BINKE 011 Abendua 2016

11. zenbakia 2016ko abendua DOAKO ALEA

Erreportajea Galdakanoren fundazioa Albisteak Liburu Azoka APPlika zaitez Mugikorren kalteak MANU ETXEBARRIA ETNO-LINGUISTA

«Erdararen pareko euskara entzuten da sarri»

Urte barri on!

2

|

Aurkibidea Iritzia M.Jose Arriandiaga | Josi Basterretxea 4

8 13 14

20

Telefonoak Udala.......................................................................................94 401 05 00 Udaltzaingoa .......................................................................94 401 05 05 SOS DEIAK ................................................................................................. 112 Suhiltzaileak .............................................................................................. 112 DYA .......................................................................................... 94 410 10 10 Anbulategia ......................................................................... 94 600 74 00 Osakidetza ........................................................................... 94 410 00 00 Galdakao -Usansolo Ospitalea ................................... 94 400 70 00 Gurutzetako Ospitalea ................................................... 94 600 60 00 Basurtuko Ospitalea ........................................................94 400 60 00

Argitaratzailea: AITU elkartea Koordinazioa eta erredakzioa: Jon Gomez Garai Diseinua eta maketazioa: Artefakto Argazkilaria: Gotzon Almaraz LarraĂąaga Inprenta: BEPSA Banaketa: Egunon Lantegi Batuak eta Correos

Binkekideen txokoa

5

Gure berbaz Manu Etxebarria

6

Osasuntsu Ariane Unamunzaga

6

Elkarrizketa Manu Etxebarria

8

APPlika zaitez

12

Irakurlearen txokoa

12

Hilabeteko argazkia

13

Sormenetik

13

Erreportajea Herriaren fundazioa

14

Albisteak

20

Kirolak

25

Iragarki laburrak

28

Herritarren ahotik Oparirik txarrena

28

Denbora-pasa

29

Agenda

30

Torrezabal Kultur Etxea ................................................... 94 457 12 96 Txapelena Baserria .............................................................94 457 18 47 Behargintza ..........................................................................94 401 05 80 Urreta Kiroldegia ................................................................94 457 09 26 Unkina Kiroldegia............................................................... 94 456 79 73 Elexalde Kiroldegia ............................................................ 94 456 54 67 M. Moreno Musika Eskola ..............................................94 601 04 55 Udal Euskaltegia ................................................................. 94 456 61 74 AEK Barandiaran ................................................................. 94 456 41 19 Usansolo Liburutegia ....................................................... 94 436 30 35 Aperribai Liburutegia ........................................................ 94 426 17 90

Hileko ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385 Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik Berriak, agenda eta binkekideak: infobinke@gmail.com Publizitatea: publibinke@gmail.com abendua 2016 | 3

Iritzia

Mª JOSE ARRIANDIAGA BILBAO

JOSI BASTERRETXEA POLO

Itzalak eta argia

Hintzana eta hazena

U

A

rtea badoa eta

gure herriak egindako

ibilbidea ebaluatuz, ausardia gabeko urtea izan dela esango nuke. Gero eta jende gehiagok euskara ezagutzen du baina

ez dira baldintzak ematen erabiltzeko. Erantzuki-

da garai batean zana... Baina, Galdakao ez da inoiz izan lehenago izan dan modukoa, ezta lelo hori esan dan egunaren bezperan

zan modukoa ere.

zun handiena Administrazioak du, urrats ausartak

Bizitzaren zorra da gaurkoak iragana izatea,

ematen ez dituelako ahalbideratzeko euskaraz bi-

atzo bat… halere, ez da ona joandako horretan tra-

zitzea. «Garai berriak» direla… baina gazteria es-

batzea. Ez dau inork amestu behar iragan hobeago

petxeratzen jarraitzen dute, gure herriko presoak

bat; etorkizuna amestu behar dau edozeinek hobea,

urruneko ziegetan

osoagoa, zoriontsuagoa. Eta horretarako, abiapuntua

mantentzen dituzte. Zer egin

du udalak hauen eskubideak bermatzeko eta Txus

da antigoalekoa, ez xedea.

Martin, larriki gaixo egonik, kaleratzeko? Elikadura

Tranbia da bizitza, Arriagatik Arratiara joaten

Bankua, Elkartasun Hozkailuak, Caritas… taldeen

zanaren modukoa. Parada batetik abiatzen da tran-

lana areagotzen ari da, gero eta beharrizan gehiago

bia, eta beste geltoki bat dauka helmuga. Joan-etorri-

daudelako. Egiten duten lana txalotzekoa da baina

ko bidaietan ere, helburu barria da abiapuntua zena.

zer egin du administrazioak Galdakaon dauden per-

Eta holan atzerabueltaka.

tsona guztien bizitza duina bermatzeko? Justiziakoa

Atzeak erakusten dau aurrea zelan dantzatu,

dena ezin da karitatekoa bihurtu. «Abendua jai huts

baina dantzatu, aurreak beharko. Herria antzalda-

eta gau huts» dio esamesak, baina batzuentzat ez da

tzen ikusi dogu danok. Eta kanbiatu, sakon kanbiatu

egongo jai ispilurik, bai ordea gau luze bat.

da.

Halere, behe-laino artean eguzkia ikusteko au-

Ez da tranbia bera birritan pasatzen geltoki be-

kera izan dugu urte amaieran: urruneko ziega ba-

retik karga beragaz, ezta Galdakaotik ere. Historia ez

tean egondako lagun bat herrira bueltatu da.

da errebindikazioa, erreferentzia baino. Horregaitik

etorri, Tomi!

4

ldatu egin da Galdakao. Galdakao jada ez

|

Ongi

da tentagarria Galdakao...

Binkekideen txokoa

Hauek dira hilabete honetako binkekide sarituak:

Estepan Epelde Larrabide Aitziber Uriarte Astobiza Easo bakailao dendak eskainitako produktu sorta irabazi dute.

On egin eta zorionak!

Azaroko irabazleak

Aritz Hurtado (ezker) eta Eneko Arraibi (eskuin) binkekideak Kerren jatetxeko Nekane Mazorriagaren eskutik bina menuko saria jaso aurretik, jatetxeko atarian.

abendua 2016 | 5

Gure berbaz

MANU ETXEBARRIA AYESTA

Gabon-otzara

G

abonak dirala-eta, ondo legoke Gabon-o-

etxekadari nok emon jaten? Horretara, esku hutsik

tzara oparitzearen aspaldiko ohitura go-

etorri beharrean, Gabon-otzara eta guzti etorten zi-

goratzea. Lehenago, gure baserrietan etxe-

ran gurasoenera eta danen arte itxuraztu jan-edanak.

kadak bizi ziran, aitita-amamak, gurasoak

Gabon-otzara, baserrian ez egoan gabonkari edo jene-

eta seme-alaba ugari. Denboragaz, seme-alabak ez-

roz osatzen zan, zeinda, arraina, orioa, gozo-gauzak

kondu egiten ziran eta ume barriak ekarri.

eta edabeak bitarteko. Halan, danak pozik etxeko giro

Gabonak heltzen ziranean, danak barriro gurasoen etxera Gabonak ospatzen, eta, jakina, holango

ederrean. Gaur, nahinora zabaldu da Gabon-otzara modernoa.

Osasuntsu

ARIANE UNAMUNZAGA ZILAURREN

Depresioa

M

edikuok sarritan ikusten dogun osasun

haserrea, antsietatea, loezina, jateko gogorik eza, ba-

arazo garrantzitsua da depresioa. Izan be,

karrik egon gura izatea… Pertsona guztiz isolatzera

Osasunerako Mundu Erakundearen (OME)

eraman daikezanak.

arabera, 2020an depresioa munduko bi-

Gainera, animatzeko ahaleginetan egiten dogu-

garren osasun arazorik garrantzitsuena izango da. As-

zan komentarioek ez dabe laguntzen, esaterako: «ur-

kotan gitxiesten dogun buru gaixotasun bat da, gaixoa

ten egizu kalera» eta «animatzen saiatu zaitez». Hone-

bere tristeziaren arduraduna dala pentsatzen dogu eta

lako komentarioen erruz, inork ulertzen ez dabezala

bere esku dagoala egoera horreri aurre egitea.

eta egoeraren errua eurek dabela pentsatu ohi dabe

Garrantzitsua da argitzea depresioa ez dala as-

6

eta oraindino gehiago isolatzen dira.

matzen edo imajinatzen dan zeozer, ezta pozik ego-

Beraz, pertsona honeei laguntzeko, depresioa

teko ahaleginak eginez pasatuko dan tristura be. Gi-

gaixotasun bat dala ulertzea beharrezkoa da, gaixoa ez

txiago orandino, ahultasun zeinu bat. Depresioa ez

dala bere egoeraren errudun alegia. Gure jarrerak la-

da triste egotea. Gaixotasunaren berezko ezaugarriak

gunkorra eta ulerkorrak izan behar dau. Gaixoak bere

dira goibel egoteko justifikaziorik ez izatea edo ger-

pentsamenduak eta sentimenduak entzuteko prest

takizun baten eurrean gehiegizko tristura sentitzea.

gagozala sentitu behar dau. Jarrera aldaketa honek

Horrez gain, beste sintoma batzuk be agertu daitekez:

gaixotasunari aurre egiten asko lagunduko deutso.

|

Galdakaho azokako azken argitalpenak Hileon «Soinu Kuttunak» liburua eta «Zuztarretatik oinez» ibilbide-gidak aurkeztu dira, Galdakaho azokan bertan. Lanak Galdakaoko Udaleko Hezkuntza eta Euskara arloak argitaratu dauz eta, hein handi batean, urteokaz Arloak garatu izan dauen transmisio eta ondarearen gizarteratzearekin bat egiten dabe.

Soinu Kuttunak Karmele Gorroño

Zuztarretatik oinez gidak, ostera, bi dira:

galdakoztarraren eta Irene Irureta zumaiarraren

Elexalde eta albo-auzoak eta Arteta ibilbidea,

lehenengo liburu argitaratua da eta bertan Kaxilda

mozoilo eta kukua. Biak ala biak Labayru

izeneko neskatoaren barri emoten da. Liburua

Fundazioak atonduak, Udala eta Fundazioaren

haur jaiobarrien gurasoei banatuko jake, Ongi

arteko lankidetzaren aurtengo uztak. Aurrezdik

Etorri programaren barruan.

baina ibilbideon bideo bana be egin eta interneten eskegi ziran. Paperezko ibilbide-gida biek Galdakaoko inguru eder biren barri emoten dabe euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez.

abendua 2016 | 7

Elkarrizketa

MANU ETXEBARRIA ETNO-LINGUISTA

«Ondo moldatzen ginan Joseba Sarrionandia eta biok» Nagusitxo izan arte euskaraz alfabetatu gabe egon zirenei esker iraun du euskarak, noski, orain dela urte (ez) asko euskaraz irakastea debekatuta zegoelako. Egun, biztanleriaren gehiengoak hezkuntza euskalduna jasota ere… hizkuntza desagerrarazten utziko al du?

G

aldakaon hogeita hamabost urte

Hizkuntza altxortzat hartzen du Etxebarriak, altxor

baino gehiago daramatzan idazle,

horren «pertsonifikazioa» bera dela jakin barik.

etno-linguista, filologo, irakasle… eta, orokorrean, euskaltzale amo-

Liburu berria kaleratu berri duzu, Manu. Zer

rratua da Manu Etxebarria (Zeberio,

balio du zuretzat argitaratutakoak?

1948). Pasarte modura kontatzen

Hizkuntza, bizitzaren ispilua danez, argitaratutako

du Etxebarriak eskolan hasi zela erderarik jakin gabe:

liburuak balio bikoitza dauka. Batetik, etnografikoa,

«Nik erderaz jakin ez, eta irakasleek euskara egin gura

hau da, ahoz ahozko tramsmisio bidez bizitako herri-

ez». Gaur aldiz, ikasketak kostata hasi bazituen ere,

jakintza biziaren lekuko izatea, eta bestetik, linguisti-

Filosofia, Magisteritza eta Euskal Filologian doktorea

koa, garaian garaiko eta lekuan lekuko euskera abera-

da, eta munduari erakutsi zion erdal gunetik euskal-

tsa eskeintzea hizkuntzalarien ikerketarako.

dunok badugula zer erakutsi ere.

Bere ogibidea hizkuntzara eta transmisiora bi-

Ikas-material ezin hobea egin duzuna gure hiz-

deratu du bereziki Etxebarriak, horren adibide dira

kuntzaren historiaren transmisiorako…

Deustuko Unibertsitateko irakasle emeritu eta iker-

Bai. Liburu honetan, Gorbeia inguruko 23 herritako

tzaile aritu izana, Eusko Jaurlaritzako Euskararen

102 barriemoileengandik jaso dodaz 450 etno-konta-

Aholku Batzordeko, Euskaltzaindiako edota Labayruko

keta

kide ohi… eta bere jardunak amaigabea ematen badu

garrantzia handia dauka euskeraren transmisiorako.

ere, 20 urteko lanaren ondoren argitaratu berri du

Herri-bilduma hau, etxean, eskoletan zein unibertsi-

Gorbeia Inguruko Etno-ipuin eta Esaundak liburuaren

tatean erabili daiteke, ezagutu, landu, ikertu eta etor-

bigarren zenbakia, inguru honetan inoiz egin den iker-

kizunera bideratzeko aberasbidean.

eta zehatz-zehatz transkribatu. Bilketa honek

lan etnolinguistikorik handiena.

8

Hizkuntzaren historiarentzat eta euskararen

Baina zintzotasunez, bertan batutako herri-ja-

etorkizun aberatsarentzat gizon garrantzitsua da

kituria guztiari ikastetxeetan irtenbidea eman-

Manu Etxebarria. Baita Binkerentzat ere, bera baita

go zaiona uste duzu?

hilero gure herrietako euskaldunei artikulutxoa opari-

Hori, irakasleen esku dago. Bilketa hau ahorik aho ja-

tzen diona eta bizkaierazko elkarrizketen zuzentzaile

soa da. Horrexegaitik argitaratu dot etno-testu zeha-

fidela.

tza eta etimologikoa, hiztegi luze baten laguntzaz,

|

Manu Etxebarria

irakaskuntzan be erabili ahal izateko. Gaur egun, erderaren pareko euskera entzuten da sarri. Abestietan be kanpokoa gehiago etxekoa baino. Baina, zerk egiten gaitu euskaldun? Ba geureak, jakina. Jo daigun ba geure iturrira eta kanpokoa hartu behar bada hartu baina geure euskal nortasuna galdu barik.

Liburu honegaz Aita Barandiaranek emondako aholkuari jarraitu deutsat

Bistakoa da zu kontziente zarela euskaldun egiten zaituenaz‌

tzuk ikerketa mailakoak, esaterako Doktorego Tesia,

Bai horixe. Niretzat euskera ez da hizkuntza bat ba-

Fonetika eta Fonologiako manualak, Latinetik Euskera-

karrik. Neure hizkuntza da, titirik harakoa. Sarri esan

ra hiztegia, etab. Beste batzuk, Etnografiakoak. Gero,

deutsat neure buruari ia zelan iraun dauan euskerak

etnografia-bilketan oinarrituta hainbat ipuin-liburu

estatu indartsu biren erdian egonik. Ba, nire eritxian,

ume eta gazteentzat. Hiru eleberri be idatzi dodaz

euskaldun egiten gaituenari eusten jakin dogulako,

bizkaieraz zein batuaz, Iaun Zuria esaterako, bertsoak

nahiz eta gero inguruko kultur-eragina gure gaurko

be bai, eta ikerketa-artikulu ugari, geure Binke ahaztu

beharrizenetara egokitu.

barik gero! (barreka)

Liburuaz aritu garela: zenbat liburu argitaratu

Nondik dator zure euskararekiko maitasuna?

dituzun badakizu?

Hasteko, euskaldun jaio eta hazi nazalako. Gero,

Zehatz ez dakit, baina asko eta era askotakoak. Ba-

1966an, Derioko Seminarioan, Mikel Zarategaz hazi abendua 2016 | 9

Elkarrizketa ginan euskeraz alfabetatzen eta harrezkero ez da eten

zuen. Ezagutzen duzu iheslari ezaguna?

nire euskerarenganako zaletasuna eta maitasuna.

Bai gizona! Kurtsokideak izan ginan Gotzon Garatek 1977an sortutako Euskal Filologian. Zelan? Ba, aiko.

Eta nork piztu zuen ikerketarako bokazioa?

Lehen promozioa zanez, COU-tik etorritakoak eta ja-

Nork baino, nortzuk hobeto. Mikel Zaratek euskeran.

danik irakasle ginanok, batera egin gendun Euskal Fi-

Ander Manterolak, 1975ean sartu ninduen On Jose

lologia. Gero hirugarren mailan Josebak itxi egin eus-

Miguel Barandiaranen Etniker-Bizkaia iker-taldean.

kun, espetxeratu ebelako. Edade ezbardinetakoak izan

Gero 1977an Euskal Filologia zabaldu zan lehenengoz

arren ondo moldatu ginan.

Deustuko Unibertsitatean. Irakasle ospetsuak izan nebazan: Gotzon Garate, Alfontso Irigoyen, Txillardegi,

Zelakoa zen gogoratzen duzu?

Patxi Altuna etab. Gerora, Deustun irakasle sartuz

Jakingo ez dot ba? Joseba, sano bizkorra zan, apala,

batera, Doktorego Tesia hasi neban Koldo Mitxelena

irripartsua eta kurtsokide ona. Nik gainera, udatan,

zuzendari nebala. Talde honegaz biztu behar ikerke-

euskerazko ikastaroak be emon nebazan beragaz ba-

tarako bokazinoa. Hoba ez!

tera Ullibarri euskaltegiagaz. Magia be egiten euskun.

Niri, behin, eskua barrua irakurri eta esan eustan: «hire eskua ona dok, baina hau nire hau, la ostra!».

Aurrekoengandik hartu doguna zor deutsagu etorkizunari

Barre guradana egin gendun.

Ondo gogoratuko duzun beste pertsona ezagun bat Koldo Mitxelena ere bada… Zergatik?

Bai horixe. Koldo Mitxelena, hizkuntzalari aparta.

Ikerketan oparoa eta zorrotza. Mitxelenak berak zuzendu eustan Tesi Doktorala: Zeberio Haraneko Euskeraren Azterketa Etno-Linguistikoa, «Cum Laude»

Edonork ezin dezake esan ba Aita Barandiaran

lortuz (emaitzarik gorenena). Barandiaran eta Mitxe-

ezagutu ere egin zenuenik!

lena izan dira nire etno-linguistika bideko zutabe biak.

Ezagutu bakarrik ez, lan egin beragaz batera Euskal Herriko Atlas Etnografikoa egiten. Gainera, berak

Zer erakutsi gura zenuen lan horrekin?

emon eustan mito eta esaundak batzeko aholkua, eta

Ba, besteak beste, Euskal Herriko mendebaldeko he-

jarraitu egin deutsat bere esanari. Azken liburu hau be

rri-euskeraren aberastasuna. Eta bide bat zelakoa dan

bide horretatik etorri da.

jakiteko, norbera bertatik ibilita egotealakorik ez dagoanez, nik Zeberio eta inguruko herrietako euskera

Kategoriko irakasleak izan dituzu, baina neu-

jaso eta aztertzeari ekin deutsat eta badaragoiot.

rriko ikasleak ere izan dituzula kontatu digu txoritxo batek…

Zure irakaspen eta lanetatik hainbatek ikasi

Egia da. Gure Lehendakari Iñigo Urkullu Derioko Se-

du. Zer sortzen dizu beste batzuek zure antzeko

minario-ikastetxean euki neban ikasle legez. Bizkai

ibilbidea daramatela ikusteak?

Buru Batzarburua, Itsaso Atutxa leku bitan ikasle le-

Poza handia. Nik eskola sortu dot. Nire zuzendari-

gez, Deustuko ikastolan eta Deustuko Euskal Filolo-

tzapeko tesi batzuk aipatzearren, aikomen esaterako:

gian. Deustuko Unibertsitatean beste asko izan dodaz

Iñaki Gaminderen Urduliz-Gatikako euskera; Eneko

ikasle, esaterako, Bingen Zupiria, Kultura Sailburua,

Barrutiaren Mundaka-Bermeoko hiztegia; Jon Arretxe-

Lorea Bilbao, Aldundiko Kultura Diputatua, Unai Elo-

ren Basauriko euskera; Mikel Etxabururen Ondarruko

rriaga eta Jon Arretxe idazleak, Arkaitz Estiballes,

hiztegia; Bittor Arbizuren Laudioko toponimia; Xabier

Ohiana Bartra, Iratxe Ibarra, bertsolariak, Txuma Mu-

Kaltzakortaren euskal baladak...

rugarren abeslaria… Bueno, ez naz danakaz akordatu be egiten. Hain dira asko!

Eta gogoko duzun aholkuren bat gordetzen duzu etnolinguistikan lanean ari direnentzat?

10

Urriaren 20an, eta 31 urteren ostean, hainbat

Bai. Lekuan lekuko eta garaian garaiko herri-euskera-

egunkarik Joseba Sarrionandiaren berri eman

ren ikerketak egitea berandu izan baino lehen. Barrie-

|

Manu Etxebarria

moileak ez dira betiko eta gure herriko «entziklope-

«berba» hitzetik zer aprobetxatu euskera aberasteko.

dia» biziak dakiena batzen ez badogu, akabo: «mihin

«Berbati, berbaro, berbaltu, berbalapiko…», «hitza»

bako arrana ugerrak jan».

berbagaz gauza bera egin zeinke?

Zuk bereziki bizkaieraren erabileraren aldeko

Menendez Pidal filologo, historiatzaile eta fol-

apustua egiten duzu. Binken ere saiatzen gara

klorista espainiarrak zioen «ezin daitezkeela

batua eta bizkaiera uztartzen… baina zelan uz-

iberiar penintsulako hizkuntzak aztertu euska-

tartu bizitzan?

ra aztertu barik». Beste honen baieztapenare-

Bizkaiera egiten dot euskera aberatsa dalako. Ni ez

kin ados zaude?

nago batuaren kontra. Nik erregistro guztiak erabil-

Bai horixe. Esaldi hau Ramon Menendez Pidalek esan

tzen dodaz behar dan lekuan, eta hitanoa dakienagaz

eban Bilbon 1920an Eusko Ikaskuntzak gonbidatuta

hitanoa, bizkaieraz zein batuaz. Euskalkiak euskera-

etorri zanean. Izan be, euskera preindoeuropeoa da

ren arima dira eta aberats jokatu ezkero, «denborak

eta zeltak eta erromatarrak etorri aurretik gu hemen

agertuko deusku edurra mendian».

gengozan, eta bagagoz.

Euskalkiez ari garela, Ibon Sarasola euskaltzai-

Zelako maitasuna helarazten duzun euskarare-

nak orain dela gutxi aitortu du «bizkaierak eus-

kiko, Manu! Euskararen egoera eta etorkizunaz

kalki izateari utzi beharko liokeela»…

aldiz, baikor zaude?

Etxean entzunda daukat esaera hau: «gurasoak dan

Bai. Orain arte bizirik heldu bagara, geroan be bai.

zor umeari». Ba, guk aurrekoengandik hartu doguna

Gaur egun, gazte azkok guraso erdaldunak daukiez

zor deutsagu etorkizunari. Atzokoa gaurkotu bai, bai-

baina beste beleunaldi bat edo bi barru, etxe guztietan

na izateari itxi ez. Euskera, berez-berez batuko da be-

egongo da euskeraren presentzia, aktiboa edo gitxie-

launaldiz belaunaldi, bizi diranak errespetatuz.

nez pasiboa. Euskal Herria euskalduntzea geure esku dago.

Zer eskatuko zenioke bizkaieraren kontra egiten duenari?

Itsasoan handi ura

Labur esanda hauxe: non zer dagoan ikusi, ikasi eta

basoan ugari zura,

erabili. Holantxe aberastuko dogu batua. Adibide bat

euskaldun izan, euskeraz bizi

aitatzearren: hartu «hitza» eta «berba». Baietz egon

zainduaz euskal kultura. abendua 2016 | 11

APPlika zaitez

Irakurlearen txokoa

Mugikorraren menpekotasunak dakartzan efektu txarrak

Txus Martin askatu!

G

aldakaoko edozein au-

Plazan eseri eta jendea kaletik zelan doan ohartu zara? Bai, asko eta asko mugikorrari begira, ezta? Behera begira, automaten antzera. Iritsi gura dugun lekura bidean gaudela ari gara gure lagunei erantzuten, agenda begiratzen, erosketaren bat egiten,

zokideri osasun eskubidea

ukatuko

bazio-

ten, kriston eskandaloa

montatuko zan. Ezbairik gabe. Zu-

informazioa bilatzen, korreoa irakurtzen... eta guzti hori, mugi-

zenbidezko Estatu batean, nola da

korrari itsatsita.

posible hau gertatzea euskal preso

Inork ez du zalantzan jartzen teknologiak dakartzan aban-

batekin? Estatuaren eskuetan, egu-

taila ugariak, baina denborarekin ari gara konturatzen mugiko-

naren 24 orduak egonda? Nola da

rrari itsatsita bizitzeak badituela efektu negatibo batzuk. Eta

posible Galdakaoko auzokide baten

okerrena, efektu txar asko urteekin etor daitezke.

bizitza arriskuan egotea, Arabako

NOMOFOBIA Etxetik ateratzen garenean ohiko bihurtu da mu-

espetxean dagoelarik?

gikorra hartu ote dugun begiratzea. Beldurra ematen digu hau

Honek

kolokan

jartzen

du

gabe kalera irteteak. Kalte psikologiko handiak ekar ditzake

bai gure sistema politikoaren ba-

denborarekin. Adituen arabera, erlaxatzeko teknikak erabili eta

lorea

gailuen erabilera neurtzea dira gaixotasuna saihesteko gomen-

Txus Martinen eskubideak berma-

dioak.

tu!), baita Euskal Herriko hitzaren

POSTURA DESEGOKIA Erosoa da mugikorra eskuetan hartzen

errespetoa, soberan mintzatu baita

dugunean besoak gorputzari pegatuta ipini eta pantaila ikusi

euskal preso gaixoen eskubideen

ahal izateko lepoa beherantz mugitzea. Gure zerbikalei ordea, ez

alde. Txus Martinen askatasuna

diegu mesederik egiten eta etorkizunerako ere ez da batere ona.

(hori baita bere bizitzaren berme

BIBRAZIOAREN SENTSAZIO FALTSUA Zenbatean gertatu zaigu

bakarra; espetxe legediak jasotzen

patrikan dugun mugikorrak bibratu duenaren ustea izatea? Mu-

dituen kasuetan oso errez topa dai-

gikorra begiratu, eta jakinarazpenik ez. Obsesionatzeko arrisku

tekelarik) guztion duintasuna, herri

handia sortzen du horrek.

honen hitzaren balorearen duinta-

LOKARTZEKO ARAZOAK Mugikorraren argi disdiratsuak kafe

suna mahaigaineratzen du etenga-

doble batek baino bi aldiz gehiago eragozten du loaren zikloa.

be, egunero.

Gomendagarria da lotara goazenean mugikorra ez erabiltzea eta

(euskaldunok

ezin

ditugu

Horrela, gure auzokide honen

lo egin behar dugun gelan ez uztea.

eskubideen alde egitera gonbidatu

IKUSMEN ARAZOAK Pantaila txikietan etengabe gauzak irakur-

nahi ditugu galdakoztar guztiak,

tzen egoteak edo begiratze hutsak ikusmenean arazoak ekar di-

gizatasuna, justiziaren alde eta he-

tzake, hala nola, ikusmena nekatzea eta lauso ikusten hastea,

rri honen alde egitea delako ere.

zorabiatzea, nekatzea edota buruko mina jartzea. Funtsezkoa

ANIMO!

da letren tamaina handitzea eta irakurri edo idatzi behar dugunean, gutxienez 12 zentimetroko distantziara egitea. Aldian

Txus Martin plataforma

behin, gomendagarria da begirada pantailatik kendu eta urrunera begiratzea eta sarri-sarri begiak kliskatzea.

KALEKO ISTRIPUAK Oinez goazen bitartean begirada pantailara zuzendua izatea arriskutsu bihurtu da bai oinezkoentzat eta baita gidarientzat ere. Zebrabideetan eta semaforoetan gerta daitezken istripuak saiestu behar ditugu. Kontuz ibili mugikorrarekin kaletik oinez goazenean! (ITURRIA: Azkue fundazioa) 12

|

Zeure iritzia hemen argitaratzeko, bidali gehienez 100 berbako testua helbide honetara: infobinke@gmail.com Binkek gutunak laburtzeko eskubidea du.

Hilabeteko argazkia

Kurtzea, 1983ko Santa Kurtz jaietan

Edu Madinaren artxiboa

Sormenetik ANARTZ, IONE, NAHIA, PAULE, OIHER ETA JONTXU GALDAKAOKO BERTSO ESKOLA Doinua: Egun da Santimamiña

Bertsotan gu adituak

Bertsotan gu adituak …

Ume alai gogotsuak

Umeak izan txintxoak Eta lagundu atsoak

Urte barri on apatzen gatoz

Turroi miresle sutsuak

Olentzerok utziko ditu

Ta gabon zoriontsuak

Gozo ta zaporetsuak

Zuhaizpean gaur boltsoak

Goxoegiak badiren arren Leihotik begiratzean

Ez dira osasuntsuak

Bertsotan gu adituak …

Bertsotan gu adituak …

Olentzero bai lodia

Elurra dabil kalean Gogoratu dut negua zela Gabonak daude atean

Baina bihotza handia Ume txintxoa izan bazara

Bertsotan gu adituak …

Gabonetako zuhaitza

Jasoko duzu oparia

Da apaintzeko bai gatza Zure aurrean saria

Olentzerok beti uzten dit

Bertsotan gu adituak

Manjarra duzu handia

Arbola azpian ikatza

Ume ala gogotsuak

Gabon hauetan dieta saindu Ta ez ipini lodia

Urte barri on opatzen gatoz Bertsotan gu adituak..

Ta gabon zoriontsuak abendua 2016 | 13

Erreportajea

GALDAKANO ETA USANSOLOREN SORRERA

«Gu sortu ginen enbor beretik...» badogu ikasterik!

Egun guztiek dute esanguraren bat, nazioartean onartua den jardunaldi seinalaturen bat. Eta horien artean urtero ospatzen da Euskararen Nazioarteko Eguna. Baina baita Nafarroaren Eguna ere.

Kasualitatea? Ez? Zerikusirik al du horrek gure herrien sorreran?

AITZOL ALTUNA ENZUNZA ORREAGA TALDEA

A

benduaren 3an Nabarra eta Euskara-

enborrari, hau da, gure herria sortzera eroan eben

ren Eguna ospatzen da, aurten Orreaga

gertaerei.

Taldeak antolaturik, hainbat galdakoz-

14

Gaztelako

armada

Arrigorriagako

Malmasin

tarrek egun horretan gure herriaren

mendi gailurreko gazteluan gotortu zan 1173. urtean

sorrera be ospatu eban, Nabarra eta

Nabarrako erresuma erasotu eta gero, Estatu baskoia-

euskararekin zer ikusi zuzena daukala-

ri leial jakozan tropek lurraldearen gainerako tokieta-

ko. Horretarako mugarri bi ipini ziran, lehena Puen-

tik kanporatu ostean. 1177ko Londreseko Nazioarteko

telatorren, Usansoloko sorburua markatzen dauan

Arbitrajeko Laudoan Ingalaterrako erregeak euren he-

Abendañotarren dorretxea eta zubia han dagozalako,

rrialdera bueltatu zitezan agintzen eutsien arren, Mal-

eta bigarrena Elexaldeko Andra Mari elizaren aurrean,

masinen gototurik jarraitu eben, handik lapurretan

bertan jaio baitzan Galdakano, jarraian azalduko dan

eginez eta herritarren artean beldurra sorraraziz. Ho-

bezala.

rregatik etorri zan, erresumako hiriburutik, Galdaka-

Herri martxa txistulariekaz Usansoloko Txapele-

no eta Torrezabaleko Antso -beste familia batzuekaz

na kultur etxetik hasi zan eta lehen geldialdia Puen-

batera-, eta eskualdea birpopulatu eta berregituratu

telatorren egin zan. Aurreskua dantzatu eta lehen

egin eban, Nabarrako erregeren aginduz.

mugarria inauguratu zan. Handik Abusura abiatu zan

Antsok bere leinu-etxea edo oinetxea Galdakao-

martxa eta bertan Xabier Orue-Etxebarriak toki ho-

ko Zabalea edo Zabala eskualdean eraiki eban (To-

netan aurkitutako zubia, Errege-bidea, Euskal Labeak,

rrezabala deituko dana). Leinu-etxe hori aintzinako

Isasiko Etxebarria dorreaz berbaz ibili zan. Azkenik,

testuen arabera «dorre edo gaztelu» bat zan, Ibaiza-

Andra Mari elizaren aurrean dagoan zuhaitza edo Gu-

bal errekaren gaineko zubi eta beste eraikin militar

zur Aretxa eta arkeroaren ondoan, bigarren mugarria

barriakaz batera –besteak beste-, Malmasinetik hurbil

ipini zan, zergaitik? Adarrak utziz heldu deutsagun

egoan defentsa-sistema barri bat osotzen ebana. Be-

|

Elexalde eliza atzean duela, Guzur Aretxaren inguruan, arkeroa eta abenduaren 3an jarritako mugarria nafar banderarekin jantzita.

abendua 2016 | 15

Erreportajea

dian, Tosubando dorretxean, Antsoren semea finka-

armarria egun Abendañotarrena da, kate bat man-

tu zan, aitaren izen berekoa. Lope García de Salazar

tentzen dau bordatu itxuran, nafar ondorengotzaren

(1399-1476) lehenengo historialari bizkaitarrak, «Bie-

aztarna dana. Galdakano eta Torrezabaleko Antsoren

nandanzas y fortunas» liburuan, Bizkaiko leinu edo

familia izan zan, gainera, Elexaldeko Andra Mari eliza

familia zahar eta garrantzitsuenen artean Galdakano

eraiki ebana XII. mende bukaeran –elizaren barruan

eta Torrezabalekoa aipatzen dau, eta baita Usansolo-

bertan lurperatu ebezan sendikoak «Xaunansoarrin»

koa eta Bediakoa be: «El linaje de Vedia e de Usansolo

- eta, horrela, Galdakaoren erdigunea Ganguren men-

son de buenos escuderos antiguos e de Vedia es agora

dikatean egotetik Elexalde-Zabalean egotera pasa zan.

principal del Sancho Ortis de Vedia, que se falla que

Kontuan hartu behar da, Ganguren mendikatetik iga-

aviene en siete generaciones del cauallero de Galdaño,

rotzen zala lehenengo Done Jakue bidea, kostaldekoa,

que fue natural de Nauarra, e vino a poblar allí, e vie-

eta hantxe egoala Santa Marina ermita, baita Bermeo-

ne de padre en padre».

tik (garaiko Bizkaiko hiriburutik) Gasteizera zihoan

Liburu bereko beste atal batean, García Salaza-

16

komertzio bide garrantzitsua.

rrek Abendañotarrak Galdakaora heldu ziraneko data

Geroztik, eguraldi txarra zegoanean, Andra Mari-

aipatzen dau: «En el año que la villa de Vitoria (1181)

ko eliz-atarian edo eliz-portikoan egin genduazan gal-

era del reino de Nabarra (1200. urtea baino lehena-

dakoztarrok auzo-batzarrak (eguraldi ona zegoanean,

go)». Abendañotarren familia Vitoria-Gasteizeko biz-

elizaren aurrez aurre landatutako Guzur Aretxaren

tanleekaz haserretu eta Gasteiztarrek haien ondasu-

gerizpean), eta handik gobernatzen zan auzolanean

nak erre ebezenean, Abendañotarrek ihes egin behar

edo lorran eskualde osoa, beraz, mendeetan Andra

izan eben. Orduan, azken Abendañotarra Bediako To-

Mari izan da gure udaletxea; han erabakitzen zan zoz-

subando dorretxean babestu zan, Torrezabal eta Gal-

ketaren bidez eta txandaka nor joango zan Gernikako

dakanoko Antsoren semeak aterpea emon eutsolako.

Batzar Nagusietara elizatea ordezkatzera; erabakiak,

Harrezkero, Abendañotarrak Galdakano, Usansolo eta

demokratikoki, «sutondo» edo baserri bakoitzeko boto

Arratia bailarako familia inportanteenetakoa izan dira,

bana hartzen ziran eta emakumeek be parte hartzen

euren dorretxean eta zubian asentaturik. Usansoloko

eben. Beraz, orduan sortu zan Galdakano eta Andra

|

Galdakano eta Usansoloren sorrera

Mari zan gure lehen «udaletxea». Calahorrako obispatuan dagoan 1175ko martxoko dokumentu batek eta 1193ko beste batek Bizkaian «ecclesia de Aldacano»

Goian, Usansoloko mugarritik Elexaldekora bidean egin zuten ibilaldiko geldiune bat, Xabier Orue-Etxebarria Abusun agertu zen lehen euskal labea erakusten. Behean Andra Mariko dantzariak Elexaldeko mugarria inauguratzen.

baten barri emoten deuskue, beraz 1174. urtearen amaiera har genezake gure herriaren sorburu bezala, beraz, 842 urte lituzke.

Goitik behera antolatutako baskoien Estatuak eta bertatik jaiotako Foruek edo baskoi legeek emon eutsien euskarari hizkuntza batek behar dauan babes administratibo eta politikoa. Horregatik hainbat galdakoztarrek, Orreaga Iritzi Taldearen ekimenez, Andra Mari elizaren aurrean eta Puentelatorren mugarri edo oroigarri bana jarri dabez, gure Estatu, gure herria eta gure hizkuntzaren defentsaren alde inperialisten kontra borrokatu eben familiei eskertzeko. Euren hitzetan: «Aberri askea, herritar askeentzat».

Orreaga Iritzi Taldea www.orreagataldea.com info@orreagataldea.com

abendua 2016 | 17

Albisteak Liburu Azoka

Galdakaoz Gald

Abenduaren 15etik 21era antolatu zen azken urteetan eraberriturik etorri den Liburu Azoka: Galdakaho, ahoz ahoko azoka

Toti Martinez de Lezea idazlea Galdakaon, bere azken lana - Esne eta Eztizko Lurra - herritar bati sinatzen.

18

Muguru kalea literaturaren, ahozko

diz josi dituzte aurten azoka bera

eskutik -. Hori gutxi balitz, aurten

transmisioaren eta euskararen er-

eta azokaren bihotza bilakatu den

Roald Dahl idazle galestarraren

digune izaten da urtero gabonil al-

aretoa. Baina gainera, Galdakahok

jaiotzaren mendeurrena ospatu da

dera. Aurtengoa abenduaren 15etik

iraun duen zazpi egunetan (inoizko

Galdakaon, eta horren inguruan

21era bitarte antolatu zuen Galda-

iraupenik luzeena, lau egunekoak

ere erakusketatxo bat eta hitzaldi

kaoko Udalaren Euskara Sailak eta

baitziren aurreko edizioak) era-

batzuk antolatu ziren. Ondo eza-

«balorazio oso positiboa» egin du,

kusketa bik hartu zuten Gandasegi

gunak dira bere liburuak haur eta

azokako ateak eguaztenean itxi eta

ikastetxeko areto nagusia. Lewis

gaztetxoen artean - Sorginak, Char-

egun berean.

Carroll idazlearen obraren mundu

lie eta txokolatezko lantegia, Super

Azoka aurkeztu zen egunean

mailako bildumarik aberatseneta-

azeri, Matilda, etab. - «eta pozga-

esan zuen Errupin Jauregi Euskara

koa duen Inmaculada Carroquino

rria da sano, Roald Dahl bera eza-

eta Hezkuntza zinegotzi izendatu

bilbotarraren liburuak egon ziren

gutu eban Kataluniako irakasle-ohi

berriak «gure azoka hau erreferen-

ikusgai. Liburuekin batera, mundu

eta gaur egun bera be idazlea dan

tziazko erakusleiho bihurtzea gura

osoan ezaguna den Angel Domin-

Lola Casas emakumeak Galdakaoko

dogula», eta aurreikuspenak bete-

guez ilustratzaile galdakoztarraren

azokara etortearen gonbitea onartu

tzen ari direla onartu zioten Binke-

ilustrazioak ere egon ziren ikusgai.

izana», dio Jauregi zinegotziak. Be-

ri aurtengo edizioa amaituta.

Eta horretaz gainera, atrezzoa eta

rak hitzaldi bi eskaini zituen azo-

Erreferente izateko bidean,

animazioa ere egon ziren. Era-

kan. Baina erakusketa garrantzitsu

literaturaren behin-behineko sal-

kusketara bisita gidatuak antola-

bi horreetaz aparte, herritarrei ere

toki bat izatetik harago, ekital-

tu ziren - Galtzagorri elkartearen

lekua egin gura izan zaie erakuske-

|

dakaho

Jon Arretxe idazlea, Geronimo Stiltonen panpinetako bat eta Tor Magoa, azokan.

ten atalean. Eta aurtengoan, Kar-

tura ez litzateke ezer izango libu-

esaundak liburuak aipatu daitezke,

mele GorroĂąo galdakoztarrari eta

ru barik, eta hainbat lan berriren

azokako taula gainean aurkeztu zi-

Irene Irureta zumaiarrari lekutxo

bozgorailu ere izan zen azokako

tuztenak. Musikaren presentzia ere

bat eskaini zitzaien euren marrazki

aretoa.

handia izan da azokan, iaz hasitako

zoragarri batzuk erakusteko, eurek

ekimen bik euren bigarren edizioa

izan direlako aurtengoan eskual-

Oholtzan

hartuz: Ipuinen II. Maratoi Txikia

de mailan egin eta banatzen den

Hilaren 17an Toti Martinez de Le-

eta DBHko ikasleen artean antola-

Lehen hezkuntzako eskola-agenda-

zeak, Geronimo Stiltonek eta Jon

tzen den II. Booktube Lehiaketaren

ren marrazkien egileak. Eta, azke-

Arretxek Galdakao bisitatu zuten

sari banaketa. Gainera, magia Tor

nik, Olatz Soto herritarrak ere be-

euren

irakurza-

magoarekin, txotxongiloak, gabon

deratzi argazki izan zituen ikusgai

leen artean sinatzeko. Aurkezpe-

kantak, umeentzako tailerrak, mu-

azokako aretoan bertan. Argazkien

nen artean, Karmele GorroĂąo eta

sika banden saioak, azokarako es-

gaia Ostalaritza Eskolako gozogin-

Irene Iruretaren Soinu Kuttunak

presuki sortutako Galdakaho abes-

tza izan zen, txokolateak eta go-

haur liburua, Labayru Fundazioak

tiaren aurkezpena eta Euskaraz bizi

zogintzak presentzia garrantzitsua

Zuztarretatik ahora egitasmoaren

nahi dut Kontseiluko film laburren

izan dutelako azokan, Roald Dahl

barruan egindako Elexalde eta al-

bildumaz gozatu ahal izan zuten

idazlearen gozozaletasuna gogora

bo-auzoak eta Arteta inguruko ibil-

ikusleek. Binkek ere izan zuen bere

ekarriz. Horrek izan dira aurtengo

bidearen inguruko liburuxkak eta

txokoa ostiralean, herritarren iritzi

Galdakaho azokako nobedaderik

Manu Etxebarria etno-linguistaren

edo ekarpenak jaso eta binkekide

nabarmenenak. Baina noski, litera-

Gorbeia inguruko etno-ipuin eta

berriak egiteko asmoz.

liburu

berriak

abendua 2016 | 19

Argitalpena

Euskara

Burdinaren historiaren lehenengo lana argitaratu dute

Ikasitakoa praktikan jartzeko aukera ezin hobea: Berbodromoa

EHUko Estratigrafia eta Paleontologia katedraduna den Xabier Orue-Etxebarria

galdakoztarrak

bultzatuta egin den «Historia del hierro en Bizkaia y su entorno» lana aurkeztu zen Galdakaon eta dagoeneko argitalpen gisa arrakastatsua izateko bidean da, denbora gutxian bigarren edizioa kaleratu denean. Binkek ekainean elkarrizketatu zuen Orue-Etxebarriarekin batera Estibaliz Apellanizek eta Pedro Pablo Gil-Crespok ere lan egin dute edizio hau osatzen.

Aurtengo edizioko une bat, Torrezabal Kultur Etxeko areto nagusian.

«Hizkuntza bat ez da galtzen ez dakitenek ikasten ez dutelako, dakitenek erabiltzen ez dutelako baizik» dio esaerak, eta horren jakitun badira Berbodromoko kideak.

Liburua hamar kapitulutan

«Orain arteko Berbodromorik jen-

dena. Aurtengo edizioa abenduaren

banatuta dago, ospe handiko aka-

detsuena antolatu dugu aurten»,

2an antolatu zen eta 120 pertsonatik

demiko adituek idatziak direnak,

adierazi zuten Galdakaoko AEKko

gora elkartu ziren mahaien bueltan,

eta burdinaren historia osoa ba-

zuzendaritzatik, zeinek Udalaren eta

proposatutako hiru gaien inguruan

tzen duen lehenengo liburua da.

hainbat ikastetxeren lankidetzaz,

txokolatez lagunduta berba egite-

Gainera, euskaldunontzako burdi-

urtero euskaraz aritzeko aukerak

ko. Ikasketak, txakurrak eta alkoho-

nak izan duen garrantzia nabar-

eskaintzen dizkien herritarrei. Ber-

la izan zuten berbagai AEK, Udal

mentzen du Elexaldeko semeak li-

bodromoa (edo Mintzodromoa) da

Euskaltegi, Eguzkibegi, Elexalde eta

buru honetan eta erakutsi, «askok

horren adibide, Euskararen Nazioar-

Bengoetxeko ikasleek goizeko «ber-

uste dezakeenaren kontra, gure

teko Egunaren bueltan antolatu ohi

batalde» guztietako kideekin batera.

Herria isolaturik eta pobrezian ez dela sekula egon». Are gehiago, ikerlariak dio 1900. urtearen bueltan burdinaren munduko %10 Bizkaitik ateratzen zela.

Bertsolaritza

Etxahun Lekue Bizkaiko txapeldun berria, Bertso Jaialdian Bizkaiko

Bertsolari

Txapelketako

finala jokatu zen abenduaren 17an Bilboko Miribilla kirolgunean eta Etxahun Lekue larrabetzuarra izan zen garaile. Bera izango da beraz, hilaren 23an barikua, Galdakaoko urteroko

Bertso

Jaialdiko

protagonista. Galdakaora etorriko da Andoni Egaña, Maialen Lujanbio, Aitor Mendiluze, Oihana Bartra eta Miren Amurizarekin batera. Saioa Apellaniz eta Orue-Etxebarria.

20

|

20:30ean hasiko da Torrezabalen.

Xabier Amurizak jantzi zion txapela.

Albisteak Presoak

Tomi Madina galdakoztarra, kalean eta absolbituta Espainiako Auzitegi Nazionaleko zigor-arloko hirugarren salak Tomi Madina herritarra absolbitzea erabaki du, 2010ean Patxi Lopez eta Rodolfo Ares hiltzen saiatu izanaren ÂŤakusazioa hipotesi polizialetan oinarrituta egon delako eta ezin izan delako bere erruduntasuna frogatuÂť. Hala ere, bi urte eta erdi egin ditu espetxean, 2014ko ekainean Guardia Zibilak goizalde batean eta etxeko guztien presentzian bortizki atxilotu zuenetik.

Orduan, inkomunikatu egin zuten eta tarte horretan torturak jaso izana salatu zuen epailearen aurrean. Aske eta etxean da Madina.

Madina, seme biak eta bikotea alboan, Alacantetik Galdakaora iritsi zen unean.

Elkartasuna

Hezkuntza

Eguzkibegi Ikastola bere 50. urteurrenean sartuko da laster

Egutegi solidarioak, Nepaleko haurrak laguntzeko

Ekainean Eguzkibegi Ikastolako ur-

Galdakaoko Samsara Nepal elkar-

teroko jaian 50. urteurrenaren be-

teak 2017ko egutegi solidarioak ja-

rri eman eta hasiera-kanpaina jo

rri ditu salgai. Ekintza hau urtero

zuten; irailean ere, jaietako igoeran

egiten da Nepaleko 10 haurren er-

500 pertsonatik gora bildu zituzten

diko belarriaren operazioa suben-

belaunaldi guztietako lagunak bil-

tzionatzeko dirua lortzeko helbu-

duta. ÂŤBaina benetako urteurrena

ruarekin. Egutegi bakoitzak 3 euro

urtarriletik aurrera ospatzen hasiko

balio ditu eta Gipuzkoa kaleko Zu-

garaÂť, diote ospakizunok antolatze-

rrut tabernan eskuratu daitezke.

ko hainbat ikasle ohi eta gurasok

Hiru euro horrek ebakuntzetarako

sortu duen auzolan taldekoek. Ur-

bideratuko dira oso-osorik, egu-

tarrilaren amaieran ekitaldi ofiziala

tegien inprimaketa aipatutako ta-

egingo da herriko elkarte, alderdi

bernak subentzionatzen duelako.

eta herritarrekin batera, hile bere-

Egutegian mundu guztiko argaz-

tik aurrera hamaika ekitaldi anto-

kiak ageri dira eta Samsara Nepal

latuko dituzte ikastolako ikasle eta

elkartearen laguntzaileek eginda-

irakasleek, Korrikarekin bat egingo

koak dira. Elkartea 2015ean sortu

dute... eta ekainean amaiera eman-

zen, Nepalek iaz sufritu zituen lu-

go zaio urteurrenari.

Eguzkibegi Ikastolaren ataria.

rrikaren ondorioz. abendua 2016 | 21

Aldarrikapena

Azpiegiturak

Giza Eskubideen aldeko egunean manifestaziora deitu zuten

Komun publikoak jartzeko eskaria egin du EH Bilduk Beharrezko komunen kopurua eta hauen kokaleku egokienak zehazteko aldez aurreko azterketa egin ostean, «udalerriko gune guztietan hiriko komun publikoen sarea zabaltzea» izan da EH Bilduk Udal Gobernuari egin dion eskaera, «herritar guztien beharrizanei zerbitzua emateko» helburuarekin.

Ikerketa Abenduaren 10ean egindako manifestazioaren burua, Muguru kalean gora.

Giza Eskubideen Aldeko Nazioar-

kubideak irakurri zituzten banan-

teko Eguna ospatzen da mundu

banan. Ostean Galdakaoko hamabi

mailan, urtero abenduaren 10ean.

presoen senideak omendu ziren

Horren harira, Galdakaoko preso

eta aipamen berezia egin zitzaion

guztien - ez bakarrik politikoen

Txus Martini, haren osasun egoe-

- eskubideen alde lanean aritzen

ra larria salatzeko. Aldiz, egoera

den Geugaz elkarteak manifes-

politikoak

taziora deitu zuen. Juan Bautis-

tzen duela salatzeko iazko testu

ta Uriarte kalean hasi eta Santi

bera irakurri zuten antolatzaileek,

Brouard enparantzan amaitu zen

«egoera berean egoteak gure pre-

ibilbidea. 200 lagunetik gora bildu

soek txarrera egiten dutenaren

ziren elkarretaratzean presoen es-

seinale dela» azpimarratuz.

berdin-berdin

Argibel Euba galdakoztarra, altxor baten aurkitzaile

jarrai-

Argibel Euba bere ikerketa lanarekin.

Suediako telebistak 1963an Eus-

Musika

Abendua doinuz bete da orotariko musika estiloekin

kal Herrian eginiko dokumental bi aurkitu ditu Argibel Euba galdakoztar etnologoak, eta folklorista, kulturazale eta ikus-entzunezkoen maitale guztiak txaloka jarri ditu.

22

Musika-erakusleiho izan da Gal-

nei: Free the Wheel, Txirlora eta

Euskal

dakao hilabete honetan. Proposa-

Midnight road taldeek kontzertuak

Mikel Laboa Katedrari esker, doku-

men ugari eta askotarikoak izan

eskaini zituzten abenduaren 17an.

mentalak aurkitu eta horien ingu-

dira hilaren 16an, 17an eta 18an.

Gainera, Swing Eguna ospatu zen

ruko ikerketa eta identifikazio lana

GaldakaON goiburuarekin, kartel

igandean lehenengoz, 1920ko ha-

egin du Eubak. Durangoko Azokan

zabala eskaini da: euskal musi-

markadako AEBetako hegoaldeko

aurkeztu zuen Basker izeneko do-

karen erreferente diren Txomin

giroarekin. «Galdakaok musika-es-

kumentalak «balio historiko eta

Artola, Gontzal Mendibil eta Urko

tilo ezberdinekin konektatzen ja-

etnografiko berezia» duela esan

Torrezabalen izan ziren, eta tokia

rraitzea» izan da asteburu horren

zuen EHUk, euskal kulturak azken

egin zitzaien ere bertako taldeei,

helburua, kultura eta gazteria zine-

hamarkadetan izandako «aldaketa

kasu honetan, rockean dihardute-

gotziek adierazi zutenez.

sakonak agerian» uzten baititu.

|

Herriko

Unibertsitateko

Albisteak Gabonak

Bidean daude Olentzero, Mari Domingi eta hiru erregeak, opariz... eta ikatzez beteta Abenduaren

da

batzuk beranduago helduko dira

ondoren, plazara helduko dira eta

Olentzero Usansolo eta Galdakao-

24an

helduko

Erregeak. Gazteberri kultur taldeak

bertan entzungo dituzte erregeek

ra. Usansolon, 12:00etan abiatuko

antolatzen du egun hau Usansolon.

umeen gurariak. Galdakaon Argi-

da Meatzetatik, eta buruhandiek

Bertako geltokian egongo da kabal-

zaik antolatu ohi du kabalgata eta

lagunduta helduko da plazara. Ber-

gatako jarraigo osoa haien etorre-

Muguru kalean behera egingo dute

tan, salda beroa eta txikienentzako

ran zain. Herritik buelta bat eman

su kandelaz inguraturik.

tailerrak egongo dira Ludotekaren eskutik. 16:30etik aurrera, usansolotarrek gabon kantak abestuko dituzte bazterrik bazter; baina aurten aldaketa nabari bat sumatuko dute, traktorean barik, oinez ibiliko baita Olentzero (Manolitori omenalditxoa eginez). Galdakaon 17:00etan irtengo da gurdi gainean Kurtzeatik Santi Brouardera, herriko ume eta Andra Mariko dantzari txiki eta musikariz lagunduta. Egun

Olentzero Usansolon, erraldoien aurretik eta umez inguraturik.

Usansolo

Euskara

Herriko elkarte gehienak batera, urtea elkarrekin agurtzeko

Etorkizuna euskaraz gura du Usansolon Euskaraz Taldeak

Abenduaren 30ean ospatuko dute

kera izango dute. Bazkalorduan,

Abenduaren 3an Euskararen Eguna

usansolotarrek Gabon Zahar egu-

paella banatu eta Bieskas bikotea

ospatu zuten Usansolon ere eta ho-

na. Aurten berrikuntza handi ba-

arituko da musikaz giroa alaitzen.

rretarako Berbapoteoa egin zuten

tekin datoz; izan ere, lehenengoz

Arrastian, hainbat txokotan egon-

Usansolon Euskaraz taldearen bi-

bildu dira Usansoloko elkarte eta

go diren herritarrak biribilketan

dez. Helburuak hauek ziren: usan-

talde gehienak urteari agur esate-

bildu eta denak batera Mailu pla-

soloko euskaldunek elkar ezagutu,

ko. Goizean, ibilalditxoaz gozatu

zara iritsiko dira. Bertan, herriko

etorkizuneko harremanak euska-

ahal izango dute mendia maite

koroarekin kantuan aritu ondoren,

raz sustatu eta galbidean dauden

dutenek. Bitartean, herriko txikie-

ongi etorria emango diote 2017ari,

bertoko berbak berpiztea. Bertso-

nek puzgarrietan dibertitzeko au-

kanpai hotsekin eta xanpainarekin.

lariek alaitu zuten Berbapoteoa.

abendua 2016 | 23

Kirola Boleibola

Aitor Ibarrola omendu zuten Galdakao Boleibol Taldearen aurkezpenean Herrian boleibola gehien sustatu duen pertsona izan da Aitor Ibarrola galdakoztarra. Horregatik, berak ezer jakin barik, omenaldia egin zioten Galdakao Boleibol Taldearen aurkezpenean, Urreta kiroldegian.

Denboraldi honetarako Galdakao Boleibol Taldeak aurkeztu zuen ekipo guztien ÂŤfamilia argazkiaÂť.

Aurreko urteetan egin izan duen

urteetako bereziena izan zen.

bezala, denboraldi hasieran klube-

gotan egindako lanaren ondorio da hori. Eta ibilbide hori da Galdakao

ko talde guztiak batu ditu Galdakao

Aitor Ibarrola

Boleibol Taldeko batzorde berriak

Boleibol Taldeak. Hala, 2016-2017ko

Horixe da aurkezpenak aurtengo

omendu nahi izan duena, aurkez-

denboraldirako

aza-

edizioan izan duen izen eta abize-

peneko gidoitik irten eta Ibarrola

roaren amaieran egin zuten Urre-

na. Galdakaon boleibola gertutik

omenduz. Jokalari eta juntakide

ta kiroldegian boleibolaren zale,

ezagutzen ez duten askok ere lotzen

historikoak ezustekoan hartu zuen

jokalari eta senideek. Guztira 130

dute kirol hau Aitor Ibarrolarekin.

Koldo Goioaga kirol zinegotziaren

jokalariz eta 11 entrenatzailez osa-

Klubaren alde 25 urte baino gehia-

presentzia ere izan zuen ekitaldia.

aurkezpena

tuta dago kluba eta hauek dira aurkeztu dituzten taldeak: Senior Mutilak (Gaztela-Leongo bigarren mailan daudenak), Senior Neskak A, Senior Neskak B, Gazteak Neskak, Kadeteak Neskak, Gaztetxoen bi taldeak (Elexalde eta Galdakao), Alebinak, Kimuak eta Txikitxoak.

Etorkizunera begira boleibola osasuntsu dagoela erakutsi zuten eta marka berriak eskuratzen jarraitzeko desioa adierazi zuten jendez lepo zegoen kiroldegiaren armailetan zein zelaian bertan ere. Gainera, aurtengo aurkezpena azken 24

|

Aitor Ibarrola, hunkiturik, omenaldiko plaka oroigarria jaso ostean, alabarekin.

Futbola

Taekwondo

Umore Onaren Gabonetako plana Usansoloko S.D. Umore Onak Ga-

Urretako Uxue Albarran bigarren izan da Espainiako Txapelketan

bonetako Campusa antolatu du

Denboraldi berean bigarrenez es-

abenduaren 26tik 30era bitartean,

kuratu du Urreta Taekwondo Tal-

Meatzetako instalazioetan, 8 eta 14

deko Uxue Albarranek domina bat.

urteko haurrei zuzenduta. Campus

Azkena Alacanten izandako kluben

hau futbolista gisa hobetu gura du-

arteko Espainiako Txapelketan ira-

ten jokalariei zuzenduta dago. Aldi

bazi zuen, bigarren gelditu zen.

berean, jardunaldiak Gabonetako

Bere ekipoko Erlantz Santamariak

oporrak prestakuntzako jarduera

berriz, kadete kategorian hiruga-

ludikoekin ondo pasatzeko helbu-

rren postua eskuratu zuen eta po-

rua ere badauka.

diuma zapaldu zuen lehenengoz.

Pilota

Pilota

Urreta Taekwondo Taldeko kideak.

Artola eta Karregal, Bizkaiko txapeldun Bizkaiko Federazioak Bizkaiko gazte eta seniorren txapelketa bereziko finalak jokatzeko Galdakaoko Kurtzea frontoia aukeratu zuen.

Horrela,

Artola

eta

Karregalek

etxean irabazi zuten bigarrenez Bizkaiko pilotari onenen txapela,

Bikotekakoetan, Larunbe onena Bikotekako

Txapelketan

euren kategorian. Portugaleteko Lizundia eta Garciaren kontra gaidebuta

egin du Mikel Larunbe galdakoz-

lendu ziren (9-22) pilotazalez josita zegoen Kurtzea pilotalekuan.

Artola eta Karregal, txapela jantzita.

tarrak aurten eta maila bikainari eusten jakin dio atzelariak. Hain maila onari eutsi dio, txapelketako onena izatea lortu zuela Oinatz Bengoetxearekin batera Beroiz eta

Pilota

Ehunka ume Gabonetako Txapelketan

jokatu

Klasiko bat bilakatzen ari da Adis-

Ehunka

zuen norgehiagokan (22-13), Ase-

kide eta Usansoloko pilotazale gaz-

17an hainbat partida jokatzeko eta

garceren webgunean irakurri dai-

teentzat Gabonetako Txapelketa,

amaieran, goxokiak jaso ostean,

tekeen bezala.

aurten ere Kurtzean ospatu dena.

Hator Hator elkarrekin kantatzeko.

Urrutikoetxearen

kontra

gaztetxo

elkartu

ziren

abendua 2016 | 25

Boxeoa

Herrian boxeoa sustatzen urtebete daraman kluba Bilboko gau-jaia antolatzen arituko da Urtebete egin du GaldaK.O. boxeo klubak eta gogotsu ari da ekimenak antolatzen.

Dagoeneko urtebete pasatxo bete da Galdakaon lehenengo boxeo kluba

sortu

zenetik:

GaldaK.O.

Boxing Club. Adin desberdinetako neska-mutilak ari dira boxeoaz gozatzen klub honi esker, izan aurretik gustuko zuten kirola zelako edo elkarte honi esker deskubritzen ari diren diziplina delako. Arrazoiak arrazoi, gero eta herritar gehiago

GaldaK.O. Boxing Klubaren entrenamendu saio bat.

ari da hurreratzen Zubiaurretarren kalearen 3. zenbakian kokatuta da-

kera eman dizkie klubeko kideei.

da, zeinekin Bilboko gau-jai arra-

goen gimnasiora. Honek, hazteko

Horren adibide, Bilboko Elite Sport

kastatsu eta internazionala anto-

eta harreman berriak egiteko au-

gimnasioarekin duten harremana

latzen lagunduko duten otsailean.

Arte martzialak

Galdakaoko Pencak Silat taldea, Munduko txapeldun izan da Indonesian Abenduaren

hasieran

Balin

jokatu zen Munduko XVII. Pencak Silat

Txapelketan

parte

zuen

Galdakaoko

taldeak

hartu eta

teknikako modalitatean munduko titulua Alfonso

besapean Sagarna

ekarri

zuen.

(kapitaina),

Xabier Aranburu eta SaĂşl Mayo galdakoztarrek,

Xabier

Pombo

eta Zoubair Ait Lhaj lehiakideekin batera podiumeko kaxa altuela partekatu zuten, 542 kirolarik parte hartu zuen Txapelketan. Garaipen hau Pencak Silatek herrian duen harrobi bikainaren adierazgarri da, Yon Barrenetxeak Zuhatzun orain Galdakao Pencak Silat taldeko jokalariak, Indonesian.

26

|

30 urte hasitakoaren ondorio.

Kantatuko deutsiegu

Olentzero eta Mari Domingiri?

Dringilin dron, Dringilin dron... (x2) gaur Gabon, sabela betea daukat eta Hiru puntako besteak hor konpon. (x2) askal batekin, sakatrapua bailitzan, Mazkelo bete aza egosi, ezti-lapiko handizko bati koloretsu ta gorriak, barrua huts-huts berehala iruntsi ein neutsan. neutsazan azkenengoko orriak.

Dringilin dron... (x2)

Gabonetako kantu herrikoitzat hartzen da Dringilin Dron eta 1922an ResurrecciĂłn MÂŞ Azkuek Cancionero Popular Vasco liburuan batu eban lehenengoz.

Gabon gabean, Olentzeroren ekitaldia Santi Brouarden amaitu ostean, Andra Mari Dantza Taldekoek holako eta beste hainbeste Gabon kanta kantatzen dabez kalez kale.

Erdu zuek be kantuan!

abendua 2016 | 27

Iragarki laburrak

Zeure iragarkia doan jarri nahi baduzu, bidali saldu edo eskaintzen duzuna testutxo batez lagunduta, helbide honetara: infobinke@gmail.com

LAN ESKAINTZA: LANERAKO Galdakaoko PREST: Motila oinetakoen Fisika eta ingenieritza denda abuzturako saltzaile elektronikoko gradu bikoitzeko bila ari da, jardunaldi osoan ikaslea naiz eta hainbat eta konbenioaren arabera ikasgaitako dut kontratatuaesperientzia egongo dena. gazte zein umeekin.

Interesadunek Pablo edo Amaiagatik galdetu dezatela Eskolarako errefortzua eman ondoko telefonoan: edo fi sika aurreratua irakats 94 456 09 72. dezaket, beti ere edukiak egunerokotasunarekin SALGAI: erlazionatuz.

XBOX 360 250GB . Bi mando eta zenbait jokurekin. Egoera 10-12€ orduko. paregabean, Deitu lasai: oso 695zaindua.

75 81 47 120€. 688 669 932

SALGAI: Bugaboo-a salgai, funda pianolarekin zuria eta grisa.

Kapota beltza eta urdina.

475€ irailak25@gmail.com

Herritarren ahotik

Sekula jaso duzun oparirik onena eta txarrena?

IÑIGO

LEIRE

CARLOS

ISABEL

Onena, txikitan

Kirol arriskutsuak

Nire alabak dira

Duda gabe, urte

oparitu zidaten

egiteko aukera

ditudan bi oparirik

honetan jaso dudan

scalextric-a. Urteak

eman zidaten nire

onenak. Txarrena,

oparirik onena jaio

pasata, gorrotatzen

gurasoek: hydospeed

kolonia bat, zerbait

berri den iloba da.

joan naizena eta

eta cañoying (oparirik

esateagatik...

Txarrena, berriz,

txarrena, behin

hoberenak, noski).

plantxa bat oparitu

oparitutako manta.

Baina, txikitan barbie

zidatenean. Nik ez dut

bat oparitu zidaten eta

arroparik lisatzen!

gorroto nuen!

28

|

Denbora-pasa ErogliďŹ koa

Labirintoa

Bizkaitarrontzat, gure atzealdea da...

Taula matematikoa

5

-

Sudokua

x

+

1

=

=

2

9

6

8 4

5

7 4 7

6

9 7

=

=

2

1

6

3 4

/ x

/

8

=

/

+

5 9 4

9

x

x /

=

2

8

9

6

5

3

2

6

4

3 9

4

3 1

Banaketari dagokionez, Galdakaon eta Usansolon sekula izan den proiektu komunikatiborik handiena egitea da geure apustua. Horregatik, auzo eta etxe guztietara iritsi gura dugu, baina zeuk jasotzen ez baduzu edo ingurukoren bati hilero Binke falta bazaio, jakinarazi iezaguzu ondoko helbidean, arren: infobinke@gmail.com

abendua 2016 | 29

2016 Gabon P Zorionak eta urte

Programa berri on!

Kultura, Gazteria, Kirola Hezkuntza eta Euskara arloak