Aleksander Rozenfeld, „A Report on the Human Condition. Raport o stanie człowieka”

ALEKSANDER ROZENFELD

A REPORT ON THE HUMAN CONDITION RAPORT O STANIE CZŁOWIEKA 2021

A Report on the Human Condition / Raport o stanie człowieka © Aleksander Rozenfeld, 2021 Editor / Redaktor Paweł Jędrzejko Translators / Tłumacze Katarzyna Błaszczyk Monika Grotek Paweł Jędrzejko Aleksandra Lewandowska Alicja Piecuch Jagoda Wróblewska Photographs and Cover Art / Zdjęcia i okładka © Witold Kornaś, 2016–2021 All the photographs were taken on the sets of the films A Grammar of Absence (directed by Dagmara Drzazga, cinematography by Witold Kornaś, TVP Katowice for TVP S.A., Poland 2017), and The Dead Season (directed by Dagmara Drzazga, cinematography by Witold Kornaś, TVP Katowice for TVP S.A., Poland 2018). Wszystkie zdjęcia zostały wykonane na planach filmów Gramatyka nieobecności (reż. Dagmara Drzazga, zdjęcia Witold Kornaś, TVP Katowice dla TVP S.A., Polska 2017), oraz Martwy sezon (reż. Dagmara Drzazga, zdjęcia Witold Kornaś, TVP Katowice dla TVP S.A., Polska 2018). Reprinted poems come from the following books / Wiersze przedrukowywane pochodzą z następujących tomów Aleksander Rozenfeld, Próba reanimacji, Wydawnictwo ABC, Kraków 1981 Aleksander Rozenfeld, Tam gdzie mnie nie ma. Gdzie? Jestem, Eked Publishers, Tel Aviv 1986 Aleksander Rozenfeld, Nie bądź mi Polsko macochą, PSIK Edizoni d’arte e pubblicita, Rzym 1987 Jadwiga Grabarz i Aleksander Rozenfeld, Bzyk. Wiersze nie dla dzieci, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2008 Aleksander Rozenfeld, Skazany na kolory, e-bookowo 2016 Typesetting and graphic design / Skład i projekt graficzny Paweł Jędrzejko © Copyright for the bilingual edition by Aleksander Rozenfeld and the translators © Copyright by Biblioteka Śląska w Katowicach, 2021

CONTENTS / SPIS TREŚCI A Grammar of Presence: In Lieu of a Foreword ��7 Gramatyka obecności. Zamiast wstępu ��7 Poems ��9 Wiersze ��9 [I am prepared to report on the human condition] �� 10 [Jestem gotów do zdania raportu o stanie człowieka] ��11 [Who are you, Mr. Rozenfeld? – they ask] �� 12 [Kim pan jest panie Rozenfeld? – pytają] ��13 prayer III �� 16 modlitwa III ��17 [There are only two places on Earth] �� 18 [Dwa są tylko takie miejsca na ziemi] �� 19 [two mirroring rights, and I in-between] ��20 [pomiędzy stron lewą a prawą stoję] �� 21 [there is a moment when the heart] �� 22 [jest taka chwila gdy za serce] �� 23 [The Bible opens beautifully] �� 24 [Bardzo pięknie się Biblia zaczyna] �� 25 [voila, madame] ��28 [proszę pani bardzo] �� 29 [hereby I reread the commandments of love] �� 30 [oto na nowo czytam przykazania miłości] ��31 [...It is true that at first] �� 32 [...To prawda z początku] �� 33

[at the Monte Cassino cemetery] �� 36 [na cmentarzu Monte Cassino] �� 37 [In the beginning is the soul, and it is her] �� 38 [Na początku jest dusza i to ona] �� 39 [I am very curious my lady] ��40 [bardzo jestem ciekaw proszę pani] �� 41 [I saw death] �� 42 [Widziałem śmierć] �� 43 [Strolling along Krakowskie Przedmieście] �� 44 [Krakowskim Przedmieściem] �� 45 Lublin �� 48 Lublin �� 49 [when twilight shadows bedim bodies] �� 50 [gdy cienie nocy kładą się na ciele] �� 51 [A Dane once asked me] �� 52 [Duńczyk zapytał mnie] �� 53 [Oh Israel exchange a kiss of peace] �� 54 [Izraelu wymień ze swoim wrogiem] �� 55 A Daughter of Lebanon �� 56 Córka Libanu �� 57 [When storms rage around you] ��60 [Gdy burze w koło] �� 61 [Welcome, Traveler, back at your own home] �� 62 [Witaj więc Wędrowcze w domu swoim] �� 63 [To save oneself from oneself from others] �� 64 [Ocalić siebie przed sobą przed innymi] �� 65 An Invocation to the Cross �� 66 Inwokacja do krzyża �� 67

[I am a Jew, I am a Pole, I am – ?] �� 70 [Jestem Żydem, jestem Polakiem, jestem –?] �� 71 [In the beginning was the Mountain] �� 72 [Na początku była Góra] �� 73 [Jan, one doesn’t do such things to his neighbor] �� 74 [Jasiu tego sie nie robi bliźnim] �� 75 [No word can express the grief of an orphan] �� 76 [Żadne słowo nie odda żalu sieroctwa] �� 77 [Don’t give me that shit, friend, that God does not exist] 78 [Nie pierdol przyjacielu, że Boga nie ma] �� 79 [How come that we did clearly lose our shit?] ��80 [Co się z nami stało, że nam odjebało?] �� 81 [what do I need you for, poetry] �� 84 [po co potrzebna jesteś poezjo] �� 85 My name �� 86 Nazywam się �� 87 postscriptum ��88 postscriptum �� 89 The Truth is Boring. Documenting Alex �� 91 Prawda jest nudna. Dokumentując Olka �� 91 After / Word. Remains of a Larger Whole �� 95 Po / Słowie. Okruchy większej całości �� 95

A GRAMMAR OF PRESENCE IN LIEU OF A FOREWORD

GRAMATYKA OBECNOŚCI ZAMIAST WSTĘPU

A philosopher, a lover, a keen observer of the world and a seeker of hope, a witty ironist, and a tender lampooner – these are only some of the faces of Aleksander Rozenfeld that we will encounter in his poignant, lifelong report on the human condition. And no matter in what role this extraordinary artist appears, his eyes, always sparkling with a mischievous flicker, regard us with love. The poet does not chastise us for our weaknesses, he does not rend his garments over our shortcomings, he does not conjure up any apocalyptic visions of man.

Filozof i kochanek, wnikliwy obserwator świata i poszukiwacz nadziei, dowcipny ironista i czuły prześmiewca – to tylko niektóre oblicza Aleksandra Rozenfelda, z jakimi zetkniemy się w tym pięknym, pisanym przez całe życie raporcie o stanie człowieka. I ważne, że bez względu na to w jakiej roli ten niezwykły twórca występuje, jego oczy, w których zawsze pobłyskuje łobuzerski ognik – patrzą na nas serdecznie. Poeta nie chłoszcze nas za nasze słabości, nie drze szat nad naszymi wadami, nie roztacza wizji upadku człowieczeństwa.

Instead, he practices compassion. He understands the condition of man-in-media-res perfectly well, sympathizing with mankind endlessly suspended between hope and despair, struggle and resignation, love and hatred. The poet observes our everyday plight with an empathy forged in pain, shaped by whirlwinds of history, and tempered in his profound need to find a place in the world that he would call his own – both metaphorically and literally. Rozenfeld’s perception of the universe has evolved in the course of his lifelong search for an antidote to the trauma inflicted on him by two criminal regimes, to exile, to years of wandering. Although it is tinged with distrust towards great philosophical systems and marked by disappointment towards people insensitive to the suffering of others, although it has been toughened in the pain of loss, it is, against all odds, a vision filled with hope. Defying the absurdity of existence, in spite of terror, countermining the unimaginable burden of the memory of the Shoah, the poems collected here – both the older ones, from which the poet extracts the essence, and those written only recently – reflect a unique order of the world, which, manifesting itself in language, is simultaneously languagedetermined. For Aleksander Rozenfeld, the word possesses a world-making power: it creates the reality which the poet inhabits. The order of his wor(l)d is thus a grammar, whose affirmativeness grows out of an only too tangible negation. Rozenfeld’s “I am” is a manifestation of his “grammar of presence,” rooted both in the transcendent logos and in deep empathy that excludes doubt.

Zamiast tego – współodczuwa. Doskonale rozumie kondycję człowieka in media res, zawieszonego między nadzieją i rozpaczą, walką i rezygnacją, miłością i nienawiścią. Przygląda się naszej codziennej szarpaninie z empatią, którą kształtowały bolesne doświadczenia, wichry historii i głęboka potrzeba odnalezienia własnego miejsca w świecie – nie tylko w sensie metaforycznym, ale także dosłownym. Jego wizja świata to wynik trwających przez całe życie poszukiwań antidotum na traumę doświadczenia okrucieństwa dwóch zbrodniczych reżimów, wygnania i wieloletniej tułaczki. Choć zabarwiona jest nieufnością wobec wielkich systemów filozoficznych i naznaczona rozczarowaniem wobec ludzi wyzbytych wrażliwości na cierpienie innych, hartowana w bólu utraty – jest jednak wizją przepełnioną nadzieją. Wbrew absurdowi, wbrew przerażeniu, wbrew niemożliwemu wręcz do wyobrażenia sobie ciężarowi pamięci Szoa, wiersze tutaj zebrane – zarówno te starsze, z których poeta ekstrahuje esencję, jak i te najnowsze – odmalowują pewien porządek świata, który z jednej strony manifestuje się w języku, a z drugiej jest nim determinowany. Dla Aleksandra Rozenfelda język posiada moc światostwórczą: tworzy rzeczywistość, którą on zamieszkuje. Porządek jego świata jest więc gramatyką, której afirmatywność wyrasta z nazbyt namacalnej negacji. Rozenfeldowe „Jestem” to zakorzeniona w transcendentnym logosie i głębokiej empatii „gramatyka obecności”, która wyklucza wątpienie.

Paweł Jędrzejko

Paweł Jędrzejko 8

POEMS WIERSZE

9

***

I am prepared to report on the human condition there is much more of a man in a man than many would think, most of man is underground the deeper down the quieter man whispers to another man bless you in the whisper there is a thread of understanding between you and me on a vertical wall they hang plundering the earth’s treasures balancing like equilibrists alert to the whispers of the earth alert to the song of the earth insensitive to fear this fundamental element of man homo homini homo below est man to another man twice over only when truths arise does a poem exist a poem incapable of telling humankind of the greatest blazing sweat of labor on the face of man (translated by Katarzyna Błaszczyk, 2021)

10

***

Jestem gotów do zdania raportu o stanie człowieka człowieka w człowieku jest o wiele więcej niż by się wydawało najwięcej człowieka jest pod ziemią im głębiej w dół jest cichszy szepce do drugiego człowieka szczęść boże w szepcie jest z tobą nić porozumienia w pionowej ścianie zawieszeni rabują ziemi skarby poruszają się jak woltyżerki czujni na szept ziemi czujni na śpiew ziemi nieczuli na strach ten podstawowy składnik człowieka człowiek człowiekowi jest człowiek pod ziemią drugiemu człowiekowi w dwójnasób wiersz istnieje tylko w momencie powstawania prawd wiersz nie opowie człowieczeństwu największego płonącego potu pracy na twarzy człowieka (1976)

11

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook

Aleksander Rozenfeld, „A Report on the Human Condition. Raport o stanie człowieka”

Published on Nov 18, 2021

Biblioteka Slaska

„Raport o stanie człowieka” jest owocem niezwykłej przyjaźni, której więzy połączyły samego Aleksandra Rozenfelda, Dagmarę Drzazgę – autorkę poświęconego poecie, nagradzanego filmu dokumentalnego „Gramatyka nieobecności” (TVP S.A., 2017), twórcę zdjęć do filmu – Witolda Kornasia, oraz zainspirowane twórczością Rozenfelda i filmem Drzazgi entuzjastki (i entuzjastę) przekładu z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Film i tom stanowią naczynia połączone. „Gramatyka nieobecności” jest historią barwnego, dowcipnego, zawsze zbuntowanego i nieodmiennie kontrowersyjnego twórcy oraz jego nieustannych poszukiwań miejsca w świecie, które mógłby nazwać własnym. „Raport o stanie człowieka” idealnie dopełnia i uzupełnia tę filmową opowieść, wpisując jej narrację w przestrzeń poetyckiej refleksji Rozenfelda. Łącznikiem pomiędzy oboma dziełami są mistrzowskie zdjęcia autorstwa Witolda Kornasia, wykonane na planie filmowym […] (Paweł Jędrzejko).