VISIE 17 - 5 november 2026

BELGIE(N) - BELGIQUE

00000 B-00000 PB- PP B-

bpost

Vlaanderen schrapt zelfs steun voor voor brailleboeken

BELGIE(N) BELGIQUE BELGIE(N) --BELGIQUE PBPP B- 00000

| AFGIFTEKANTOOR BRUSSEL X | jaargang 81 | p806000 |

17

| WEST-VLAANDEREN | 5 ¬ 11 ¬ 2026 | MAANDELIJKSE UITGAVE | volgend nR 3.12.2026

BL AD ME T EEN MENING VOOR EEN WERELD IN BEWEGING

‘Is hier eigenlijk over nagedacht?’ Interview Waarom vermogensbelasting niet radicaal is

AZ Middelares pioniert Rouwdag voor overleden vriend(in)

Uit ervaring De postbode

West-Vlaanderen Ann Vermorgen in gesprek met militanten

Iedereen op de Afspraak ¬ Foto VRT

U

zag misschien de aflevering van De Afspraak vorige week, met daarin ondernemer Bart Verhaeghe. Hij vindt dat hij al meer dan genoeg belastingen betaalt. Zogezegd wil hij ondernemerschap verdedigen met de waarschuwing dat we ‘de kachel van de welvaart niet mogen doven’, maar hij duwt het debat weg van de essentie. Niet ondernemerschap staat ter discussie. Wel de vraag of de steeds grotere rijkdom van een kleine financiële groep nog in verhouding staat tot de bijdrage die diezelfde groep levert aan de samenleving. Dat werknemers en werkgevers welvaart creëren betwist niemand. Maar het wordt problematisch wanneer ondernemers zichzelf voorstellen als de exclusieve

2 ¬ VISIE

producenten van welvaart, terwijl ze hun succes opbouwen in een systeem dat door iedereen betaald wordt: onderwijs dat werknemers opleidt, infrastructuur die verkeer mogelijk maakt, rechtszekerheid die ondernemingen beschermt, gezondheidszorg die werknemers gezond houdt en een overheid die crisissen opvangt. Verhaeghe suggereert dat belastingen, sociale bijdragen of vermogensheffingen een bedreiging vormen voor de welvaart. Maar hoe rechtvaardig is het dat iemand die zijn vermogen heeft opgebouwd binnen een collectief georganiseerde samenleving, zich vervolgens verzet tegen bijdragen aan datzelfde collectief? De opbrengsten verdelen is bovendien niet iets wat pas na de groei komt. Een rechtvaardige verdeling is zelf een motor van groei. Wanneer mensen toegang hebben tot goed onderwijs, kwaliteitsvolle huisvesting, gezondheidszorg en waardig werk, komt meer talent tot bloei, stijgt de productiviteit en wordt het volledige potentieel van de samenleving benut.

Als steeds meer mensen moeite hebben om hun energiefactuur te betalen, geen betaalbare kwaliteitsvolle woning vinden of zich te pletter werken, dan is het pas echt de vraag hoelang de kachel nog blijft branden. Wat opvalt is dat het woord ‘welvaart’ vaak valt, maar het woord ‘rechtvaardigheid’ zelden. Hoeveel rijkdom kan zich aan de top concentreren zonder de samenhang in onze samenleving aan te tasten? Welke bijdrage mogen we verwachten van wie de hoogste inkomens en grootste vermogens heeft? En waarom wordt elke discussie daarover onmiddellijk gezien als een aanval op ondernemerschap? Want wie de samenleving voorhoudt dat elke bijkomende bijdrage voor de sterkste schouders een bedreiging vormt voor de welvaart, verdedigt niet ondernemerschap. Die verdedigt een systeem waarin de voordelen aan de top worden genormaliseerd en de factuur zoveel mogelijk elders terechtkomt.

Kort.

‘Wie Visie op papier wil blijven ontvangen, moet ons een seintje geven’ In 2027 begint Visie aan een nieuw hoofdstuk. Wat verandert er precies, waarom is dat nodig en wat betekent het voor de lezers? We vroegen het aan Liesbeth De Winter, verantwoordelijk uitgever en algemeen directeur van beweging.net. Wat verandert er concreet bij Visie? DE WINTER ¬ ‘Vanaf 2027 wordt het aantal nummers gehalveerd. Bovendien zal Visie niet langer automatisch in de bus vallen. Wil je het magazine ook in de toekomst nog op papier ontvangen, dan moet je ons voor 31 december een seintje geven. Dat kan via de QR-code, via de website of met het invulstrookje dat je kunt afgeven in de brievenbus van CM of ACV. Op de achterkant van deze Visie staat uitgelegd hoe je dat doet.’

Waarom is die verandering nodig?

Het debat moet gaan over rechtvaardigheid. Niet over het vermeende doven van Bart Verhaeghes kachel, maar hoe we ervoor zorgen dat iedereen hout op het vuur kan leggen én mee kan genieten van de warmte. Om te tonen dat dit het verhaal is van veel mensen, komen wij op 23 november opnieuw vreedzaam op straat. We vertrekken om 11 uur aan het Noordstation in Brussel. Ook dat is een Afspraak.

DE WINTER ¬ ‘De directe aanleiding is heel concreet. Tot eind dit jaar krijgen kranten en tijdschriften steun van de overheid om hun publicaties te verzenden. Daardoor konden uitgevers een deel van hun verzend­kosten recupereren. Voor Visie maakt dat een groot verschil. Wij hebben een oplage van 1,2 miljoen exemplaren. Nu de regering die steun afschaft, stijgen onze kosten fors. Als we hetzelfde aantal nummers aan evenveel mensen willen blijven versturen, zou ons budget moeten verdrievoudigen. Dat is niet haalbaar. Maar wees gerust, iedereen die Visie nog op papier wil krijgen, zal dat ook kunnen. Tegelijk blijven we inzetten op een sterk digitaal alternatief.’

Wat moeten we ons voorstellen bij die digitale omslag? DE WINTER ¬ ‘Visie is vandaag natuurlijk al veel meer dan het magazine dat in

je brievenbus valt. Er is de website visie.net, er zijn nieuwsbrieven en sociale media. Onze video’s bereiken daar nu al vaak honderdduizenden mensen.’ ‘Vanaf 2027 gaan we nog sterker inzetten op video. Er komt een maandelijkse videocast en we werken aan een nieuwe documentaire. Tegelijk blijven we elke dag geschreven artikels publiceren op onze website.’

Dus de inhoud blijft, de vorm verandert? DE WINTER ¬ ‘Klopt, voor mij is vooral dit belangrijk: Visie moet mensen blijven bereiken en dingen in beweging blijven zetten. Visie geeft aandacht aan mensen en verhalen die elders niet aan bod komen. Het heeft daardoor vaak impact op het beleid. Die rol willen we niet alleen behouden, maar ook versterken. Ondertussen laten we de liefhebbers van papier niet in de steek.’ ’Net in woelige tijden is een sterk gemeenschappelijk medium voor beweging.net, ACV en CM belangrijk. Daarom blijft het budget voor Visie behouden. We trekken ons dus niet terug. Vanaf 2027 verschuift het accent van papier naar een bredere mix van papier en digitale kanalen. Zo willen we met Visie relevant blijven, meer mensen bereiken en onze maatschappelijke impact versterken.’

Redactieadres Visie, PB 20, 1031 Brussel ¬ e-mail: info@visieredactie.be ¬ Lezersbrieven lezers@visieredactie.be ¬ Abonnementen www.visie.net/contact ¬ Verantwoordelijke uitgever Liesbeth De Winter ¬ Redactie Djorven Ariën, Simon Bellens, Nils De Neubourg, Dominic Zehnder, Lies Van der Auwera, Lieven Bax, Tinne Van Woensel, Rooni Theeboom, Rachel Michel, Hannah Wellens, Tom Vrancken, Bram Van Vaerenbergh ¬ Hoofdredactie Thomas Blommaert ¬ Vormgeving Gevaert Graphics ¬ Druk Coldset Printing Partners ¬ Visie verschijnt maandelijks en is inbegrepen in het lidmaatschap van CM, ACV bouw - industrie & energie, ACV-CSC METEA, ACV-Transcom en ACV Voeding en Diensten ¬ De beschrijving van de CM-diensten en -voordelen in deze publicatie heeft enkel een informatieve waarde. Bij twijfel of betwisting gelden enkel de statuten van het ziekenfonds. Meer info: www.cm.be/statuten ¬ Ann Vermorgen, Voorzitter ACV

VISIE ¬ 3

Actueel. Cultuursector bij begrotingsopmaak gekortwiekt

Goed functionerende archieven zijn essentieel in een democratie. KADOC is een baken tegen fake news ¬ KRISTIEN SUENENS

Wie voelt de uppercut van de Vlaamse besparingen? De Vlaamse regering klopt zichzelf op de borst omdat ze de begroting tijdig op orde heeft, maar met haar besparingsdrift deelt ze rake klappen uit in onverwachte hoek. Ze maakt komaf met nieuwe braille- en luisterboeken. En intussen dooft het licht in de erfgoedsector. ¬ Tekst Lies Van der Auwera ¬ Foto’s Bart Dewaele

I

n een zolderappartement in hartje Leuven leest Mei Lan Ng het recent verschenen Oogsprong – een verhaal over zien en niet zien. In braille. Ze verslindt al boeken sinds haar kindertijd, maar vanaf volgend jaar zal Mei Lan nieuwe literatuur niet meer kunnen lezen of beluisteren. Vlaanderen schrapt bijna 500.000 euro steun aan Anyreader, het expertise- en productiecentrum van Licht en Liefde. Daardoor stopt de productie van nieuwe boeken voor blinden en slechtzienden volgend jaar. Mei Lan: ‘Toen ik hoorde dat het volledige budget voor AnyReader werd ingetrokken, dacht ik meteen: het is zover. Voor het eerst voel ik een rechtstreekse impact op mijn dagelijks leven als blinde persoon.’ Dat de ruimte voor kwetsbare groepen steeds kleiner wordt, merkt ze al langer.

‘Als je kijkt naar andere bedragen die circuleren, is dit een relatief beperkte besparing. Tegelijk is de impact voor ons immens. Dat maakt het zo absurd. Het voelt heel achteloos. Is er eigenlijk wel nagedacht over wat dit in de praktijk betekent voor blinde en slechtziende mensen? Geen nieuwe boeken meer lezen betekent dat je intellectueel kwetsbaarder wordt.’ De jarenlang opgebouwde expertise die nu verloren dreigt te gaan, bouw je niet zomaar weer op, benadrukt Pieter Verstraete, gedelegeerd bestuurder van Anyreader: ‘Nu we 470.000 euro aan subsidies verliezen, vallen we terug op zo goed als niets. Er heerst vooral onzekerheid, zowel over de productie als over onze medewerkers. Maar we zoeken volop naar alternatieven. We zullen er alles aan doen om de productie voort te zetten’, is Verstraete stellig.

Is er eigenlijk wel nagedacht over wat dit in de praktijk betekent voor blinde en slechtziende mensen? ¬ MEI LAN NG

4 ¬ VISIE

Voor Mei Lan gaat het over toegang tot taal, kennis en ontwikkeling: ‘Spraaktechnologie is geweldig. Maar wie alleen luistert, ontwikkelt geen woordbeeld. Je ziet of voelt geen spelling, leestekens, komma’s of gedachtestreepjes. Dat gaat allemaal verloren. Hoe vervreemd zijn we van elkaar, dat mensen het belang hiervan niet begrijpen? We zijn een minderheidsgroep die heel makkelijk overboord te gooien is. Onze literaire leefwereld, ons taalgevoel doet er blijkbaar niet toe.’

Licht gaat uit in erfgoedsector Al even raak was de klap in de erfgoedsector. Die ligt nagenoeg volledig in de lappenmand na een drastische besparingsronde. Cultureel archief KADOC kreeg daags na het afkloppen van de Vlaamse begroting een harde boodschap in zijn mailbox: anderhalf miljoen euro minder, een halvering van de middelen. ‘Dit moet een fout zijn’, dacht Joris Colla, hoofd behoud en beheer in KADOC toen hij het geschrapte bedrag voor het eerst zwart op wit las. ‘Voor de zomer lazen we nog in een visienota van de minister hoe waardevol ons werk is. Dit voelt als een vertrouwensbreuk.’ Sinds 1976 bewaart de instelling archieven van sociale en culturele organisaties, kloosters, abdijen en jeugdbewegingen. Maar ook persoonlijke archieven van kunstenaars, auteurs, priesters en politici vinden er onderdak. Zo vormt het Leuvense archief een levend geheugen van onze geschiedenis en bewaarplaats van tal van schatten. ‘We krijgen de laatste tijd zelfs meer vragen, vanuit de hele wereld’, vertelt Colla.

Opinie

Maar de besparing bemoeilijkt een vlotte verwerking ervan.

Een kilometer archief per jaar Wie bij een archief denkt aan saaie stapels papier, heeft het helemaal mis. In de leeszaal liggen verrassende stukken, met razend actuele waarde. Een enquête van KAJ uit de jaren 30 bij fabrieksjongeren over grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer, bijvoorbeeld. ‘#Metoo avant la lettre’, vertelt Kristien Suenens, hoofd creatie, communicatie en participatie bij KADOC. Het hele archief beslaat zo’n 40 kilometer. Elk jaar komt er een kilometer aan nieuw materiaal bij. ‘Als we geen personeel meer hebben om het archief te ontsluiten, blijft het in verhuisdozen staan in ons magazijn’, verzucht Suenens. ‘We weten dan niet wat erin zit, niemand kan het raadplegen. Zo verliest het zijn waarde.’

Baken tegen fake news

Van gele briefjes naar rode lijnen

G

elukkig beginnen weinig mensen nog over de gele briefjes als het over de mutualiteit gaat We beschikken vandaag over een gedigitaliseerd systeem voor terugbetalingen, dat mutualiteiten samen met het RIZIV en zorgverleners hebben uitgebouwd. Natuurlijk zullen we ook in de toekomst blijven zorgen voor terugbetalingen en ziekte-uitkeringen, maar dat is slechts het operationele deel van ons werk. We zitten ook mee aan de beleidstafel. Daar behartigen we de belangen van wie ziek is en zetten we in op preventie. Helaas voelen we ons daar vandaag soms behoorlijk alleen.

Een goed onderhouden archief is het geheugen van een samenleving. Een archief zonder middelen leidt tot geheugenverlies. Suenens wijst op het belang van tastbare bewijzen in tijden van fake news. ‘In tijden waarin we overspoeld worden met fake news en AI-gegenereerde inhoud, worden authentieke bronnen nog belangrijker. Hoe ga je bepaalde claims verifiëren? Goed functionerende archieven zijn essentieel in een democratie. KADOC kan een baken tegen fake news zijn. Dat was ook een van onze speerpunten voor de toekomst.’

Wie ziek wordt, moet er in een sociaal verzekeringssysteem als het onze, waaraan je zelf altijd bijdroeg, op kunnen rekenen dat er voor hem of haar gezorgd wordt. Op dat moment mag je geen kopzorgen of financiële zorgen hebben. Je doet jouw duit in het zakje net als elk ander (het ‘sociale’), zodat er uit dat zakje kan worden geput op het moment dat jij het nodig hebt. Dat is de ‘zekerheid’ in ‘sociale zekerheid’.

Suenens vindt dat het argument van minister Gennez om ‘makers te sparen’ geen steek houdt. ‘Wij zijn ook makers, die erfgoed tastbaar maken en naar een breed publiek brengen. Erfgoed behoort tot de kern van een cultuurbeleid’, besluit Suenens.

Net die zekerheid wil de federale regering vandaag ondermijnen. Onder de begrotingsvoorstellen die circuleren zit een inperking van het recht op een verhoogde tegemoetkoming, een verhoging van het remgeld en een inperking van de groeinorm op gezondheidszorguitgaven. Kers op de taart is het voorstel om een ziekte-uitkering voor psychische aandoeningen te beperken tot twee jaar. Dat zijn voor ons rode lijnen. Geen van de vier voorstellen draagt bij tot meer gezondheid.

Collectief ‘Vuurwerk’ houdt actie voor sterke samenleving Op 27/11 voert het collectief ‘Vuurwerk’ een actie tegen de Vlaamse besparingen. Het collectief, een verzameling van heel wat middenveldorganisaties waaronder ACV en CM, verzamelt om 10 uur op het Martelaarsplein in Brussel om investeringen te vragen in een sterk middenveld, in gezinnen en werknemers, in kunst, cultuur, erfgoed en sterke openbare diensten.

Het probleem is niet dat teveel mensen automatisch een verhoogde tegemoetkoming krijgen. Het

probleem is de kleine groep die er misbruik van maakt via fiscale achterpoortjes zoals managementvennootschappen. Daar moet op ingezet worden, niet op het bemoeilijken van de toegang tot betaalbare zorg voor mensen die er wettelijk recht op hebben. Ook hoger remgeld is een belemmering voor de toegang tot zorg. Studies tonen aan dat meer moeten betalen uit eigen zak niet enkel niet-noodzakelijke zorg ontmoedigt, maar ook noodzakelijke zorg en preventie, vooral bij mensen met een laag inkomen, chronische aandoeningen of hoge zorgnoden. Betaalbare gezondheidszorg is geen kost maar een investering. Daarom is ook de groeinorm nodig: als investering in een modern zorgsysteem. Dat heeft weliswaar hervorming nodig, en daar werken we ook graag aan mee. Het meest onbegrijpelijk is het voorstel rond psychische aandoeningen. Opnieuw een onderscheid maken tussen psychische en fysieke ziekte getuigt van een prehistorische visie op geestelijke gezondheidszorg. De begeleiding van mensen met psychische problemen kan zeker beter, met meer multidisciplinaire teams en kortere wachtlijsten. Ook werkgevers moeten mee op de kar springen om een passende werkomgeving te creëren. Maar elke euro die je investeert in geestelijke gezondheid levert er vier op, veel meer dan het schrappen van een uitkering. Daarvoor heb je wel een langetermijnvisie voor. Die ontbreekt vandaag aan de regeringstafel. Luc Van Gorp, Voorzitter CM

VISIE ¬ 5

Cultuur. Een selectie

1.

Studenten houden kindergeld langer dan gepland, maar besparing blijft

Buiten de lijnen Op zondag 15 november kunnen kinderen tot 12 jaar samen met hun ouders, grootouders, broers en zussen proeven van kunst in al haar vormen. Tijdens de Kunstendag voor Kinderen genieten ze van theater, film, dans, literatuur, architectuur en beeldende kunst. In de deelnemende kunstenorganisaties, cultuurcentra en bibliotheken kan je naar workshops, speciale voorstellingen en veel meer. ~ www.kunstendagvoorkinderen.be

2. BOEK

Eigenwijs kerstverhaal Elk jaar opnieuw horen we wel ergens het Kerstverhaal. Maar doorgaans gebeurt dat niet vanuit het perspectief van de schapen. Die zien hun herders plots vertrekken om de geboorte van de heiland bij te wonen. In Een Eigenwijs Schaap van Ulrich Hub blijft niets overeind van wat je al dacht te weten over het kerstverhaal. Een hilarisch en chaotisch avontuur wacht de kudde onderweg naar de wellicht bekendste stal ter wereld in Bethlehem. ~ Vanaf 8 jaar. Een Eigenwijs Schaap is nu verkrijgbaar.

Sudoku

Breintrein

8 9 4

6 4

2

9 4 3 3 9 8 1 1 2 9 7

5 5 2

6 ¬ VISIE

6 4 9 6 8 5

V

andaag krijgen studenten het Groeipakket, het vroegere kindergeld, tot en met de maand waarin ze 25 worden. Op 1 januari 2027 zou die grens naar 24 jaar zakken. Dat wordt nu 1 oktober 2027. Zo kunnen studenten hun lopende academiejaar afwerken. Daar vroegen verschillende organisaties om. Studenten in een ‘behartenswaardige situatie’ behouden hun kindergeld ook daarna nog tot hun 25ste. Welke situaties dat zijn, legt de regering later vast. Tot dan is niet zeker wie eronder valt. Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) noemt als voorbeelden jongeren die ernstig ziek zijn of waren, mantelzorgers en jongeren uit de jeugdhulp of

pleegzorg. Jolien De Norre van de ACV-studiedienst vroeg zich eerder al in Visie af of jongeren of gezinnen die uitzondering zelf moeten aanvragen: ‘hoe ga je al die gezinnen tijdig bereiken?’ Bovendien krijgen gezinnen voortaan minder tijd om bedragen uit het Groeipakket op te eisen waar ze recht op hadden maar die ze niet kregen. Die termijn gaat vanaf 1 januari 2027 van vijf naar drie jaar. Schoolverlaters, jongeren die net gestopt zijn met studeren, krijgen geen uitstel. Hun recht op maximaal twaalf maanden extra kindergeld verdwijnt op 1 januari 2027, met een overgangsregeling voor wie dan al schoolverlater is.

Politie waarschuwt voor valse sollicitaties Een vacature waarin een werkgever direct geld voor gepaste werkkledij vraagt? Denk twee keer na. De kans is groot dat het om phishing gaat. Een schoonmaakbedrijf uit Hasselt zag meerdere sollicitanten verschijnen voor een vacature die ze nooit geplaatst had. De kandidaten kregen via een link de vraag om alvast een klein bedrag te storten voor hun werkkledij. Oplichting dus. De politie waarschuwt daarom voor zulke jobaanbiedingen. Zodra mensen toestemming geven via de app itsme om te betalen, hebben oplichters vrij spel. In het geval van het Hasseltse schoonmaakbedrijf roken de ‘sollicitanten’ gelukkig tijdig onraad en bleef hun rekening ongedeerd. ’Wanneer er gevraagd wordt om snel geld over te maken, moeten altijd alarmbellen afgaan’, waarschuwt de politie nog.

© JOHANNES VANDE VOORDE

KUNST

Knipsels. Voorgesneden

© BELGA

Zo check je je ziekenhuisfactuur

‘Ik heb best wel mededogen voor onhandige uitspraken bij rouw. We krijgen in het middelbaar geen vak ‘troost’, hé.’

De meeste ziekenhuisfacturen kloppen, geven experten van CM aan. Wel zijn ze vaak moeilijk te begrijpen voor de occasionele ziekenhuispatiënt. En soms staat er ook echt iets op wat er niet hoort. Wie weet waar te kijken en waarop te letten, vermijdt al makkelijk onterechte kosten. Zo rekende een ziekenhuis zijn patiënten een ‘duurzaamheidsbijdrage’ aan voor onder meer zonnepanelen. Dat mag niet: ziekenhuizen krijgen daarvoor overheidssteun en mogen zulke kosten niet doorrekenen. Na tussenkomst van CM kregen patiënten hun geld terug. Je ziekenhuisfactuur nakijken, loont altijd. ~ Meer info over hoe je dit best aanpakt, vind je op Visie.net.

¬ TELEVISIEPRESENTATOR PEDRO ELIAS vertelt in Humo over de speech die hij schreef voor een begrafenis in het programma ‘De laatste lach’. Binnenkort op VRT1.

Vakbondsbetoging op 23 november Het verzet tegen de regering-De Wever blijft duren. Het ACV, het ABVV en SYNOVA roepen op tot een betoging in Brussel op 23 november. ‘Die manifestatie’, zegt ACV-voorzitter Ann Vermorgen, ‘wil veel verder reiken dan de vakbonden: ook ziekenfondsen, verenigingen tegen armoede, jongerenorganisaties, milieuverenigingen, culturele actoren, feministische organisaties, studenten, gepensioneerden en geëngageerde burgers … We weigeren dat het sluitend maken van overheidsfinanciën opnieuw wordt afgewenteld op werknemers, uitkeringsgerechtigden en openbare diensten. Wij stelden een alternatieve begroting van 21 miljard euro voor om tot een begrotingsevenwicht te komen en tegelijk de fiscale rechtvaardigheid te versterken, fraude te bestrijden en inkomsten uit kapitaal op een eerlijke manier te laten bijdragen.’

HET CIJFER

70.000.000.000 Zoveel moet de EU volgens de Europese Commissie naar schatting jaarlijks investeren om zich beter te beschermen tegen hitte, droogte en overstromingen. Hetzelfde document vermeldt dat de Europese hittegolven van 2026 tot 113 miljard euro verlies leidden doordat mensen en bedrijven minder konden produceren.

Het ene loon is het andere niet

O

p 8 januari van dit jaar ‘vierden’ we ‘CEO Jackpot Day’. Op het einde van die dag hadden topmanagers van de Bel20-bedrijven al evenveel verdiend als een gewone werkmens op een heel jaar. Wie het recente onderzoek van de Vlerick Business School bekijkt, begrijpt hoe dat kan. De studie onderzoekt de evolutie van de lonen van CEO’s van Belgische beursgenoteerde bedrijven. De resultaten zijn opmerkelijk. Zo lag het brutomediaanloon van de CEO’s van de Bel20 – de index met de 20 grootste en meest verhandelde beursgenoteerde bedrijven uit ons land – vorig jaar op 3,3 miljoen euro. Dat is een stijging met bijna vijf procent. Als we naar de voorbije tien jaar kijken, nam hun brutomediaanloon zelfs met 47,9 procent toe. Vlerick-professor Xavier Baeten spreekt van ‘de amerikanisering’ van de Europese CEO-lonen.

~ www.hetacv.be/alternatieven

VISIE ¬ 7

Interview. Lucien Rigaux dook in de geschiedenis van ons belastingstelsel

‘Wie weet nog dat België ooit een vermogensbelasting had?’ 8 ¬ VISIE

Belgen zijn wereldkampioen belastingen. Tenminste, dat zeggen we graag. In werkelijkheid kregen we de voorbije decennia de ene belastingverlaging na de andere. Vooral de allerrijksten profiteerden daarvan, toont onderzoek van Lucien Rigaux. ¬ Tekst Simon Bellens ¬ Foto’s Bart Dewaele

I

n de Amerikaanse staat Californië lieten kiezers zich op 3 november uit over Proposition 40. Dat is het inmiddels beruchte voorstel voor een eenmalige belasting van vijf procent op vermogens van meer dan een miljard dollar. Radicaal en ongezien? De geschiedenis leert iets anders. België voerde vlak na de Tweede Wereldoorlog exact zo’n vermogensbelasting van vijf procent in. Die eenmalige ‘solidariteitsbijdrage’ moest de heropbouw van ons land financieren.

BIO LUCIEN RIGAUX is jurist en doet aan de Université Libre de Belgique (ULB) onderzoek naar solidariteit. Zijn doctoraatsonderzoek Solidariteit in België is een vuistdik naslagwerk over herverdeling tussen rijk en arm, en tussen de gewesten en gemeenschappen.

‘Er was een vrijstelling van 40.000 frank’, legt Lucien Rigaux uit, ‘ongeveer twee jaarlonen van een arbeider in 1944. Daardoor droegen de sterkste schouders ook de zwaarste lasten.’ Als jurist aan de ULB onderzocht hij de geschiedenis van het Belgische belastingstelsel. ‘De vermogensbelasting van 1945 was enkel mogelijk dankzij een slimme truc van toenmalig minister van Financiën Camille Gutt, een technocraat uit de bankwereld. Hij haalde de grote bankbiljetten uit de circulatie, en verplichtte burgers om die in te ruilen voor obligaties van de Belgische staat. Dat was geen populaire beslissing, maar gaf meteen zicht op het financieel vermogen van de allerrijksten én deed de inflatie en de overheidsschuld teruglopen. Zo lukte het om een vermogenskadaster aan te leggen, het enige dat België ooit gekend heeft. Vandaag doen sommige politici alsof zoiets onmogelijk is, ondanks de technologische vooruitgang.’

Die vermogensbelasting leverde meer dan 30 miljard frank op, omgerekend naar de huidige waarde zo’n 13 miljard euro. Daar heeft premier De Wever zijn oplossing voor het begrotingstekort. RIGAUX ¬ ‘Het is merkwaardig dat dit stukje geschiedenis helemaal vergeten lijkt. Het was een eenmalige belasting, maar er waren nog momenten waarop de Belgische regering een bijzondere bijdrage vroeg. Bijvoorbeeld na uitzonderlijke winsten die bedrijven maakten tijdens de Koreaanse oorlog in 1951, de Suez­ crisis in 1956 of de oliecrisis in 1976.’ ‘De coronacrisis van zes jaar geleden toont het verschil. Toen vroeg men geen solidariteitsbij-

drage van de farmabedrijven die gigantische winsten hadden gemaakt. Na de energiecrisis gebeurde dat wel, maar enkel omdat de Europese Unie België daartoe verplichtte.’

De effectieve belastingdruk is voor iedereen in België afgenomen sinds de jaren 80. Nog het meest voor de hoogste inkomensgroepen. ¬ LUCIEN RIGAUX Opmerkelijk is dat er na de Tweede Wereldoorlog een brede consensus was dat vermogensinkomsten minstens zo zwaar belast moesten worden als arbeidslonen. Ook vond men dat vennootschappen zwaarder belast moesten worden dan natuurlijke personen. RIGAUX ¬ ‘De christendemocratische en rooms-rode regeringen beschouwden dat een kwestie van rechtvaardigheid. Men vond dat er geen onderscheid mocht gelden naargelang de bron van inkomsten. Een euro is een euro. In 1962 leidde dat tot een echte fiscale revolutie. Voortaan werden alle inkomsten, uit loonarbeid, onroerende goederen of andere bronnen, samengeteld in de algemene personenbelasting en belast tegen een progressief tarief. Hoe hoger het inkomen, hoe zwaarder de lasten dus.’ ‘Op het toppunt van dat systeem, in 1977, hadden we liefst dertien belastingschijven, tegenover slechts vier vandaag. In de hoogste schijf bedroeg het tarief 72 procent, voor inkomens boven vier miljoen frank per jaar.’

Sindsdien, zeg je, hebben we de herverdelende eigenschappen van ons belastingstelsel stap voor stap uitgehold. RIGAUX ¬ ‘Met de opkomst van Margaret Thatcher in het VK en Ronald Reagan in de VS veranderde die consensus in de jaren 80. Door de opkomende globalisering moest alles in het teken staan van economische competitiviteit.

VISIE ¬ 9

>>

Interview. Lucien Rigaux dook in de geschiedenis van ons belastingstelsel

van meer dan 500.000 euro per jaar. In ruil daarvoor zijn vooral belastingen op consumptie, de btw, sterk gestegen, samen met de overheidsschuld.’

De solidariteit tussen werkgevers en werknemers, en tussen rijk en arm na de Tweede Wereldoorlog was historisch uniek. Kunnen we die vandaag wel herstellen?

>>

In 1983 maakte de liberale minister van Financiën Willy De Clercq in de regering-Martens V de roerende voorheffing ‘bevrijdend’. Daardoor ontsnapten kapitaalinkomsten aan het progressieve belastingstelsel.’ ‘Vandaag overheerst nog steeds het idee dat de economie sterker zal groeien als we kunnen concurreren met lageloonlanden en belastingparadijzen. Achteraf is het makkelijk praten, maar dat is niet gebleken. De ongelijkheid is toegenomen en de problemen met de overheidsfinanciën kregen we erbovenop.’

De regering-De Wever wil het begrotingstekort met tien miljard euro terugdringen. Daarvoor kijkt ze opnieuw naar een kleinere overheid, minder sociale uitgaven en een hogere btw. RIGAUX ¬ ‘Zo gaat het al 50 jaar. Neem de btw-verhoging waarop premier De Wever broedt, die houdt geen rekening met de draagkracht van mensen. Iedereen betaalt hetzelfde percentage, maar voor mensen met een lager inkomen weegt dat zwaarder op hun koopkracht. Tegelijkertijd wil de regering een algemene lastenverlaging op arbeid, maar als je de belastingdruk verschuift naar consumptie via de btw, maak je de belastingen opnieuw minder herverdelend.’

10 ¬ VISIE

‘Nochtans is herverdeling geen communistisch luchtkasteel, maar een noodzakelijke voorwaarde om de vrije markt te laten functioneren. Het maakt dat meer mensen kunnen consumeren en ondernemen. Het helpt bovendien voorkomen dat er almachtige monopolies ontstaan, zoals we vandaag zien in heel wat sectoren, vooral in de techindustrie.’

Betalen we in België niet gewoon al veel te veel belastingen? RIGAUX ¬ ‘Daarover lijkt iedereen het eens. Internationaal bekeken liggen de lasten op arbeid bij ons inderdaad erg hoog. Als antwoord daarop is er een wirwar aan fiscale loonvoordelen gegroeid, die bovendien oneerlijk verdeeld is. Denk aan salariswagens, maaltijdcheques, flexi-jobs of managementvennootschappen voor de hoogste inkomens. Op een steeds groter deel van onze arbeidsinkomens betalen we geen of nauwelijks belastingen en sociale bijdragen. Dat zet de financiering van onze sociale zekerheid onder druk.’ ‘Uit mijn onderzoek blijkt echter dat de effectieve belastingdruk in de inkomstenbelasting voor iedereen in België is gedaald sinds de jaren 80. Nog het meest voor de hoogste inkomensgroepen. Voor de rijkste een procent komt dat zelfs neer op een belastingverlaging

RIGAUX ¬ ‘Het was vooral een moment waarop mensen zich sterk bewust waren van hun onderlinge afhankelijkheid. Op het ergst van de coronapandemie gebeurde iets vergelijkbaars: we hadden elkaars gezondheid nodig om zelf gezond te blijven. Denk aan het applaus voor de zorgverleners. Dat besef van onderlinge afhankelijkheid hebben we nodig om tot solidariteit te komen. De ongemakkelijke waarheid is dat dit vooral bovendrijft in tijden van oorlog of crisis. Zolang de grootste groep weinig of geen last ondervindt, hoeft er niets te veranderen.’

Je kunt de huidige protestgolven van jongeren en sociaal uitgesloten groepen niet los zien van de toenemende ongelijkheid. ¬ LUCIEN RIGAUX ‘Je kunt de huidige protestgolven van jongeren en sociaal uitgesloten groepen niet los zien van de toenemende ongelijkheid. Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk herverdeling is om de sociale vrede te bewaren.’ ‘Wat me optimistischer stemt, is dat de discussie over vermogensbelastingen echt op gang begint te komen, zoals het referendum in Californië toont. Er waait een nieuwe wind. Al zal het vooral van de Europese Unie afhangen om meer fiscale rechtvaardigheid te bewerkstelligen, zoals na de energiecrisis.’

We vragen het aan.

Factcheck.

‘Hoger aantal ziektedagen zonder doktersbriefje komt door valsspelers’

© BELGA

Begin dit jaar werd de regeling al beperkt tot maximaal twee dagen per jaar. Nu pleit minister van Werk David Clarinval (MR), op basis van de onderzoeksresultaten, opnieuw voor een volledige

Wat doe ik met een klacht over mijn ziekenfonds? Het kan gebeuren dat iets bij je ziekenfonds niet verloopt zoals je had verwacht. Een klacht over de dienstverlening van een ziekenfonds richt je eerst aan dat ziekenfonds zelf. Gaat het om CM, dan kun je je klacht schriftelijk indienen via het online formulier of met een brief aan de klachtencoördinator. Je kunt je klacht ook mondeling melden, telefonisch of in een CM-Gezondheidspunt. Gaat het om een vraag over je dossier of een terugbetaling? Die stel je via de gewone contactkanalen van je ziekenfonds. Een klachtenprocedure is bedoeld voor situaties waarin je ontevreden bent over hoe iets verlopen is.

Hoewel het aantal afwezigheden voor één dag is toegenomen sinds de gedeeltelijke afschaffing van het ziektebriefje voor één dag, kun je dat niet zomaar toeschrijven aan misbruik. Sinds eind 2022 mocht je als werknemer in een bedrijf met meer dan 50 werknemers maximaal drie keer per jaar één dag afwezig zijn wegens ziekte, zonder dat je daarvoor een doktersbriefje moet indienen. Die versoepeling leidde tot ruim de helft meer eendaagse ziekmeldingen, leert een analyse van hr-dienstverlener Securex en het HIVA-KU Leuven.

Saartje Klaykens, Klachtencoördinator CM

afschaffing van de re­ge­ling. Ook UGent-econoom Stijn Baert ziet de regeling het liefst verdwijnen. Hij wijt de stijging ‘vooral aan valsspelers’. Professor Philip Verwimp van HIVA-KU Leuven wijst die conclusie echter van de hand. Volgens hem valt uit de stijging niet af te leiden dat werknemers misbruik maken van de regeling. ‘De stijging kan ook aangeven dat werknemers sneller ruimte nemen voor herstel in plaats van ziek door te werken. De vastgestelde impact van de afschaffing is enkel een bewijs van veranderd gedrag, niet noodzakelijk van de

positieve of negatieve intentie erachter.’ Doordat werknemers nu voor één ziektedag geen doktersbriefje meer nodig hebben, kunnen ze gemakkelijker thuisblijven om te herstellen. Onderzoek toont dat presenteïsme, waarbij werknemers ondanks ziekte toch gaan werken, leidt tot een grotere kans op mentale problemen of langdurige ziekte-uitval. Vooral werknemers met een zwakkere positie op de arbeidsmarkt geven vaker aan ziek op het werk te verschijnen.

Een klacht is het best te behandelen als ze concreet is. Beschrijf daarom duidelijk wat er gebeurd is en vermeld namen, data en tijdstippen. Leg ook uit welke oplossing je verwacht. Hou bewijsstukken zoals facturen en mails bij en voeg ze toe. Bij CM wordt elke klacht geregistreerd en krijgt ze een uniek nummer. Wie schriftelijk een klacht indient, ontvangt binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging. Binnen drie werkdagen start de behandeling en wordt bekeken welke oplossing mogelijk is. Duurt dat langer, dan krijg je tussentijds een update. Uiterlijk binnen 30 dagen volgt een duidelijk en gemotiveerd antwoord. Je klacht is belangrijk voor CM. De mede­ werkers nemen elke melding ernstig en gebruiken ze om de werking en dienst­ verlening te verbeteren. Ben je met dat antwoord nog niet tevreden? Dan kun je je klacht voorleggen aan een onafhankelijke ombudsdienst, die ze opnieuw bekijkt. Bij welke ombudsdienst je terechtkunt, staat in het antwoord dat je ontvangt. ~ De volledige klachtenprocedure van CM, met het klachtenformulier, vind je op www.cm.be/klacht.

VISIE ¬ 11

Achtergrond. Rouwverlof voor het eerst uitgebreid naar vrienden

‘Familie als standaard nemen, is niet meer van deze tijd’ Wie vandaag een vriend of vriendin verliest, heeft geen recht op wettelijk rouwverlof om de begrafenis bij te wonen. Ziekenhuis Maria Middelares in Gent doorbreekt als eerste in België die beperking. ‘Rouw laat zich niet vatten in een administratieve definitie, van familie’. ¬ Tekst Dominic Zehnder ¬ Foto Belga

T

ot vandaag zijn de meeste werknemers afhankelijk van de goodwill van hun baas als ze vrijaf willen nemen voor de begrafenis van een goede vriend, of een vriend willen bijstaan bij het verlies van een partner of kind. Hetzelfde geldt bij het verlies van een plusouder die niet officieel met jouw ouder samenwoont, een ex-partner, een buurvrouw voor wie je mantelzorg verleende of een andere betekenisvolle persoon. Ook voor het overlijden van een tante, oom, neef of nicht bestaat geen specifieke regeling.

Primeur Ziekenhuis Maria Middelares zorgt nu voor een primeur door rouwverlof naar vrienden uit te breiden. De regeling maakt deel uit van de cao Werkgeluk die Maria Middelares afsloot met ACV Puls. Daarmee kiest de organisatie

bewust voor een menselijker en eigentijdser rouwbeleid, dat beter aansluit bij de realiteit van veel werknemers. ‘Rouw laat zich niet vatten in een administratieve definitie van familie’, klinkt het bij ACV Puls. ‘Mensen worden diep geraakt door het verlies van personen die juridisch misschien geen verwanten zijn, maar emotioneel wel tot hun directe leefwereld behoren. Een modern rouwbeleid moet die realiteit erkennen.’ Socioloog Beate Völker van de Vrije Universteit Amsterdam en auteur van het boek Vriendschap noemt de cao een revolutionaire stap vooruit. ‘Deze formele erkenning van het belang van vriendschapsbanden is zelfs internationaal een absolute primeur. Voor vriendschap bestaan er eigenlijk weinig rituelen om die band te

bekrachtigen, terwijl het wegvallen van een goede vriend bijzonder ingrijpend kan zijn. Daarom is het echt belangrijk om dat verlies formeel te erkennen.’ ‘Veel regels en wetten zijn nog op maat van familie en bloedverwantschap geschreven. Maar die band als standaard gebruiken, is eigenlijk niet meer van deze tijd’, meent Völker. ‘Familiebanden zijn poreuzer geworden. Gezinnen worden kleiner, je hebt steeds meer nieuw-samengestelde gezinnen en nieuwe relatievormen die haaks staan op het traditionele model. Werknemers meer flexibiliteit bieden bij rouw, afgestemd op die nieuwe realiteit, is dan ook nodig.’

Erkenning

Het is niet de juridische band die bepaalt wie belangrijk is in iemands leven, maar de betekenis die iemand zelf aan die relatie geeft. ¬ ELS VAN LANGENHOVE, CM 12 ¬ VISIE

Die verschuiving van de focus op traditionele familiebanden naar vrienden is al langer aan de gang, maar versnelde tijdens de coronacrisis, meent Selma Franssen, journalist en auteur van Vriendschap in tijden van eenzaamheid.

‘Die periode dwong mensen tot keuzes tussen vrienden en familie. Wie mocht er in je bubbel, met wie wou je écht nog tijd doorbrengen? Heel wat relaties en vriendenkringen werden toen herbekeken. Die trend zet zich tot vandaag voort.’ ‘Ik woon zelf in Brussel, waar ongeveer de helft van alle mensen alleenstaand of alleenwonend is’, vult Franssen aan. ‘Zij hebben vaak ook belangrijke banden in hun leven, partners met wie ze niet officieel samen zijn of vrienden die een belangrijke plek in hun leven innemen of een netwerk van buren en kennissen. Tegelijkertijd verwacht de overheid, onder meer door de vergrijzing en besparingen, dat mensen steeds meer zelf oplossen, bijvoorbeeld via mantelzorg. Maar die belangrijke banden worden niet altijd officieel erkend. Dat is moeilijk met elkaar te rijmen.’

Juridische banden ‘Er is op verschillende fronten nog werk aan de winkel’, ziet Beate Völker. ‘Als je

aangeeft dat je een koppel bent, kun je doorgaans zonder veel problemen samen een woning huren of kopen. Maar zodra je dat met een of meer vrienden wilt doen, wordt het een stuk moeilijker. Terwijl onderzoek aantoont dat vriendschappelijke relaties vaak standvastiger zijn dan seksuele of romantische relaties. Ook in ziekenhuizen krijgen dichte vrienden vaak weinig of geen informatie of inspraak omdat ze geen bloedband hebben.’ Die tekortkoming erkent ook CM Gezondheidsfonds, klinkt het bij Els Van Langenhove, expert rechtentoekenning en belangenbehartiging Gezondheid, Welzijn en Participatie van CM. ‘Wanneer mensen geconfronteerd worden met ernstige ziekte, een beperking of verlies van autonomie, denken we bij ondersteuning vaak eerst aan een partner of familie. In de praktijk beschouwen meer en meer mensen hun vrienden als hun belangrijkste naasten. De wetgeving spreekt nog te veel van familie, bloedverwanten en aanverwanten, of samenwonende

partners, maar het is niet de juridische band die bepaalt wie belangrijk is in iemand leven, maar de betekenis die iemand zelf aan die relatie geeft. Voor sommige mensen is het net een goede vriend die meegaat naar het ziekenhuis, helpt met administratie, boodschappen doet, moeilijke gesprekken mee voert of gewoon aanwezig blijft wanneer het leven ingrijpend verandert.’ ‘Het is belangrijk om verder te kijken dan de klassieke familiebanden’, stelt Van Langenhove. ‘Niet de vraag Welke familie kan jou ondersteunen? staat centraal, maar wel: Wie is voor jou belangrijk? Wie vertrouw je? Wie wil je naast je hebben wanneer het moeilijk wordt? De wensen, waarden en levensdoelen van de persoon vormen daarbij het vertrekpunt. Ook het netwerk rondom de persoon wordt gezien als een wezenlijk onderdeel van de zorg en ondersteuning. Vaak is vriendschap in zware zorgsituaties een vorm van kracht.’

VISIE ¬ 13

14 ¬ VISIE

IN BEELD ANTWERPEN 24 OKTOBER 2026

20:41

Even uit de ratrace

Op de enige dag van het jaar die 25 uur telt, bij de overgang naar wintertijd, brachten 25 uitverkoren koppels de nacht door in het KMSKA in Antwerpen. Dat was een van de locaties in heel Vlaanderen die deelnamen aan het stille en zachte protest van Slow up for humanity. Een actie van burgercollectief Worried Citizens om het 25 uur lang allemaal wat langzamer te doen. Een collectief moment om te vertragen, na te denken en ons af te vragen hoe we ons leven, werk en onze economie inrichten. ‘Die noodzaak is heel hoog’, volgens medeorganisator Tijs Delbeke. ‘Onze maatschappij blijft versnellen en we kunnen niet meer uit de ratrace ontsnappen omdat onze samenleving bepaalde verwachtingen oplegt. We moeten altijd beschikbaar en productief zijn, en blijven consumeren. Tegelijkertijd gaat ons mentaal welzijn achteruit en maken we de planeet kapot.’ ‘De enige manier om sociale verandering teweeg te brengen is door ons te blijven uitspreken. Misschien is het in deze luide, snelle tijden nog het krachtigst om even niet deel te nemen aan alles wat verwacht wordt.’ Foto: Johannes Vande Voorde

VISIE ¬ 15

Uit ervaring. Onderwerp De postbode ELKE MAAND LATEN WE IEMAND AAN HET WOORD DIE VANUIT ZIJN OF HAAR WERK NAAR DE WERELD KIJKT. DEZE MAAND IS DAT POSTBODE FRANÇOIS*.

Open ik de tuinpoort, ligt ze daar in haar blootje te zonnen’ Zeg, het is al zo laat. Waar bleef je? Heb je je verslapen? Is de postbode wat later dan gewoonlijk, dan krijgt hij het bij sommige mensen meteen te horen. ‘Ze kijken echt uit naar het moment dat de facteur komt’, vertelt postbode François*. ¬ Tekst Nils De Neubourg ¬ Illustratie Peter Goes

N

a vijf maanden overschrijvingen invoeren bij een bank was François het kantoorwerk grondig beu. ‘Bij de post had je veel contact met mensen, hoorde ik. Zo’n 30 jaar geleden maakte ik daarom met plezier de overstap.’ Tijdens die eerste jaren als postbode bij Bpost – toen nog gewoon De Post – begon de werkdag om vier uur ’s ochtends. ‘Om zes uur hadden de mensen alles voor die dag: ’t Belangske en hun post.’ Het Belang van Limburg brengt hij intussen niet meer rond. Sinds de overheid de subsidie voor de krantenbedeling afbouwde, doen andere bezorgers grotendeels dat werk.

IJspegels Zijn ronde deed François in de begin­ jaren met de fiets, door weer en wind. Die fiets moest hij zelf kopen. ‘Ik heb min 24 graden meegemaakt. We hadden ijspegels aan onze neus.’ Vandaag zit François in de auto.

Ik heb mensen nooit anders bekeken omdat ze een brief van de politie of een deurwaarder kregen. ¬ POSTBODE FRANÇOIS

16 ¬ VISIE

‘Twee, drie dagen sneeuw per jaar, meer is het tegenwoordig niet meer. Zomers van bijna 40 graden heb ik vroeger dan weer nooit gekend.’ Tijdens de laatste hittegolf werden postbodes op een bepaald moment zelfs terug binnengeroepen. De klimaatverandering voelt een postbode aan den lijve, geeft hij aan.

Langs de achterdeur Tien jaar lang eenzelfde postronde, dat was vroeger helemaal geen uitzon­ dering. ‘Soms kende ik de mensen op mijn ronde beter dan mijn eigen familie. Ik ging langs de achterkant van het huis binnen om het pensioen uit te betalen. Kwam er een brief met naam maar zonder adres, dan brachten we die naar het juiste huis.’ Viel er iets te vieren, dan hoorde de postbode er soms ook bij. ‘Ik ben op trouwfeesten en jubilea geweest. Terwijl ik de brieven rondbracht, zeiden de mensen: kom ook een hapje eten en iets drinken.’

Ook bij een afscheid is François er soms. ‘Als er iemand van mijn ronde sterft, ga ik naar de begrafenis, als het kan. Iedereen krijgt op zijn minst een kaartje.’ Onlangs overleed een man met wie hij twee dagen eerder nog had gepraat op zijn ronde. ‘Hij was nog niet eens met pensioen. Zoiets hakt er altijd in’, vertelt François emotioneel. Voor wie slecht ter been is, zet hij weleens de vuilnisbak buiten. Wie hij goed kent, mag ieder jaar rekenen op een kerstkaartje.

Zweren op de Bijbel Aan de vakantiekaarten ziet François waar de familie op reis is. Op die kaarten stond vroeger ook geregeld een schaarsgeklede dame. Zo’n kaart bleef in zijn beginjaren al eens weken in het postkantoor ‘hangen’ voor ze bij de bestemmeling belandde. Wat in een envelop zit, is een ander verhaal. ‘Toen ik begon, moest ik op de bijbel zweren dat ik het briefgeheim

Kort. INDUSTRIE

Drie op de tien machines liggen stil Ook jonge mensen missen het contact met een vaste postbode ¬ POSTBODE FRANÇOIS

zou bewaren.’ François houdt zich er nog altijd aan. ‘Ik heb mensen nooit anders bekeken omdat ze een brief van de politie of een deurwaarder kregen. Er is al miserie genoeg in de wereld.’ Zelfs aan zijn vrouw vertelt hij nooit wie wat kreeg. En dan zijn er de pakjes. ‘30 jaar geleden was ik slechtgezind als ik twee pakjes op mijn fiets moest meesleuren. Nu zijn het er 100 per dag, soms meer, tot grasmaaiers toe.’ Mensen staan daar niet altijd bij stil, geeft hij aan. ‘Ze beseffen niet dat je dat pak moet sorteren, inladen en rondrijden, en als er niemand thuis is, opnieuw inladen in de hoop dat de buren thuis zijn.’

Veilige plaats Soms geven mensen een veilige locatie op om het pakje achter te laten als ze niet thuis zijn. Dat levert soms verrassingen op. ‘Onlangs had een vrouw in de app de tuin opgegeven als veilig plaats. Open ik de tuinpoort, ligt ze daar in haar blootje te zonnen. Oei!’ Ook bij de post moest ondertussen alles efficiënter. Ongeveer de helft van de dorpskantoren verdween. François vertrekt nu vanuit het grote distributiecentrum, samen met een honderdtal andere postbodes. Vroeger bleef de post van het dorp in het dorp: wat ’s ochtends uit de rode brievenbus kwam, lag dezelfde dag nog bij de mensen. Nu gaat alles eerst naar een sorteercentrum. ‘Soms valt er een doodsbrief in de bus van iemand die al twee weken begraven is.’ Efficiënter? ‘Dat zeggen alleen de Excelbestanden.’ François heeft ook de tijd van één baas gekend: de postmeester. ‘Die had zelf nog post rondgebracht en wist wat er op straat gebeurde. Nu heb je twintig bazen voor één facteur’, lacht hij een beetje wrang. Het ergste vindt hij dat de mensen in de straat bijkomstig zijn geworden. ‘Vroeger waren zij onze klanten, nu zijn dat de bedrijven die ons hun pakjes laten leveren.’ Dat ook jonge mensen hun vaste postbode missen, verraste hem nog onlangs. ‘Ook zij zeggen me dat ze het contact met een vaste postbode missen.’ Op het stuk van zijn ronde dat hij al jaren doet, kennen de mensen hem nog wel. Sommigen sturen hem zelfs op een vrije dag een bericht via Facebook: of hij dat pakje morgen bij de buren kan zetten? ‘Ik ga dat voor mijn mensen blijven doen.’ *François is een schuilnaam.

De industriële bezetting in ons land staat op het laagste niveau sinds de coronacrisis. De capaciteits­ bezetting is gezakt naar 73 procent in het derde kwartaal van 2026. Sinds het begin van de metingen stond het niveau zelfs nog maar vier keer eerder lager dan nu. Dat meldt De Tijd op basis van gegevens van de Nationale Bank van België (NBB). De impact van de onderbezetting is volgens de analyse van de NBB nu al zichtbaar. Sinds eind 2022 zijn al bijna 27.000 industriële jobs verloren gegaan. Alleen al in het afgelopen jaar verdwenen meer dan 8.000 arbeidsplaatsen in de industrie. Patrick Vandenberghe, voorzitter van ACVBIE, en Lieve De Preter, voorzitter ACV-CSC METEA, vragen daarom een duurzaam geïntegreerd industriebeleid op Vlaams, federaal en Europese niveau. ‘De industrie creëert niet alleen directe tewerkstelling, maar ook duizenden jobs bij toeleveranciers en dienstverleners. De capaciteit die verloren gaat komt niet meer terug. In het kader van strategische autonomie moet de maakindustrie verankerd en beschermd worden. Daarvoor zijn een toekomstgericht energiebeleid en inzetten op circulaire economie de sleutel tot succes. Bovendien moeten we investeren in de werknemers van morgen door het aanbieden van opleiding, omscholing en versterking van technische competenties centraal staan in het beleid.’

OPROEP

Deel uw ervaringen met langdurige arbeidsongeschiktheid als gevolg van een psychosociale aandoening De studiedienst van CM is op zoek naar vrouwen tussen 35 en 44 jaar die hun ervaringen willen delen over langdurige arbeidsongeschiktheid (invaliditeit) als gevolg van een burn-out, depressie of angststoornissen. De gesprekken vinden plaats in het kader van een focusgroep van ongeveer 1,5 uur. Ze zullen plaatsvinden in Schaarbeek op donderdag 26 november (’s ochtends of ’s middags). De gesprekken kunnen ons helpen beter te begrijpen waarom zoveel vrouwen te maken hebben met langdurige arbeidsongeschiktheid als gevolg van psychosociale aandoeningen. Wil je deelnemen? Mail uiterlijk 10 november naar o&o@cm.be zodat je een voorinschrijvingsformulier kunt ontvangen.

VACATURES

CM zoekt: Directeur Reward, Digital & Organisation Schaarbeek ~ www.cm.be/jobs

VISIE ¬ 17

Jouw regio. West-Vlaanderen

‘Een begroting wordt tijdens de opmaak te vaak bekeken als een technisch document, maar achter elke lijn en achter elke bespa­­ring zit een mens die de gevolgen van deze begroting voelt in het dagelijkse leven. De vraag moet altijd zijn: bij wie komt de rekening terecht? Wat betekent dit nu echt voor de mensen die er de gevolgen van zullen dragen? Het is onder andere onze rol als vakbond om die mensen een gezicht te geven’, aldus Vermorgen.

Vraag het aan Ann:

Militanten in gesprek met ACV-voorzitter Ann Vermorgen De politieke actualiteit kent voor werknemers en vakbonden heel wat uit­­dagingen. Iedereen wordt geconfronteerd met besparingen, dalende koopkracht, toenemende flexibiliteit en onzekerheid over de toekomst van onze sociale zekerheid. Redenen genoeg voor ACV West-Vlaanderen om nationaal ACV-voorzitter Ann Vermorgen uit te nodigen voor een bijzonder gesprek. Geen klassieke speech of presentatie, maar een open gesprek met de West-Vlaamse militanten. ¬ Tekst Judith Deryckere

A

nn opende de avond met een scherpe analyse van de actua­liteit. Volgens haar dreigt het politieke debat vandaag te vaak te verzanden in cijfers en begrotings­doel­stellingen, terwijl de

18 ¬ VISIE

concrete gevol­gen voor mensen naar de achtergrond ver­dwij­­nen. De politiek verliest steeds meer de voeling met de realiteit en dat zorgt ervoor dat extremen aan terrein kunnen winnen.

Volgens de ACV-voorzitter worden veel besparingen voorgesteld als onver­mijdelijk, terwijl er wel degelijk politieke keuzes achter schuilgaan. Besparingen in de gezond­ heidszorg leiden tot nog langere wachtlijsten, hogere kosten voor patiënten en een stijgende werkdruk voor het per­­soneel. Ook werknemers die ziek worden, voelen steeds vaker wantrouwen en moeten meer dan vroeger bewijzen dat ze effectief arbeidsongeschikt zijn. Niemand twijfelt over het feit dat er werk aan de winkel is om de begroting van ons land op orde te krijgen. Maar er zijn wel degelijk alternatieve scenario’s waaruit de politiek kan kiezen. Daarom verzet het ACV zich tegen het idee dat besparen op werknemers, zieken en gepensioneerden de enige oplossing zou zijn. Er zijn alternatieven.

Een alternatief voor de begroting Vanuit het publiek kwam de vraag hoe deze alternatieve begroting van het ACV er dan precies uitziet. Ann maakte duidelijk dat het ACV al heel wat alternatieven naar voren heeft geschoven. Ze verwees naar fiscale hervormingen uit het verleden die volgens verschillende analyses hebben geleid tot een onderfinanciering van de sociale zekerheid in ons land: ‘Je kan toch niet zomaar zelf eerst de inkomsten verlagen om dan te zeggen dat er geen geld meer is voor sociale bescherming. Door hervormingen in het verleden zorgde de politiek zelf voor die daling van de inkomsten. Deze daling willen ze nu opvangen door stap voor stap onze sociale zekerheid uit te hollen. Dat is de logica van starve the beast.’ Het ACV pleit daarom voor een rechtvaardigere fiscaliteit. Daarbij wordt onder meer gekeken naar het wegwerken van fiscale

Daarnaast blijft het behoud van de automatische indexering een absolute prioriteit. ‘Wie aan de index raakt, raakt rechtstreeks aan de koopkracht van werknemers’, laat Ann weten.

Wegen op de politiek Dat er alternatieven zijn, dat is ondertussen duidelijk. Maar hoe overtuig je ook de politiek van het belang van deze alternatieven? Hoe gaat de vakbond vandaag met hen in gesprek? Volgens Ann gebeurt dat via verschillende kanalen. Het ACV overlegt in organen zoals de Nationale Arbeidsraad en de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, onderhoudt contacten met politieke partijen en voert gesprekken met regeringsleden. Daarbij probeert de vakbond niet alleen cijfers, maar vooral ook verhalen van mensen op tafel te leggen.

Wie aan de index raakt, raakt rechtstreeks aan de koopkracht van werknemers ¬ ANN VERMORGEN

voorwaarden. Terwijl flexi-jobs oorspronkelijk bedoeld waren als een uitzondering, dreigen ze vandaag steeds meer een structureel onderdeel van de arbeidsmarkt te worden.’ Dat heeft gevolgen voor de sociale zekerheid, maar ook voor de arbeids­ verhoudingen op de werkvloer. Werk­ nemers met verschillende statuten werken steeds vaker naast elkaar, terwijl het principe van gelijk loon voor gelijk werk onder druk komt te staan. ‘We wijzen zeker niet met de vinger naar flexi-jobbers zelf. Zij maken gebruik van de mogelijkheden die het beleid creëert. Onze kritiek richt zich op de beleidskeuzes achter het systeem en de impact op onze sociale zekerheid.’

De vakbond van morgen Tot slot werd er vooruitgeblikt naar de toekomst. Zal de vakbond er binnen vijftien jaar nog hetzelfde uitzien? De arbeidsmarkt verandert snel, nieuwe werkvormen ontstaan en werknemers verwachten andere vormen van dienst­ verlening en ondersteuning laat Ann weten. Toch blijft de kern van het vak­ bondswerk dezelfde: ‘We zullen misschien andere instrumenten gebruiken, maar onze waarden veranderen niet. Onze opdracht blijft onveranderd: werknemers organiseren, mensen verbinden, solida­ riteit versterken en een tegengewicht vormen wanneer sociale rechten onder druk komen te staan.’ Of zoals een van de conclusies van de avond luidde: een vakbond maak je niet van achter een computerscherm. Een vakbond leeft dankzij mensen die zich engageren op de werkvloer, luisteren naar collega’s en samen het verschil willen maken.

Toch erkende ze dat de relatie tussen de politiek en middenveldorganisaties de afgelopen jaren veranderd is. ‘De afstand tussen politiek en middenveld is groter geworden. Vroeger werden organisaties vaker als partners beschouwd. Vandaag moeten we meer moeite doen om gehoord te worden. Dat betekent echter niet dat het ACV zich mag terugtrekken. Integendeel. Door consequent dossiers op te volgen, getuigenissen te verzamelen en maat­ schappelijke druk op te bouwen, blijft de vakbond wegen op het beleid. Sommigen denken dat je aan politiek kan doen zon­­­der ogen en oren … wij geven de men­­sen achter de maatregelen een gezicht.’

Niet tegen flexibiliteit, wel tegen ontsporing Het thema flexi-jobs en de flexibiliteit op de arbeidsmarkt was ook een belangrijk topic van de avond. Ann maakte duidelijk dat het ACV niet tegen flexibiliteit op zich is: ‘De vraag is niet óf flexibiliteit mogelijk moet zijn, maar voor wie en waar deze flexibiliteit werkt en onder welke

Contact. West-Vlaanderen CM in West-Vlaanderen Contacteer ons via 02 204 32 10 of surf naar www.cm.be/contact om ons makkelijk te bereiken. ACV in West-Vlaanderen Contacteer ons via www.hetacv.be/stel-je-vraag of 02 244 30 00. Boek een gesprek via www.hetacv.be/plan-je-contact. Regioredactie Beweging.net West-Vlaanderen, westvlaanderen@beweging.net

VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/west-vlaanderen

achterpoortjes, constructies via managementvennootschappen, een eerlijkere bijdrage van grote vermogens en het kritisch evalueren van subsidies die hun doel voorbijschieten.

Jouw regio. Provincie Antwerpen

Burgers en boeren bouwen samen aan het voedsel van morgen Voedselproductie speelt zich voor veel mensen buiten hun blikveld af. Toch hebben de keuzes die vandaag op onze landbouwgronden worden gemaakt impact op grote maatschappelijke uitdagingen, van klimaat en biodiversiteit tot gezondheid en voedselzekerheid. COMMAAN wil burgers en boeren in de regio Mechelen dichter bij elkaar brengen en samen bouwen aan een duurzaam voedselsysteem. ¬ Tekst Lisa Verrando

W

at als je als burger niet alleen kiest wat er op je bord ligt, maar ook mee bepaalt hoe dat voedsel wordt geproduceerd? Dat is het idee achter COMMAAN, een nieuw initiatief van Klimaan. De burgerbeweging voor klimaat en duurzaamheid in de regio Mechelen wil landbouwgrond in het Hombeeks Plateau en de Brabantse Kouters veiligstellen voor duurzame voedselproductie, samen met burgers, boeren en lokale besturen. Volgens Bart Debruyne, trekker bij COMMAAN, staat landbouwgrond steeds meer onder druk. Tegelijk wordt het voor landbouwers moeilijker om op lange termijn te investeren in een gezonde bodem en duurzame productiemethoden. ‘Voedsel wordt vaak bekeken als een product dat we in de winkel kopen’, zegt hij.

18 ¬ VISIE

‘Maar achter dat voedsel zit een heel systeem. Het gaat over landbouwgrond, gezondheid, biodiversiteit, landschap en gemeenschap. Wij willen die verbindingen opnieuw zichtbaar maken.’

Landbouwgrond als gemeengoed COMMAAN wil landbouwgrond aankopen of veiligstellen en die beheren volgens regeneratieve principes. Dat zijn landbouwmethoden die de bodem versterken,

Voedsel wordt vaak bekeken als een product dat we in de winkel kopen, maar achter dat voedsel zit een heel systeem.

de biodiversiteit verhogen en mee bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Het doel is om die gronden ook op lange termijn toegankelijk en betaalbaar te houden voor boeren die duurzaam willen werken. COMMAAN is geen klassiek landbouwproject, maar vertrekt vanuit het idee dat landbouwgrond niet alleen belangrijk is voor landbouwers, maar voor de hele samenleving. Daarom wil het initiatief burgers actief betrekken. In de toekomst zullen inwoners mee kunnen investeren in landbouwgrond en zo rechtstreeks bijdragen aan de productie van lokaal voedsel. Zo ontstaat een gedeelde verantwoordelijkheid voor de grond waarop ons voedsel groeit. ‘Burgers kunnen mee zuurstofruimte creëren voor boeren’, zegt Bart. ‘Wij willen tonen dat voedselproductie niet iets is dat ver van ons af staat. Het gaat ons allemaal aan.’

Meer dan voedsel alleen COMMAAN kijkt breder dan de opbrengst van een veld. Volgens Bart heeft een duurzaam voedselsysteem ook gevolgen voor onze gezondheid, sociale verbondenheid en de kwaliteit van onze leefomgeving.

Op de Turnhoutse Stadsboerderij groeien niet alleen groenten, maar ook ideeën over hoe we in de toekomst met voedsel kunnen omgaan. In zelfoogsttuin PlukGeluk komen producenten en consumenten opnieuw dichter bij elkaar. Morgenmakers baat er op de Stadsboerderij van Turnhout zelfoogsttuin PlukGeluk uit. Leden oogsten er hun eigen groenten en herontdekken het ritme van de seizoenen. Ze ervaren hoeveel kennis, zorg en vakmanschap nodig zijn om gezond voedsel te produceren. De tuin brengt ook mensen samen: ze komen er niet alleen om groenten te oogsten, maar ook om ervaringen te delen. Voor Morgenmakers is voedsel bovendien een hefboom voor sociale inclusie. Op de tuin kunnen mensen werkervaring opdoen, talenten ontwikkelen en opnieuw aansluiting vinden bij de arbeidsmarkt. Zo groeien tussen de groentebedden ook zelfvertrouwen en toekomstperspectief.

Bart Debruyne van COMMAAN: Wij willen tonen dat voedselproductie ons allemaal aangaat.

PlukGeluk staat niet op zichzelf. ‘Vanuit de Stadsboerderij maken we deel uit van Grondgenoten, een netwerk van Kempische bioboeren dat werkt aan een sterke regionale voedselcultuur’, klinkt het. ‘Die samenwerking sluit aan bij onze ambitie om verder te groeien dan de zelfoogsttuin alleen. Met onze landbouwactiviteiten én onze eigen horeca zien we kansen om een brug te slaan tussen producent en consument. Lokale verwerking, wassen en snijden van groenten, logistiek en afzet zijn noodzakelijke schakels in een sterke korte keten waarin meer waarde in de regio blijft.’ Via Bioregio Noorderkempen zoekt Morgenmakers samen met tal van partners naar manieren om die regionale voedselketen verder uit te bouwen. De Stadsboerderij is een plek waar duurzaamheid, solidariteit en ondernemerschap samenkomen, en waar de voedseltransitie heel concreet vorm krijgt.

Het project wil daarom niet alleen de economische waarde van landbouw belichten, maar ook de maatschappelijke betekenis van gezonde bodems, lokaal voedsel en een waardevol landbouwlandschap. Daarom werkt COMMAAN aan samenwerkingen tussen burgers, landbouwers, organisaties en lokale besturen.

~ www.plukgeluk.be ~ www.morgenmakers.be ~ www.stadsboerderijturnhout.be

Iedereen kan mee het verschil maken Je hoeft geen landbouwer te zijn om bij te dragen. Volgens Bart begint verandering vaak bij bewustwording. ‘Mensen kunnen zich afvragen waar hun voedsel vandaan komt, welke keuzes ze maken en welke waarde ze geven aan gezonde voeding. Maar ze kunnen in de toekomst ook heel concreet betrokken raken bij COMMAAN en mee investeren in landbouwgrond.’ De ambitie is groot: een groeiend netwerk van landbouwgronden waar duurzame landbouw kan floreren, gedragen door een gemeenschap van betrokken burgers én boeren.

~ Meer informatie over het project vind je op klimaan.be/commaan

boer Jeroen van Morgenmakers

CONTACTEER JOUW REGIO ACV provincie Antwerpen ¬ 02 244 30 00 CM provincie Antwerpen ¬ 02 204 32 10 beweging.net provincie Antwerpen ¬ 014 40 31 51 VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/antwerpen

In Turnhout groeit meer dan voedsel

Jouw regio. Vlaams-Brabant en Brussel

OKRA viert 70ste verjaardag met verbindende vlag. OKRA bestaat 70 jaar. Ook het streekpunt Brussel, Halle, Vilvoorde viert die verjaardag in 2026. Om dat te doen, bedacht de ouderenvereniging een verbindend initiatief: een feestelijke vlag die langs alle trefpunten in de streek reisde. Eind oktober kwam de vlag aan in Tervuren, waar ze tot 2027 wordt bewaard. ¬ Tekst Kaat Wouters ¬ Foto Ingrid Van Kerckhove, OKRA Vlaams-Brabant en Brussel

D

it jaar worden er in onze regio twee OKRA-verjaardagen gevierd: die van OKRA en die van OKRA Brussel, Halle, Vilvoorde. Een beetje verwarrend misschien, want is OKRA dan niet OKRA? Ja en nee. OKRA ontstond op lokaal niveau, waar groepen mensen zich verenigden. Later sloten die groepen zich ook op regionaal en provinciaal niveau bij elkaar aan. Zo groeide uit tal van lokale initiatieven één grote organisatie, met verschillende ontstaansdata.

Een vlag die verbindt

OKRA vzw, het geheel van álle OKRAgroepen, viert haar 70ste verjaardag op 19 november in de AFAS Dome met een groot evenement. Bijna 10.000 leden en sympathisanten verzamelen voor een exclusieve show van ‘Night of the Proms’ met Bart Peeters als speciale gast. Het belooft een groot feest te worden, met ontmoeting, samenzijn en genieten als centrale thema’s.

Die reisde van Alsemberg helemaal naar het andere uiteinde van de streek, in Tervuren. Ze hield halt in ieder trefpunt, waar ze telkens met veel enthousiasme werd onthaald. Om deze tocht te maken haalden de vrijwilligers alles uit de kast: van grote wandelingen tot fietstochten, een busrit of zelf paard en kar. Niets was te veel om de vlag in een volgend trefpunt te krijgen.

In de aanloop naar het event organiseerde OKRA onder meer danslessen en, mode­ shows…

‘Bij de start was het nog spannend: zou iedereen wel meedoen? Maar het is een groot succes geworden. Ieder trefpunt

Ook OKRA streekpunt Brussel, Halle,Vilvoorde wordt 70 jaar in 2026. Een tweede groot evenement organiseren is wat vreemd, want uiteraard gaan ook alle trefpunten uit die regio mee dansen in de AFAS Dome. Dus zochten ze naar een initiatief dat helemaal bij de streek paste en waaraan elk trefpunt kon deelnemen. Het resultaat werd een verbindende activiteit: de vlag van 70 jaar OKRA.

deed zijn uiterste best om er iets moois van te maken. De creativiteit en de warmte hebben mij echt geraakt. OKRA: da’s verbinding. Da’s het samen doen. En

‘Weet je wat het leukste was aan deze activiteit? Die verbinding. Vrijwilligers van overal die elkaar ontmoeten en iets leuks voor elkaar voorzagen. Mensen die elkaar niet vaak of zelfs nog nooit hadden gezien, maar waar de ontmoetingen voelden als thuiskomen bij elkaar. Dat was hartverwarmend. Dat geeft energie.’ ¬ KARINE ROMBAUTS

18 ¬ VISIE

Het nieuwe schooljaar is alweer en tijdje bezig. Voor sommige laatstejaarsleerlingen uit het middelbaar onderwijs lonkt straks de arbeidsmarkt. Maar wat weten ze eigenlijk over wat hen daar te wachten staat? Verrassend weinig, zo blijkt. ‘Wat doet de VDAB voor jou en ben je verplicht om je aan te sluiten bij een ziekenfonds? Dat zijn vragen waarop leerlingen het antwoord meestal niet kennen’, vertelt Filip Bellemans van ACV Vlaams-Brabant. ‘Vraag maar eens aan een klas hoeveel dagen verlof ze verwachten bij hun eerste werkgever of hoe hoog hun eerste loon wordt… Je zal verbaasd staan van de uiteenlopende antwoorden die je krijgt.’

Wegwijs in de wereld van werk Het zijn vragen waar jongeren vroeg of laat mee te maken krijgen, maar waarop het antwoord lang niet altijd vanzelfsprekend is. Daarom trekt Jong ACV ook dit schooljaar terug naar de klas om jongeren tijdens gratis lessen en workshops al vóór hun eerste werkdag wegwijs te maken in de wereld van werk. ‘Die onderwerpen zitten niet in het standaardlessenpakket van scholen’, legt Bellemans uit. ‘Veel leerlingen verlaten het secundair onderwijs zonder veel kennis van arbeidscontracten, loonfiches, vakantie, sociale zekerheid, belastingen of hun rechten en plichten als werknemer. Terwijl die kennis wel belangrijk is. Daarom willen we scholen en leerkrachten ondersteunen met onze gratis schoolverlaterslessen en informatiesessies. Onze lessen zijn maatschappelijke vorming.’ dat heeft streekpunt Brussel, Halle, Vilvoorde voor mij ook echt bewezen.’ – Karine Rombauts, voorzitter streekpunten Brussel, Halle, Vilvoorde

De bedoeling is ook jongeren weerbaar te maken en ze de nodige kennis mee te geven vóór er iets misloopt op hun eerste werkplek. Wie vooraf zijn rechten én plichten kent, staat sterker.

Ontmoeting centraal

Eerste hulp bij afstuderen

De vlag doorgeven, gebeurde op een manier die past bij OKRA: met warmte en plezier. Op de ene plek werd samen een koffie gedronken, op de volgende sloot de delegatie aan bij een dansfeest of een boeiende lezing. De ontmoeting tussen vrijwilligers stond centraal daarvoor werd geen moeite gespaard.

‘Eerste Hulp Bij Afstuderen’ is een van de lessen die leerkrachten opvallend vaak aanvragen. Ook jongvolwassenen in het tweedekansonderwijs kunnen die les volgen. Daarnaast kan Jong ACV specifieke sectorinformatie koppelen aan de studierichting van de leerlingen, bijvoorbeeld bij duaal leren.

Eind oktober bereikte de vlag haar laatste trefpunt. Trefpunt Tervuren bewaart de vlag nu tot 2027. Want… in 2027 zijn de streekpunten Hageland, Dijle en Demer 70 jaar oud. En ook zij kijken ernaar uit om de vlag ook langs al hun trefpunten te laten reizen.

~ https://okra.be

De scholenwerking van ACV richt zich niet alleen op schoolverlaters. Lessen over fiscaliteit of sociaal overleg kunnen een meerwaarde zijn voor alle leerlingen in het secundair onderwijs en worden op aanvraag ook in het hoger onderwijs gegeven. Voor wie verder wil studeren, zijn er sessies over studentenwerk.

Geen theoretisch praatje De lessen zijn een succes. Bellemans: ‘We vullen duidelijk een leemte in. Leerlingen krijgen van ons iets mee wat niet in hun schoolboek staat: een eerste handleiding voor de wereld van werk.’ Ook de leerlingen zelf reageren enthousiast. Ze waarderen dat het geen theoretisch praatje is, maar dat er echt met hen aan de slag wordt gegaan. ‘En natuurlijk vinden ze het leuk dat er eens een ander gezicht voor de klas staat. Bovendien gaat het over geld en inkomen, en dat boeit jongeren nog altijd.’ ~ Wil je meer informatie over de schoolverlaterswerking van ACV? Neem een kijkje op www.hetacv.be/scholenVlaamsBrabant of stuur en mailtje naar filip.bellemans@acv-csc.be

VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/vlaams-brabant

De scholenwerking van ACV vult een leemte op

Jouw regio. Limburg

Kleine initiatieven, grote impact Ontwikkelingssamenwerking staat in Europa steeds meer onder druk. Ook provincie Limburg besliste om haar steun aan internationale solidariteit te wijzigen. Voor vele Limburgse vierde pijlerorganisaties is dat een zware klap. Nochtans zijn deze lokale initiatieven van onschatbare waarde, zeggen professoren Sara Kinsbergen (Radboud Universiteit) en Itamar Shachar (UHasselt). Tekst Carien Neven ¬ Foto Liesbeth Driessen (UHasselt)

S

ara Kinsbergen doet al twintig jaar onderzoek naar vierde pijlerorganisaties in Europa, Afrika en Azië. Tijdens de Fair Trade Week aan UHasselt gaf ze een duidelijke waarschuwing: ‘Wereldwijd zien we de grootste besparingen ooit op ontwikkelingssamenwerking. Maar ook het maatschappelijk draagvlak voor inter­ nationale solidariteit staat onder druk.’

‘Vierde pijlerorganisaties zijn de lokale ambassadeurs van solidariteit’, stelt ze. ‘Via ontmoetingen, acties en langdurige partnerschappen maken ze duidelijk dat mondiale uitdagingen zoals klimaat­ verandering, ongelijkheid of armoede ook ons raken. Ze brengen een complexe wereld dichter bij mensen en houden het gesprek over solidariteit levend.’

Persoonlijke betrokkenheid

Niet alleen projecten in het Zuiden komen in de verdrukking, ook hier dreigt het gesprek over mondiale verantwoordelijkheid stil te vallen. 18 ¬ VISIE

Volgens Kinsbergen wordt hun waarde nog te vaak onderschat: ‘Vrijwilligers­ initiatieven worden soms weggezet als amateuristisch, terwijl onderzoek net aantoont dat hun persoonlijke betrokkenheid een grote kracht is. Langdurige relaties met partners in het Zuiden zorgen voor vertrouwen, continuïteit en impact. Bovendien blijven vrijwilligers zich inzetten, ook wanneer subsidies verdwijnen.’

Mensen verbinden over grenzen heen Ook Itamar Shachar, professor aan de School voor Sociale Wetenschappen bij UHasselt en actief bij Een Andere Joodse Stem, benadrukt het belang van grass­ roots-initiatieven. ‘Deze projecten maken mensen geïnteresseerd in wat er elders in de wereld gebeurt. Ze versterken niet alleen de solidariteit, maar ook het be­ wustzijn van onze verbondenheid met andere samenlevingen.’ Volgens Shachar ontstaan vanuit de su­ perdiverse samenleving nieuwe vormen van internationale solidariteit. ‘Mensen met wortels in andere delen van de we­ reld zetten zich in voor hun gemeenschap van herkomst en brengen tegelijk hun verhaal naar Vlaanderen.’ Als voorbeeld verwijst hij naar Palestij­ nen uit Gaza die vanuit Limburg steun organiseren voor mensen ter plaatse. ‘Zulke acties helpen bij concrete noden, maar verbinden ook mensen over gren­ zen heen. Ze maken mensen bovendien bewuster van de internationale rol van overheden en bedrijven en roepen hen op om aangepaste acties te ondernemen.’ ‘Het zorgt ervoor dat internationale soli­ dariteit geen abstract begrip blijft,’ zegt

Technologie werkt pas als ze bij mensen past Eva Proost werkte als studente sociale wetenschappen mee aan Solar Cookers For All, een samenwerking tussen UHasselt en de universiteit van Lubumbashi, in het kader van de INT3 trajecten. Tijdens een verblijf van drie weken in Lubumbashi onderzocht ze hoe koken op zonne-energie kan aansluiten bij de gewoonten en behoeften van de lokale bevolking. EVA ¬ ‘Binnen het sociale team focuste ik me op de menselijke en culturele kant van het project. Uit gesprekken bleek bijvoorbeeld dat gezinnen vaak met meerdere potten tegelijk koken, terwijl de solar cooker maar plaats biedt aan één pot.’ Zo ontdekte Eva hoe belangrijk het is dat een technologische oplossing niet alleen technisch goed werkt, maar ook past bij het dagelijkse leven van de gebruikers.

Shachar. ‘Het is ook een misvatting dat klein en vrijwillig automatisch amateu­ ristisch betekent. Veel van die initiatie­ ven beschikken over een enorme kennis van de regio’s en gemeenschappen waar­ in ze werken. Hun kracht zit juist in die directe betrokkenheid.’

Verminderde aandacht voor internationale solidariteit Beide professoren waarschuwen voor de gevolgen van het afbouwen van steun. Niet alleen projecten in het Zuiden komen in de verdrukking, ook hier dreigt het gesprek over mondiale verantwoordelijk­ heid stil te vallen. Kinsbergen verwijst naar Nederland, waar na het verdwijnen van steunstructuren ook de aandacht voor internationale solidariteit in het publieke debat verminderde.

Ook persoonlijk veranderde het project haar blik. ‘Ik leerde minder snel te oordelen over bijvoorbeeld stiptheid, omdat omstandigheden zoals chaotisch verkeer het moeilijk kunnen maken om op tijd te komen. Ook vanzelf­ sprekendheden zoals elektriciteit en afvalophaling ging ik anders bekijken.’ Vooral de samenwerking over culturele grenzen heen blijft haar bij: ‘Mensen met verschillende achtergronden en ervaringen kunnen veel van elkaar leren wanneer ze samen aan een gemeenschappelijk doel werken. Durf uit je vertrouwde omgeving te stappen en sta open voor het onbekende.’ ~ Meer info: https://www.uhasselt.be/int3

Visie had een boeiend gesprek met Eva Proost over haar ervaringen in dit project. Je kunt dit integrale gesprek lezen via visie.net/limburg of scan de QR-code hiernaast.

Nochtans hebben we die dialoog meer dan ooit nodig, besluiten ze: ‘Klimaatver­ andering, oorlog, migratie en ongelijkheid houden zich niet aan grenzen. Daarom verdienen vierde pijlerorganisaties erken­ ning als volwaardige spelers van het mid­ denveld. Zij maken van internationale solidariteit geen beleidswoord, maar een dagelijkse praktijk van ontmoeting, en­ gagement en verbondenheid. En dat is vandaag misschien wel waardevoller dan ooit.’ CONTACTEER JOUW REGIO limburg@beweging.net VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/limburg

professoren Sara Kinsbergen (Radbout Universiteit) en Itamar Shachar (Uhasselt) benadrukken de kracht van directe betrokkenheid in internationale solidariteit.

De samenwerking met studenten van de universiteit van Lubumbashi was daarbij bijzonder waardevol. Hun kennis van de lokale context zorgde voor nieuwe inzichten. Een sketch over de gezondheidsproblemen van traditionele kookmethoden toonde Eva bovendien hoe belangrijk het is om de doelgroep zelf te betrekken en naar hun ervaringen te luisteren.

Jouw regio. Oost-Vlaanderen

Je energiefactuur zelf in handen nemen Oorlogen en geopolitieke spanningen maken dat energieprijzen onvoorspelbaar geworden zijn. ‘Volatiel’ heet dat dan, al kan je gerust ook spreken over ‘stijgend’. Maar ook in woelige tijden als deze kunnen lokale verankering en productie voor meer stabiliteit zorgen. Jan De Pauw, projectmanager Ecopower, en Filip Smet, eerste schepen in Eeklo, vertellen over Power Up. Met dit project sloegen Ecopower en de stad de handen in elkaar om lokale energie toegankelijk te maken voor mensen die het financieel moeilijk hebben.

sen die het financieel moeilijk hebben. Dat is niet eenvoudig: kwetsbare gezinnen bereik je niet zomaar vanzelf. Veel mensen hebben al negatieve ervaringen achter de rug en zijn wantrouwig. Daarom hebben we sterk ingezet op persoonlijke begeleiding. We wilden mensen niet alleen helpen besparen, maar hen ook meer grip geven op hun energieverbruik.’

¬ Tekst Johan Vyverman ¬ Foto Ecopower

Vertrouwen

JAN ¬ ‘Windenergie was in het jaar 2000 nog helemaal nieuw. Toen al stelde Eeklo als eerste stad in België een windplan op. De vraag was hoe windenergie een streekproduct kon worden. Het antwoord was: via burgerparticipatie. In tegenstelling tot grote energiebedrijven had Ecopower, een coöperatie met 100% burgerparticipatie, daar ervaring mee. Hun boodschap sprak me onmiddellijk aan: “Wij gaan hier twee windturbines bouwen op gronden van de stad. Dat worden niet onze windturbines, maar jullie windturbines. En we zoeken gezinnen die willen deelnemen.”’ ‘De windturbines waren dus volledig van de burgers. Mensen werden geen klant van een energiebedrijf, maar mede-eigenaar. Tot vandaag is dat zo. Zeventig procent van onze leden heeft maar één aandeel, terwijl negentig procent stroom

18 ¬ VISIE

afneemt. Mensen stappen niet in voor het dividend, maar omdat ze hun energiefactuur zelf meer in handen willen nemen.’ FILIP ¬ ‘Die gedachte sloot perfect aan bij Power Up. Dankzij Europese middelen kon de stad Eeklo samen met andere steden onderzoeken en experimenteren hoe lokaal opgewekte hernieuwbare energie ook toegankelijk kon worden voor men-

De energietransitie moet voor iedereen werken, en niet alleen voor wie het zich gemakkelijk kan veroorloven. ¬ JAN DE PAUW

JAN ¬ ‘Zeker tijdens de energiecrisis van 2022 hebben we gezien hoe waardevol dat is. Terwijl de marktprijzen sterk schommelden, bleef onze prijs veel stabieler omdat een groot deel van de energie lokaal wordt geproduceerd. Toen merkten mensen dat het systeem werkt en groeide hun vertrouwen en vaak ook hun interesse. Ze begonnen vragen te stellen over isolatie of zonnepanelen. Zodra mensen betrokken raken, gaan ze heel anders naar energie kijken.’

In 2023 was Power Up één van de winnaars van de European Social Innovation Competition. Schepen Filip Smet mocht de prijs in ontvangst nemen. (foto) En op 15 oktober won Ecopower de Cooperatives Europe ‘Stewardship Award’ omdat ze ondanks hun groei trouw blijven aan de coöperatieve principes.

Gespreid betalen

JAN ¬ ‘Niet iedereen kan zomaar 250 euro investeren. Precies daarom werken we met sociale aandelen. We ontwikkelden een systeem waarbij de stad dat aandeel voorfinanciert voor de deelnemers. Die betalen dat terug via een klein bedragje op hun maandelijkse energiefactuur. Zo worden ze mede-eigenaar en dat maakt echt een verschil. Wanneer mensen voelen dat ze deel uitmaken van een project, ontstaat er meer engagement.’

FILIP ¬ ‘Voor mij heeft Power Up vooral bevestigd dat de energietransitie sociaal rechtvaardig moet zijn. Je kunt de beste technologische oplossingen hebben, maar als een deel van de bevolking niet mee kan, creëer je nieuwe ongelijkheden.’ JAN ¬ ‘Dankzij de coöperatieve windturbines in Eeklo heeft Ecopower een enorme sprong kunnen maken. Toen ik 25 jaar geleden lid werd, was ik lid nummer 300. Vandaag hebben we 73.000 coöperanten en zijn we actief in heel Vlaanderen. Ik geloof meer dan ooit in het coöperatieve model. Het gaat niet alleen over energie produceren, maar ook over energie delen. We blijven ook zoeken naar extra voordelen. Zo zien we vandaag dat de combinatie van deelnemen aan een energiegemeenschap en gratis stekkerzonnepanelen een extra besparing kan opleveren.’

FILIP ¬ ‘Lokale besturen, sociale organisaties en energie-experts moeten elkaar vinden. Dat vraagt tijd, maar de ervaring leert dat het de moeite waard is.’ JAN ¬ ‘Uiteindelijk blijft het doel eenvoudig: ervoor zorgen dat de energietransitie voor iedereen werkt, en niet alleen voor wie het zich gemakkelijk kan veroorloven.’

~ Meer info over Power Up vind je op www.eeklo.be/powerup

Voldoende garanties

I

n 2023 tekende Marie Claire Van Hoorebeke in op het Power Up project. Tot vandaag ervaart ze de voordelen. ‘Fijn dat de stad Eeklo dit mogelijk maakt’. MARIE CLAIRE ¬ ‘We zijn doodgewone gebruikers van elektriciteit en we proberen bewust om te gaan met onze energiefactuur. Vroeger deden we mee aan groepsaankopen, maar nadat een leverancier failliet was gegaan, was ons vertrouwen wat geschonden. In 2023 hebben we dan kennis gemaakt met Ecopower.’ ‘Op een cursus hoorden we over het aandeel dat de Stad Eeklo aanbood. Dat sprak ons aan omdat we zo konden genieten van het voordelige elektriciteitstarief. We hebben een

aandeel van 250 euro. We betalen dat in kleine stukjes van enkele euro’s per maand terug. Dat voel je eigenlijk niet. En jaarlijks krijgen we daar ook nog een klein deeltje winst op terug. Maar onze grootste winst zit eigenlijk niet in het aandeel zelf, maar in de lagere prijs die we betalen. Als we ooit zouden uitstappen, krijgen we dat aandeel terugbetaald, en dat stelt ons gerust. We zijn ingestapt omdat dit systeem voldoende garanties biedt.’

‘We vinden het ook goed dat Ecopower veel tips geeft om energie te besparen. We hebben zelfs meegewerkt aan de energiegids. Want we zijn geboren en getogen in Eeklo en ook sociaal bewogen. Daarom willen we ook iets doen voor de stad want het is fijn dat hun steun dit mogelijk maakt.’ ‘Wat ik waardeer aan Power Up is dat je zelf kunt kiezen of het interessant is voor jou. Het is belangrijk dat mensen daar zelf over kunnen beslissen.’

VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/oost-vlaanderen

FILIP ¬ ‘Voor veel deelnemers was die sta­ biele energiefactuur een grote gerust­ stelling. Maar het project ging over meer dan energie alleen. In gesprekken kwa­ men ook wonen, gezondheid en financiële zorgen naar boven. Dat is misschien de belangrijkste les die we hebben geleerd: energiearmoede heeft nooit één oorzaak. Het gaat meestal om een combinatie van inkomen, woonkwaliteit, gezondheid, administratie en toegang tot informatie. Energie is een maatschappelijk verbindend thema.’

ED ITI

E VO OR

LE DE

N VA N

HE T AC

V

E | vol

gen d nR

08.10. 202

6

E XT RA

Wil je Visie graag op papier blijven lezen?

Begr oting

14

| ANT

WE RPE

N | 24

¬ 09 ¬

202 6

| MA AND

ELI JKS

E UIT GAV

Ieder zal heen voeleet n

PB-

bpost

PP BBELG PB 00000 IE(N) -IE(N) 00 PPB-000

BELG B-IQUE BELGIE --BELG IQUE (N) - BEL00000 GIQUE

| AFG

IFT EKA

NTO OR

BRU SSE

LX |

| p80

600 0

|

(zo w mene as het to ch er De Weve , r?)

T EE

N ME

NI NG

VO OR

EE N

WE RE

LD IN

BE WE

Laat het ons dan weten!

GI NG

Onde rz techn oek: ologie de w erkvl op oer

Nach ta kank rbeid en er

Miljoe nenfr met Vlaam aude Oplei s dings verlof

Antw erpen al 71 : Rog jaar ACV-l er is id

0 | 06 00 | p8 ng 82 ar ga

AF GI

FT EK

AN TO

OR BR

US

| ja SE L X

BEL

BEL

PB GIE(N)

UE

GIQ GIQ UE PPN)--BEL BELBPB-GIE( - PP - BELGIQ

| t 00 0 bpos B-000 00000 UE 00 00

ede rmo

uur fact e t n’ ch rwa niet aa e v ‘On kan ik n nu ieke rig z gdu Lan

: ring erva inerUit er ta con ewerk De med park

nd p ra al o

r voo ders en op otou Gro at warm ars a tm klim klimaa r o vo

a van

en: ring spa e be ams enden Vla uiz evaar d n Tie n in g e ban

en erp an Antw elang v tes b im Het lde ru ee ged

We willen zeker zijn dat je Visie nog in de brievenbus wil. Daarom vragen we je om je voorkeur te bevestigen. Alleen zo ontvang je het magazine nog vanaf 2027.

Bevestig je keuze vóór 31 december 2026. Dat kan op twee manieren:

1

Digitaal via QR-code of link Scan de QR-code of vul het eenvoudige onlineformulier in via www.visie.net/bevestig

2

Op papier via invulstrook Vul de strook hieronder in of kleef je gele klever erop en deponeer ze in een brievenbus van ACV of CM.

Let op: er is geen automatische verlenging. Als je je keuze niet bevestigt, stopt je ontvangst van Visie vanaf 2027.

Ja,

ik ben fan van Visie en ik blijf het magazine graag op papier ontvangen vanaf 2027.

Voornaam Familienaam Geboortedatum Adres

Of plaats hier je gele klever

West-vlaanderen

15

| AN

TW ER

PE N

|

¬ 8 ¬ 10

20 26

| MA

AN DE

LIJ KS

E UI TG

AV E

| vo

lg en

d nR

02 5.11.2

6

ME BL AD