganadu eta gainetikoak babesteko; eta azkenak, ortu, solo-landu eta landetan zabaltzen ziran, lau haizeetara, pizti txar eta azpitiko guztiak uxatu eta uztaro ona eukiteko urte barrian.

Gaur ez dago lehengorik, baina, ohiturak ohitura, Subilaro garaia be, euskal kultura.

Eguberri on!

Binke! abendua 2018 19

IÑIGO DOMINGO ETA TOÑO SANCHEZ

Etorkizun ederra erakutsi zuen herriko boleiak

ANA MARIA

BENITO LERTXUNDI

«Nahiz eta entrenamendu sasoia zein liga irailetik aurrera hasi, klub osoa batzen garan momentua berezia bilakatu da guretzako», onartzen dabe Galdakao Bolei Taldeko batzordetik. Eta momentu hori irudian ikusten dan hori da: denboraldi barrirako argazki ofiziala ataratzeko unea. Orduantxe alkartzen dira klubeko talde guztiak, lagun eta senidez inguraturik.

Azokara dator Benito Lertxundi

Pentsiodunak alkartzen, etsi barik

Galdakaoko Liburu eta Diska Azokak herritar sortzaileak izango dauz protagonista, baina tartean Benito Lertxundiren solasaldia be izango da (ikus kontrazala).

Ikasturtea hasita egon, hotza egin zein Gabonak izan, herriko pentsiodunek astelehenero batzeko hitzorduari eusten jarraitzen deutsie, pentsio duinak eskatuz.

B!

Egin zaitez Binkekide!

infobinke@gmail.com 20 abendua 2018 Binke!

jabi rojo

Berbaz, euskaratik eta euskaraz

aitzol zamalloa

Euskararen Egunagaz batera antolatu eben AEK-k, Euskara Arloak eta Udal Euskaltegiak Mintzodromoa, ikasle, Berbalagun eta hainbat alkarteko kideren parte-hartzeagaz. Hainbat gai jorratu eben, Euskaraldiari protagonismoa emonez.

TXINTXUA FILMS

Olatz Arrizabalaga gernikarra 9-22 aise gaindituta, Patri Espinar usansolotarra lau eta erdiko txapeldun nagusi gailendu zan Emakume Master Cup txapelketan.

BINKE

Patri Espinar, lau eta erdiko txapeldun!

Zinemaldiko Dantza, Galdakaon

Olentzero bisitan dator barriz!

Hilaren 23an Zinemaldiak saritutako Dantza film eta dokumentala eskainiko dau Torrezabalek. Telmo Esnalek zuzendu eta Urbeltzek koordinatutako lana da Dantza.

Opari pila eta gura beste alaitasun ekarriko dabe, beste urte batez, Olentzerok eta Mari Domingik gure herrietara.

Hilaren 24an, adi zure herri eta auzoetako egitarauei!

Binke! abendua 2018 21

aitzol zamalloa

Abenduaren 31gaz dator San Silvestre zaharra!

BIZKAIE

GALDAKAOKO UDALA

Espainiar Estatuko San Silvestre lasterketarik zaharrena da Galdakaon Gabonzahar egunez antolatu ohi dana. Eta aurton be ekitaldiak ez dau hutsik egingo, Galdakaotik zein inguruko herrietatik datozen ehunka lagun galapan hartzeko. Adin eta genero guztientzako kategoriak antolatu dauz Galdakao Atletismo Taldeak, lehenengo lasterketa 16:30ean hasiko dalarik.

Goi-mailako Bertso Salda 23an

Dirua, Santa Cruzetik ACAMBIra

Torrezabal Kultur Etxeko areto nagusia beteko dauan Bertso Salda abenduaren 23an antolatuko da Galdakaon.

Aurten Egaña, Lujanbio eta Arzallus datoz, besteak beste.

Peña Santa Cruz alkarte mikologikoak jardunaldi mikologikoen barnean antolatutako pintxo-jate solidarioagaz bildutako dirua ACAMBI alkarteari eskaini eutson: 1.600€.

B!

Jarri hemen zure publizitatea publibinke@gmail.com 618 823 326 22 abendua 2018 Binke!

«Bazkide Plus», deskontuak lortzeko txartel berria!

Galdakaoko Udalaren Kultura Arlokak 2019an Torrezabal Kultur Etxeko «Bazkide plus» figura ezarriko du. Horrela, urtean zehar programatzen diren ekintza eszenikoetan eta zinea ikustera joateko deskontu garrantzitsuak lortu ahal izango dira.

Zehazki, 2019tik hasita, Torrezabaleko ohiko publikoa fidelizatzeko eta saritzeko, bi figura egongo dira:

• TKEko bazkidea (urteko kuota, 30 euro) • TKEko Bazkide Plus (urteko kuota, 40 euro)

Bazkidea • %25eko deskontua TKEko zuzeneko ikuskizunetan eta antzekoak beste hainbat udal-antzokietan (Amorebieta, Arrigorriaga, Basauri, Gernika, Igorre, Barakaldo, Durango, Elorrio, Ermua, Getxo, Leioa, Santurtzi, Muskiz y Agurain) • Programazioaren informazioa email edota sms bidez jasotzea.

• Bi kupoi %50eko deskontuarekin bi pertsonentzat behar bezala iragartzen diren arte eszenikoen emanaldietarako.

• TKEko zinemarako 4 sarrera doan.

Bazkide+ • %25eko deskontua TKEko zuzeneko ikuskizunetan eta antzekoak SAREAko udal-antzokietan.

• Programazioaren informazioa email edota sms bidez jasotzea.

• Lau kupoi %50eko deskontuarekin bi pertsonentzat behar bezala iragartzen diren arte eszenikoen emanaldietarako.

• TKEko zinemarako 8 sarrera doan.

www.galdakao.eus Binke! abendua 2018 23

Gabonetan ere, erosi herrian Ainara

Bernart Etxepare 6.

Tel.: 650845848 Ainara Complementos @ainaracomplementos

Helbide berria!

4

Kilika

Emakumeen modako azken joerak, diseinu moderno eta estilo handiz!

Santi Brouard 1.

Tel.: 946312392 /699426606 Kilika erropak

3 2 1

3

5 2 1

6 5 4

6

1 ISOTONER zapatilak 26€

4 EZPELETA euritakoak 29,90€

1 RESET jaka 240€

2 MIREN'S bufanda 39,90€

5 BIBA boltsoa 109€

2 DMR boltsoa 129,95€

5 THE EXTREME jertsea 125€

3 MIREN'S txanoa 29,90€

6 C. TAPIOCCA bandolera 39,95€

3 FREEMAN P. prakak 99,95€

6 RINO&PELLE txanoa 35€

Shia

Zamakoa 5.

Tel.: 944058495 Shia Galdakao

4 INDI&COLD kamiseta 49,90€

Ciclos Yurrebaso

Ganekogorta 16. Tel.: 944566574 info@ciclosyurrebaso.net www.ciclosyurrebaso.net

4

2

5

3 1

6 5

4 3 1

2

1 MIMI-MUA ile-bandolera 49€

4 LOLA CASAD. brotxea 19,90€

1 SPECIALIZED bizi. elek. 2.569€

2 MIMI-MUA boltsoa 69€

5 LOLA CASAD. lepokoa 29€

2 MET RIVALE kaskoa 100€

3 MIMI-MUA ilezko boltsoa 69€

6 LOLA CASAD. giltzatakoa 29€

3 SPECIALIZED zapatilak 93€

24 abendua 2018 Binke!

4 BLACKBURN eta SPECIALIZED

bizikletako argiak 34,95€-42€ 5 CARMELBAK botilatxoa 18€

Gabonak ate joka daukaguz, eta horregaz batera opariak egin beharra (edo egin gurea!).

Horretarako, herrian badaukaguz hamaika denda, eta katalogo honetan aurkituko dozuz gure herriko dendek proposatutako hainbat ideia!

Kil-Kir

Urki 4 (izkina Zamakoarekin) Tel.: 946008539

Abenduan boltso eta motxila gehienetan %10 eta %20ko deskontua!

Koba

Zamakoa 2.

Tel.: 944562801 Koba @koba_galdakao

1

2

6

2 3

6

3 5

5

4

1 LIBERTO motxila 50€ 2 ANEKKE boltsa 45,95€ 3 Larruzko gerriko poltsa 37,50€

Optika Arteaga

1

4

4 ATHLETIC pultserak 19,95€

1 SEVENTY lumazko jaka 365€

5 Norvegiako karterak RFID

2 ESSENTIEL jertsea 195€

5 SCOTCH&SODA prakak 99,95€

3 M. BOHO betaurrekoak 52€

6 ESSENTIEL fularra 95€

sistemaren aurkakoak 54,95€

6 Zilarrezko lepokoak 38,50€

Santi Brouard 1.

Tel.: 946076057 Zure begien osasuna zaintzen dugu. Zu zaintzen zaitugu.

4 UGG zapatilak 139€

Zuluaga Eguzkilore

Juan Bautista Uriarte 49.

Tel.: 946008509 Eguzkilore Joya @eguzkilore1

www.joyeriazuluaga.com

6 2

5

1

1 Pultsera arrosa 199€

3

4

4 Eraztun hori 179€

2 Lepoko arrosa 69€

5 Pultsera horia 199€

3 Eraztun arrosa 179€

6 Lepoko gargantilla horia 179€

* Bitxi guztiak perla kultibabadunak dira

Binke! abendua 2018 25

Galdakaoko Bizkaia Isilik elkartea

«Etorkinen egoeraren aurrean ezin genuen beste alde batera begiratu» Errefuxiatu eta etorkinen auziari konponbidea eman, elkartasuna adierazi eta hauen eskubideen alde borrokatzeko jaio zen «Bizkaia Isilik» eginkizuna. Bizkaiko zenbait herrik emandako pausuei jarraituz, Galdakaon ere sortu dute aurten taldea.

Nortzuk osatzen duzue Galdakaoko «Bizkaia isilik» taldea? Emigranteen eta emigrazio prozesuan egiten ari diren akatsak azaleratu nahi ditugunok. Izan ere, pertsonak daude aurretik, sexua, azalaren kolorea edota jatorria kontuan izan barik. Zeharo xumea da taldea, eta guztion borondatearekin egiten dugu aurrera. Bileretan zortzi bat pertsona elkartzen gara eta gure artean aniztasuna da nagusi.

Nolatan eman zenioten hasiera egitasmo honi? Beharra agerikoa da, etorkinen egoera larria baita oso: nola heltzen diren, izaten dituzten irtenbide eta aukera eskasak… Baina arazo guzti hauen aurrean ez da erantzulerik agertzen. Guk ezin genuen beste alde batera begiratu, eta horregatik jarri ginen Bilboko Bizkaia Isilik taldeko koordinatzailearekin harremanetan, Galdakaon ere eginkizun hau martxan jar zedin.

Beste elkarte batzuekin ere arituko zarete elkarlanean...

Bai horixe! Sortu ahala, Galdakaoko beste erakunde batzuekin 26 abendua 2018 Binke!

harremanetan jarri ginen. Udalak —Ibon Uribek berak— animatu gaitu horretara. Hurbil sentitzen ditugu, esaterako, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Galdakaoko Eliza.

Zergatik «Bizkaia isilik» izena? Ekimenetik bertatik datorkio izena: deialdietan bildutako jendea borobil batean jartzen da, denak isilean. Prestatutako komunikatua entzun eta gero, hiru bira ematen dira bi aldeetara. Denak zama sinboliko ederra dauka: gizartearen dinamismoa, kontzientziazioa...

Hilero elkartzen zarete plazan. Zelakoa izan da orain arteko erantzuna? Bai, hileko azken asteazkenero elkartzen gara Iturrondo plazan, arratsaldeko 19:30ean. Galdakaon jarduera berria denez, ez dugu jendetzarik izan, baina gero eta gehiago etortzea espero dugu. Familia guztietan, era batean edo bestean, emigranteak izanik, zelakoak izango ginateke gertatzen ari diren ezbeharrei erantzunik emango ez bagenie? Premiazkoa da gizartea kontzientziatzea eta lehenbailehen irtenbideak lortzea.

Zer aldatu beharko lukete aginteek etorkinen ongizatea be matzeko? Ez dago dena aginteen esku, guk geuk ere badugu zer egin. Hala ere, eskatzen duguna zera da: alde batetik, pertsonen salerosketa errotik apurtu eta biktimak babestea.

Horrez gain, ezinbesteko ikusten dugu gure herri eta hiriak lur abegitsu bihurtu eta etorkinen oinarrizko beharrizanak asetzea. Horretarako, aurrekontuetan migrazio-politika egokirako partidak esleitu behar dira. Eta noski, nahi izan gabe egiten diren migrazioen arrazoiei aurre egitea ere nahitaezkoa da.

Ardanza parkea, zergatik?

Gizalegez Testua: Etxerat Galdakao (galdakaokoetxerat@gmail.com)

Gure kaleetan barikuro ikusten dogun imajina iraunkorra da. Astero, 25 urte luze baino gehiagotan, Galdakaoko senideek osatzen dogun imajina. Isilean. Ilara bat herri erdigunean.

G G

azte izateak gauza on asko dakartza berarekin, baina kaskartxuago bat izan daiteke orain urte gutxi politikari inportanteak izan direnak ez ezagutzea. Esaterako, ba al dakite gaurko gaztetxoek zergatik duen Ardanza izena Santakurtzetako kontzerturik handienak biltzen dituen parkeak?

Bada, Jose Antonio Ardanza politikari ohiagatik.

Ardanza (1941, Elorrio) lehendakari izan zen 1985etik 1999ra, Juan Jose Ibarretxek lekukoa hartu zion arte. Aurretik, ordea, urteak eman izan zituen EAJko militante, eta hainbat izan ziren Eusko Jaurlaritzaren kargurik gorenena hartu arte, izan zituen postuak: 1979an Arrasateko alkate aukeratu zuten eta 1983ean Gipuzkoako Diputatu Nagusia. 1985an Karlos Garaikoetxeak lehendakari postua utzi zuenean Eusko Alkartasunaren zatiketaren ondoren Eusko Jaurlaritzako lehendakari izendatu zuten, eta bera izan da urte gehien eman dituena.

iza eskubideen errespetua eta euskal gatazkari konponbidea exijitzen deutson argazkia; senitarteko gehiago egon ez daiten. Hau asteroko irudi gordin eta gogorra da; Euskal Herriko hainbat eta hainbat herrietan errepikatzen dana.

Ezkutuko imajina, berriz, etxekoen barri izateko astero egiten doguzan bidaiak eta milaka kilometroak dira. Ezkutuko irudia errealitate mingarri honi buruz emoten dogun testigantza da, atez-ate eta behar dan lekuan. Han eta hemen urruntzearen eta bakartzearen barri emon dogu, larriki gaixo dagozan presoez berba egin dogu, baita isolamenduaz eta honen ondorioez, lekualdaketa arbitrarioez, erasoez, osasun asistentziaren faltaz, justizia babesgabetasunaz, eta abar luze batez be.

Azken batean, gure senideek jasaten daben tratu bereziaren testigantza eskaini dogu. Ez dago inor gure herrian salbuespeneko egoera honen barririk ez daukanik. ÂŤEz nekian holakorik hemen pasetan zanikÂť. ÂŤExagerazioak ziralakoan nengoanÂť. Etorkizun batean entzungo doguzan esaldiak dira. Dispertsioa martxan jartzeko egon ziran konplizitate politiko, instituzional eta juridikoak argitara emoten direnean gertatuko da; bere diseinu, praktika eta ondorio latzak ez baitira kasualitatea izan.

Halanda be, berandu izango da espetxeetako ziegatan hil izan jakuzan senideentzat eta beranduegi be errepideetan hil jakuzan senide eta lagunentzat.

Testigantza eta asistentzia Gure herrian senideoak lan bikoitza daukagu: gure bizipen eta esperientzien barri emon eta etxekoak lagundu eta sostengatu. Gatazka politiko bat eta errepresaliatuak existitzen diran edozein lekutan senideek aurrera eroaten daben lana da hau. Frankismo garaian holan izan zan eta egun be holantxik da.

Atzerantz begituz gero, gure senide presoen orain eta etorkizuna kolokan legoke gure laguntza jaso ez balebe. Edozelan be, gure testigantza eta alkartasun mugimenduen beharra izanda be, egun dispertsioak bere horretan dirau eta horrek arduratzen gaitu.

Testigantza eta alkartasun hori ez bazan existituko, zein izango litzake gure egoera? Nork urtengo eban oinarrizko eskubideen defentsan? Nork larriki gaixo dagozan presoen kaleratzearen alde? Nork erasoen eta isolamenduaren kontra...

Nork? Nortzuk? Zeinek aldarrikatuko leuke?

Galdetu ahal deutsazu inoiz hauxe bera zure buruari?

Binke! abendua 2018 27

Antzerkia Abenduak 30, domeka Oleysa Petrasen

A trabes del espejo

Tailerrak Abenduak 21, barikua Gabonetako lore-apainketa Adinekoan Dinamizazio Zerbitzua

Ordua: 18:00 Sarrerak: 8€/6€

Musika Abenduak 28, barikua Kalakan

Elementuak Ordua: 21:00 Sarrerak: 12€/9€

Hitzaldiak XL. hitzaldi zikloa Azaroak 7, eguaztena «Castillo navarro de Malmasin. Castillos de Bizkaia» hitzaldia Iñaki Egiluzen eskutik

Abenduak 28, barikua Belaunaldi arteko eskulan tailerra Adinekoen Dinamizazio Zerbitzua

Jardunaldiak Abenduak 22, zapatua II. Gabonetako Maratoi Solidarioa Samsara elkartea eta Elexalde Gimnasioa

Abenduak 26, eguaztena Bizkaia Isilik ekimena 19:30 Iturrondo plaza

19:00 Torrezabal Kultur Etxea

Azaroak 14, eguaztena «Estonia, munduko lehen nazio digitala: esklabotzatik independentziara hezkuntza eta hizkuntzaren bitartez» gaia landuko da Eneko Erauzkinen eskutik.

19:00 Torrezabal Kultur Etxean.

Gabonak Usansolon Abenduak 24, astelehena 12:00 Olentzeroren ongi etorria Meatzetan 12:30-14:00 Kalejira buruhandi eta dultzaineroekin.

Unkina plazan umeentzako tailerrak eta salda beroa 16:30 Trikitilariekin kantaldia kaleetatik

Azaroak 22, eguena

17:30 Olentzerok opariak banatuko ditu Unkina plazan

«Aztihitza» liburuaren aurkezpena, Asisko Urmeneta

19:00 Olentzerori agurra

komikilararen eskutik 19:00 Gandasegik Eskola

Usansolon Euskaraz taldea

Abenduak 28, barikua Azaroak 29, astelehena

16:30-20:30 Txu-txu trena Oletxe kalean

«Euskal Herriko Kultura matrilineala» hitzaldia

Dendari Elkartea

Mari Carmen Basterretxearen eskutik 19:00 Gandasegi eskolan.

Abenduak 29, zapatua Usansoloko urte amaierako jaia

Irakurle taldea Urtarrilak 7, astelehena «Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua» liburua Edorta Jimenez 18:30 Topa tabernan 28 abendua 2018 Binke!

Usansoloko taldeek eta elkarteek antolatuta

Urtarrilak 5, zapatua Errege Magoen kabalgata Usansoloko tren-geltokitik hasita Unkina plazara Gazteberri Kultur Elkartea

Gabonak Galdakaon Abenduak 20-Urtarrilak 4 Gabonetako Azoka txikia

11:00-13:15 eta 17:00-19:45 Muguru kalean (Bizkarra okindegiaren ondoan) Mundu Bat Elkartea

Abenduak 22, zapatua XXIII. Jaialdia: Gabon-kantak eta folklore extremeño 19:00 Torrezabal Kultur Etxea Centro Extremeño «La morenita»

Abenduak 23, domeka Bertso salda

Argitaratzailea: AITU elkartea Koordinazioa: Jon Gomez Garai Erredakzioa: Ixone Muñiz Arana eta Jon Gomez Garai Diseinua eta maketazioa: Artefakto Argazkilariak: Gotzon Almaraz, Ander Arrieta, Inocencio Goikuria, Julio Legarretaetxebarria, Jabi Rojo Ilustrazioak: Irrimarra Inprenta: BEPSA Banaketa: Egunon Lantegi Batuak eta Correos Hileko ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385

Ordua: 18:30 Sarrerak: 6€/4,50€ Torrezabal Kultur Etxea

Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik

Abenduak 24, astelehena

Helbide orokorra: infobinke@gmail.com Publizitatea: publibinke@gmail.com

11:00-13:00 Tximelarre Goikoako Olentzero Kapitximeko Auzobide Elkartea 16:30 Olentzero eta Maridomingirekin kalez kale Patakon Kultur Elkartea 18:00 Amaiera-ekitaldia Santi Brouard plazan

Abenduak 27-30 Gabonetako Haur Parkea 11:30-12:00 eta 16:30-19:30

Abenduak 27, eguena 12:00-14:00 eta 16:30-20:30 Txu-txu trena Kurtzeko plazan. Dendari Elkartea

Abenduak 28, barikua 12:00-14:00 Txu-txu trena Kurtzeko plazan Dendari Elkartea

Urtarrilak 2, eguaztena 17:30-20:30 Beldurraren pasabidea Plazakoetxen Galdakaoko Topaguneak

Urtarrilak 5, zapatua 18:00 Errege Magoen kabalgata Kurtzeko plazatik hasitaBengoetxeko elizara Argizai Eskaut Taldea

Txokolatada Bengoetxeko Auzo Elkartea

Binke! abendua 2018 29

Zein da itzal egokia?

Laberintoa

30 abendua 2018 Binke!

Elurretako panpina osatzen agundu binketxori.

Ordenatu txikitik handira.

Aurkitu:

LIBURU PALETA

TA PILO KOTXE

Binke! abendua 2018 31