BINKE 017 Ekaina 2017

17. zenbakia • 2017ko ekaina

IrAIA GoITIA SOLDATZAILEA

«Emakumeok ardurazko kargu gutxiago ditugu lantegietan»

Iraia Goitia Soldatzailea

«Gabeko lana eta kontziliazio familiarra uztartzea ia ezinezkoa da» TESTUA: JON GOMEZ GARAI Argazkiak: ANDER ARRIETA

A

skori arraro egingo zaie, akaso, gizonezko bat «emakumeen munduan» lanean ikustea edo emakume bat «gizonen munduan» fin dabilenaz ohartzea. Arraro, ezohikoa den zerbaiten zentzuan.

Hiztegi entziklopedikoan «arraro» berba sartuz gero, ordea, «preziatua» edo «apartekoa» ere izan daiteke. Bada, hiru hitz horien konbinazio bikaina da Goitia soldatzailea: preziatzen duen ogibide arraroak aparteko egiten duelako.

matxismoaz berba egitea ezinbestekoa da, hortxe dagoelako, gure bizitzaren esparru guztietan presente.

Eta lan munduan? Lan munduan zer esanik ez. Orain dela gutxi arte gizonen esparru esklusiboa izan den industria sektorean, %19 pasatxo baino ez gara emakumeak. Bide luzea dugu oraindik.

Berdintasunak arduratzen gaitu, baina lanak ere bai.

Soldatzaile izatea aukera izan daiteke emakume askorentzat? Bai horixe. Soldatzaile izatea lan aukera ona da, tradizio handiko sektorea delako gurean eta enpresa asko dagoelako gure inguruan. Egia da soldatzaile gizon asko dagoela eta konpetentzia handia dela… baina esku ona baduzu, ziur ez zaizula lanik faltako!

«Ezin zaitugu fabrikan onartu ez dugulako emakumeentzako aldagelarik»… Ez esan gehiago, ezagunegia egiten zait eta esaldi hori! Emakumeentzako aldagelarik ez duten hainbat lantegi ezagutu ditut, enpresari batzuei ez zaielako buruan sartzen tailer edo produkzio gunean emakumeak egon daitezkeenik.

Gizon soldatzaile asko dagoela diozu. Aldiz, kontu hauetan adituak direnek diote ez dagoela generoen arteko desberdintasunik emaitza kontuetan. Genero aldetik ez dut uste inolako ezberdintasunik dagoenik. Gizon eta emakumeen arteko desoreka hori gehiago dator tradizio kulturaletik emaitzetatik baino.

Ezagunegia egin zaizu esaldia, horixe bera entzunda duzulako? Bai, eta are txarragoak ere. Gogoan dut ETT baten bidez lan elkarrizketa baterako deitu nindutela eta arduradunak, nire aurrean eta patxada handiz, telefonoz esan zion beste arduradunen bati: «Hemen dago soldadora, baina neska da…».

Amorru izugarria eman zidan eta oraindik ere sutan jartzen naiz.

Sexuen etiketez ari garela, emakumeak pazientzia handikoak eta finagoak omen zarete lanean. Hortik omen «desberdintasun eza» soldatzaileen artean. Ba nire lantokian 13 soldatzaile gaude, eta ni naiz emakume bakarra!

Hori bai, soldatzaile froga egin ostean kontratatu ninduten, jarraian! (irribarretsu) Ez dut uste emakume izateagatik hobeak edo txarragoak garenik. Lanaren balorazioa pertsona bezala dauzkagun ezaugarriei begira egin beharko litzateke, ez generoagatik ziurtzat hartzen diren horietan oinarrituta.

Ez dakigu Binken ondo ari garen. Emakumeen irudia esparru desberdinetatik ikusarazi gura diogu herriari, baina beti amaitzen dugu elkarrizketatuarekin matxismoaz hitz egiten… Galdera hauek egiten jarraituko dira berdintasun ezean jarraitzen dugun bitartean. Emakumeontzat 2 ekaina 2017 Binke!

Euskal Herritik kanpo badakigu ikastaro asko egiten direla emakumea metalaren munduan integratzeko,

Iraia Goitia Abadia 1977, Galdakao Euskal Herrian emakume soldatzaile oso gutxi daude, eta euretariko bat galdakoztarra da. Filosofia ikasketak egin ostean sartu zen lanera, eta horrela daramatza dagoeneko 14 urte Zornotzako Jeremias enpresan, tximiniak eta gas zein ke ebakuazio sistemen multinazional alemaniarrean.

Binke! ekaina 2017 3

baina gurean? Ni behintzat horrela sartu nintzen mundu honetan. Galdakaoko Udalak antolatutako emakume langabetuentzako urtebeteko soldadura ikastaroa egin nuen eta ordutik honetan nabil. Lanbideko ikastaro batzuk ere egin izan ditut soldatzearen inguruan eta horrelakoetan emakumeok lehentasuna izaten dugu, integrazioa bultzatzeko.

Ai ene! Entzutearekin bakarrik estutu! Tentsio handiko lana aukeratu zenuen ba… Lan zehatza da. Egia da kontzentrazio handia eskatzen duen lana dela eta adi egon behar duzula, piezak neurrian jarri eta ez zulatzeko. Inoxidableak diren tximinia eta tutu oso finekin aritzen naiz, 0’4 eta 1 milimetro arteko lodiera eta 80 eta 1.000 milimetroko diametroa duten piezekin.

Askok esango du gizonen lana egiten ari zarena. Aspertuta antzeko esaldiez? Aspaldi da horrelako esaldi zatarrik entzuten ez dudala, nahiz eta batek edo bestek hori pentsatu.

Ogibidea gustuko izatea eta abilezia pixka bat da behar dugun kontu bakarra, beste guztia formazio on batek edo esperientziak emango dizu, berdin dio Manolo edo Maialen deitu.

Metalaren industrian lan egiteak ematen du lasaitasun laboralik? Gainontzeko sektoreetan bezala, denetik dago.

Enpresa indartsuak badaude, hitzarmen propioa dutenak, eta gero Bizkaiko metalaren konbenio zaharra dago.

Hitzarmen zaharra… eta krisiaren aitzakia zaharra? Krisiaren ondorioz lan baldintzek orokorrean beherantz egin dute, baina orain galdutako hori berreskuratzeko une egokia da. Gainera, lan eskaintza nahiko zabala da gure inguruan, oso zabala. Horrek aukera asko sortzen ditu.

Hizkuntza bat menperatzeko ez da nahikoa gelan berba egitea Zein da bizitzan soldatu

orain txandaka ari zara lanean. ohituta, pozarren ala zorigaitzez? Arratsalde eta goizeko txandekin erraza egiten zait ondo moldatzea, baina gabekoa beste kontu bat da… Bederatzi urteko seme batekin eta gabeko txandan lanean egotea ez dira oso bateragarriak. Kontziliazio familiarra eta gabeko lana uztartzea ia ezinezkoa da.

«Orain dela urte batzuk industria aeronautikoarentzat aritu nintzen lanean, Airbus hegazkinentzako pieza batzuk soldatzen. Erantzukizun handiko lana zen eta kalitate eskakizun oso zorrotzak izaten nituen»

Gabaz lan egin behar izanez gero, goizez lo… Eta hori da, niretzako behintzat, zailena. Seme eta etxeko kontuez arduratu behar izateaz aparte, noski! Baina goizez lorik egiten ez baduzu, gabean lanera bueltan zaudenean kontzentrazio falta izugarria nabaritzen da. Horren harira, orain dela gutxi irakurri nuen lantegietako ordu tarterik ez-emankorrena goizaldeko hirurak eta seirak bitartekoa dela. Erabat ados nago baieztapen horrekin!

behar izan duzun piezarik zailena?

Eta Iraiari zelan okurritu zitzaion mundu honetan sartzea? Filosofiako lizentziatura ikasten nabilela banekien gerora lana aurkitzea ez nuela erraz izango. Orduan bromatan esaten nuen banekiela «soldadora» amaituko nuela! Behin karrera amaituta, lagun batek lehen aipatutako Udalaren ikastaroaren berri eman eta kuadrilako beste batekin izena eman nuen, eta urtebete aritu ginen.

Ikastaro horretatik zuzenean lanera? Ez. Soldadura mota desberdinak ikasten urtebete aritu ostean, eta asko gustatzen zitzaidala ikusita, ikastaroko irakasle Serafinek animatuta beste ikastaro bat egin nuen, TIG deitutako espezializazioan sakontzeko. Ikastaro hori bukatu baino lehen deitu ninduten froga bat egiteko, eta geroztik lanean! zein motako soldaketak egiten dituzu? Momentu honetan TIG prozedura bidezko soldaketak egiten ditut. TIG prozedura, tungsteno izeneko elektrodo bat erabiliz eta korronte konstante batekin egiten den soldaketa mota da. Korronte horrek arku elektriko bat sortzen du tungstenoaren eta landu behar dugun piezaren artean, eta horrek sortzen duen beroarekin soldatzen dugu.

4 ekaina 2017 Binke!

zure gremioan berdin kobratzen al duzue gizon eta emakumeek? Teorian, bai. Kategoria profesionalaren eta enpresa-hitzarmenaren arabera kobratzen duzulako.

«Teorian bai» horri hatsa dario… Ba, badaudelako teoria horretatik kanpo egiten diren mila trikimailu… eta orduan sortzen dira desberdintasunak. Adibidez, emakume bati kategoriaz igotzea askoz zailagoa egingo zaie enpresaburuei.

Gizonezko batek egingo duen lan berdina egingo du emakumeak, antzinatasun berdina izan dezake baina kobratuko duena gehiago izango da, gizonak kategoriaz igotzen doazelako.

Emakumeoi kategoria baxuagotan mantentzen gaituzte eta ardurazko kargu gutxiago ditugu lantegietan. Hortxe soldata amaieraren desoreka.

Beste emakume batzuk soldatzaile lanetan aritzera animatuko zenituzke, ala deskalabru hutsa da? Seguru nago badela langabezian gelditu den eta bere esparruko lanik aurkitzen ez duen emakumerik. Nik horiek animatu gurako nituzke! Ausartak izan eta lan merkatu berriak deskubritzera gonbidatuko nituzke emakumeak, zergatik ez, Lanbide Heziketa edo bestelako ikastaroren batean izena eman eta bertan lehen urratsak ematen hasita. •

ELKARRIZKETA Iraia Goitia

Industria sektorean %19 pasatxo baino ez gara emakumeak Ausartak izan eta lan merkatu berriak deskubritzera gonbidatuko nituzke emakumeak

Arin-Arin!

Asteko egun gogokoa?

Barikua.

Herrian zer kenduko zenuke?

Porlana.

Herriko txoko gustukoa?

Zubiaurretarren kalea.

Eta zer berria jarri?

Mila lore.

Liburua ala tablet-a?

Liburua.

Pelikula bat?

Mononoke Printzesa.

Ez duzu onartzen‌ Gezurrik.

Zoriontsu egiten zaitu‌ Bidaiatzeak.

Euskarazko berbarik politena?

Sustraia.

Zure ametsetako bidaia?

Islandia furgonetan.

Berba egin ala entzun?

Berba egin.

Plater bat?

Karakolak.

Zure mesanotxean ezin da falta‌ Erlojua.

Deskribatzen zaituen berba?

Alaia.

Abesti bat?

Denbora da poligrafo bakarra.

Binke! ekaina 2017 5

«Gautxoria» prest, Arratiako eta Zornotzako jaietarako Arratiako Udalek, Amorebieta-Etxanokoaren eta Galdakaokoarekin lankidetzan, beste urte batez gaueko autobusaren zerbitzua martxan jarri dute, herri hauetako gazteak ondoko herrietako jaietatik etxera buelta segurua egin dezaten. Zerbitzuok jaietako zapatuetan eskainiko dira.

Estrasburgok Espainia zigortu du berriz ere Hainbatean zigortu du Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Estrasburgotik espainiar estatua, giza eskubideak ez bete edo ez betearazteagatik. Azkena Juan Mari Atutxa, Kontxi Bilbao eta Gorka Knorrek 2003an Eusko Legebiltzarreko Mahaiko kide zirela Sozialista Abertzaleak taldeak ez desegiteagatik jasotako zigorra dela eta.

%1,9

Erregaiak merkatu egin dira eta argindarrak ga restitzeari utzi dio. Hori horrela, inflazioa %1,9ra jai tsi da maiatzean, He go Euskal Herrian .

Jaitsierarik nabarm enena Nafarroak izan du, %1,5eko KP Iarekin.

Bizkaia aldiz %2,1e an gelditu da.

Sarean arrantzatua

EAJk dio presoen urrunketa amaitzeko lanean ari direla EPPK-k gutun bera bidali zion Nafarroako eta EAEko lehendakariak diren Barkos eta Urkulluri, baita EAJri ere, Berriak jakinarazi zuenez, «sakabanaketa eta urruntze politika amaitzeko egin beharrekoa egin zezaten». Momentuz EAJk bakarrik erantzun du, pausuak ematen ari direla esanez.

«Espainiako ereserki nazionalari txistu egiten dieten denak p*takume batzuk dira»

Datuak transmititzeko ahalmen handiena duen zuntz optikoko kablea da Marea eta AEB Europarekin konektatuko du ur azpitik. Sopela izango da AEB eta Europaren lotune eta hileon hasi dituzten kablea jasotzeko obrak. Argazkia: AP

CARLOS ITURGAIZ PP-KO EURODIPUTATUA

Txiste txarra — (dendan) Egun on, arratoientzako botikarik badaukok?

— Zer ba? Arratoia gaixorik daukok ala?

Askok uste dezakenaren kontra, Bilbon bizi direnen %51, 2 euskalduna dela? Ez dago aitzakiarik ba Bilbon ere euskaraz egiteko!

6 ekaina 2017 Binke!

Gure Esku Dago ekimenak deituta, ekainaren 10ean milaka herritarrek Bilbo bete zuten galdera marka erraldoi bat irudikatzeko eta «Euskal Herrian erabakitzeko prest gaudela» aldarrikatzeko. Bidean hautetsontzi erraldoi bat garraiatu zuten hainbat lagunek. Argazkia: Argazki Press (AP)

Applika zaitez Mendirako lau aplikazio ezagunenak

Irakurlearen txokoa Hobe berandu inoiz ez baino

M

endira joatea irtenbide bat izan daiteke, esaterako, eguneroko estresak eta gailu elektronikoek sortzen duten egonezinetik alde egiteko. Baina ataltxo honetan hilero erakusten ari garen bezala, gailuak gure aisialdirako erreminta bikaina izan badaitezke? Uda eta udaberriko eguraldia egiten hasi den honetan, hementxe bildu ditugu menditik gure ibilbidetxoez gotzatzeko lau aplikazio gomendagarri: GPS STATUS Ezinbesteko aplikazioa, mendiko ibilbideak egitera sarri joaten direnentzat. Zauden lekuaren altitudea, koordenatu zehatzak eta GPS sateliteak eskuratzen ditu. Gainera, nibelaren edo iparrorratzaren funtzioak ere baditu eta gure ingurukoekin zure ibilbidea partekatu dezakezu.

O

rain hile batzuk Galdakaoko Udalak paperontzi batzuk berritu zituen Usansolon, baina Laminarrieta kaleko 4. atari aurrean zegoen zakarrontzia kendu egin zuen, haren ordez beste bat jarri gabe. Eremu honetan zaborrontzi bat egoteko premia ikusten nuen, parkingetik ospitalerantz doan bidean ez baitzegoen besterik, ez bada bidegorrira desbideratzean dagoena. Hasieran, lerro hauek Galdakaoko Udalari, beste behin ere, Laminarrieta kaleko paperontzi hura jartzeko eskaria egiteko aprobetxatu nahi nituen, aurrekoekin ez bainuen erantzunik jaso.

Hala ere, oraingo honetan, eskerrak emateko erabiliko dut tarte hau, haien erabakia birplanteatu eta berriro jarri dutelako zaborrontzi bat kendutako eremuan. Hobe berandu inoiz ez baino.

J.r.M. (Laminarrietako auzokide bat)

orUXMAPS Gure mugikor eta ordenagailuaren artean erabiltzeko tracking aplikazio zoragarria: ibilbideak grabatzeko, beste programa batzuetara igortzeko edo, beste barik, mapak oline erabili ahal izateko. Egindako ibilbidearen inguruko datu pila bat emango dizkizu gainera app honek.

MY TrACkS Ibilbideak grabatzeko Androidek duen aplikazio mugikor ezagunenetarikoa da MyTracks.

Aurrekoa baino errazagoa da baina oinarrizko funtzioak ere baditu: altitudea, distantziak, orografiaren datuak eta egindako ibilbidea sarean partekatzeko aukera. rAIN ALArM Programa sinple eta erraza zeinek une oro gugandik gertu erortzeke dauden euri-jasen berri emango digun, baita hauen intentsitatea ere, sekuentzia animatuen bidezko mapa baten bidez. Ez izan bustitzeko beldurrik!

Zeure iritzia hemen argitaratzeko, bidali gehienez 1.600 karaktereko testua helbide honetara: infobinke@gmail.com Binkek gutunak laburtzeko eskubidea du.

Binke! ekaina 2017 7

Maiatzeko irabazleak

Miren Alapont Etxaniz Jose Luis Urizar Lekue

Saioa Altuna (ezker) eta Jabi Pujana (eskuin) Kai Ederreko Juan Pedrorekin, jasoko duten bina menuen berri izan ostean, Kai Eder hanburgeserian bertan.

Binkeren hiru ardo botilako estutxe bana irabazi dute. On egin!

Zer egin Binkekide izateko?

Eman zure babesa urteko

36 â‚Ź

ordainduta

Oraindik binkekide ez bazara, eta neurri honetako lehenengo komunikabide euskalduna babestu eta sustatu gura badozu, hauek dozuz horretarako bideak:

1. Bete beheko formulario hau, eskaneatu edo atera argazki bat eta bidali e-postaz: infobinke@gmail.com

2. Bete formularioa, moztu, eta utzi gutunazal baten, Binke izenarekin

Eta zuretzat, MOTXILA HAU OPARI!

Torrezabal Kultur Etxeko atezainaren leihatilan.

3. Eskaneatu zure

IzEN-ABIzENAk:

mugikorraren QR irakurgailuarekin beheko kodea eta bete formularioa!

HELBIDEA:

TELEFoNoA:

NorTASUN AGIrIA:

E-PoSTA: IBAN

koNTU korroNTEA:

8 ekaina 2017 Binke!

ENTITATEA

BULEGoA

k.z.

koNTU zENBAkIA

Aldatzen ari dira etengabe gure herriak. Batzuek begi onez ikusiko dituzte aldaketok, beste batzuek ez hain ondo, eta esperantzaz gogoratuko dituzte gure inguruko txokoak...

Unkinako eskolak Usansolotarra ez den askok goiko izenburua ikusi eta erratuta dagoela usteko du. Baina bai, orain alde batetik Usansoloko anbulatorioa eta bestetik haurtzaindegia dena, lehen Unkinako eskola izan zen, 1985ean egungoa ireki zuten arte.

Erdian busto bat zegoen, Matias Lumbrerasen omenez jarrita, Francoren erregimeraren alde egin zuen abadea izan zen.

Argazkiak: Udaleko artxiboa eta Julio Legarretaetxebarria

Argazki zaharrak dituzu?

Jar zaitez gurekin harremanetan eta parte hartu atal honetan: infobinke@gmail.com

Binke! ekaina 2017 9

Bisita gidatua. Galdakaoko Burdin Hesia ezagutzeko bisita egin zen maiatzaren 13an,

Altamira eta Olabarriko lubaki eta bunkerrak ikusteko.

Oroimenaren Astea Bigarren bisita. Bekelarre eta inguruko lubaki zein bunkerrak ezagutzeko bisita egin zen hilaren 20an.

Paco Etxeberria. «Gorpuzkinak ateratzen, duintasuna berreskuratzen».

Omenaldia. Omenaldi-ekitaldia antolatu zen, faxistek fusilatutako galdakoztarrak gogoan izateko.

Josu Txueka.

«Amaitu ez zen gerra. Heriotza, erbestea, espetxeak».

Erakusketa. «Faxistek fusilatutako galdakoztarrak. No al olvido» izeneko erakusketa antolatu zen Gandasegiko areto nagusian.

10 ekaina 2017 Binke!

PACo ETXEBErrIA FORENTSEA

«Herrietako zinegotziek ere memoriaren beharra dute» Dagoeneko 80 urte pasa dira faxistek Euskal Herria «hartu» zutenetik, beranduegi egia berreskuratzeko? Lehenago hasi beharko genuke nire ustez. Denok dugu erru partea horretan, baina azken boladan kontzientzia pizten hasi gara. Herritarrei iraganeko pasarte lazgarriek arduratzen diete, eta intimitate pertsonaletik gizarte osoaren ardura izatera pasa da orain 80 urte gertatutakoa.

Beraz, eta egia jakitearen eskubidea preskribatzen ez denez, erabat bidezkoa da egia ikertu gura izatea, berandu bada ere.

Memoria historikoa berreskuratzearen alde lanean ari den Galdakao Gogora taldeak, aurten antolatutako OroimenOrokorroean Astearen baitan, Paco Etxeberria forentse ezagunaren hitzaldia antolatu zuen; tartetxo bat atera zuen Etxeberriak BINKEren galderak erantzuteko.

Euskal Herriko forentserik ezagunena izateak ate asko zabalduko dizkizu ziur, baina horrek ere behartuko zaitu agian politikoki zuzena izatera. Zelan daramazu hori? Guk objektibo-inpartzialak izan behar dugu. Baina ezin dugu nahastu neutral izatearekin. Eta bizitzan, zoritxarrez, badira egoera batzuk non ezin duzun neutrala izan. Giza eskubideak urratzen direnean nik objektibo eta inpartziala izan behar dut, baina ezin dut neutrala izan. Horrelako egoera baten aurrean, normalean baino gehiago lan egin behar dudalako.

Baina profesionalek beti ez dute hori egiten… Eta akaso horregatik ni naiz nire alorrean aurpegi ezagunena. Baina guk egiten ez badugu, komunikabideetan honen inguruan espekulatzen irtengo da aditua ez den edonor. Guk ezin dugu isilik egon.

Isiltzeaz ari zarela, inoiz zure bizitza jokoan sentitu duzu?

Orain dela urte asko, bai. Behin autoa erre zidaten eta nirekin lanean aritu den auzitegiko medikuren bati bonbak ere jarri zizkioten. Baina hori dagoeneko pasa da. Eta presio horrek zergatik gertatzen diren jakiten duzunean konturatzen zara askori ez zaiela egia jakitea interesatzen. Baina beldurrik ez dut inoiz sentitu, eta orain zahartzen hasi naizela, gutxiago. Ez daukat isiltzen egoteko adinik!

Zer egin dezakegu geuk jakinda Espainiako Gobernuak ez duela xentimo bat ere bideratzen memoria historikoaren berreskuratzean? Inoren kontra egin baino, nik gurearen alde egitea proposatzen dut. Oso erraza da estatuari errua botatzea —eta espainiar estatuak erru izugarria du honetan, noski— baina estatu baten estruktura bertako Gobernu, Aldundi eta Udalek ere osatzen dute. Beraz, hortik hasi daiteke gure kexa eta lana: gure herrietako politikari eta ordezkari guztiei memoria historikoaren alde egiteko eskatuz. Zorionez Eusko Jaurlaritzak badu bide hori zabalik, baina herrietako zinegotziek ere, memoriaren beharra dute.

Binke! ekaina 2017 11

GOTZON ALMARAZ

Zer sentitzen du Paco Etxeberriak gorpu bat aurkitzen duen bakoitzean? Kontu horretan bi alderdi bereizi behar ditu gure garunak: alderdi kliniko edo analitikoa eta alderdi humanoa. Guk lehenengo alderdi horren jabe egin behar diogu aurre horrelako aurkikuntza bati eta, zintzotasunez diot, gorpua laneko objektu baten gisara hartu behar dugu. Baina sarritan alderdi humanoak klinikoari irabazten dio, saihestezina da bereiztea, eta gogorra da oso.

JASONE DE DIOS IDIGORAS

Emaginak

Hiri-udalekuak: Zirkudalekuak

E

maginoi, hainbat izenekin ezagutzen gaituzte hizkuntza ezberdinetan: comadrona, gazteleraz, midwife ingelesez; hebamme alemanez…Niri gehien gustatzen zaidana sage-femme da, frantsesez emakume jakintsua esan nahi duena. Pasa den maiatzaren 5ean Emaginaren Nazioarteko Eguna ospatu genuen ofizio honetan ari garen guztiok. Baina, zer dakite herritarrek guri buruz, edota gure betebeharrei buruz? Nik neuk, orain dela bi urte ezingo nukeen galdera hori zehaztasunez erantzun. Gehienbat haurdunaldi, erditze eta erditze-osteko garaiarekin erlazionatzen gaituzte, baina emaginok emakumearen bizitza osoan zehar egoten gara presente, une zoriontsuetan, baita hain politak ez diren beste hainbat egoeratan. Emakumearen euskarri izatea da gure zeregin garrantzitsuena, ezagutzak, konfiantza, segurtasuna eta indarra ematea. Laburbilduz, emakumeak ahalduntzea, euren gaitasun guztia ateratzen laguntzeko.

Hori dela eta, lerro hauen bitartez, aintzinatik existitu den lanari omenaldi txiki bat egin nahi nioke, baita mendeetan zehar, herrietan zein ospitaletan, emakume eta jaioberrien bizitza eta osasunaren alde lan egin duten emagin guztiei. Zorionak eta eskerrik asko!

12 ekaina 2017 Binke!

G

aldakaoko Udalak hiri-udalekuak antolatu ditu uztailaren 3tik 21era. 2017ko udalekuen izena “Zirkudalekuak” da eta herriko hiru leku ezberdinetan egingo dira: Aperribain, Urretan eta Usansolon. Aurtengo udalekuak 525 umeentzako antolatu dira, eta urtero legez, pozarren parte hartuko dute eurentzat berenberegi prestatu diren ekintza eta jardueretan: txangoak (zirkozaurre, Elexalde eta Elorrioko piszinak..), eskulanak (argizko kariokak, devil stick, malabareak egiteko bolak…), ongietorri ikuskizuna, mozorroak, zirku olinpiadak, ohe elastikoak, zirku festa…

Programaren hartzaile nagusiak Galdakaoko 3 eta 11 urte bitarteko neska-mutilak dira, eta proposatutako jardueren bitartez, hizkuntza ohituretan eta umeen arteko harremanetan sakondu gura da. Udalekuotan hezkidetza, integrazioa eta normalizazioa bultzatu gura da, eta edozelango ezintasuna duten pertsonen nahiz kulturara heltzeko ahalmen txikiagoa dutenen gizarteratzea eta normalizazioa sustatu.

Hezkuntza eta Euskara arloak 2005 urtean antolatu zituen lehenengoz hiri-udalekuak eta ordurik hona urtero-urtero egin izan dira. Hasierako urte hartakoa 210 umeentzako antolatu bazen ere, apurka-apurka, umeen kopuruak gora egin du nabarmen.

Etxean egindako plastilina

N

ork ez du bere bizitzako uneren batean plastilina zati batekin jolastu? Hainbeste ordu gure behatz puntekin plastilina bolatxoak zapaltzen, txurrotxoak egiten eta esku ahurrekin biribilak egin ondoren, beste behin ere bola bihurtzeko! Orain etxetxo bat, gero panpina eta harekin batera txerritxo bat.. edo goseti eta jatunenek pizza zati ederra! Edozer egin daiteke plastilina puska bat eta imajinazioa nahastuz gero… Baina gainera, hain jostagarria eta entretenigarria den plastilina hori zuk zeuk etxean egin dezakezula esango balizute? Bai, bai, ondo irakurri duzu, etxean bertan! Erraz erraz eta elementu toxikoen beharrik gabe, umeentzako arriskutik kanpo! Interesa piztu bazaizu, adi hurrengo pausuei:

Osagaiak : • Bi katilu irin • katilu bat gatz • katilu bat ur epel

• Lau koilarakada olio • Elikadura-koloratzaileak (nahi dugun beste kolore)

1.

Irina, gatza, ur epela eta olioa ontzi batean batu eta osagai guztiak ondo nahastu, orea homogeneo gelditu arte.

2.

Irina mahai gainean zabaldu eta egindako masa hori irin artean oratu, ogia egiten egongo bazina bezala.

3.

Orea hainbat zatitan banatu eta horietako bakoitzari nahi duzun elikadura-koloratzailea bota.

Ondo koloreztatuta gelditu dadin, behar beste koloratzaile bota. Ora itzazu masa zatiak guztiz koloreztatuta gelditu arte.

4.

Behin etxean egindako plastilinazko nahi beste figura sortuta, aukera izango duzu labean sartu eta egonkortzeko, apaingarri edo jostailu gisa erabiltzeko, adibidez.

Gomendioak: Orean gatz mota bat edo beste erabili, ezberdina izango da lortuko dugun plastilina. Izan ere, gatz lodia erabiliz gero, plastilina zatia pikortsu geldituko zaigu, eta gatz fina hautatzen badugu, ordea, plastilina leunagoa. Froga ezazu bi eratara, ea zein nahiago duzun!

Jolaseko protagonistak bakarrik ez… plastilina hau egitea hain da erraza, non etxeko txikienak ere izan daitezkeen sukaldeko maisu-maistrak! Plastilina euren eskuekin egin eta berauekin moldatu! Hori bai hori plan borobila!

EULOGIO MILIKUA MENDOZA

Salatu aurretik

D

uela urte pare bat inguru, Eusko Jaurlaritzak Berria egunkariari murriztutako diru laguntzak salatzeko eskaera heldu zitzaidan. Aurreneko momentuan salaketarekin bat egin nuen baina «senak» itxaroteko esan zidan.

Berria egunkaria komunikazio alorreko beste negozio bat den ikuspegitik, zer nolako faborea egiten diogu erakunde publikoen diru-laguntzen menpekotasuna defendatzean?

Ez litzateke egokiagoa izango bezero, bazkide edo harpideduna egitea ekonomikoki negozio bideragarria izateko? Zein da euskarari ematen diogun balioa?

Sentimentala bakarrik?

Duela hilabete batzuk, Binken, Galdakaoko biztanleriaren %65ak euskara jakin edo eta ulertzen duela aipatzen zen eta horietatik %11k euskara darabilela beraien egunerokotasunean. Nolako eragin ekonomikoa izango luke Berrian Galdakaoko salmentak %11 igoko balira? Eta Euskal Herri osora zabalduko balira salmenten igoerak? —«subsidiarioa» izatetik ekonomikoki burujabea izatera pasatuko litzateke, pikutara diru-laguntzak!—. Eta gure inguruan dauden negozioek euskara erabiltzeagatik salmentak igoko balituzte? Euskararen presentzia handituko litzateke?

Auskalo! Baina koherentziagatik gu Binkekide egingo gara!

Binke! ekaina 2017 13

Trikitixa

Infernuko hauspo,

Gure artean soinu ezagunik badago, zalantzarik ez da hori trikitixak sortzen duena dela. Urteak daramatza instrumentu honek askoren bihotzak alaitzen eta beste horrenbesteren oinak dantzan jartzen. Ezin esan jatorriz euskalduna denik, baina urteek erakutsi dute bertan gelditzeko etorri zela.

TESTUA: IXONE MUĂ‘IZ ARANA ArGAzkIAk: JABI ROJO eta ANDER ARRIETA

14 ekaina 2017 Binke!

F

ilarmonika, soinua, infernuko hauspoa, soinu txikia, farrea, eskusoinua‌ hainbat izenez ezagutzen dugun arren, dudarik gabe trikitia edo trikitixa dira instrumentu hau izendatzeko zabalduen dauden terminoak. Izenak mila, baina musika-tresna bakarra. Haize-instrumentu hau ezaugarritzen duen bereizgarria diatonikoa dela da, eta honek esan nahi du irekitzean eta ixtean soinu ezberdinak sortzen dituela, airearen eraginez.

Gaur egun, instrumentu hau oso zabaldua dago gurean, eta horren adierazle da trikiti berba instrumentua izendatzeko ez ezik, genero musikalari, dantzari zein trikitixak eta panderoak osatzen duten bikote instrumentalari erreferentzia egiteko ere erabiltzea. Bitxia badirudi ere, panderoak sortzen duen soinuagatik (trikiti-trikiti-trikiti‌), hain zuzen, erabiltzen omen da terminoa. Ezin ukatu baina, ez dela harritzekoa instrumentuak berak izen hori hartzea, trikitixa eta panderoa elkarren eskutik joan baitira ohituraz Euskal Herrian.

Gurean oso zabaldua dagoen musika tresna da eskusoinua, baina munduko hainbat bazterretan ere jotzen da, Eu-

bizitasunez lepo

ropako herrialde batzuetatik hasita Hego Ameriketako beste zenbait txokotaraino. Askoren harridurarako agian, nahiz eta euskaldunontzat tradizio handiko instrumentua izan, jatorriz Austriarra omen da soinu diatonikoa, lehenengoa Vienan egin zela esaten baita, 1829an.

Sustraituz. Teoria bat baino gehiago badago ere, ezezaguna da oraindik zelan eta nondik heldu zen trikitixa Euskal Herrira. Hasieran zabalduen zegoen usteak zihoen soinu txikia lehenengoz XIX. mendean iritsi zela Bilboko portura; gerora, Gipuzkoara hedatu eta Euskal Herri guztiko giro baserritarretara zabalduz. Beranduago bigarren teoria batek hartu zuen indarra, eta honi jarraiki, Alpeetatik trenbidea egitera etorri ziren langile italiarrek ekarri zuten eskusoinua gurera, Gipuzkoatik hasita gainerako euskal lurraldeetara hedatuz.

Usteak uste, zalantzarik ez da trikitixa instrumentu berria izan arren, euskal lurrak ezagutu zituenetik bertan errotu zituela sustraiak, eta itxura denez, luzerako. Orain urte batzuk baina, eskusoinua —danbolina bezala— ez zen begi onez ikusten Euskal Herri osoan, ez behintzat elizaren ikuspegitik.

Izan ere, trikitixak dantzarako bide ematen zuen, loturik eta nahasturik dantzatzeko, edo haien ustetan, lohikeriak egiteko, alegia. Hortik, trikitixa «infernuko hauspoa» terminoaz ere ezagutzea.

Trenez edo itsasontziz etorri, eta lizunkeriarako bide izan edo ez, trikitixa euskaldunon ikur bihurtu zen, eta horren erakusle da harrezkeroztik erromeriek izan duten —eta izaten jarraitzen duten— arrakasta. Hala ere, soinu txikiak 80. eta 90. hamarkadetako Euskal Herrian izan zuen loraldia, orduantxe sortu baitzen triki-poparen fenomenoa. Oraindik ere bizi-bizi daramatzagu zainetan garai hartan, besteak beste, Etzakitek, Gozategik, Joseba Tapiak edota Maixa eta Ixiar eta Alaitz eta Maider bikoteek sortutako kanten doinuak.

Trikitixa i(ra)kasten. Berriak duela hilabete eskas argitaratu zuenez, Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eskusoinua irakasten duten musika eskolen errolda egin du. Egun, eskoletan gehien irakasten den instrumentuen artean dago, eta pandero ikasleekin batera, 3.845 izan ziren aurreko ikasturtean soinu txikia ikasten ibili zirenak. Kopurua ez da makala, Binke! ekaina 2017 15

eta hori kontuan izan gabe, gainera, musika eskoletatik kanpo trikitixa lagun duten euskaldun guztiak.

Azken horren adibide dira hurrengo lerroetako protagonista diren trikitilariak; Jon Eguskiza, Aritz Zamalloa eta Josu Ipiña galdakoztarrak dira, eta usansolotarrak, aldiz, Eneritz Arrese eta Ainhoa Basoa. Adin ezberdinetakoak izan arren, orokorrean denak hasi ziren 8-10 bat urterekin trikitixa jotzen, eta gehienek aitortzen dutenez, txikitatik zuten musikarako zaletasuna. «Amak esaten eustan txikitan sarritan galtzen nintzela kalean jotzen ibiltzen ziran musikariei begira», dio Jon Eguskizak. Ainhoa Basoari, halaber, gaztetatik deitu dio arreta musikak, eta bereziki trikitixak, horregatik erabaki zuen jotzen hasiko zela.

Ezinezkorik ez dagoela esaten den arren, zinez zaila da trikitixa bezalako instrumentu bat jotzen ikastea horretan aditua den pertsona baten laguntzarik gabe. Boskote horretatik batzuen irakasle izan da Iñaki Zabaleta, 18 urteetatik klaseak ematen dituen musikaria. Galdakaoko musika eskolan daramatzan 25 urteetan soinujole askoren irakasle izan da, eta ohartu da instrumentu guztiekin bezala, trikitixaren ikasketa-prozesutik zailena «egunero edo libre dauzkazun denbora tarteetan jotzeko diziplina» izatea dela.

tik, soinujole oro euskalduntzat hartzeko joera handia dago, hau da, badirudi trikitixa jotzen duena halabeharrez izango dela euskaldun. «Egia da trikitixa euskaldunekin lotzen dela, hemen asko erabili den instrumentua delako. Baina horrek ez du esan nahi trikitixa jotzeagatik euskalduna zarenik, estereotipoen eragina da», dio Josu Ipiña trikitilari gazteak.

Honen harira, eta Eguskizak dioenez, Euskal Herrian trikitixa izenez ezagutzen dugun diatonikoa gelditu da, Katalunia aldean ere dauden akordeoi diatonikoek aldaketa batzuk jasan ondoren. «Ezagutzen ditut soinulari batzuk trikitixa ere jotzen dutenak eta euskaldunak ez direnak, Carles Belda edo Pere Romani, kasu».

Zerbaitetan ados badatoz trikitilari usansolotar eta galdakaoztarrak instrumentu honek duen berezitasunean da. Aritz Zamalloak garbi dauka jotzen dituen musika-tresna guztietatik estimu handien trikitixari diola. «Barrua betetzen deustan instrumentu bat da», gehitzen du soinu jotzaileak. Eneritz Arreseren hitzetan, eskusoinua ezberdin egiten duena haren soinu alai eta pozgarria da, eta honek, era batera edo bestera definitzen gaituela sentitzen du. Ainhoak bat egiten du bere herrikide den Arreserekin: «Giro oso berezia sortzen dau trikitixak, alaia eta atsegina izateak egiten dau aparteko».

«Euskaldun» eta alai. Badakigu trikitixa jatorriz ez dela

Ase, ihes, aske. Zaila izaten da askotan zerbaitek sentia-

euskalduna, baina ez da erraza trikitixarekiko zaletasunaren eta euskalduntasunaren arteko loturarik ez egitea. Horrega-

razten dizuna hitz gutxitan esatea, eta are konplikatuagoa zerbait horrek momentu bakoitzean sentsazio bat sorraraz-

16 ekaina 2017 Binke!

Trikitixa

ten badizu. Hau bera da Galdakao eta Usansoloko trikitilariek diotenez, haien musika-tresnarekin gertatzen zaiena. Izan ere, bakoitzak erabilera bat baino gehiago ematen dio instrumentuari. Orokorrean baina, herriko giroa alaitzeko erabiltzen dute; dela txarangan, triki-poteo eta kalejiretan, jaialdietan, edo erromerietako kontzertuetan.

Trikitixaren erabilera ez da, ordea, jai girora bakarrik mugatzen. Batzuetan etxean jotzeko erabiltzen dutela dio boskoteak, beste batzuetan lasaitzeko edo une batez momentuko kezkez ihes egiteko, ardurak uxatzeko. Zamalloak barre artean dio inoiz bere lagun den auzokide bat zirikatzeko ere erabiltzen duela! Ezin esan trikitixari erabilera gutxi ematen diotenik, ez.

Erabilerak mila, eta hark eragiten dituen sentsazioak ere beste horrenbeste. Sentipenak unean unekoak direla diote soinujoleek, baina Ipiñak aitortzen duenez, bereziki askatasuna sorrarazten dio instrumentu honek, «nik sortu ahal dot soinua, eta ni naz tresnaren jabe». Eneritz damutu egiten da trikitia berandu ikasten hasi izanaz, nahiz eta pozik dagoen azkenean ikasi egin duelako. Halere, arrazoi nagusi batek egiten du usansolotarrarentzat trikitixa jotzea betegarri izatea: «Etxeko nagusien harrotasuna sortzen dau nik trikitixa jotzeak, eta euren irribarreak bete egiten nau».

Ikasle edo irakasle izan, soinu txikiak emozio handiak sorrarazten ditu trikitilari guztiengan, eta hala erakusten dute Zabaletaren hitzek. Izan ere, musikariarentzat asetze eta emozio sentipen berezi bat da instrumentu hau jotzeak eragiten

diona. Bere ofiziorako lanabes bakarrik ez, beraz; lagunekin ondo pasatzeko eta jaialdietan ere erabiltzen du trikitia Iñakik.

Ereduak dituztenak, eredu. Trikitixak Euskal Herrian igaro duen mende pasatxo honetan, ez dira gutxi izan harekin trebatu eta ospea irabazi duten soinujoleak. Trikitilariei soinu jotzaile eredugarriren bat duten galdegitean, ez dira gutxi euren ahoetatik irteten diren izenak. Zabaletak Iñaki Garmendia Laja du eredu handien, baina hara non belaunaldiz belaunaldi igarotzearen edertasuna, Eguskizak berea, beste batzuen artean, Zabaleta izan dela dioenean! «Instrumentua jotzen bakarrik ez, hari zaletasuna izaten ere erakutsi zidan», onartzen du Jonek.

Transmisioak, kasu honetan behintzat, ez du etenik, eta horren adierazle dira Aritzen baieztapenak: «Jon Eguskiza eta Iñaki Zabaleta izan dira niretzat eredugarri, piloa irakatsi deustie, eta asko daukotsiet eskertzeko». Trikitiaren munduan ereduak dituzten asko bihurtzen dira gero ondorengoen eredu!

Ereduak eredu, musikak denak bezala, aurrera egin behar du; egungo ezaugarrietara egokitu, eboluzionatu. Juan Mari Beltran musikari ospetsuak dioen bezala, «ez bada aldatzen, ez da mantentzen, eta ez bada mantentzen, hil egiten da».

Horrek ez du esan nahi tradizioa ahaztu behar denik, alboratu behar denik. Baina bai bide berriak zabaldu behar direla, behin, ez dakigu nola, eta ez dakigu nondik heldu zitzaigun altxorra galdu nahi ez badugu behintzat. Izan ere, hori da trikitixa: soinu txiki, baina altxor handi. • Binke! ekaina 2017 17

Enbaxadoreak

adako galdakoztarra Beñat Urrutikoetxea Arrieta Gran ategikoa.

Sortzez: Galdakoztarra, Bel k.

Gaur egun: Granadan, 2012ti Jaiotza urtea: 1990. ziatua. azio eta Zuzendaritzan lizent Ikasketak: Enpresen Administr eta ra ter mas o n portaerari buruzk Marketing eta kontsumitzailee doktoretza. e munduan bertsitatean (UGR) ekintzail Zertan dabil: Granadako Uni menaren baitan marketing eta lanean, UGR Emprendedora eki komunikazioaren arduradun.

Zerk eraman zintuen herritik alde egitera? Master bat egitera etorri nintzen Granadara, eta gainera momentu hartan nire neska lagunarekin —orain neska lagun ohia dena— bizitzen hasi nintzen hemen.

Zeintzuk dira bizi izan dituzun aldaketarik nabarmenenak? Hizkuntza izan zen lehenengoa. Dena euskaraz ikasi dut, baita unibertsitatea ere. Granadara heldu eta gazteleraz edo ingelesez ziren klaseak. Nik apunteak euskaraz hartzen nituen eta klasekideek apunteak eskatzen zizkidatenean, sorpresa handia eramaten zuten! Hortik aurrera, aldaketa ugari: klima, etxetik kanpo bizitzea, kuadrilla eta familia urrun izatea, puntualitate falta…

Zer du Granadak Galdakaok ez duena? Granada, bai historian zehar bai gaur egunean kulturaz beteriko hiria da. Unibertsitatean mundu osoko ikasle, ikertzaile eta irakasleak daude.

Horregatik akaso, hemen egunero —bai, egunero— dago juergarako aukera! Granadako tapak ere famatuak dira, edariarekin ematen diren mokadutxoak.

Eta alderantziz? Galdakaon berdegune gehiago ditugu, gehienbat herriaren inguruan. Gainera, askoz hobeto dago komunikatuta bai autobusez zein hegazkinez.

Zeren falta sumatzen duzu Granadan? Belategi, kuadrila eta familia.

Zer gomendatuko zenioke zure herritar bati, han bisitatzeko? Mundu guztiak ezagutzen du Alhambra, baina hirian bertan asko dago ikusteko: katedrala, Albayzin auzoa, San Miguel Altoko egunsentiak erdialdetik oinez igo ostean...eta inguruan Vegako herriak freskotasuna ematen dio hiriari. Alpujarrako herrietara bisita derrigorrezkoa ere bada.

18 ekaina 2017 Binke!

Gure herriaz hitz egiten badiezu hangoei, zeren inguruan aritzen zara bereziki? Gure ohitureri buruz hitz egiten dut normalean. Hizkuntza eta gure izen eta abizenei buruz galdetzen didate asko. Independentziaren inguruan ere izan ditut hizketaldi asko. Hasieran ez nuen nire iritzia ematen baina iritzia ematen dudanetik askoz gehiago errespetatzen naute. Askok esan didate asko gustatzen zaiela gure baloreekin dugun konpromisoa. Ezagutzen nauten pertsonek euskaldunoi buruz oso iritzi ona dute.

Zer dakite gure herriaz? Bilbotik hurbil dagoela, oso jatorrak garela, berdea dela, Adiskide deitzen den esku pilota talde bat dagoela… Basauri pixka bat ezagunagoa da eurentzat, bereziki «Qué vida más triste» telesaila askok jarraitzen dutelako. Ah! Eta «El Conquis» programak ere jarraitzaile asko ditu hemen!

Zer zenekien zuk hangoaz? Aurretik izan nintzen bisitan eta asko gustatu zitzaidan. Nire familiako kide batek orain dela urte mordoa andaluziar odola nuela esaten zidan, Andaluzian inoiz egon gabe. Ez naiz andaluziarra sentitzen, ezta pixka bat ere.

Tira, «granadinoa»… apur bat agian bai. Oso desberdina da Granadako jendea: grazia gutxiago dute eta «mala follá» gehiago!

Zeintzuk dira zure etorkizunerako asmoak? Galdera zailena amaierarako utzi duzue! Euskal Herrira bueltatzeko erabakia hartu nuen orain urte batzuk, baina azkenean Granadan geratu nintzen. Argi dut nire etorkizuna Belategin dagoela, nire auzoan, baina ezin dut esan noiz bueltatuko naizen: bihar, etzi edo etzidamu. Oso ondo tratatzen naute hemen, benetan, ezin duzue imajinatu —familia lasai egon daiteke—, nire izen eta abizenak ere ikasi dituzte. Epe laburrean, tesia amaitu, UGR Emprendedora osatzen duten pertsona guztiekin egunero gozatu, Club Pelota Alhambran entrenatzen jarraitu eta Galdakaora ahal dudan guztietan bueltatu.

Osasuntsu Azalak... memoria ote?

E

uria, elurra eta hotzaren maitale ez direnek, gogoz hartu ohi dute ate joka dugun urtaroa, beroa eta eguzkia protagonista dituen urte-sasoia. Bai, heltzear da askorentzat hain preziatua den uda! Denok dakigu baina, eta hala esaten digute urtero adituek, eguzkiak bere arriskua duela, eta arduraz jokatu behar dugula. Nork ez du inoiz entzun bestela, kontuz ibiltzeko eguzkiarekin, azalak memoria duela?

Barkatu bai, ahaztu ez Jaiotzen garenetik jasotzen du gure azalak erradiazioa eta momentu horretatik aurrera gehituz doa jasotako dena, pilatuz. Eguzkiak azala erretzen digunean ez dugu aparteko ezer igartzen, egun batzuetara azalak bere ohiko itxura hartzen baitu. Aitzitik, ezin esan luzaroan erredura horrek eraginik izango ez duenik; izan ere, azalak barkatu bai, baina ez omen du ahazten. Adituek diotenez, urteetan zehar hainbeste erradiazio jaso eta gehitzen du azalak, ezen momentu batetik aurrera arazoak ager daitezkeen.

Azalak memoria duenaren adierazlerik argiena izan daiteke egun 40-50 urte dituzten askok —edota helduenek, nahiz eta urteak izan eguzkia hartzen ez dutela— azaleko arazoak pairatzea. Duela hamarkada batzuk eguzkiko kremarik ez egotearen ondorioz gertatzen da hau.

Azaleko minbizia Bizitzan zehar eguzkiaren eraginpean eta babesik gabe denbora larregi igarotzeak sor dezakeen arazorik arruntena azaleko minbizia da. Honen barruan hiru mota daude, eta larriena melanoma izendatzen den gaixotasuna da. Espainiako Dermatologia eta Benereologia Akademiak dioenez, urtero 62.000 melanoma kasu diagnostikatzen dira Europa osoan.

Azaleko minbizi mota guztietatik soilik %4 dira melanoma kasuak, baina era honetako minbiziak eragiten dituen hildako kopuru handienaren erantzule da — hildakoen %80—, ordea.

Aholkuak Azaleko gaixotasunak saihesteko, nahitaezkoa da, hortaz, eguzkiarekin arretaz ibiltzea. Adituek gomendatzen dutenez, krema bi ordurik behin eman behar da gutxienez, eta ahal den guztietan, eguzki azpian egon baino 20 bat minutu arinago, efektua egin dezan. Horrez gain, txanoa zein betaurrekoak erabili behar dira eta, komeni da eguzkiak indartsuen jotzen duen orduetan —eguerditik arratsaldeko 16:00ak arte— eguzkipean ez egotea.

Ba al zenekien?

• Urtebeteko bizitza duten haurrek jasan ditzaketen erredurak dira azaleko minbiziarekin lotura handien dutenak.

• Azala belztea gure gorputzak duen defentsa-mekanismoa da. Belzten zaigu eguzkiaren erradiazioetatik babesteko. Defentsa-bide hori baina, amaitu egiten da urteek aurrera egin ahala.

MANU ETXEBARRIA AYESTA

Bagil zein ekain

U

dabarria itxi eta uda hasten dan hilabetea, bagil zein ekain izenez ezagutzen dogu. Gure hilabeteen izen bakoitzak bere jatorria dauka.

Kasu batzuetan ortzi edo zerua izan da kontuan eta beste batzuetan hil horretako uzta.

Ekain dala-eta, eguzkira jo dogu. Iparraldean, eguzkiari, ekhi esaten jako eta ekhi+gain>ekain bilakatu da. Eguzkiaren kokapenagaz dauka zerikusia, latineko solstitium>solstizio legez, hau da, udaren hasierako egun-argiagaz.

Bagil dala-eta, uztarora jo dogu eta baba+(h)il>bagil bilakatu da. Hil honetan babak batzen dira. Gure babak, babazabalak dira, behar eta gura izan ezkero, berdetan euren zerukatik garandurik, lapikoan egosi eta jateko, eta gainetikoak sikatu orduan ganaduei pentsu moduan emoteko be bai. Babakaz jarraituz, gure herrietan beste baba mota bat daukagu sano geuretua. Zein? eta indiababak.

Izenak berak dinosku Indiatik, bueno, Ameriketatik inportatuak izan zirala. Gero, indiababak>indabak esatera bilakatu da eta bere uztaroa udagoienean izaten da. Hilabete hau, besteak beste, garagarril izenez be ezagutzen da, izan be, garagarraren uztaroa dalako.

Binke! ekaina 2017 19

GUKE EN TOL SARMIENTO

Salamancako Krossean garaile Udaltzaingoaren ekipoa taldekako bigarren eta D kategoriako beteranoen txapelarekin itzuli da.

Jaietako kontzertuak, erabakita

Duathloiko dirua, DYArentzat Apirilaren 23an egin zen Galdakaoko duathloiko diru guztia DYAra bideratuko dela azaldu zuten antolatzaileek.

20 ekaina 2017 Binke!

UDALA

UDALA

Udalak abian jarri zuen web bidezko inkesten bidez herritarrek erabaki dute Santakurtzetako kontzertu izarrak ETS, SA eta Las Tea Party izatea, tributu bandekin batera.

ÂŤGaldutako UdabarriaÂť, kalean 1937ko udaberriko gertaerak oroitzen dituen Galdakaoko hamabi ahozko lekukotasun batu dira Galdutako Udaberria dokumentalean, bereizmen handian kaleratuta.

UDALA

Igerilekuak, berrikuntzekin!

GAZTEDI

JOSE LUIS MARTINEZ ORTIZ

Pasa berri den ekainaren 15arekin ireki dituzte Elexaldeko igerileku estali bakoak. Aurten, 160.000 euroko inbertsioa eginda, ekipamendu berria eta haur-jolasak dituzte.

Gaztedi taldea, ekainaren 16an Santutxuko Gaztedi Dantza Taldeak, Andra Mari taldearen gonbidapenez, saioa eskainiko du ekainaren 16an, 20:00etan Santi Brouard plazan. Saio hau Andra Marik antolatzen duen Udaberriko Jaialdiaren baitan dator.

De Regil, Bizkaiko errekorra Miren De Regil atletak berriro hautsi du aurretik berak zuen Bizkaiko errekor absolutua pertika-jauzian (3,9m.).

Binke! ekaina 2017 21

Kaiola Festibala Argazkiak: BEA ESTEVEZ

Jupiter Jon

Jooklo Zappa

Pak Yan Lau

Fred Frith

Akauzazte

AITZOL ALTUNA HISTORIALARIA

«Erromatarren aurretik hemen euskararik berba egiten ez zala esatea astakeria hutsa da»

Gure historian arduratuta dabilen historialaria da Aitzol Altuna (Galdakao, 1971), eta baita gure hizkuntzaren jatorriaz ere. «Azken boladan euskararen inguruan esan diren egiak eta gezurrak» desberdintzen badakizki, eta azken horiek deuseztatu nahian dator liburu berri bat argitaratuta.

D

atorren ekainaren 19an aurkeztuko du liburua (Galdakaon, Gandasegi ikastetxeko areto nagusian 19:00etan), baina lehenago Binkeren irakurleei aurrerapentxo bat eman gura izan die.

ETBko «Baskoniako historia bat: euskalduntze berantiarra» dokumentalaren karira omen dator zure liburua. Zergatik? Berez 400 urte daukazan eta orain 100 urte historialari espainol eta bertakoen artean berpiztu zan hipotesi bategatik. Hipotesiak esaten dauana zera da: hasieran gaurko Bizkaia, Gipuzkoa eta Araban ez zala euskaraz berbarik egiten. Zelta hizkuntza bat baino ez, eta V-VI. mendean etorri zirala baskoi euskaldunak kanpotik, Akitaniatik batzuen ustez eta gaurko Nafarroa Garaitik beste batzuen ustez.

Non dago horren arazoa? ETBk hipotesi zahar honi dokumental bat eskaintzea guztion diruagaz; Hemen lehen euskararik berba egiten ez zala hedatzen…

Astakeria hutsa da! Eta horrek harritu ninduan. Horregatik, EiTBko zuzendari nagusiagaz eta dokumentalaren egilea dan Alberto Santanagaz batu ginan.

Zer gertatu zen bilera horretan? Santanak azkenean aitortu egin euskun ez ebala egia kontatu. Dokumentala ikusten badozu, bertan Santana eta bere lagun Joseba Abaitua bakarrik agertzen dira hipotesi honen alde, baina ez dabe lanik edo datu barririk eskaintzen hori holan zana demostratzeko.

Eta beraz, zer da zehazki irakurleari kontatu gura diozuna? Dokumentala aitzakia bat besterik ez da, erromatarrak etorri ziranean hizkuntzaren aldetik hemen zer aurkitu eben kontatzeko.

Liburuaren bigarren zatian, Sartaldeko Erromatar Inperioa erortzean, euskaldunok gure burua zelan antolatu genduan azaltzen dot, gure lehen Estatua sortuz: Baskoniako dukerria, visigodo, franko edo musulmanei aurre eginez.

Eta horri esker, euskarak bizirik dirau.

Non oinarritu zara aurrekoa baieztatzeko? Garai hartako gure historia frankoen, visigodoen eta musulmanen kroniketan agertzen da, zoritxarrez, euskaldunak ez gara gure historiaren idazle izan, gaur egun ere ez. Kronika hauetan, euskaldunak euren etsai inportanteak ginela esaten deuskue,

inoiz ez euren menpekoak. Gaur egun kronika edo dokumentu hauek edonoren eskura dagoz, eta hainbat liburutan laburtuak, beraz, harrigarria da dokumentalean guzti honen barri ez emotea, espainol historiaren etnozentrismoa bakarrik agertzen dalarik.

Zure liburu berria irakurri aurretik, argitu dezagun oinarrizko zalantza bat: erromatarrak gurera etorri aurretik, euskaraz hitz egiten zen ala ez?

Bai, zalantza gabe. Gero eta euskal berba gehiago doguz garaiko herri ezberdinen artean, barduloak, autrigoiak, baskoiak, auskoak, karietak, beroiak eta abar. ADN azterketek be argi esaten dabe, gaurko euskaldunak eta garai hartakoak jende bera garela, hau da, ez dela inor kanpotik etorri normala den immigrazioaz gain.

Non eskuratu «Desmontando la vasconización tardía» liburua?

Liburua Amazonen dago eskuragai eta 48 ordutan etxean izango duzu.

10 euro balio du, gehi bidaltze gastuak.

Binke! ekaina 2017 23

Mozoilo Eguna Argazkiak: AITZOL ZAMALLOA eta JULIO LEGARRETAETXEBARRIA

24 maiatza ekaina 2017 2017Binke!

Binke!

Binke! ekaina 2017 25

Akabu taldea

«Disko kañeroa izango da»

Sei hilabete eskas pasatu dira Akabu taldea lehenengoz igo zenetik eszenatoki gainera. Harrezkero, hainbat kontzertu emateaz gain, ekainaren 16tik aurrera salgai egongo den lehenengo diskoaren prestaketan ere ibili da laukotea.

Urtebete izango da Akabu taldeak bere bidea hasi zuela, eta Binkek jakin duenez, inkesta bidez erabaki zenuten taldearen izena. Nolatan horrela? Galdera ona (barreak).

Baina bai, horrela da. Lau izenen artean gengozan zalantzan eta pentsatu genduan onena gure hasierako «publikoak» erabakitzea izango zala. Twitterren inkesta bat egin genduan eta 158 bozkagaz Akabu irten zan garaile!

Zein sentsazio izaten duzue taula gainean zaudetenean?

Egia esan, danetarik! Batzuk urduritasun puntu bat izaten dogu, beste batzuok urduritasun hori traguekaz galtzen dogu eta beste batzuk burua galtzeko irrikan egoten gara! Kontzertua edozein dala be pilo bat disfrutatzen dogu zuzenekoan, jendez gainezka egon edo ez, dana emoten dogu!

Zuen lan berria esku artean izan ahalko dugu hemendik aurrera. Zelako diskoa eskaintzen duzue? Diskoak hamaika kanta daukaz: sarrera musikal bat, zazpi abesti euskaraz, bat erdaraz eta beste pare bat bi hizkuntzetan. Guk konposatu doguz kanta guztiak eta kañeroa izango da, «traila» handikoa!

Kanten letren bidez gure bizitzen ikuspuntua islatu gura izan dogu; gustatzen ez jakuzan kontuez egiten dogu berba, egun bizi dogunari buruz, juergaren inguruan, desamodioaz…

Luxuzko kolaborazioak ere izan dituzue lehenengo disko honetan; hala nola, Iheskideko Xagu, Egurra eta Kittoko Iker eta Kaotikoko Jhony… Bai, horiez gain Arkada 26 ekaina 2017 Binke!

goNTZAL garate

Talde berria izan arren, honezkero kontzertu asko eman dituzue, eta badituzue gehiago lotuta. Imajinatzen zenuten horrenbeste eszenatokitan joko zenutela? Ez… talde berria izanda ez genduan horrelakorik espero. Hastea kostatu arren, urtarrilean jo genduan gure lehenengo kontzertua eta hurrengo hiru hileetan gehiago emon genduazan. Gero deskantsu bat egin genduan diskoa prestatzeko eta orain bueltan gauz. Udari begira be pare bat data lotuta daukaguz jada.

Bediako jaietan Hesian eta Oxabigaz batera, Zurbaran auzoan, Zeberion, Luiaondon, Trapagaran… eta pare bat gehiago konfirmatzeko daukaguz.

Akabu taldea orain urtebete sortu zen punk metal taldea da, eta lau kidez osatuta dago; galdakaoztarrak dira Unai Sertutxa (Sertu) bateria, Eneko Artetxe (Tetxe) gitarra eta ahotsa eta Kristian Mugarza (K) gitarra eta ahotsa.

Beranduago batu zitzaien Asier Jul (Sj) bajista zeberiotarra.

Socialeko Hodei be izan dogu kolaboratzaile. Gure abeslaria oso sartuta dago musika munduan, eta parte hartu daben musikariak bere lagunak dira. Hasieratik gura genduan kolaborazioren bat sartu eta Kristianen kontaktuak aprobetxatu doguz.

Oso gustura gelditu gara emaitzagaz!

Zelako erantzuna espero duzue? Jendearen gustukoa izatea espero dogu, lagunekaz konpartitzea, kantak abestea… gure mezua zabaltzea eta pertsona askorengana heltzea da helburua. CDak saltzea be espero dogu noski, estudioa, lokala eta bestelakoak be ordaindu egin behar dira eta! (barreak). Beraz, jaietan, txosnetan, tabernetan espero zaituegu!

Festarik festa!

Parrandazalearentzako gida!

Bizkaiko jaiak Igorre: Ekainak 9-18

Nor zen Santi Brouard?

San Antonio (Etxebarri): Ekainak 9-18 Gallarta: Ekainak 9-18 Ibarrangelu: Ekainak 15-24 Erandio Goikoa: Ekainak 15-18 Leioa: Ekainak 21-24 Lagatzu Eguna (Zamudio): Ekainak 24 Bedia: Ekainak 23-25 Kukularra (Erandio): Ekainak 23-25 Urreta: Ekainak 23-25 Mungia: Ekainak 23-Uztailak 1

S

anti Brouard Perez 1919an Lekeition jaiotako mediku, politikari eta euskararen aldeko militantea izan zen. Medikuntza ikasketak Valladoliden egin zituen eta bueltan pediatra espezializazioa egin zuen Basurtuko Ospitalean. Garai hartan Bizkaiko ikastolen sorreran parte hartu zuen, eta baita politikan ere. Besteak beste, bera izan zen KAS alternatiba taxutzeko lanetan aritu zena, EHASeko sortzaileetako bat ere izan zen eta Brouard bera HASIko lehendakari izendatu zuten. Herri Batasuna sortzean, alderdi horretako kide izan zen. 1983ean kartzelaratu egin zuten, Espainiako Errege Joan Karlos I.ak Gernikako juntetxera egindako bisitan Eusko Gudariak abestu zuelako Herri Batasuneko beste kide batzuekin batera. Bilboko alkateorde ere izan zen legegintzaldi batez.

Bistakoa da ezker abertzaleko kide garrantzitsua zela, eta horregatik 1984ean Morcillok eta LĂłpez OcaĂąak tiroz hil zuten bere pediatriako kontsultan, GALen izenean (1999an aske utzi zituzten). Bere omenez jarri zen plazaren izena.

Muskiz: Ekainak 23-Uztailak 1 Sestao: Ekainak 23-Uztailak 2 Sopela: Ekainak 27-Uztailak 2 Dima: Ekainak 29-Uztailak 2 Loiu: Ekainak 29-Uztailak 2 Abanto Zierbena: Ekainak 29-Uztailak 2 Berriz: Ekainak 29-Uztailak 2 Arantzazu: Ekainak 30-Uztailak 1 Amoroto: Uztailak 6-10 San Kristobal (Busturia): Uztailak 7-9 Balmaseda: Uztailak 15-18 Zornotza: Uztailak 14-25 Markina: Uztailak 14-17 Santurtzi: Uztailak 14-23 Barakaldo: Uztailak 15-23 Plentzia: Uztailak 16-17 Bengoetxe: Uztailak 18-20 Arrigorriaga: Uztailak 21-25

‌eta Binkeren hurrengo zenbakian jai gehiago!

Binke! ekaina 2017 27

Dantza

Ekainak 24, zapatua Almanzor (2.591 m.)

Ganguren MT

Ekainak 16, barikua

Gaztedi Dantza Taldea 20:00 Santi Brouard enparantzan

Uztailak 2, domeka Peña Lusa (1.575 m.)

Andra Mari Dantza Taldea

Ganguren MT

Ikastaroa

Uztailak 2, domeka Ganboa (1.402 m.)

Ekainak 17, zapatua

Burtotza MT

Uztailak 9, domeka

II. Etapa Iruñea-Maule (Urrotz - Izaga - Tabarre) Ganguren MT

Uztailak 16, domeka Upo (573 m.)

Burtotza MT

Buruko zapiak janzteko ikastaroa (doan) 11:00 – 12:30 Andra Mari Dantza Taldearen lokaletan (Juan Sebastian Elkano, 4)

Erakustaldiak Ekainak 19/20, astelehena/ martitzena Igeriketa erakustaldia 17:15 Urreta eta Unkina kiroldegietan

Aurkezpena Ekainak 19, astelehena

«Euskalduntze berantiarraren hipotesi faltsua» liburuaren aurkezpena Aitzol Altuna, Orreaga Iritzi Taldea 19:00 Gandasegiko areto nagusian

Mendia Ekainak 18, domeka Peña Mayor (1.256 m.)

Burtotza MT

Ekainak 18, domeka I. Etapa Iruñea - Maule Ganguren MT

Ekainak 21, eguaztena

Gimnasia Erritmiko erakustaldia 17:15 Unkina kiroldegian

Ekainak 23ra arte

Txomin Goioagaren margoen erakustaldia Euskal Herriko olerkariak, abeslariak eta bertsolariak gogoratuz. Torrezabal Kultur Etxea Astelehenetik ostiralera, 17:30-20:30

Ibilbideak Ekainak 22, eguena

Orio-Getaria Donejakue bidea Adinekoen Dinamizazio Zerbitzua

Gildaren hila Ekaineko zapatu eta domeka eguerdi guztietan Ostalariek egindako gildak euro 1ean salgai Ekonomia Sustapena, Merkataritza, Ostalaritza eta Turismo Arloa-Behargintzaren ekimena

28 ekaina 2017 Binke!

Folklore Bizian Jaialdia

Armenia eta Uruguai herrialdeekin Andra Mari Dantza taldea Uztailak 19/20, eguaztena/eguena 20:30 Kurtzeako plazan edo frontoian

Argitaratzailea: AITU elkartea Koordinazioa: Jon Gomez Garai Erredakzioa: Ixone MuĂąiz Arana eta Jon Gomez Garai Diseinua eta maketazioa: Artefakto Argazkilariak: Gotzon Almaraz, Ander Arrieta, Inocencio Goikuria,Julio Legarretaetxebarria, Jabi Rojo Ilustratzaileak: Eider Eibar eta Irrimarra Inprenta: BEPSA Banaketa: Egunon Lantegi Batuak eta Correos Hileko ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385 Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik Helbide orokorra: infobinke@gmail.com Publizitatea: publibinke@gmail.com

Uztailak 21, barikua

20:30 Unkina kiroldegian

JaiakEkainak 23, barikua* Ekainak 23, barikua

San Juan Bezpera

Ekainak 23-25

Urretaldeko San Juan jaiak San Juan Bizirik Dirau (5. urteurrena)

Ekainak 30/Uztailak 1 Txamilari Eguna

Binke! ekaina 2017 29

30 maiatza ekaina 2017 2017Binke!

Binke!

Zaindu dezagun ingurumena! Lagunduko didazue zabor hauek birziklatzen?

Binke!

Binke!maiatza ekaina 2017 31

Zer?

Oraindik ez zarela Binkekide?

Herriko pertsona eta kontuak plazaratzen jarraitu gura doguz, euskara bultzatzen jarraitu eta gure hizkuntza ikusezin daukien leku horietara heltzen be jarraitu gura dogu‌ Egin zaitez binkekide!

Binke!

Galdakao eta Usansoloko aldizkaria