BINKE 023 Urtarrila 2018

23. zenbakia • 2018ko urtarrila

ARKAITZ ESTIBALLES BERTSOLARIA

«Zoritxarrez haurren aisialdia gurasoek programatzen dabe»

ARKAITZ ESTIBALLES BERTSOLARIA

«BEC betetzeko nori jartz e gehiago: euskaldunoi ala S TESTUA: JON GOMEZ GARAI Argazkiak: jabi rojo

H

istorian Galdakaok eman duen bertsolaririk ezagunena dela esatea ez da astakeria izango, eta jokatu berri den Bertsolari Txapelketa Nagusiaz duen ikuspuntuaz galdetu gura izan diogu urteko lehenengo protagonistari.

Baina baita bertsoak batzen dituen ideologiez eta, horren harira, orain gutxi berak izan duen PSE-EE alderdiaren ekitaldi bateko parte hartzeaz ere. Zorrotz erantzun ditu galdera guztiak Arkaitz Estiballesek.

Galdakoztarra, santutxuarra, zeaniztarra... Estiballesek berak ere badaki nongoa den? Joseba Sarrionaindiak «Ni ez naiz hemengoa» edo «Han izanik hona naiz» erantzungo leuskizu baina nik sustraiak Galdakaon dodazala esango deutsut, enborra Bilbon eta adarrak Zeanurin. Galdakoztarra izateari itxi barik, izan naz santutxuar, atxuritar, zeanuriztar... eta toki danetan sentitu eta sentiarazi nabe bertoko.

Herritik gutxi ibiltzen zara, baina urteroko Bertso Saldara inoiz ez duzu hutsik egiten! Bertso Saldara huts egitea ez jat burutik pasatzen, herriko bertsozaleei zor deutsegu ahalik eta saiorik onena antolatzea eta opari hori mimo handiz prestatzen dogu.

Eta aurtengoak gainera protagonista nagusi bat izan du, ezta? Aurten be sei protagonista izan dira nire ustez, seirak zein baino zein, baina egia da Txapelketa Nagusiko finalaren ostean Maialenek jaso ebazala gure zorionik beroenak. Bestalde Iker Zubeldia lehen aldiz egon zan Galdakaon eta uste dot ez dala azkena izango.

Espero zenuen halako emaitzarik? Uste dot Maialenek txapela janzteak ez dauala inor harritu baina harrigarriena finalean izan ziran bertsolariek orohar emon eben maila izan zan.

Final ederra atera zan eta beti dago arriskua hala ez izateko. Finala ezin dau batek irabazi beste zazpirek ez badabe abesten.

Gertutik jarraituko zenuen Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa… Ni neu finalerdietatik aurrera hasi nintzan txapelketa jarraitzen eta finalean lanean izan arren be asko disfrutatu dot, bai horixe!

2 urtarrila 2018 Binke!

Askok usteko du agian Bertsolari Txapelketak finaletako ikuskizuna baino ez direla... Txapelketa finala baino gehiago da. Aurten Euskal Herriko ertz guztietatik ibili da bertsoaren airea eta horrek nazio ikuspuntu bat be emoten deutso. Guk bertso eskola jartzen dogu erdigunean eta ahalegin bardinak egiten doguz Azpeitian zein Oionen.

Zenbaterako garrantzia du txapelketen fokoa finaletan bakarrik ez jartzeak? Finala da azkenengo traka baina aurretik dagozan su artifizial guztiak dira ederrak.

z en jakoz erraztasun a Shakirari?»

Arkaitz Estiballes Ormaetxea 1977, Galdakao Bertsolaritza du afizio eta ofizio. Urteak daramatza bertsolaritzaren transmisioan lanean hezkuntza arautu eta aisialdirako Bertsozale Elkarteak dituen egitasmoetan. Egun Basauriko ikastetxeetan ari da Bizkaiko hainbat herritatik igaro ostean.

Abenduan amaitu berri zen lau urterik behin antolatzen den Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia.

Izango zenuen baina faboritorik! Egia esaten badeutsut, ez neukan faborito argirik. Finalerdietan sendo ikusi nebazan Maialen, Mendiluze eta Sustrai eta hortxe ibili dira.

Baina zure pronostikoak bete dira? Nire pronostikoetan Sustrai egoan buruz burukorako, bereziki aipatu nahi neuke izugarri gustatu jatalako txapelketan egin dauan ahalegina.

Txapelketaz ari garela, Fredi Paiak gogor kritikatu izan ditu Txapelketa eta bertso-dema arautuak, «bertsolaritza kirol dinamikatik eraikitako kultur mugimendua» omen delakoan, «absortzio eta elkarrekintza gaitasunik ez duena». Bat zatoz berak esandakoekin? Orohar Fredik ez dauz gauzak pentsatu barik esaten eta nahiko bat nator dinoanagaz baina zoritxarrez ekosistema ahula da gurea eta momentuz bertsolaritzak eta gure proiektuak bizirauteko txapelketak beharrezkoak dira.

Binke! urtarrila 2018 3

Baina ez duzu uste txapelketek —finalek bai, behintzat— oihartzun handia ematen diotenik bertsolaritzari eta beraz, euskarari? Bai, baina oihartzunak ez dau betirako irauten, garrantzitsua eguneroko lana da hemen.

Bertsolari Txapelketa Nagusia finala baino gehiago da Ekitaldi gutxi egongo dira munduan 14.000 pertsona baino gehiago isil-isilik batu eta bestelako baliabide zein musikarik gabe mikrofono batetik kantuan ari denari entzuteko antolatzen direnak. Euskaldunon erlijio bihurtu al da bertsoa? BECen hamalau mila pertsona Shakirak batuko dauz akaso baina hori lortzeko nork ibili behar dau sarritan eskean gure herrian? Nori jartzen jako erraztasun gehiago? Euskaldunoi edo Shakiraren promotoreari?

Erlijioa akaso ez, baina euskara hauspotzeko modan jarri den erreminta baliagarria bihurtu al da zuen mundua? Gure proiektu nagusia ez da txapelketa, guk haur eta nerabeengan jartzen dogu fokua, hor ari gara transmisioan lanean bertsolaritzaren ekosistemaren iraupena bermatzeko eta euskara ikastetxeetan eta aisialdian modu ludiko baten txertatzeko.

Horren harira, Joseba Arruti kazetariak El Correo egunkarian esan zuen «euskaratik baino ez direla irabaziko espazio berriak, ez euskarari buruzkoetatik». Bai, euskaratik irabaziko dira espazio barriak baina euskarari buruz be hitz egin behar da, zer ari dan gertatzen erabileragaz, zer hezkuntzan… guzti hori be mahai gainean jarri behar da.

Bertsolari izateaz gain, beste hainbat proiektu ere baditu Estiballesek...

«Bi alabaren aita, Zeanurin zinegotzi eta aspaldian Kepa Junkera eta Rafa Ruedarentzat letra batzuk egiten ibili naiz. Hemendik aurrera nire buruari jarri diodan helburua hilabetean asteburu bat libre hartzea da!»

4 urtarrila 2018 Binke!

Ordea, eta kazetariak aipatzen hasita, Xabier Euzkitzek Goiena atariari aitortu zion «bertsolaritzak, nazionala izan behar badu, ideologia orotarikoa behar duela izan». Bat nator Xabierren esaldiagaz baina berak adierazi nahi leukenaren kontra oso ideologia desberdinetako jendea mugitzen da bertso munduan. Berdina entzun nahi neuskion berak lan egiten dauan erakunde publikoari buruz herri honetako zenbait ideologia zentsuratu dauzanean edo bertsolarien zuzeneko emisioak mozten ebazanean.

Urrunago joan barik zeuk, EH Bilduko zinegotzi izanda, PSE-EEren ekitaldi batean parte hartu zenuen iazko azaroan, ezta? Ramon Rubial fundazioak luzatu eustan gonbitea.

Zergatik onartu zenuen bertan parte hartzeko gonbitea? Ez neukan inongo arrazoirik uko egiteko. Maila pertsonalean ez nintzan deseroso sentitu, une batean be ez eusten esan zer kantatu behar neban eta abegitsu tratatu ninduen.

ELKARRIZKETA ARKAITZ ESTIBALLES Maila politikoan be ez neukan kezkarik, ezker abertzaleko gizon-emakumeok apustu zintzo bat egin dogu gure herria beste eszenatoki batera eroateko eta koherentziaz jokatzen dogu dinogunagaz.

Arin-Arin!

Ideologia desberdinekoekin elkartzeak gizarte helduagoa eraikiko duenaz sinetsita zaude? Ni beti alkartu izan naz ideologia desbardinetako jendeagaz, Galdakaon gure etxeko atarian zein Bilboko edozein tabernatan… herri honetan gatazka gogorra bizi izan dogu eta horren ondorio asko konpontzeke dagoz duda barik… baina hemen zorionez bizikidetza ez da hautsi, ez gara komunitate desbardinetan bizi izan… egoera zailagoak bizi izan dabezan herriek aurkitu dabez bideak… ze interes dago hemen hala izan ez daiten?

Horrek ere emango dio aniztasuna bertsolaritzari, ezta?

Nik ezagutzen dodazan bertsolari gehienok desbardin pentsatzen dogu. Eritzi desbardinak daukaguz egoera sozialari buruz, adopzioari buruz, AHTari buruz… gauza batek batzen gaitu, geuretik kantatu nahi dogu.

Bertsoaren tokiaz berba egin behar badugu, ez duzu uste Euskal Herriko jai edo bazkari askotan bertso saioak derrigorrezko ekitaldi bilakatu direnik? Bertsozaleak dagozan heinean bertsoak beti izango dau tokia.

Binkeri eskainitako elkarrizketa batean, Galdakaoko Bertso Eskolak esan zuen «etorkizuneko Estiballes bat gura badogu, bertso-harrobia beharrezko» dela. Nori esker da Estiballes gaur den bertsolaria? Gu Eguzkibegi Ikastolan hasi ginan bertsotan edo hizkuntzagaz jolasean.

Handik Galdakaoko bertso eskolara egin neban salto. Hasierak garrantzitsuak izaten dira eta nik argi daukat Aniceto Ajuriagogeaskoa, Jabi Bilbao eta Kepa Urrutikoetxearen laguntzagatik ez balitz ez nintzatekeela bertsolari. Transmisioa da gure ardatza eta arlo horretan bertso eskolek funtzio berezia betetzen dabe...

Beti alkartu izan naz ideologia desbardineko jendeagaz

Asteko egun gogokoa?

Eguena.

Herriko txoko gustukoa?

Bekea.

Liburua ala tablet-a?

Liburua.

Pelikula bat?

Segoviako ihesa.

Ez duzu onartzen…

Injustizia.

Zoriontsu egiten zaitu…

Lagunek.

Plater bat?

Amaren edozein.

Deskribatzen zaituen berba?

Alaia.

Herrian zer kenduko zenuke?

Zementoa.

Eta zer berria jarri?

«Galdakao, herri euskalduna» kartela.

Euskarazko berbarik politena?

Laztana.

Zure ametsetako bidaia?

Eskoziara.

Baina hasierako funtzio horiek betetzen jarraitzen al dituzte? Bertso eskolak garrantzitsuak dira bertsoaren transmisioan, baina erronka latzak daukaguz aurrera begira. Gazteak aisialdian joan behar dau bertso eskolara eta beste gauza askogaz konpetitzen dogu, dala futbola, dala ingelesa… zoritxarrez haurren aisialdia gurasoek programatzen dabe.

Eta non ikusiko dugu Arkaitz Estiballes hemendik aurrera? Han eta hemen. Plazan aurkituko gara. •

Berba egin ala entzun?

Biak.

Zure mesanotxean ezin da falta…

Kondoiak eta txokolatea.

Abesti bat?

No time for love, Hertzainak-ena.

Binke! urtarrila 2018 5

«Frantziak presoak Euskal Herrira gerturatzeak Espainian eragina izatea espero dut» JOSEBA AZKARRAGA Sare plataformako ordezkaria

Sarean arrantzatua

Munduan zehar 182 Euskal Etxe daudela eta askotan, euskarazko ekitaldiez gain, euskara bera ere irakasten dela?

70

Mundu mailan or gano-emaile gehien dituen herri aldeen ranking-ea n dago Euskadi, milio iko 70,3 biztanlerekin. Espainiako kopurua 46,9koa da, Frantziakoa 28 ,7koa eta Alemaniakoa 10,6k oa, esaterako.

Txiste txarra

Realak bere denboraldiko partidurik mediatikoena baliatu zuen, Bartzelonaren aurkakoa, Maialen Lujanbio bertsolari txapeldun nagusiari omenaldia egiteko. Bertsoa kantatu zuen zelaiaren erditik eta amaieran Messik ere agurtu zuen.

— Kontuz droga horregaz, hanketako paralisia eragiten dau ta!

— Ze sustantzia da hori?

— Anketakomina!

Hilerokoa izateagatik neskak zigortzen dituzte, Indian Indiako hainbat eskoletan ematen ditu formazioak Vinay Kumar aktibistak, eta ikasle neskei hilerokoagatik galdetzean, hauek isilik gelditzen zirela ohartu zen. Beranduago deskubritu zuen gai tabua dela bertako neskentzat hilerokoaz berba egitea, askok tratu txarrak jasotzen baitituzte horregatik.

Sakabanaketaren aurkako aldarria, urrian Madrilen Frantziak euskal presoak Euskal Herrira gerturatzearen berri izan eta urtarrilaren 13an Bilbon sakabanaketaren aurka antolatutako manifestazio jendetsuaren ostean, aurrekaririk gabeko manifestazio erraldoia deituko duela iragarri du Sarek, urria aldera eta Madrilen, «gure aldarria Madrilera eramateko».

Poesia eta saiakera argitaratzeko editorial berria Euskal kulturan, poesian eta kantagintzan urte berriak ekarri duen albiste tristeena Joxan Artzeren heriotzarekin etorri da. Berak idatzi zituen euskal kantu ezagun askoren letrak, besteak beste, Txoria Txori eta Gure Bazterrak.

6 urtarrila 2018 Binke!

Felipe Juaristik, Juan Ramon Makusok, Pello Otxotekok eta Aritz Gorrotxategik Balea Zuria editoriala sortu dute poesia eta saiakera literarioa argitaratzeko eta egile gazteek beren lanak kaleratzeko beste aukera bat izan dezaten, Deia egunkariak argitaratu zuen berriaren arabera.

Literatura zaleen taldea

Irakurzaleen bila dabil herriko irakurketa talde berria Herri handia da Galdakao, eta horrek gure jendarteari aukera ematen dio estilo eta gustu askotariko zaletasunei bide emateak.

Horren adibide, herriko irakurzaleek badute euren taldea ere.

E

dozein herritan aurkituko dituzu liburutegi eta liburudendak, baina horiek ez dute beren-beregi irakurzaletasuna sustatzen. Bai laguntzen, noski, baina horietara inor ez bada gerturatzen, hortxe geldituko dira liburuak, «asper-asper eginda».

Horretarako sortu berri da 2017ko udagoienean Galdakaoko irakurketa taldea, argitaratutako liburuei «bizia» emateko. Euskaraz idatzitako liburuen irakurketaz gozatu, gozatzera animatu eta irakurritakoak elkarri kontatzeko helburuekin sortu zuen herriko hainbat irakurzalek aipatutako taldea, eta Binkeri kontatu bezala, «edozein formatu izaten dogu aztergai, izan nobela, narrazio labur zein poema-liburu».

Dinamika erraz bezain atsegina du irakurketa taldeak. Hilero liburu bat aukeratzen dute, bakoitzak bere kasa irakurri eta «hilean behin Toparen jantokian alkartzen gara lasai-lasai ardau, zerbeza eta tortillak lagun, liburuak bakotxari zein hausnarketa eragin deutson guztion artean komentatzeko», azaldu diote aldizkari honi Patxo Larrinoa eta Karmele Arrieta taldekideek, eta gaineratu: «gustukoa izan dan, teknika egokiak erabili dabezan, idazleak irakurleagana heltzea lortu dauan… dana izaten dogu berbagai!».

Hemendik aurrerakoak Oraingoz zortzi eta hamar pertsonaren artean izaten dira liburu baten bueltan iazko azarotik elkartzen direnak. Lehenengo hilabetean Fermin Etxegoien idazlearen Autokarabana liburua izan zuten protagonista, abenduan Jasone Osororen 12etan bermuta eta datorren

Ezkerretik eskumara: Bakarne Begoña, Yolanda Larrea, Patxo Larrinoa, Txaro Egiarte, Maite Ajuria eta Karmele Arrieta. Argazkian beste kide batzuk falta dira.

Parte hartzeko Taldean parte hartzeko, gerturatu hurrengo hitzordura edo harremanetan jarri taldekideekin ondoko helbide elektronikoan: irakurketagaldako@gmail.com

hitzorduan lantzeko Uxue Alberdiren Jenisjoplin liburua eta Poeren Erretratu Obala poemak ari dira irakurtzen.

Aipatutako azken liburua aztertzeko hurrengo hitzordua urtarrilaren 22rako lotu dute, Topako jantokian 18:30ean hasita. «Bi orduren bueltako solasaldia izango da, eta hemendik aurrera gugaz batu gura diran irakurzale guztiei dei egiten deutsiegu», diote taldeko kideek.

Hemendik aurrerakoak, momentuz, horrexek ditu irakurketa talde berriak eta ez du etorkizuna askorik definitu, «baina asmoa deialdi publikoak egin eta egunen batean gure solasaldietara idazleren bat gonbidatzea ere izango da… auskalo!». Bien bitartean, euskarazko irakurketaz gozatzen jarraituko dute taldeko partaide guztiek. Gonbidatuta zaude, irakurle.

Binke! urtarrila 2018 7

Hilero atzera begiratu eta aspaldiko erretratuak alderatzen jarri gara atal honetan, baina tarteka memoria historikoa berreskuratu eta zabaltzen ere hasiko gara Galdakao Gogora elkartearen eskutik.

Horma grisen izerdi hotza Testua: Galdakao Gogora (galdakaogogora@gmail.com) Argazkiak: CC BY-SA: Indalecio Ojanguren (Gipuzkoako Artxibo Orokorra)

B

urdin Hesia defentsarako eregi zan hasikera-hasikeratik.

1936ko udagoienean argi egoan armada kolpista aurrera egiten ebilela Gipuzkoatik Bizkaiarantz, tropa aleman eta italiarren laguntzinoagaz. Egoerea gero eta larriagoa zala ikusita, Eusko Jaurlaritzeak, 1936ko urriaren 9an, Bilbo eta haren inguruko herriak babesteko defentsa lerroak prestatzea erabagi eban.

Lubaki, alanbre-hesi, metrailadore-habi, aterpe eta beste hainbat elementuk osatzen eben 60 kilometroko hesia. Eraikuntza moltso horreri Burdin Hesia geitu eutsien ostean, ez zan hori eta bare hasikerako izena. Zierbenan hasi eta Sopelan amaitzen zan nazionalak geratzea helburu eukan eraikuntza erraldoiak.

Burdin Hesia ez zan sasoiz amaitu, eta ez eban be, bere funtzioa ondo bete. Danetara, 1.400 elementu eregitea zan asmoa, baina 1937ko zezeilean 180 besterik ez egozan amaituta.

Porrota, zati handi baten, batzuen azpikeri eta traizioen erruz izan zan. Pablo Murga eta Alejandro Goikoetxea ziren

8 urtarrila 2018 Binke!

beharren arduradunak, biek ezagutzen ebezan defentsa-lan dandanak. Murgak beharren ganeko txostena idatzi eban, fortifikazinoak ze egoeratan egoazan eta gerra-enpresa garrantzitsuenen barri emonez, eta Austria eta Hungariako kontsulari saldu eutson. Jaurlaritzeak kontsula sasoiz harrapatu eban, nazionalei datuak emon aurretik.

Bigarren traizioak, baina, lortu eban bere helburua. Goikoetxeak —gerora Talgo tren ezagunaren sortzaile izan zanak— 1937ko zezeilean, nazionalei informazino sano garrantzitsua emon eutsen: amaitu bako edo babes txikia euken lekuen mapa. Francok baekien, orduan, nondik eta zelan eraso.

Askatasunaren eta euren eskubideen alde eta, faxismoaren eta estadu kolpe militarraren kontra, burrukan ibilitako hainbat lagunen izerdi eta ahaleginek ezer gitxi balio izan eben.

Porrot egin eban eraikuntza handi haren aztarna gehien daukazan udalerrietakoa da Galdakao. 80 urteren ostean, auzune askotan hamaikatxu arrasto ikusiko dozuez.

GDKO Irrati berria

Hamar urteren ostean, Galdakaok

irrati berria du berriro Hamar urte pasa dira Mozoilo Irratia desagertu zenetik, eta urtemuga horrekin batera iritsi da herritik jaiotako GDKO Irratia.

Proiektuaren sortzaileekin elkartu da Binke, egitasmo honen berri gertutik izateko.

H

erriko historian irakurle euskaldunek beti bizi izan duten hutsunea betetzera Binke etorri zen modu antzekoan etorri da GDKO Irratia, Mozoilo Irratiaren desagerpenetik hamar urtera.

Irakurle euskaldunak baino, irrati berri honek hizkuntza guztietako entzuleen apetak bete gura ditu.

Proiektuaren sortzaileak dira Emi Sanchez eta Aritz Apraiz. Lehenengoa gizarte hezitzailea da. Bigarrena irratian 20 urte baino gehiagoko esperientzia duen kazetaria. «Baina laster askoz pertsona gehiago izatea espero dogu!», adierazi du GDKO Irratiaren bikote sortzaileak. Irrati berriak Mozoiloren lekukotza hartzea xede badu ere, desberdintasun handi batek emango dio forma egitasmo honen lan-dinamikari. Alegia, lehengo komunikabideak egoitza propioa zuelako irratsaioak grabatu eta emititu ahal izateko, eta berriak bulegorik ez duenez, sortzaileek Binkeri kontatu diote «asmoa kolaboratzaileei etxetik grabatzen eta emititzen irakastea» dela.

Horretarako, «GDKO Irratian bere tartetxoa izan gura dauan edozeinek sinple-sinple izango dau parte-hartzea: internetera konexioa, ordenagailu bat eta mikrofono bat baino ez dauz beharko eta», azaldu dute Emik eta Aritzek.

Gainontzeko baliabide guztiak lortu dituzte honezkero eta dagoeneko emititzen hasi da irratia, momentuz, sarearen bidez entzungai. Belgikako zerbitzari batekin hasi dira aireratzen, zeinek eguneko 24 orduetan emititzen aritzeko aukera eskaintzen duen. Gainera, on-line emititzeak ez du esan nahi soinuaren kalitatea eskasa izango duenik irrati be-

GDKO Irratia entzuteko: rriak, kontrara: «CD baten kalitateagaz eta audientzia muga barik emititu ahal dogu». Irratiaren bulego edo estudio fisikorik ezean, www.gdkoirratia.com ataria izango da sortu berri den irrati berriaren egoitza nagusia. «Zuzeneko saioak emititzen hasteko zain gagozala, une honetan 800 abestitik gorako zerrenda musikala gabiz emititzen», diote Sanchezek eta Apraizek, eurek «denbora luzez eta kantuz-kantu aukeratutako 50etik 90. hamarkada bitarteko abestiak», alegia.

Herritarren parte-hartzea GDKO Irratiaren zutabe nagusia herritarren parte-hartzea izango dela azpimarratu gura dute sortzaileek, eta horretarako «herritar guztiei dei egiten deutsiegu komunikabide barri honetan parte hartzera, izan edukiak sortzen zein informazioa bidaltzen be». Ahotsa eman gura diote, esaterako, «herriko musika taldeei eta gure gizarteko mugimendu

www.gdkoirratia.com

Irratian parte hartzeko: gdkoirratia@gmail.com

musikal, kultural zein sozialak ikusgai egiten dabezan pertsona guztiei». Hori bideragarri egiteko, laster Galdakaoko eragile eta elkarteekin harremanetan jarriko direla diote Emi eta Aritzek, «baina inoren atea jotzera joan barik be, babesle zein kolaboratzaile posibleen ateak zabal-zabalik dagoz».

Orotariko gaiak landu nahi badituzte ere, hizkuntzari dagokionez, saioen %80 euskaraz izatea du helburu GDKO Irratiak. Horregatik, lerro hauen bitartez, gonbite argia herriko euskaltzaleei egiten diote egitasmoaren sustatzaileek: «komunikabide barri honen gehiengoa euskaraz izatea gura badogu, herriko euskaldun eta euskaltzaleen kolaborazioa behar-beharrezko izango dogu».

Binke! urtarrila 2018 9

Egin toki gehiago zure Gmail kontuan!

Irakurlearen txokoa Eskertza

G

mailek 15 Giga ematen ditu doan. Nahikoa izan daitezke erabiltzaile batzuentzat, baina beste asko lekurik gabe gelditzen dira. Behin 15 Giga horiek betetzen zaizkizunean, bi aukera daude: toki gehiagogatik ordaindu Googleri, edo mezu zahar «potoloak» ezabatu. Hona hemen Gmailen tokia irabazteko modurik errazena.

1. BILAKETA EGIN Bilaketa leihoan idatzi «has:attachment larger:10M» eta egin bilaketa bera. Oharra: «10» horren lekuan beste edozein zenbaki ipini dezakezu; mezuen pisua adierazten du, megatan.

2. EZABATZEKOAK AUKERATU Aukeratu ezabatu nahi dituzun mezuak —banaka edo guztiguztiak batera— eta klikatu ezabatu botoia.

3. JOAN ZABORRONTZIRA Gmaileko ezkerreko menuan aukeratu Gehiago eta gero sakatu Zaborrontziaren botoia. Bertan izango dituzu ezabatutako korreo guztiak. Eta erne hurrengo pausuarekin!

4. HUSTU ZABORRONTZIA Goi-goian klikatu «Hustu zaborrontzia» eta horrela ezabatuko dituzu behin betiko ezabatzea aukeratutako korreo guztiak!

K

ito. Egin dugu. Kostata, lan handiaren ondoren, egin dugu galdeketa. Galdakaoko Gure Esku Dago batzordean pozik gaude, ariketa demokratiko itzela egin dugulako, eta herriak eroan duelako aurrera lan hori guztia.

Herriak egin duela diogu, eta hala da. Asko dugu eskertzeko, beraz. Saiatu ginen guztiez akordatzen eskerrak ematerakoan, baina bagenekien bat behintzat eman gabe genuela oraindik.

Prozesu honetan hasi ginenetik, Binke ondo-ondoan izan dugu, egiten genuen guztiaren berri emanez, eurek ateratako argazkiak gurekin konpartituz, orrialde osoa eskainiz «kanpaina egiteko», eta azkenik, azaroko erreportaje zabala ere guretzat izan zen. Eta azaletik aipatutako adibideak baino ez dira!

Lerro hauen bitartez, Galdakaoko Gure Esku Dago batzordeko kide guztiok eskerrak eman nahi dizkiogu Binke aldizkaria egiten duen talde osoari, galdeketaren bidea hain zehatz eta fidel zabaltzeagatik. Aurrerantzean ere, elkarren berri izateko aukera ugari sortzea espero dugu.

GALDAKAOKO GURE ESKU DAGO BATZORDEA

Erne ibili!

Hemen adierazitako moduan ziur izan leku mordoa garbituko duzula Gmaileko postontzian. Hori bai, adi ibili mezuak ezabatzeko orduan, betirako ezabatuko baitituzu!

10 urtarrila 2018 Binke!

Zeure iritzia hemen argitaratzeko, bidali gehienez 1.600 karaktereko testua helbide honetara: infobinke@gmail.com Binkek gutunak laburtzeko eskubidea du.

Abenduko irabazleak

Olatz Lezeta Zarate Ainhoa Bergara IĂąurria

Iker Ortuondo (ezker) eta Rosa Mari Andulo (eskuin) binkekideak Burning-eko kontzertuaren sarrerak jasotzen, Ainhoa eta Koldo zinegotzien eskutik.

Urban ile-apaindegiak eskainitako zerbitzu bana irabazi dute opari!

Zer egin Binkekide izateko?

Eman zure babesa urteko

36 â‚Ź

ordainduta

Oraindik binkekide ez bazara, eta neurri honetako lehenengo komunikabide euskalduna babestu eta sustatu gura badozu, hauek dozuz horretarako bideak:

1. Bete beheko formulario hau, eskaneatu edo atera argazki bat eta bidali e-postaz: infobinke@gmail.com

2. Bete formularioa, moztu, eta utzi gutunazal baten, Binke izenarekin

Eta zuretzat, MOTXILA HAU OPARI!

Torrezabal Kultur Etxeko atezainaren leihatilan apirilaren 28ra arte.

3. Eskaneatu zure

IZEN-abizenAk:

mugikorraren QR irakurgailuarekin beheko kodea eta bete formularioa!

HELBIDEA:

TELEFONOA:

NORTASUN AGIRIA:

E-posta: IBAN

ENTITATEA

BULEGOA

K.Z.

KONTU ZENBAKIA

KONTU KORRONTEA:

Binke! urtarrila 2018 11

IGOR ABURTO CORTES

Etorkizuna eman

G

oizetik altxatu, eta lanera joan aurretik albisteak jartzen ditut. Gehienetan berri txarrak dira, gaur ere, ai ama, lan-baldintzak txarrera doazela berriro, murrizketak, pentsioak,…

Berri ilunak.

Bill Gates-ek esan zuen behin, guk beti aldaketa lartxo estimatzen dugula, beti hobera goazela uste baitugu. Nora goaz?

Alde batetik bizitza garestitzen doa baina bestetik gure eskubideak murrizten dituzte.

Krisiagatik omen da, eta batzuek «austeritatea» deitzen diote gainera. Nola da posible, bi hauek ez al dira ba kontraesanak? Nora gura dute heldu? Samuel Smiles idazle eskoziarrak esan bezala, «bizitzak alde iluna zein distiratsua dauka; baina gure esku dago gustuen daukaguna hautatzea».

Nire bizitzako une bat datorkit gogora, adibide pertsonala da.

Urte askotan esaten nuen odol emaile izan behar nintzela, baina egun hori ez zen inoiz heltzen.

Patua bitarteko baina, istripu bat izan nuen, eta honek dena amilduarazi zuen. Dohaintza behar nuen, bai ala bai, eta honek aktibatu zuen dena. Odol-emaile egin nintzen, eta oso erraza izan zen. Zer itxaroten ari gara? Neuk hautatu dut jada, eta harro nago.

Nire ustean, gure esku dago alde distiratsua hautatzea etorkizuna ematen jarraitzeko.

12 urtarrila 2018 Binke!

Zuztarluze jolas interaktiboa (Appa) eta webgune berrituaren aurkezpena Galdakaon

Android

Z

iOS

uztarluze, Zuztarretatik Ahora egitasmoaren arrimuan loratu den jolas interaktiboa eta txapelketa antolatua da. Helburu nagusia Nerbioi-Ibaizabal eskualdeko herri-jakituria eta kultura tradizioa gizarteratzea da.

Zuztarluzek herri ondarea teknologia berrien eremuarekin elkartzeko beharrizanari erantzun zion. Izan ere, gaur egun umeak eta gazteak oso ohituta daude teknologia berrietara eta horregatik egin zitzaien erakargarri Zuztarluze.

Leku-izenak, ondare etnolinguistikoa, lexikala eta etnografikoa lantzen dira jolas interaktiboan. Hau da, urteetako landa lanean batutako tokian tokiko baserrien izenak, errekak, basoak, iturriak…; gure aurrekoek erabilitako esaerak eta berbak; ibilitako lanabesak, ohiturak eta abestutako kantak nahiz bertsoak.

Zuztarluze app-a 2017ko abenduaren 15ean aurkeztu zen Galdakaho, ahoz ahoko azokaren irekiera-ekitaldian bertan. Zuztarluzerekin aritzeko modu bi daude: • Atalez atal praktikatuz.

• Denboraren kontra proba puntuagarrietan jokatuz.

Bitxikeriek Ba al zenekien eguneroko objektu batzuk ia automatikoki erabiltzen ditugun arren, ez diegula erabilera zuzenen edo praktikoena ematen?

Tetra Brika Egunero edaten ditugun esne eta zuku gehienak horrelako edukiontzietan saltzen dituzte. Erabiltzeko oso erosoak badira ere, ziur inoiz edukia ontzira isuri nahian zerbait kanpora erori zaizula! Noski… ez dugu behar bezala erabiltzen eta! Zipriztinak saihesteko modurik egokiena tapoia goiko aldean dugula zerbitzatzea da.

Garagardo botilak Galdegin al diozu inoiz zure buruari ea zergatik ote den garagardo botiletako goialdea gainontzeko guztia baino estuagoa?

Zenbaiten ustetan, botila erdialdetik eusteko ohitura dugun arren, goiko alde estutik hartu beharko genuke bero gutxiago transferitzeko eta edaria luzaroago mantentzeko fresko. Zuk ere hala dela uste duzu?

Jogurten aluminiozko tapak Ohikoena jogurtak benetako koilara batekin jatea da. Halere, euren «koilara» propioa «erantsita» duten jogurtak ere badaude. Izan ere, horrelako produktu askotako tapak nahita izaten dira aluminiozkoak, horiek aldeetatik tolestu eta koilara itxurako tresna bat lortu ahal izateko. Oso erabilgarria etxetik kanpo gaudenerako!

Patata paketeak Patata poltsak goiko aldetik irekitzen ditugu normalean. Badago, ordea, modu garbi eta praktikoago bat: poltsa etzanda dagoela erdialdean zulotxo bat egin, eta bertatik hasita, apurka-apurka edukia urratzen joan, zirkuluak eginez. Era honetan, poltsa bera «plater» bihurtuko da, eta erosoagoa izango da bertatik jatea.

Eta orain, ikasitakoak praktikan jartzeko prest? Ala bazenekizkien hauek?

Bitxikerien hurrengo atalean ea kuriositate gehiago kaleratzen ditugun!

AMAIA SOPELANA BOSCH

Mundutxoak

A

spalditik hamaikatxotan entzun izan dodaz Berbalagunen ekintzak, baina inoiz ezin izan dot parte hartu. Gure Esku Dago taldeko partaideren bat eskatu euskuen abenduko Mintzodromoan parte hartzeko, eta oraingo honetan astitsu nengoanez eta poz-pozik Torrezabalera neu joan nintzan. Eta niretzat aipagarriena herritar ezbardinak nor bere ikuspuntuak euskaraz adierazten entzutea izan zan.

Ohitu naz nire mundutxoan bizitzen. Bakotxak gure mundutxoa daukagu. Herritar bakotxak berea. Batzuena zabala, eta beste batzuena txikitxoagoa.

Horrexegaitik deigarria egin jatan, adibidez, neskatila gazte-gazte baten ametsa baserri baten bizitzea dala, eta han animaliak zaindu eta soloan lan egitea.

Beste gazte batentzat, guztiz aurkakoa zan bere ametsa, berak hiri handi-handi baten bizi gura izango ebala inoan. Pertsona helduak, gazteak, nerabeak, bakotxak bere ikuspuntua azaldu eban Mintzodromo honetan. Eta niri behintzat, nire mundutxutik urteteak pilo bat aberastu ninduan.

Horregaitik uste dot, Berbalagunen ekintzak ez dirala bakar-bakarrik euskararen aberastasunerako, baizik eta pertsonon arteko harremanak zabaltzeko eta bakotxak daukagun mundutxo hori handiagoa be egiteko.

Binke! urtarrila 2018 13

Euskaldunak aztergai

Altxorrak zuribeltzean TESTUA: ixone muĂąiz arana

Iragana beti dator bueltan. Hori esaten digute behintzat. Oraingo honetan baina, euskaldunontzat ezezaguna zen altxor itxuran etorri zaigu. Argibel Euba ikertzaile galdakoztarra izan da berrogeita hamar urte luzez itzalpean gordeta egon den euskal kulturaren ondarea argitara ekarri duena.

M

undu anitz honetan, norberaren kulturak, ohiturek eta tradizioek egiten gaituzte berezi, bakan. Horietako asko galdu egin dira historian zehar, eta beste batzuek gure artean jarraitzen dute, luzaroan biziraun nahian. Usadioez mintzo garenean, beti izaten dugu galdutako iragana berreskuratzeko esperantza txiki bat, arbasoen bizimodua hurbilagotik ezagutzeko jakingura berezia.

Batzuetan kasualitateak, edo batek daki, patuak agian, igarotako garai horietara salto egiteko zirrikitu bat zabaltzen digu, eta apur bat marruskatu ezkero, izugarrizko balioa duten altxorrekin topo egiteko bidea irekitzen zaigu, parez pare.

Antzeko zerbait gertatu zitzaion Arbigel Euba ikertzaileari, 60. hamarkadako egunkari zaharrak miatzen zebilela arreta deitu zion argazki bat aurkitu zuenean.

Ezustean topatutako egunkariko azalean bi gizon ageri ziren, Donostiako portuan, kamara eta grabazio ekipoak eskuan zituztela. Gizon horiek Dan Grenholm eta Lennart Olson erreportari suediarrak ziren, mende erdi beranduago Eubaren

14 urtarrila 2018 Binke!

Basker. 1960ko hamarkadako euskal kulturari buruzko suediar dokumentalak lanaren protagonista bihurtuko zirenak.

Basker. Euskal Herrian ezezagunak ziren bertan 1963an Grenholm eta Olson suediarrek euren herrialdeko telebista publikorako grabatu zituzten bi laburmetraia etnografikoak.

Ezezagunak, Argibel Euba etnografoak, Mikel Laboa Katedraren laguntzari esker, hauen azterketa sakona egin duen arte.

Bi dokumental horiek —Basker bata, eta Bonde i Baskerland, bestea— 1960ko hamarkadako euskal kulturaren, folklorearen eta landatar bizimodu tradizionalaren erakusle zuzenak dira.

Hile dezente ikerketa lanetan jardun ondoren, orain urtebete pasatxo berrargitaratu zituen EHU/UPVk bi laburmetraiak DVDan, Eubaren Basker azterketa lanarekin batera.

Liburua euskaraz zein gaztelaniaz eskura daiteke, eta DVDa euskarazko, gaztelaniazko, frantsesezko eta ingelesezko azpitituluekin.

Basker lana bi dokumentalen inguruko deskribapenez eta detaile zehatzez josita dago eta, horrez gain, laburmetraietan agertzen diren eszenak eta hauen identifikazioak ere ageri dira. Honekin batera, egileei buruzko informazioa, hauek Euskal Herrian bertako gidariekin batera egindako ibilbideen deskribapena eta filmek duten eragin zein garrantziaren ebaluazioa ere aurki ditzakegu.

Suediarrak gurean. Baina, zergatik aukeratuko ote zuten bi erreportari suediarrek Euskal Herria? Gure lurraldea nahiko isolaturik egon denaren ustea oso zabaldurik dagoela kontuan hartuta, nolatan hartu zuten lur gurean? Erantzunak aldez aurretiko azalpen bat merezi du. Eubak dionez, 50. hamarkada amaiera eta 60. hamarkada hasiera aldera osatu zuten tandem bitxi hau suediarrek, ezustean aireportu batean topo egin ostean.

BASKER. 1960ko hamarkadako euskal kulturari buruzko suediar dokumentalak 262 orrialdeko liburua.

240 x 170 mm.

Euskal Herriko Unibertsitatea.

19,00 â‚Ź (DVDa barne).

1963ko urtarrilean eta otsailean, Dan Grenholm eta Lennart Olson erreportariek Euskal Herria bisitatu zuten hainbat astetan zehar, eta euskal kulturari eta folkloreari buruzko bi laburmetraia dokumental etnografikotarako filmazioa egin zuten. Basker eta Bonde i Baskerland filmak Sveriges Radio TV suediar telebista publikoan eman ziren urte bereko udan. Mende erdi baino gehiagoz galduta egon ondoren, harribitxi zinematografiko bihurturik datozkigu bueltan lan biak, 1960ko hamarkadako Euskal Herriaren inguruko irudi apartak eta ikuspegi bitxia eskainiz. Euskarazko, gaztelaniazko, frantsesezko nahiz ingelesezko azpitituluekin ikus daitezke film digitalizatuak.

Argibel Euba (Galdakao, 1979)

G

izarte eta Kultur Antropologia, Artearen Historia eta Etnomusikologiako ikasketak eginak dituen galdakoztarra da Argibel. Ikerketa munduan ibiltzeko dohaina duela uka ezin den arren, beste alor batzuetan ere abilezia berezia duela begi-bistakoa da: musikan, alegia. Txalapartari buruz egindako doktoretza-tesiaren harira hasi zen Euba instrumentu hau jotzen. Baina ikerketa-teknika bezala hasi zena kasik lanbide bilakatu zen urteen poderioz, han eta hemen ibili baita txalaparta jotzen eta irakasten. Perkusiozko tresnak jotzen eta lagun artean musika egiten disfrutatzen du Argibelek. Hori baita, azken batean, galdakoztarraren afiziorik handiena: musika.

Ezagutu eta gutxira, Grenholmek irrikaz eta azalean bizi zuen Andaluziako kultura Suediako herritarrei erakusteko film etnografikoak egin zitzaketela pentsatu zuen bikoteak, eta lanari ekin zioten. 1962an, lurralde andaluzeko nekazal mundua, kultura eta

musika tradizionala biltzen zituen bi dokumental etnografiko sortu zituzten, eta horien arrakasta ikusita, Euskal Herrian zein Galizian gauza bera egitea otu zitzaien. Halere, argitu gabe dauden arrazoiengatik, Galiziara joateko ideia bertan behera gelditu Binke! urtarrila 2018 15

Dan Grenholm (1921-1995)

N

ahiko xelebrea omen zen Suedia iparraldean jaiotako gizon honek egin zituen Basker eta Bonde i Baskerland laburmetraietan gidoilari eta esatari lanak. Musika munduan oso jantzia zen, eta Andaluziara hainbat bidaia egin zituen, flamenkoaren maitale sutsu bihurtu zen arte. Etnografo lanetan aritzeaz gain, dibulgaziozko irrati-programa bat ere bazuen. Programa honetan, hain zuzen, 1954an Euskal Herrian -Arratian, zehazki- ibilitakoan egindako albokaren grabazio fonografikoak emititu zituen, instrumentu honi eskainitako saio batean. Gainera, euskal lurretara egindako bidaia horretan, ziurrenik Jose Maria Bilbao artearrak egindako alboka bat eraman zuen, egun Stockholmeko Musikaren Historiaren museoan gordeta dagoena.

omen zen, eta euskal lurretan zentratzea erabaki zuten.

Gurean egindako lanean zentratuz, gogoan izan behar da suediarrek Euskal Herria zapaldu zutenerako, bertan industria ezarria zegoela jada, eta hortaz, bitxia dela Grenholm eta Olson etnografoek dokumentalak landa girotik enfokatu izana.

Argibelen hitzetan baina, laburmetraia hauetan «ez da ezkutatzen garaiko mundu modernoa, hiritar kulturako elementuak ere ageri dira, eta ziurrenik, ez kasualitatez». Izan ere, agian filmen egileen nahia, industria egon arren euskaldunek oraindik ere euren ohitura eta tradizioak mantentzen zituztela erakustea izango zen, hauen antzinakotasuna azpimarratzea; Euskal Herrian ez bezala, Suedian industrializazioaren aurrerapenak trukean kultura herritarra asko ahultzea ekarri baitzuen.

Altxor zuri-beltzak. Bi lagun suediar hauek egindako euskal kultura eta tradizioen inguruko lanaz gozatzeko ez dago Argibel Eubaren Basker monografikoa eskuratzea baino hoberik. Inauteriak, pilota partidak, trikitixa, dantza eta bertsolaritza emanaldiak, idi-dema, harri-jasotze edota ahari-talka 16 urtarrila 2018 Binke!

Lennart Olson (1925-2010)

L

ennart Olson suediarra izan zen Dan Grenholmekin batera erreportari etnografoen tandem bitxia osatu zuena. Berea izan zen Euskal Herrian filmaturiko laburmetraietako irudiak grabatzeko eta editatzeko ardura. Gaztetatik izan zen ospe handiko argazkilaria, Suedian zein nazioarteko mailan. Interes handia zuen beste kultura batzuetan, eta bereziki gai artistikoei eta musikalei zegokienez. Horregatik aritu zen, batez ere, munduko kulturen inguruko pelikula dokumentalen filmazio lanetan. Fikziozko zinemarako eta zinema musikal zein esperimentalerako lanak ere egin zituen Olsonek, eta izaten zuten kritika sozialaren kutsuagatik nabarmentzen ziren.

herri probak… Denak daude bildurik eszena luzez osaturiko bi dokumental hauetan. Gidoi eskas eta argibide gutxiko laburmetraiak direla dio ikertzaileak, norberaren interpretaziorako sortuak. Zuzenak. Baina zuzenak bezain zintzoak.

Balio erantsi bat dute gainera gure kulturaren ondare bihurtu diren bi laburmetraia hauek, musikari, dantzari eta bertsolari askoren testigantzarik zaharrenak ere biltzen dituztelako. Horien artean, Martuteneko Billandegi baserrian Jose eta Jose Mari Zabalegi aita-semeak txalaparta saio bat egiten, Leon Bilbao alboka jotzen eta Maurizia eta Karakol arratiarrak euren etxeko sukaldean erromerian. Benetako altxorrak denak.

Hemerotekan lasai askoan igarotzeko itxura osoa izango zuen Argibelentzat egun hark segur aski. Gorabeherarik gabekoa. Beste bat. Baina ez, askoren zorionerako, ez zen hala izan.

Batzuentzat egunkari zahar bateko argazki xume bat baino ez den horretan argia ikusi zuen Eubak. Itxaropena. Bihozkada bat izango zeun agian. Eta ez zebilen erratuta… Gauzarik xumeenak ere gorde baititzake sekretu handiak, harribitxiak, altxor zuri-beltzak. •

Herritarrentzako Binkeren WhatsApp zerbitzua prest!

Irakurleek Binke irakurtzen dabe, baina Binkek irakurleak irakurri gura dauz! Zure ekarpenak, zalantzak, iritziak, hausnarketak, gutunak, kexak... bidali mezu bidez Binkeren WhatsApp-era!

Gorde telefono hau zure sakeleko agendan eta egon herriko komunikabideagaz kontaktuan:

669 431 225* * WhatsApp bidezko mezu eta argazkiak baino ezin izango dira jaso telefono zenbaki honetan; deirik, bideorik eta audiorik ez, eskerrik asko.

Iritziak

Ekarpenak Zalantzak

Hausnarketak Kexak

Gutunak

Binke! urtarrila 2018 17

Enbaxadoreak

Sergio Ruiz Molero Munich ondoko

galdakoztarra

a ingurukoa.

Sortzez: Galdakaokoa, Kurtze herri ichetik 5 kilometrora dagoen Gaur egun: Unterhaching, Mun batean, 2013tik.

Jaiotza urtea: 1983. eritza zikloa eta Gasteizen magist Ikasketak: TAFAD goi-mailako (Heziketa Fisikoa). i. etxe batean dabil zerbitzar Zertan dabil: Espainiar jat Zerk eraman zintuen herritik alde egitera? Batetik, 2011n Bolibian urte oso bat kaleko umeekin irakasle bolondres lan egiten nuen proiektuan, gaur egun nire emaztea den emakume alemaniarra ezagutu nuen. Berak hemen medikuntza ikasketak egiten zituenez, batera egoteko aukera bakarra ni hona etortzea izan zen. Eta bestetik, irakasle moduan edo era batean lan egitea momentu hartan izugarri zaila zen, eta hori izan zen bigarren arrazoia, lan egiteko zegoen aukera eskasa dela eta ez nuen lotura handirik herriarekin…

Zeintzuk dira bizi izan dituzun aldaketarik nabarmenenak? Asko. Agian jateko ordutegia, hotza, lagun berriak egitea, betiko bizimodua edo gure ohiturak atzean utzi eta berrietara moldatzea… eta noski, zailena hizkuntza izan da. Lanaren aldetik ere ezberdintasunak daude, orduko edo hilabetero diru gehiago irabazten da, baina ordaindu beharreko zergak ere handiagoak dira (eta eguneroko bizitza, oro har). Gizarte-segurantza ere ezberdina da.

Zer du zure oraingo herriak, Galdakaok ez duena? Eta alderantziz? Etxebizitza-eraikinen altuerak, adibidez, ez dira hiru pisukoak baino altuagoak. Beste ezberdintasun bat aldapak dira, hemen ez dago eta ondorioz jende guztia —edo asko behintzat— bizikletaz mugitzen da. Nabarmena da biztanleriaren adina, gazteak hirira edo beste hiri batzuetara joaten direlako bizitzera. Unterhaching oso berdea da, baina ez dago gure Galdakao bezala mendiz edo berde horietaz inguraturik.

Zeren falta sumatzen duzu han? Familia, lagunak, poteoa eta jendearekin kalean topatzea. Ez egun berezi bat iristeari itxaron behar izana jendearekin aurkitzeko. Pintxoak eta gure sukaldea ere... Pufff! Hemen ondo jaten da, baina Euskal Herria bezalakorik ez dago! Hemen gainera oso inpertsonala da dena; dena arin, erlojua ipurdian sartuta balego bezala... Eta euskararen fal18 urtarrila 2018 Binke!

ta ere badut. Hiru aldiz euskaraz aritzeko aukera izan dut tabernan eta ikaragarri gustatu zitzaidan!

Zer gomendatuko zenioke zure herritar bati, han bisitatzeko? Nire herrian ez dago askorik, baina Munichen bai. Lehenik eta behin hiri erdian dagoen «Englischen garten» parkea, Europako handiena dela uste dut eta munduko haundienetakoa, benetan zoragarria paseotxo bat emateko. Han egonda, txinatar dorrean dagoen «biergardenean» garagardo bat hartu eta zorte apur batekin bavariako musika tradizionalaz gozatu daiteke. Parke berean, oso famatua den olatua dago, non jendeak surfa praktikatzen duen. Bavariako aintzinako erregeen jauregia eta bere lorategiak ere ikus daitezke bertan... beste hamaika lekutxo ere esan ditzaket!

Gure herriaz hitz egiten badiezu hangoei, zeren inguruan aritzen zara bereziki? Nire igurukoak aurten nire ezkontzarako Galdakora joan ziren eta pertsonalki entzunda zutena ezagutu zuten. Denak bueltatzeko gogoekin daude! Baina normalean kaleko giroaz egiten diet berba, gure Somera edota tabernak edonon egotea… Eta noski, zer zorionekoak garen gure berdeaz inguraturik egoteagatik, gure mendiak eta hondartza ondoan izateagaitik!

Zer dakite gure herriaz? Egia esan, euskaldunak ezagunak gara. Gure hizkuntzaz badakite, gure sukaldea oso ospetsua da eta egun Donostia eta Bilbo oporrak egiteko leku berezitzat dituzte. Guggenheim museoa ezaguna da, gure natura, Athletic, eta gure betiko txapela adibidez «baskenmütze» deitzen da (mütze = kapela). Baina gure egoera politikoa izan da beti beraientzat interesgarriena. Askok kultura eta ohiturei buruz gustuko dute hitz egitea, bavariarrak eta euskaldunak oso antzekoak direla diotelako. Asko pozten dira nongoa naizen esaten dudanean!

Osasuntsu

Eztarriko mina

N

egu gordinean sartuak gaude, bete-betean. Sasoi polita izaten da askorentzat, batez ere zero azpiko tenperaturez eta elurraz gozatzen dutenentzat. Beste batzuentzat, ordea, ez da urtarorik maitatuena izaten, hotzak bezala, gaixotasunek ere gogor jotzen baitute garaiotan. Neguko protagonista bihurtzen diren ondoez ohikoenak izaten dira, beste batzuen artean, gripea, marranta, anginak, katarroa… eta zelan ez, eztarriko mina! Azken hau, gaixotasun larriena ez bada ere, ezatseginetarikoa izaten da askorentzat. Baina, zerk eragiten digu? Zelan senda dezakegu?

Eztarriko minaren eragileak Eztarriko mina izaten dugun gehienetan birus baten infekzioagatik izaten da, amigdalitis birikoaren ondorioz, normalean. Halere, beste hainbat arrazoiengatik ere izan daiteke; hala nola, erretzeagatik, alkohola edateagatik, kutsatutako airea arnasteagatik, alergia batzuengatik, ahotsa gehiegi behartzeagatik, edota eztarrirantz igotzen diren sabeleko azidoengatik. Sudurrean mukiak, eztula eta batzuetan sukar apur bat ere izaten dugu eztarriko minarekin batera. Baina normalean 7-10 egunen bueltan osatu egiten dira ondoez hauek.

Zer egin dezakegu sendatzeko?

Hauek dira Osakidetzak ematen dituen gomendioak: • Parazetamol 500/600 mg edo 1 gr 8 ordutik behin edo Ibuprofeno 400 mg 6-8 ordutik behin hartu • Ez erre • Edan likido ugari • Xurgatu azukrerik gabeko gozokiak • Garbitu eskuak sarri, estali ahoa eztula edo doministiku egiterakoan kutsadura saihesteko. Ez igurtzi begiak • Azalean erupzioak agertzen badira zure medikuarekin kontsultatu Garrantzitsua: okerrera eginez gero (38,5°-tik gorako sukarra, irensteko arazoak, arnasteko zailtasuna), edo 48-72 ordu bitartean onera egiten ez baduzu, medikuarenera joan.

Eta eztarriko mina duen umeentzat?

Komenigarria da: • Ondoeza eta sukarra parazetamol edo ibuprofenoekin arintzea • Likidoak sarri ematea (behartu gabe) • Jatera ez behartzea

Pediatranera jo: • • • • •

Sukarrak 38,5°-tik gora egiten badu Eztarriko minak 5 egun baino gehiago irauten badu Arnasteko zailtasunak baditu Orbanak irteten bazaizkio azalean Ondoez orokorra badu

MANU ETXEBARRIA AYESTA

Kalendarioa

U

rte barriak kalendario barria. Kalendarioa, «egutegia» izenez euskeratu dogu. Baina kalendario, latineko «calendae» eta bere eratorri «calendarium»-etik dator.

Erromatarren kalendario zaharrean, «calendae» (gazt. calendas) hilabete bakoitzaren lehenengo egunak ziran.

Grekoek ez eukien izen hori eta horregaitik, egingo ez dan gauzen bat adierazteko erabiltzen da esaera hau: «ad calendas graecas» hau da, «ez joan kalenda grekoen bila, ez daukiez-eta».

Historiara joaz, erromatarren urte zaharra, hamar hilabetekoa zan, hau da, martitik abendura, lehenengoa «martius» eta «december» azkenengoa. Baina urtearen zikloa desorekatu egiten jakien eta kalendario Julianoa osatu eben, «februarius» eta «januarius» hilabeteak martiaren aurretik jarriaz. Geroagora, kristautasunak kalendario gregoarianoa egokitu eban, gaur daukaguna.

Euskaldunok be, egokitu egin dogu kalendarioa, hilabete batzuk behintzat geure kulturara. Aiko, gaztelerazko enero < januarius», (Jano, Erromako jainkoa) gurean: urte-berri-hil > urtarril, edo urteil, ilbeltz, izotzil.

Esaerara joanik: «Urtarril hotza, neguaren bihotza».

Binke! urtarrila 2018 19

IBAIZABAL SASKIBALOI TALDEA

Urte berria «familian» hasi du Ibaizabal taldeak

UDALA AITZOL ZAMALLOA

inocencio goikuria

Urteroko hitzordu garrantzitsu bihurtu du Galdakaoko Ibaizabal Saskibaloi Taldeak Hamabi OrduaK jardunaldia, non hamabi orduz hainbat talde aritzen diren elkarren aurka jokatzen. Horrekin batera, ordea, urte amaieran ohitura bihurtu duten «familia argazkia» egin zuten klubeko maila guztiek, eta 2018a gogotsu hasi dutenaz ohartarazi zuten prentsa ohar bidez.

Olentzerok ez zuen hutsik egin...

...ezta Hiru Erregeek ere!

Olentzerok eta Mari Domingik urteroko kalejira egin zuten Galdakaon eta Usansolon, eta Galdakaon esaterako, Andra Mari Txikiko dantzariek dantzatu zieten!

Abenduaren amaieran Olentzero eta Mari Domingi izaten badira protagonista, urtarrila hasieran Meltxor, Gaspar eta Baltasarrek hartzen dute oparien lekukoa!

20 urtarrila 2018 Binke!

UDALA

UHk «filtrazioak» salatu ditu Usansoloren segregazio prozesuaren inguruan «eskuratutako EAJren asmoen filtrazioak» azaltzeko prentsaurrekoa eman zuen 16an UHk, dokumentu honek «EAJk prozesua blokeatzeko duen estrategia agerian uzten» duela adieraziz.

udala

UDALA

Zarama-bilketa pneumatikoa optimizatzen hasi da Udala hondakin begetalentzako buzoi berriak jarriz, eta datozen asteotan ia 20 buzoi berri jarriko ditu guztira.

BINKE BINKE

Bilketa sistema berria optimizatzen

Emakumearen zeregin aktiboa

FEKOOR-entzako 1.500 euro

Urtarrilaren 19an, barikua, «Emakumea eta bere zeregin aktiboa antolaketaren aldaketan» gaiari buruzko jardunaldia garatuko da doan Torrezabal Kultur Etxean.

Santa Cruz elkarteak jardunaldi mikologikoko pintxo-jate solidarioarekin bildutako dirua eman zion FEKOOR-i, Bizkaiko Desgaitasuna duten pertsonen Federazioari.

Binke! urtarrila 2018 21

Binkek urte bi bete barri dauz, baina...

Askoz gehiago bete gura dauz!

Lagunduko?

Binke argitaratzeko ardura daukan Aitu alkarteko kideek proiektua egonkortzen eta ÂŤoinak lurreanÂť jarri guran jarraitzen badabe be, Binkek aldizkari batetik harago joan gura dau: euskara sustatzeko eta normalizatzeko bestelako ekimenak zein ekitaldiak sortu, herriko alkarte eta taldeekaz proiektu bateratuak martxan jarri... eta zelan ez, aldizkaria bera, bere esparru guztietan, hobetzen jarraitu.

Horretarako, nork bere burua kontrolatu eta kudeatzeko erreminta inportanteena inoren beharrik gabe bizi ahal izatea da. Horretan, Binkekideak zarie proiektu honen hauspo.

Hauspo eta arnasgune. Zuen beharra badago, bai, Binkekideek emoten deutsazuelako proiektu honi arnasa aske hartzeko berezko gaitasuna.

Horregatik, Binkeren helburu eta anbizio komunikatibo, euskaltzale, sozial zein kulturalak betetzen jarraitzeko bizi luzea emon gura deutso Aitu alkarteak proiektuari.

Zuk, zuek, guk, danok ahots propioa izan daigun... egin zaite Binkekide!

22 azaroa urtarrila 2017 2018Binke!

Binke!

Binke!

Galdakao eta Usansoloko aldizkaria

ELEXALDE MENDIAN TENIS KLUBA

Elexalde tenis kluba omendu zuten

Udalak 10 galdakoztar kontratatu ditu mantentze-lanak egiteko herrian.

AITZOL ZAMALLOA

Euskal Tenis Federazioak Galdakaoko Elexalde Mendian tenis-klubari Getxon sari bat eman zion, 2017ko Joan Compta torneoko finalistak izateagatik.

Urtea korrika agurtzeko ohitura Gero eta gehiago dira urtea korrika agurtzeko ohitura hartu dutenak, baita inguruko herrietatik â&#x20AC;&#x201D;eta ez hain ingurukoetatik!â&#x20AC;&#x201D; Galdakaoko San Silvestre lasterketara datozenak. Zazpi kategorietan jende andanak hartu zuen parte.

M a t r i k u l a Z AB A L I K ! !

Urtarrilaren 30etik Otsailaren 9ra

50 urte

Egia Auzoa, 11 A - GALDAKAO 94 456 02 64 galdakao@eguzkibegi.eus

www.eguzkibegi.eus

! ! z o zat

Ate irekiak Urtarrilak 28 -11:00etan

0 urtetik 16 ra bitarteko Hezkuntza

8Jantokia 8Autobusa 8Haur eskola 8Eskolaz kanpoko ekintzak

Binke! urtarrila 2018 23

Otsailak 1, eguena

Binkekideen Urteko Batzar Orokorra Urteko balantzea egin, proiektuaren nondik norakoak azaldu, aurrera begirako asmoen barri emon eta herritarren zalantzak/ekarpenak partekatzeko, Binkekide bazara erdu batzarrera!

Ordua: 19:00etan.

Lekua: Torrezabal Kultur Etxeko hirugarren gela (lehenengo pisuan).

Binke!

Galdakao eta Usansoloko aldizkaria

24 urtarrila 2018 Binke!

Udalak Patri Espinar omendu zuen Udalak, Koldo Goioaga Kirol Arloko zinegotziaren bitartez, omenaldia egin zion Patri Espinar usansolotarrari, eskupilotako munduko txapeldun izendatzeagatik Kolonbian, bai banakakoan zein binakako modalitatean ere.

Agente zibikoak itzuliko dira Hamasei agente zibiko berriz ari dira lanean, sei hilabetez kontrolatu eta Udaltzaingoa laguntzea dute helburu.

UDALA

EL CORREO

Bazeuden txakurrentzako zortzi eremuei beste bost gehituko zaizkie datozen egunetan.

UDALA

DEIA

Txakurrentzako bost eremu berri

Asfaltatzeko lanak hasi dituzte Bekea, Aperribai, Bengoetxe eta Ramon Rubial inguruak asfaltatzeko lanak hasi dira, baita arketak jartzekoak ere.

Binke! urtarrila 2018 25

Mundu Bat elkartea

«Azken urteotako bilketetan kopuru bera lortzen ari gara, eta pozik gaude!»

Galdakaoko Mundu Bat elkartea zenbait aisialdi taldetan ibilitako zortzi galdakoztarrek osatzen dute. Elkarteak berak 25 urte baino gehiago daramatza Merkatu Txikia antolatzen, eta beti helburu argi batekin lanean: baliabide gutxi dituzten pertsonei lagundu.

Beste urte batez buru-belarri lanean. Zer egingo duzue aurtengo Merkatu Txikian bildutakoarekin? Aurten bildutakoa Atenasen (Grezia) errefuxiatuekin lan egiten duten «SOS Refugiados» elkartearentzat izango da. Saldutako bidezko merkataritzarako produktuekin eta jostailu, liburu eta abarrekin, guztira 3.357€ biltzea lortu dugu. Errefuxiatuentzako elkarte honek laguntza zuzena ematen die Grezian dauden errefuxiatuei: eraikuntza bat berritu dute, tailerrak antolatzen dituzte, laguntza mediko eta juridikoa ematen diete… Gainera, 600 pertsonentzako gizarte-jantoki bat kudeatzen dute eta ingurura heltzen den boluntariotza koordinatu.

Nolako garrantzia uste duzue duela Merkatu Txikiak bilketa jasotzen dutenen begietatik begira? Merkatu Txikian egiten ditugun bilketek garrantzi handia dute zenbait arrazoigatik. Alde batetik, herritarrek egindako ekarpenei esker, hainbat umek Olentzero eta Maridomingi edota Errege Magoen opariak edukitzeko aukera dutelako, bertan saltzen diren jostailuek prezio oso baxua baitute. Eta bestetik, egitasmo 26 urtarrila 2018 Binke!

honekin lortzen dugun dirua umeei doakielako zuzenean, edo zeharkako proiektuetara bideratzen direlako.

Galdakaotik bakarrik ez, inguruko herrietatik ere egiten dituzte ekarpenak herritarrek… Bai, Arrigorriaga eta Usansolotik urtero jartzen dira gurekin kontaktuan; beraien Merkatu Txikiak eta ekintzak egin ostean, soberan dituzten jostailuak guri ematen dizkigute. Eta hori, duda barik, asko estimatzeko keinua da!

Epe laburrean beste bilketaren bat egitea duzue buruan?

Orain 2017ko Merkatu Txikiaren ebaluaketa egin behar dugu, baina ziur 2018ko Gabonetan berriro zabalduko dugula. Hortik aurrera, beste egitasmo edo bilketa batzuk egiteko aukerak ikusi behar ditugu; 2017an egin genuen bezala, higiene produktuen bilketa, adibidez. Egitasmo hartan hiru palet osatu genituen errefuxiatuei bidaltzeko.

Urtero egiten dituzuen bilketen emaitzak ikusita, esker oneko berbak besterik ez dituzue izango herritarrentzat… Zalantzarik gabe. Merkatu Txiki hau herrian errotutako ohitura bat da dagoeneko. Azken urteotako bilketetan kopuru bera lortzen ari gara gutxi gorabehera, eta benetan pozik gaude. Beraz, eskerrak eman nahi dizkiegu galdakoztarrei; txandetan parte hartzeagatik, jostailuak, liburuak eta abar emateagatik, lokalak edo gauzak garraiatzeko furgoneta uzteagatik, Merkatu Txikira erostera hurbiltzeagatik… Azken batean, eskerrak denei bakoitzak bere harri-koskorra jarri eta beharrizana dutenei mundu ederrago bat eraikitzeagatik!

Fray Ignacio kalea, nondik?

Zer dakar Teresak?

Poesia liburuak Duela gutxi hasi naiz poesiak liburuak irakurtzen, beheko hauek asko gustatu zaizkit. Ea zuek ere animatzen zaituztedan beheko baten bat irakurtzera, merezi du eta! Nire gomendioak: Serendipia

U

rretako kale batek Fray Ignacio du izena. Baina nondik dator izen hori? Jose Mari Rekalde Maguregi galdakoztarretik, hain zuzen. Horrela bataiatu zuen Eliza Katolikoak gaztetatik debozio erlijiosoa izan zuen Gumuzioko herritarra. Apaizgaitegian humanitateak ikastera sartu zen Fray Ignacio, 1935ean apaiz izendatu eta Antequerako komentura bidali zuten arte. Gerra Zibilean aldiz, 24 urte baino ez zituela eta 18 egun bahituta egon ostean, bi tiroz hil zuten. Bahituta egon zenean, beste hainbatekin izan zuten preso eta bera zen taldeko gazteena. Ondo zekiten denek erahil egin behar zituztela. Orduan, lerro hauek idatzi zituen Galdakaora: «Guraso eta anai-arreba maiteok, hau irakurtzen duzuenerako ziurrenik ez naiz bizirik izango, une batetik bestera nire heriotza zain dudalako (...) Ni lerro hauek idazten egiten nabilen negarrik zuek ez egitea eskatuko dizuet. Bereziki zuk, nire amatxu laztana». 2013ko urrian Elizak Katolikoak beatifikatu egin zuen apaiz galdakoztarra.

Poema liburu honek bitxikeria bat dauka: poema bakoitzak autoreak, David Sadness-ek, ateratako argazki bat dakar, poeman lantzen den gaiarekin zer ikusia duena. Honek originaltasun handia ematen dio autoreari!

Herido diario David Martinez Alvarez, «Rayden» goitizena duena, rap abeslaria da 2001etik. 2014an bere lehenengo poema liburua atera zuen Herido Diario, egun, bere 11. ediziotik doana. Bertan berak sortutako abestien letra asko biltzen ditu.

Babeserako kopia Goizalde Landabasoren liburu honek memoriaren hausnarketa dakar: «Argazkiak eta bideoak ateratzen ditugu uneoro, instante guztiak gorde nahi ditugu, baina, finean, gugandik kanpo daude (...) eta horietako asko ahaztu egiten ditugu betiko».

Hau ez da poesia 2016an Unai Maleskik argitaratutako liburua da, ironiaz beteriko poesia. Hainbat gai lantzen ditu, poesia idazteko ezina, maitasuna eta euskaltasuna, adibidez. Gozatzeko modukoa erabat!

Historias de un naufrago hipocondriaco «Defreds» goitizenarekin, Jose A. Gomez Iglesiasek kaleratutako laugarren poema liburua da. Bertan, gehien lantzen den gaia amodioa da, bihotzetik idatzitako liburua baita. Autore honek beste hiru liburu atera ditu, oso gomendagarriak direnak ere!

Binke! urtarrila 2018 27

Hitzaldiak Ekimenak

Urtarrilak 25, eguena «Zelan luzeago eta hobeto bizi» 17:30-19:00 Olabarrietako Elkartean Adinekoen Dinamizazio Zerbitzua

Tailerrak Urtarrilak 29 eta otsailak 5, astelehenak «Yo me empodero, tú te empoderas, nosotras nos empoderamos» Garbiñe Mendizabalen eskutik 19:00-21:00 Torrezabal Kultur Etxea Erlantza Emakume Elkartea

Irteerak Urtarrilak 30, martitzena Garai-Sarrimenditik ibilbidea Adinekoen Dinamizazio Zerbitzua

Urtarrilak 31, eguaztena Urtarriletik aurrera ere, izen-ematea zabalik!

Jardunaldiak Urtarrilak 19, barikua «Emakumea eta bere zeregin aktiboa antolaketaren aldaketan» 10:00-14:00 Torrezabal Kultur Etxea Doako prezioa. Aurretiaz inskribaturik

Urtarrilak 24, eguaztena «Motxiladun umeak», espetxe politika honen ondorio ikusezina Mahai-ingurua eta film emanaldia 19:00 Gandasegiko areto nagusian

Otsailak 1, eguena Binkekideen Urteko Batzar Orokorra 19:00-21:00 Torrezabal Kultur Etxea (hirugarren gelan) 28 urtarrila 2018 Binke!

Bilboko Erreprodukzioen Museora («Afrodita» erakusketa) Adinekoen Dinamizazio Zerbitzua

Inauteriak Galdakao Otsailak 9-13 Urteroko Mozollokerren epaiketak, lehiaketa, ohiturak, musika eta dantza ez da faltako. Datozen egunetan banatuko du Udalak egitarau ofizial osoa.

Usansolo Otsailak 13, martitzena Oinarin Txaranga, Ludotekak antolatutako inauterietan

Argitaratzailea: AITU elkartea Koordinazioa: Jon Gomez Garai Erredakzioa: Ixone MuĂąiz Arana eta Jon Gomez Garai Diseinua eta maketazioa: Artefakto Argazkilariak: Gotzon Almaraz, Ander Arrieta, Inocencio Goikuria,Julio Legarretaetxebarria, Jabi Rojo Ilustratzaileak: Eider Eibar eta Irrimarra Inprenta: BEPSA Banaketa: Egunon Lantegi Batuak eta Correos Hileko ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385 Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik Helbide orokorra: infobinke@gmail.com Publizitatea: publibinke@gmail.com

Otsailak 17, zapatua 12:30 Inude eta Artzainak antzezlana eta Galdakaoko musika banda herrian zehar 13:00 Antzezpena eta dantzak Unkina plazan Galdakaoko bandarekin batera

Mendia Urtarrilak 21, domeka Arrugaeta (662 m.)

Burtotza MT

Urtarrilak 21, domeka Eski familian (Alto Campoo) Ganguren MT

Urtarrilak 26, barikua Eski (Baquiera Beret) Ganguren MT

Otsailak 4, domeka Kanporamartxo Euskara taldearekin Burtotza MT

Otsailak 4, domeka Kanporamartxo I. Etapa Galdakao-Mandoia-Igorre Ganguren MT Binke! urtarrila 2018 29

Ongi etorri 2018!

Zenbat urte beteko ditugu aurten? Jaiotegunak erabili kalkulatzeko.

Zein hilabeteetan zoriondu beharko ditut nire familiako kideak?

Ea familiako erretratu honetan osaba Bixente aurkitzeko gai zaren,

30 urtarrila 2018 Binke!

Zein da zein?

Ahizpa txikia bidean galdu dugu. Lagundu eginiko bidea errepikatzen, bisitatutako etxeak 1etik 6ra ordenatuz.

Binke! urtarrila 2018 31

e r u z o a k a Gald ! n a o k i s t l o p azia? m r a f o k a i d ar Zein da gu busa? o t u a o g n e hurr Noz dator ikez? e n n i g e k a an Zelango pl Galdakaori buruzko informazio garrantzitsu guztia

DOAKO

APP BARRIAN Deskargatu ORAIN!

Informazio gehiago: www.galdakao.eus DISPONIBLE EN

Disponible en