VISIE 13 - 03 september 2026

| LIMBURG | 4 ¬ 09 ¬ 2026 | MAANDELIJKSE UITGAVE | volgend nR 8.10.2026

BL AD ME T EEN MENING VOOR EEN WERELD IN BEWEGING

BELGIE(N) - BELGIQUE

bpost

00000 B-00000 PB- PP B-

BELGIE(N) BELGIQUE BELGIE(N) --BELGIQUE PBPP B- 00000

| AFGIFTEKANTOOR BRUSSEL X | jaargang 82 | p806000 |

13

De zomer van bosbranden en hittedoden

Exclusief onderzoek Vlaming blij met publieke diensten

Dokter en andere zorg zonder factuur

Frank Deboosere: ‘Een betere toekomst is mogelijk’

Limburg Jeugdhulp: alternatief voor uithuisplaatsingen

Empathie voor beginners

Foto: Stu.dio 2 ¬ VISIE

D

eze zomer brandde ons land en brandde Europa.

Bosbranden verwoestten landschappen, de hitte eiste mensenlevens.

Misschien is empathie daarom nog wel onze grootste daad van verzet. Begin gerust klein. Een schaaltje water voor de vogels op een hete dag. Een koel drankje voor de vuilnisophalers.

Zuidelijker probeerden duizenden migranten Europa binnen te komen op zoek naar een beter leven.

Empathie is grondstof voor hoop en hoop is de motor van actie.

In de as van deze verschillende crises, smeult eenzelfde vraag: hoe lang verdragen we nog wat beleidsmakers liever niet zien? Want ondanks de dodelijke hitte ging deze zomer bij vele dames en heren politici de empathiebarometer onder nul.

‘Hoop is niet de overtuiging dat iets goed zal aflopen, maar de zekerheid dat iets zin heeft, ongeacht de uitkomst’, durfde Vaclav Havel optekenen. Dus ja, hoop en empathie hebben zin. We helpen het klimaat, onze gezondheidszorg, onze jeugd, onze oude dag en alles daartussenin niet verder als we

Actueel.

Europees onderzoek

Vlamingen bovengemiddeld tevreden met overheidsdiensten Vlamingen zijn opvallend gelukkig met hun overheidsdiensten en dat sterkt hun vertrouwen in de democratie. Dat blijkt uit Europees onderzoek, waaraan onder meer KU Leuven en beweging.net meewerkten en dat Visie kon inkijken. ¬ Tekst Simon Bellens

I

n het algemeen scoren onze publieke diensten een 6,5 op 10, tegenover een goede 5,5 in andere Europese landen. Daarmee springt Vlaanderen er Europees uit.

Over onze gezondheidszorg zijn we zelfs bijzonder tevreden, terwijl andere Europeanen die net erg negatief beoordelen. Alleen als het om toegang tot huisvesting gaat zijn we negatiever, maar nog steeds beter geluimd dan elders in Europa.

niet steeds opnieuw naar elkaar toe bewegen.

Dat leert een bevraging bij 1.512 Vlamingen, in het kader van het Europese onderzoeksproject naar publieke diensten INVOLVE. Belangrijke kanttekening: ouderen en minder digitaal vaardige mensen waren ondervertegenwoordigd in de bevraging. ‘De media benadrukken vaak hoe slecht het met ons gaat’, zegt KU Leuven-onderzoeker Silke Goubin.

‘Natuurlijk zijn er terechte bezorgd­ heden. Maar die alarmsignalen vinden we meestal niet terug in onze eigen relatie met de overheid.’

Toch bleek een derde van de bevraagden wel uitgesproken ontevreden met de meeste diensten. De tevredenheid neemt bovendien sterk af bij financieel kwetsbare mensen. ‘Ondanks de algemene cijfers, merken we dat er een groep is die helemaal niets meer verwacht van de overheid, noch van andere organisaties’, zegt Michel Debruyne, adviseur bij beweging.net.

‘Dat is toch een aanzienlijke minderheid, die volledig dreigt achter te blijven.’

Dat alles heeft een impact op het vertrouwen in de politiek en de democratie. ‘Over onze democratie en politieke instellingen zijn we veel kritischer, ook in Europees perspectief’, aldus Silke Goubin. ‘Maar we stellen vast dat positieve ervaringen met publieke diensten zorgen voor meer vertrouwen in onze democratie.

De les voor politici is dus duidelijk: blijven investeren in toegankelijke en kwalitatieve diensten loont ook politiek.’

Zolang we leven, hebben we de verdomde plicht elkaar (graag) te blijven zien.

Redactieadres Visie, PB 20, 1031 Brussel ¬ e-mail: info@visieredactie.be ¬ Lezersbrieven lezers@visieredactie.be ¬ Abonnementen www.visie.net/contact ¬ Verantwoordelijke uitgever Liesbeth De Winter ¬ Redactie Djorven Ariën, Simon Bellens, Nils De Neubourg, Dominic Zehnder, Lies Van der Auwera, Lieven Bax, Tinne Van Woensel, Rooni Theeboom, An-Sofie Bessemans, Rachel Michel, Hannah Wellens, Tom Vrancken ¬ Hoofdredactie Thomas Blommaert ¬ Vormgeving Gevaert Graphics ¬ Druk Coldset Printing Partners ¬ Visie verschijnt maandelijks en is inbegrepen in het lidmaatschap van CM, ACV bouw - industrie & energie, ACV-CSC METEA, ACV-Transcom en ACV Voeding en Diensten ¬ De beschrijving van de CM-diensten en -voordelen in deze publicatie heeft enkel een informatieve waarde. Bij twijfel of betwisting gelden enkel de statuten van het ziekenfonds. Meer info: www.cm.be/statuten Julie Hendrickx Devos, Algemeen voorzitter beweging.net

VISIE ¬ 3

Actueel. De economische groei sputtert, de rente stijgt en dan moeten de begrotingsgesprekken

ZIJN WE OPNIEUW DE ‘ZIEKE VAN MAN EUROPA’?

‘We dreigen onszelf de dieperik in te praten’ De Belgische economie groeit het traagst van de hele Eurozone.

Dat belooft zenuwachtigheid nu de rente oploopt en de regering aan begrotingsgesprekken begint. ¬ Tekst Nils De Neubourg en Simon Bellens

H

et voorbije jaar groeide de Belgische economie nog met slechts 0,5 procent. Tegenover het op zichzelf al magere Europese gemiddelde van 1 procent is dat behoorlijk schamel. Het is bovendien de traagste groei van de eurozone. Een groot verschil met nog maar enkele jaren geleden. In 2023 was de Belgische economie nog een van de koplopers van Europa, terwijl de Nederlandse en Duitse economie net kromp.

‘Na een inflatieschok zoals bij de energiecrisis houdt de automatische loonindexering onze koopkracht goed op peil’, zegt politiek econoom Hielke Van Doorslaer.

‘Daardoor was België eerst een van de snelste groeiers. In onze buurlanden vinden loonsverhogingen met vertraging plaats. Gezinnen moesten er eerst het volle gewicht van de inflatie dragen.

Terwijl de groei daar weer wat aantrekt, stokt ze bij ons. Dat viel te verwachten.’

Volgens Van Doorslaer is de situatie dus niet zo dramatisch als sommigen doen uitschijnen. ‘We dreigen onszelf de dieperik in te praten’, zegt hij. Heel Europa worstelt met hoge energieprijzen en industriële naijver tegen China en de Verenigde Staten, toch boekt de Europese industrie de grootste groei in ruim vier jaar tijd, bleek uit een peiling van het onderzoeksbureau S&P Global.

Sneeuwbal Daartegenover staat dat de financiële markten nog meer slecht nieuws hadden voor België. Vanaf augustus moet de

4 ¬ VISIE

Belgische regering 3,8 procent rente betalen als het nieuw geld leent op tien jaar tijd, het hoogste peil sinds 2012. Ook dat ligt hoger dan het Europese gemiddelde van 3,5 procent. Zo dreigen de duurdere rente-aflossingen het begrotingstekort almaar dieper te maken. Commentatoren waarschuwen al voor zo’n rentesneeuwbal, al is dat volgens econoom van de ACV-studiedienst Renaat Hanssens nog voorbarig. ‘De gemiddelde rente die we op onze huidige leningen betalen ligt nog een stuk lager dan 3,8 procent.’

Hoe dan ook belooft dat voor de begrotingsgesprekken die in september van start gaan, waar een nieuwe besparingsronde op de agenda staat, zogezegd voor 10 miljard euro. Maar blindelings besparen is het slechtste dat we kunnen doen, oordeelt econoom Paul De Grauwe.

‘Onze economische groei zou nog verder terugvallen.’

‘Als je in investeringen snijdt omdat je een begrotingstekort hebt, verminder je de groei op termijn en dus ook de toekomstige overheidsinkomsten.

Zo beland je in een vicieuze cirkel. Overheidsinvesteringen, zoals in infrastructuur of nieuwe energievormen, zijn net noodzakelijk om private investeringen mogelijk te maken. Daar ligt de sleutel van de groei. Niet in nog meer lastenverlaging voor bedrijven.’ Meer nog, een kakelverse studie van het toonaangevende onderzoeksinstituut DIW in Berlijn wijst uit dat elke euro die de overheid investeert, meer rendeert dan het kost, en zelfs bijna drie keer zoveel oplevert dan een lastenverlaging.

Naar een nieuwe besparingsronde?

Sinds de energiecrisis voltrok zich een regeringswissel. De regering-De Wever voerde al een streng besparingsbeleid ‘om de begroting op orde te krijgen’. Onder meer de werkloosheidsuitkering werd beperkt in de duur, de ‘welvaartsenveloppe’ waarmee pensioenen en uitkeringen gelijke tred hielden met het algemene welvaartsniveau sneuvelde, en de toegang tot een volwaardig pensioen werd verstrengd. Alles samen goed voor liefst 32 miljard euro tegen het einde van de legislatuur in 2029. Wel legde de regering een groeipad vast van 28,3 miljard euro aan militaire uitgaven.

Met de begroting gaat het desondanks geen haar beter. België heeft met 5,3 procent van het bbp het grootste begrotingstekort van de Eurozone, en dat zou volgens vooruitzichten van onder meer het Planbureau blijven stijgen.

nog beginnen

Opinie Er zijn stemmen die je meteen herkent. Als hobbyzangeres heb ik daar extra aandacht voor. Sommige stemmen doen meer dan zingen. Ze geven woorden aan wat mensen voelen.

Voor miljoenen werknemers was Dolly Parton zo’n stem. ¬ Ann Vermorgen, voorzitter ACV

‘Een slim besparingsbeleid zoekt het evenwicht tussen letten op de uitgaven en de inkomsten voor de overheid op peil houden’, zegt Van Doorslaer. ‘Bij onze inkomsten zit het echte probleem. Het is door allerlei lastenverlagingen, gunstregimes en geringe bijdragen uit vermogen dat de schatkist onder druk staat.’ De recentste vooruitzichten van het Federaal Planbureau tonen dat de evolutie van onze primaire uitgaven, zonder rentelasten dus, niet bijdraagt aan een verslechtering van de overheidsfinanciën.

Dankbaar beeld ‘Onze inkomsten dalen, omdat de belastingbasis erodeert’, legt Paul De Grauwe uit.

‘Daar moet paal en perk aan gesteld worden. De top vijf procent heeft een beduidend lagere belastingdruk dan de modale Belg. We hebben jarenlang niets anders gedaan dan lastenverlagingen gegeven aan bedrijven. Heeft dat de groei bevorderd? Absoluut niet. Het maakt alleen aandeelhouders rijker. We hadden in Europa de hoogste groei tijdens de trentes glorieuses (tussen 1945 en 1975, red.) toen de winstbelasting liefst veertig procent was.’

Betaalden werkgevers in 1996 nog 33 euro aan sociale bijdragen per 100 euro loon, dan is dat nog maar 21 euro vandaag, berekende Denktank Minerva eerder. ‘De uitbreiding van het systeem van de flexi-jobs of van het aantal uren voor jobstudenten creëert moedwillig bijkomende gaten in de sociale zekerheid’, zegt Renaat Hanssens. ‘De grote opdracht voor de regering is om die lekken aan de inkomstenkant te stelpen en de belastingdruk te verschuiven van werk naar vermogen.’

Volgens Paul De Grauwe is het beeld van de zieke man vooral een dankbaar beeld voor de politieke krachten die de welvaartsstaat verder willen uitkleden. ‘Dat is het verhaal van deze regering en de media dragen dat mee uit. Het is ideologisch, dat de staat iets slechts is, een vat vol geldverspilling. Meestal zijn het bedrijfsleiders en economen die daarachter zitten, tot je hen erop wijst hoeveel miljarden de overheid het bedrijfsleven al heeft toegestopt.’

9 to 5

H

aar hit 9 to 5 ging over waardigheid op het werk.

Over mensen die elke ochtend opstaan, hun koffie drinken, gaan werken en hun uiterste best doen, maar toch het gevoel hebben dat erkenning, ademruimte en respect niet vanzelfsprekend zijn.

Eind jaren tachtig gebruikte ik het nummer vaak tijdens vormingen met werkende jongeren in de Vrouwelijke Katholieke Arbeidersjeugd (VKAJ).

Als opener om over werk te spreken en over de combinatie van werk en gezin. Ik was toen heel blij met dat lied, want het zorgde voor herkenbaarheid. Ook Dolly Parton kwam op voor gelijk loon voor gelijk werk.

De wereld is intussen veranderd.

Voor velen bestaat de klassieke nine to five niet meer. We werken met glijdende uren of doen aan telewerk.

Het werk reist met de laptop en de smartphone mee naar huis en nestelt zich soms aan de keukentafel, in de zetel of zelfs op de slaapkamer.

Wat mij daarbij opvalt, is hoe het klassieke idee van duidelijke werkuren bijna verdacht is geworden.

Alsof het ouderwets is om te zeggen: dit is mijn werkdag en daarna begint mijn vrije tijd.

Dat is geen toeval. Want wie vaste grenzen rond arbeidstijd als achterhaald wegzet, maakt het makkelijker die grenzen daarna ook politiek en sociaal af te bouwen.

Flexibiliteit kan een zegen zijn als ze mensen helpt om werk en leven beter te combineren. Flexibiliteit wordt gevaarlijk wanneer ze eenrichtingsverkeer wordt. Wanneer ze vooral betekent dat werknemers zich altijd aan de noden van de werkgever moeten aanpassen.

Wanneer drukke periodes langer, zwaarder en intenser worden, terwijl rust en herstel onzeker blijven.

Wanneer ‘nu wat meer werken en later wat minder’ in de praktijk vooral ‘meer werken’ betekent.

Daarom kijk ik met bezorgdheid naar de plannen om arbeidstijd, zoals de regering-De Wever wil, over een volledig jaar te spreiden. Op papier lijkt dat een technische maatregel. In werkelijkheid gaat het over mensen.

Over lange werkdagen, volle weken, kinderen ophalen, mantelzorg opnemen en vermoeid thuiskomen.

Arbeidstijd is geen rekensom in een Excel. Arbeidstijd is gezondheid. Wie maandenlang pieken moet opvangen, betaalt daar een prijs voor. Arbeidstijd is ook inkomen. Wanneer overuren en toeslagen vervagen in complexe compensatiesystemen dreigt de werknemer uiteindelijk de rekening te betalen.

Modern werk vraagt moderne bescherming. Ja aan werkbaar werk.

Ja aan echte flexibiliteit die vertrekt vanuit wederzijds respect. Maar nee aan systemen die mensen langer laten werken, meer onzekerheid creëren en de grens tussen werk en leven verder uitwissen.

Dolly Parton zong ooit over werknemers met dromen die niemand mocht afpakken. Die boodschap is vandaag even actueel als toen. Wie werkt heeft ook vandaag recht op respect, rust, zekerheid en een eerlijk loon.

Waardig werk is geen nostalgie uit een oud lied. Het is een opdracht voor onze tijd. Daarom organiseren we ons samen en laten we onze stem horen.

Voor gezonde jobs, voor eerlijke lonen, voor tijd om te leven.

VISIE ¬ 5

Cultuur. Een selectie JOBS GERED

1.

Sociaal overleg redt meer dan 1 op de 10 aangekondigde collectieve ontslagen

BOEK

50 jaar Kadoc Kadoc, het Documentatieen Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving, blaast vijftig kaarsjes uit en dat gaat niet onopgemerkt voorbij. Op 4 september is er in Leuven een netwerkdag, met onder andere een toespraak van Khalid Benhaddou.

Diezelfde dag openen twee tentoonstellingen: God op straat. Hoe religie de publieke ruimte vormgeeft en Erfgoedblikken. En ten slotte verschijnt het boek Vloek & zegen, dat pakkende verhalen over de invloed van religie op de samenleving in Vlaanderen bundelt, van 1750 tot vandaag. ~ www.kadoc.kuleuven.be/50jaarkadoc

2.

EXPO

Nooit meer oorlog?

In 2025 zijn de wereldwijde militaire uitgaven tot 2.470 miljard euro gestegen. Het maakt de tentoonstelling Nooit meer oorlog? van journalist Rudi Vranckx en regisseur Joris Vermost relevanter dan ooit.

In de bunkers van Atlantikwall Raversyde in Oostende hoor en zie je het verhaal van mensen die weigerden mee te gaan in geweld.

Een eeuw van moed en tegenspraak. Met als centrale vraag: wat is de impact van protest en activisme, toen en nu?

Sudoku

~ www.raversyde.be/nl/evenementen/ nooit-meer-oorlog

2

8

9 3 1 3

6 ¬ VISIE

3 7 1 6

moeten aanmoedigen deze inspanning te doen.’

Voor het ACV is dat cijfer van tien procent een reden om de procedure te versterken. Om te bepalen of een bedrijf de drempel van een collectief ontslag haalt, telt vandaag enkel wie om ‘economische redenen’ wordt ontslagen mee, en dan nog binnen de zestig dagen. Een bedrijf dat ontslagen over langere tijd spreidt of ze verpakt als een vertrek ‘in onderling akkoord’, ontsnapt aan de regels. ‘Hoe langer die referteperiode, hoe meer collectieve ontslagen omkaderd worden door de wet-Renault en de juiste waarborgen’, aldus Fellahi. Het ACV pleit er bovendien voor om ook onderaannemers bij de procedure te betrekken. Zij blijven nu vaak in de kou staan.

Lees een uitgebreide versie van dit artikel via visie.net

INSTELLINGEN IN GEVAAR

Besparingen brengen beheer sociale zekerheid in

D

4 6 7 5 3 6 5 9 5 7 4 1

6 4 1 2

Neem nu de eerste helft van 2026, waarin 4.539 banen op het spel stonden. Uiteindelijk kregen 4.072 mensen hun ontslag. Dat betekent dat 467 werknemers hun job toch behielden. Achter dat gemiddelde van tien procent schuilen grote verschillen. Chocoladeproducent Barry Callebaut kondigde begin 2024 aan 311 banen te schrappen. Na negen maanden onderhandelen bleven er 150 ontslagen over. ‘Wanneer alle gesprekspartners rond de tafel komen en naar de alternatieven kijken, kunnen veel jobs gered worden’, zegt Alexis Fellahi, juridisch expert bij het ACV. ‘Dat gebeurt helaas niet in alle dossiers. Een versterking van het wettelijk kader zou ondernemingen

e premier krijgt veel post.

Maar vlak voor de zomer ontving Bart De Wever (N-VA) een bijzondere brief. Hij werd ondertekend door de voorzitters van de drie grote vakbonden én door hun collega’s van werkgeversorganisaties.

Breintrein

3

Als een bedrijf een collectief ontslag aankondigt, is dat niet einde verhaal.

De wet-Renault verplicht een directie de vakbonden te informeren en hun vragen te beantwoorden voor er ook maar een ontslagbrief vertrekt. Dat overleg met vakbonden baat.

In de eerste zinnen stellen de sociale partners al dat onze sociale zekerheid ‘een model tot ver in het buitenland’ is. Om onmiddellijk erna de alarmbel te luiden. ‘Er wordt meer en meer gevraagd van de Openbare Instellingen Sociale Zekerheid en tegelijkertijd moet er bijzonder veel bespaard worden’, klink het. ‘Deze situatie is niet langer houdbaar.’

Dat de regering-De Wever hakt in de sociale zekerheid is genoegzaam bekend. Maar ook de instellingen die zorgen voor het beheer ervan komen er bekaaid van af. Stilaan dreigt het gevaar dat ze dossiers over pensioenen of werkloosheidsuitkeringen niet meer op tijd kunnen behandelen.

Vakbonden en werkgevers merken op dat de beheerskosten voor de sociale zekerheid nochtans eigenlijk erg laag zijn, maar de uitgetrokken middelen zakken onder ‘wat nodig is om correct te functioneren’. Ze waarschuwen onomwonden voor ‘de afbraak van de sociale zekerheid’.

Knipsels. Voorgesneden

PENSIOENVRAGEN

© Playmedia

Pensioenlijn krijgt nieuw telefoonnummer

Als je als job het kind van iemand anders iets wil bijleren, dan moet je een hart van goud hebben. ¬ BOCKIE DE REPPER over leerkrachten in het tv-programma Bockie gaat naar school (PLAY).

Op 1 september verdween het gratis nummer 1765 van de Pensioenlijn.

Nu bereik je de pensioeninstellingen via 02 225 17 65. De dienstverlening blijft dezelfde. Heb je vragen over je pensioen of je dossier? Dan kan je er steeds terecht op weekdagen van 8.30 tot 12 uur. Voor de meeste mensen verandert er weinig: een oproep naar dat standaardnummer is meestal inbegrepen in het telefoonabonnement of wordt aangerekend als een lokaal gesprek. Voor wie zich in een kwetsbare situatie bevindt, zijn er extra maatregelen. Wie in de wachtrij staat, kan vragen om gratis teruggebeld te worden en een bericht inspreken, zodat een informatieambtenaar later contact opneemt.

HET CIJFER

3.000 Neen, wij zijn niet de egoïsten die neoliberale economen van ons proberen maken. Dat merk je tijdens crisismomenten. Via een speciale website boden meer dan 3.000 mensen aan om op een of andere manier te helpen bij de brand in de Hoge Venen.

gevaar De ondertekenaars vragen aan de premier om hen te betrekken bij nieuwe initiatieven. Ze merken fijntjes op dat het merendeel van de middelen van de werknemers-, werkgevers- en zelfstandigenbijdragen komen, maar dat hun rol als beheerders van de sociale zekerheid niet naar waarde wordt geschat. ‘Als men budgettaire maatregelen afspreekt, zonder ons erbij te betrekken, maar ook nog eens onduidelijk is daarover, dan loopt iedere beleids­ discussie vast.’ Eerder dit jaar vroegen vakbonden en werkgevers de regering-De Wever al de centenindex af te voeren en schoven ze samen een alternatief naar voor.

het doet goed om je passie te volgen Even niet op de latten? Maak je herstel comfortabeler. Huur een zorgbed en blijf dicht bij de actie.

Ontdek het volledige aanbod van onze uitleendienst.

vanaf

€

0,81

per dag*

* voorwaarden op goed.be

goed.be/uitleendienst

VISIE ¬ 7

Interview. Frank Deboosere over de zomer van 2.000 hittedoden

‘We zijn allang weer overgegaan tot de orde van de dag’ 8 ¬ VISIE

In de Hoge Venen smeult de grootste Belgische bosbrand in minstens honderd jaar nog na. Ondertussen telden we dit jaar al ruim dubbel zoveel bosbranden als vorig jaar. Daarbovenop: zeventien tropische dagen, acht tropische nachten en zeventien maanden op rij die warmer dan gemiddeld waren. De hittegolven van juni en juli kostten volgens Sciensano zo’n 2.000 mensen het leven. ¬ Tekst Nils De Neubourg ¬ Foto’s Sandra Mermans

D

e kroniek van een aangekondigd probleem’, zegt Frank Deboosere, jarenlang het gezicht van het weer­ bericht op de VRT en vandaag nog dagelijks bezig met het weer en het klimaat. ‘Wij zeggen al weken: opgelet, grote droogte en brandgevaar. En we wezen op de andere gevaren van de hittegolven. Maar dat passeert allemaal snel. 2.000 doden? Oké, afgevinkt, volgend onderwerp? Ik vind dat zeer vreemd.’

De vergelijking die altijd terugkomt, is die met de zomer van 1976. Die was ook loeiheet.

DEBOOSERE ¬ ‘Ik was achttien in 1976, ik weet dus hoe die zomer was. Het was een periode waarin de hormonen door mijn lijf gierden. Dat speelt zeker mee in de beleving. Maar puur statis­t isch is de zomer die we nu meemaken veel ernstiger. In 1976 hadden we twee tropische nachten, nachten waarin de temperatuur niet onder de twintig graden zakt. Dit jaar waren dat er al acht. In 1976 ging het bovendien om een klein gebied, nu kreunde zowat heel Europa onder de hitte, en veel langer.’

Tijdens de coronacrisis kregen we wekenlang elke dag een update van de oversterfte.

Nu was dat snel oud nieuws.

DEBOOSERE ¬ ‘Terwijl die mensen ook familie hadden. Er zijn begrafenissen geweest, er zijn mensen in rouw. En dat zijn niet alleen oude mensen: ook mensen jonger dan 65 – soms zelfs 45 jaar – bezweken aan de hitte. Ik wil niet in een maatschappij leven waarin we die mensen gewoon afschrijven.’

‘Na dat nieuws zijn we allang weer overgegaan tot de orde van de dag. We herdenken de doden van de mijnramp van Marcinelle 70 jaar geleden, en dat moeten we ook doen. Maar ik weet niet of we over 70 jaar nog de 2.000 hittedoden van 2026 zullen herdenken. In de cijfers zitten trouwens niet eens de slachtoffers van de laatste hittegolf.

Toen hadden we weer twee dagen met 35 graden. Ik houd mijn hart vast.’

Tegelijk regent het soms zo hard dat de straten blank staan.

Hoe kan het tegelijk droger en natter worden?

DEBOOSERE ¬ ‘Kijk naar een grote spons: daar kan meer water in dan in een kleintje voor die begint te lekken, maar als je hem uitknijpt, valt er wel meer uit. Onze atmosfeer is net zo. Per graad opwarming kan de lucht zeven procent meer waterdamp opnemen.

Onze lucht als spons wordt gewoon groter. Twee dingen zien we nu al: langere periodes van droogte, en als het regent, regent het feller. De theorie klopt jammer genoeg als een bus.’

‘Misschien ook wat verrassend, maar Vlaanderen is een van de gebieden met de grootste waterstress ter wereld. In Spanje en in Griekenland heeft de gemiddelde inwoner meer water ter beschikking dan de gemiddelde Vlaming. Als ik nu het aantal bruine gazons zie omdat ze niet langer besproeid worden, lijkt die boodschap wel stilaan door te dringen.’

De impact van de klimaatcrisis lijkt niet op iedereen even hard te wegen.

DEBOOSERE ¬ ‘Ik speel piano en treed

regelmatig op in woonzorgcentra.

Wat ik daar zie, is schrijnend. Mensen met dementie of met wegloopgedrag wonen niet gelijkvloers, maar op een hogere verdieping. Daar is de kans dat ze verdwijnen kleiner, maar de hitte is er wel het grootst. Tijdens de hittegolf was het er ’s ochtends al meer dan 30 graden. ’s Avonds moeten die mensen slapen in een kamertje waar het 35 graden is en de ramen vaak niet eens open kunnen. Hallucinant!’

Vlaanderen is een van de gebieden met de grootste waterstress ter wereld. In Spanje en in Griekenland heeft de gemiddelde inwoner meer water ter beschikking. ¬ FRANK DEBOOSERE Waarom komt er dan geen krachtiger beleid?

DEBOOSERE ¬ ‘De meeste politici weten perfect hoe de vork in de steel zit. Maar tegelijk zeggen ze mij: als we noodzakelijke maatregelen doordrukken, worden we niet herverkozen.

Oud-premier Jean-Luc Dehaene zei ooit dat we problemen moeten oplossen wanneer ze zich stellen.

Zo werkt het hier niet. Je moet grotere problemen nú vermijden.’

‘Iedere euro die we nu in preventie investeren zal ons het tienvoudige besparen op later schadeherstel. Bij de waterbom in de Vesdervallei in 2021 vielen 40 doden en was er voor ruim

VISIE ¬ 9

>>

Interview. Frank Deboosere over de zomer van 2.000 hittedoden

Wil de meerderheid dan niet mee?

DEBOOSERE ¬ ‘Dat valt goed mee. Bij de recente zonsverduistering zie je opeens iedereen verwonderd naar boven kijken.

Er is een grote groep die elkaar misschien niet volledig verstaat, maar die elkaar ook niet naar het leven staat.’

‘Wij, de media, hebben ook boter op het hoofd. Wij belichten vooral de uitersten, maar misschien moeten we vaker saaie artikels over die massa maken. En mag de politiek zich wat minder laten leiden door enkele einzelgängers die de hele boel verhitten.’

Misschien is er ook weerstand omdat sommige maatregelen als een verlies aanvoelen?

>> Frank Deboosere: ‘Als er straks een ramp dreigt, willen we dan dat het KMI met onvoldoende mensen is om de situatie op te volgen?’

twee miljard euro schade. Komen er twee zulke rampen kort na elkaar, dan stort het huisje gewoon in: onze verzekering kan dat gewoon niet trekken.’

‘Vandaag gebeurt zelfs het omgekeerde. Het KMI ontvangt als federale wetenschappelijke instelling ieder jaar minder werkingsmiddelen, terwijl het klimaat almaar urgenter wordt. Als er straks een ramp dreigt, willen we dan dat het KMI met onvoldoende mensen is om de situatie op te volgen?’

Aanpassen kost geld. Wie zonnepanelen legt of isoleert, moet dat wel kunnen betalen. En wie huurt, beslist niet zelf.

DEBOOSERE ¬ ‘Ik begrijp ten volle dat mensen me zeggen dat ik me zoiets als gegoede burger kan veroorloven, zeker als je iedere keer op het einde van de

Brussel

KLIMAATMARS 11 OKTOBER 2026 De voorbije zomer duwde ons met de neus op de feiten. Om nog grotere toekomstige rampen te voorkomen, stappen op 11 oktober duizenden mensen door de Brusselse straten om meer politieke actie te vragen. Wandel mee om in de toekomst een leefbare wereld te eisen.

10 ¬ VISIE

maand moet krabben om rond te komen. Wetenschappers stellen sociaal verantwoorde aanpassingen voor, en dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Ik zie trouwens sterke schouders die zelf zeggen: belast mij gerust zwaarder.’

‘Wat we ondertussen wel doen, is de auto subsidiëren met salariswagens en tankkaarten. Dat is het foute signaal.

Als 65-plusser neem ik goedkoop de trein, maar wie jonger is, staat sneller en goedkoper met het vliegtuig in Barcelona dan met de trein in Aarlen.’

Bij aanvang van een vorige hittegolf riep minister van Defensie Theo Francken (N-A) op om vooral te genieten van het weer en met een frisse pint aan je zwembad te gaan zitten.

Het alarmisme zou volgens hem te ver doorgeschoten zijn.

DEBOOSERE ¬ ‘Stel je voor dat je weet dat er 2.000 mensen extra sterven, en dat je daar vooral niets over mag zeggen. Zulke berichten passeren trouwens nog altijd: eindelijk hebben we nog eens een goede zomer gehad. Vroeger zou ik dan gereageerd hebben: 2.000 extra doden, de Rijn en de Donau die opdrogen, kerncentrales die uitvallen, waar is die goede zomer? Dat doe ik niet meer.’

DEBOOSERE ¬ ‘Ik ben niet zonder zonden, het is al langer geleden, maar ik heb ook nog met de nodige vliegschaamte het vliegtuig genomen. Tegelijk denk ik: mijn grootmoeder zaliger heeft nooit de zee gezien, en ik weet niet of zij fundamenteel ongelukkiger was dan wie nu in Zuid-Amerika de reis van zijn leven beleeft.’

‘Verder promoot ik al jaar en dag de fiets: ik heb er meer dan 150.000 kilometer op zitten en heb zo al meer dan 100.000 euro in mijn zak gestoken, en mijn gezondheid heeft er evenmin onder geleden.

Met de auto rij ik 90 kilometer per uur.

Je komt veel verder met een volle tank en het tijdsverschil is minimaal. Vaker vegetarisch eten is goed voor je gezondheid, je portemonnee en het milieu. Dat is geen stap terug naar de geitenwollen-sokken-mentaliteit.’

Blijft er reden om hoopvol te zijn?

DEBOOSERE ¬ ‘Misschien is het tegen beter weten in, maar ik blijf zeggen dat er wel degelijk een toekomst voor ons is.

Dit jaar zullen we nog meer dan eerdere jaren elektriciteit uit de zon halen. En met onze technische kennis van windturbines zijn we een wereldspeler.

Daarnaast gaat de luchtkwaliteit er echt op vooruit. We ademen vandaag veel opgeluchter dan pakweg 50 jaar geleden.

Hier zit zeker geen negatieve zwartdenker. Ik geloof in de kracht van mensen, alleen duurt het allemaal héél lang.’

Lees op visie.net ook het interview met hydroloog Patrick Willems over de droogte.

We vragen het aan.

Factcheck.

Kan het mazelen-bof-rubella­ vaccin autisme veroorzaken?

Maarten Gerard, Hoofd studiedienst ACV

Wanneer worden mijn maaltijdcheques gestort?

© BELGA

De betaling van maaltijdcheques is niet gebonden aan een wettelijke vaste datum maar hangt af van je sectorale of bedrijfsovereenkomst. Doorgaans ontvangen werknemers hun maaltijdcheques maandelijks en verschijnt het bedrag rechtstreeks op hun elektronische maaltijdchequekaart, zoals Pluxee, Monizze of Edenred.

Nee, er is geen aangetoond verband tussen vaccins en autisme.

Integendeel, vaccins vermijden dat pasgeborenen onnodig gevaar lopen.

Amerika kampt met een ware autisme-epidemie. Dat vindt althans president Trump.

De boosdoener is volgens hem het hoge aantal vaccins voor kinderen. Trump viseert vooral het mazelen-bofrubellavaccin.

Voor dit hersenspinsel krijgt Trump bijval van zijn minister van Volksgezondheid, Robert F. Kennedy Jr. De twee verwijzen naar een intussen achterhaalde studie uit 1989.

Die ziet een link tussen aluminium in vaccins en autisme, maar later onderzoek weerlegt dat. Toch bleef de mythe rond autisme en aluminium in vaccins hardnekkig voortleven.

Intussen ondertekende Trump een nieuw presidentieel decreet. Voortaan krijgen kinderen minder vaccins

toegediend om zo de ‘autisme-plaag’ aan te pakken.

Hij wil ook het gecombineerde mazelen-bof-rubellavaccin opsplitsen in drie vaccins, want de combo is, zo laat hij zich ontvallen, ‘behoorlijk dodelijk’. Het decreet veroorzaakte in Amerika heel wat ophef onder kinderartsen.

Volgens hen vergroot Trump net de risico’s, zeker nu mazelen weer in opmars is.

Heeft Trump een punt of is dit ronduit gevaarlijk? Allereerst blijft vaccineren echt nood­ zakelijk om te vermijden dat ernstige virussen zich verspreiden. Gecombineerde vaccins willen er net voor zorgen dat het aantal prikken beperkt blijft en zijn helemaal veilig, geeft Gezondheid en Wetenschap, het onafhankelijke duidingsplatform voor

medische wetenschap, aan.

Zelfs als een baby tien vaccins tegelijk krijgt, raakt zijn immuunsysteem niet overbelast. Slecht 0,1 procent van het immuunsysteem reageert daarop. Het is veel risicovoller wanneer een pasgeborene helemaal geen vaccins krijgt. Een aantal infectieziekten kent immers op heel jonge leeftijd een veel gevaarlijker verloop dan op latere leeftijd. Bovendien bewezen tal van andere studies intussen dat er helemaal geen link is tussen het mazelen-vaccin en autisme. CM benadrukt dan ook dat er geen reden tot paniek is: het mazelen-bofrubellavaccin veroorzaakt geen autisme.

Maaltijdcheques blijven twaalf maanden geldig. Zijn ze toch vervallen? Dan kun je ze binnen drie maanden na de vervaldatum opnieuw – eenmalig en gratis – laten activeren door de uitgever. Nadien zijn de cheques weer drie maanden geldig.

De berekening gebeurt meestal op basis van het aantal gewerkte dagen. Per effectief gewerkte dag heb je recht op één maaltijdcheque. Ben je afwezig door ziekte of vakantie, dan ontvang je voor die dagen dus geen cheques. In sommige gevallen geldt een alternatieve telling, waarbij gekeken wordt naar de effectief gepresteerde uren per kwartaal.

Het bedrag van je maaltijd­ cheque hangt af van je bedrijfsof sectorakkoord. Voor elke maaltijdcheque betaal je als werknemer wel minstens een bijdrage van 1,09 euro die van je loon wordt afgehouden.

Sinds 2026 kan je maaltijd­ cheque maximaal tien euro per dag bedragen.

VISIE ¬ 11

Achtergrond. In wijkgezondheidscentrum ‘t Spoor valt de drempel naar de dokter weg

Hier krijg je geen rekening na je doktersbezoek’ Recent onderzoek van CM legt een ongemakkelijke paradox bloot: net in de armste buurten, waar mensen het vaakst ziek zijn, gebruiken ze de minste geplande zorg. In wijkgezondheidscentrum ’t Spoor in Borgerhout proberen ze die kloof elke dag een stukje kleiner te maken. ¬ Tekst Nils De Neubourg ¬ Foto Johannes Vande Voorde

H

et is middag en de thermometer tikt ruim 30 graden aan. In de Kwekerijstraat, een van de dichtstbevolkte hoeken van Antwerpen, blijft zowat iedereen binnen om te schuilen voor de hitte. Parken en groen zijn er schaars, en het beetje dat er is, vindt veel gegadigden.

Op de witte letters ‘wijkgezondheidscentrum’ na verraadt weinig welk doolhof zich achter de grote rode inkompoort in een verder onopvallend rijhuis bevindt.

Het team van ’t Spoor telt niet alleen huisartsen, maar ook verpleegkundigen, kinesitherapeuten, psychologen, een sociale dienst, een diëtist en een gezondheidspromotor. Voor wie moeilijker de weg vindt, is er een intercultureel bemiddelaar.

De naam van het centrum verwijst naar de oude spoorzone van het voormalige rangeerstation vlakbij. Het is een open centrum, een afspiegeling van de wijk: jonge gezinnen, nieuwkomers, en mensen die hier al hun hele leven wonen en plots een (nieuwe) huisarts moeten zoeken.

Heel wat mensen draaien elke euro om. Medicatie en gespecialiseerde onderzoeken lopen op. ¬ COÖRDINATOR VEERLE DUPONT

12 ¬ VISIE

Want dat is de grootste reden waarom mensen door de rode poort binnenwandelen, vertelt algemeen coördinator Veerle Dupont. Ze begon er zelf als patiënt en is intussen bijna zeven jaar coördinator. ‘En dat huisartsentekort is nog altijd niet opgelost.’

Geen rekening aan het onthaal CM-onderzoek laat zien dat de toegankelijkheid net de kracht van de wijkgezondheidscentra is. Naast de klassieke huisarts die per consultatie factureert, bestaat er dat tweede model waarbij de patiënt niets betaalt. Voor iedere ingeschreven patiënt ontvangt het centrum een vast maandbedrag rechtstreeks uit het ziekenfonds. ‘Hier krijg je geen rekening na je bezoek.

Daardoor voelen mensen zelf geen financiële drempel.’

Dat is geen detail, zeker niet in een buurt zoals deze. Ongeveer de helft van de patiënten van ’t Spoor heeft een inkomen dat laag genoeg is voor een extra terugbetaling van de ziekteverzekering. In andere dokterspraktijken bedraagt het remgeld enkele euro’s.

‘Maar die paar euro’s maken dikwijls het verschil’, zegt Dupont. ‘Heel wat mensen draaien elke euro om. Kan dit er deze maand nog bij, of heb ik dat geld nodig voor eten of voor de huur?’ En het stopt niet bij de huisarts: medicatie en gespecialiseerde onderzoeken lopen op.

‘Gezondheid is kostelijk.’

Dat is de tegenstelling die de cijfers van CM tonen. In de armste buurten ligt het aantal huisartsbezoeken bij klassieke artsen opvallend lager dan elders, terwijl de gezondheidsnoden er groter zijn. De voorbije twaalf jaar werd die kloof zelfs breder.

Tegelijk wint het forfaitaire model terrein: het aandeel Belgen dat is ingeschreven in een wijkgezondheidscentrum steeg van twee naar vijf procent. Die groei zit vooral in de armste wijken. Daar loopt het plaatselijk op tot bijna een kwart van de bewoners. Het onderzoek stelt duidelijk dat de wijkgezondheidscentra een hardnekkig ondergebruik opvangen, vooral waar de nood het hoogst is.

Alles onder één dak De kracht van het centrum zit in meer dan de prijs, benadrukt Dupont. Al die disciplines werken zoveel mogelijk samen onder één dak. Wie bij de

maakt. Daarrond hangt een netwerk van buurtapothekers, thuisverpleging en sociale diensten.

‘Als je wakker ligt van een vochtig huis, kan de dokter je wel slaappillen geven’, zegt Dupont, ‘maar dat is niet wat je op dat moment nodig hebt.’ Daarom zet ze volop in op een persoonlijke benadering van iedere patiënt. Dat lijkt te lonen.

De halfjaarlijkse tandscreening is volgens Dupont een schot in de roos. Mensen vinden anders moeilijk een tandarts en blijven met pijn rondlopen. En waar het rapport wijst op diabetes die in de armste buurten dubbel zo vaak voorkomt, bouwt ’t Spoor net rond zulke veelvoorkomende klachten extra omkadering uit. Voor chronische pijn loopt er bijvoorbeeld een traject waarin arts, kinesist en psycholoog samen optrekken.

Niet alles is op te lossen

huisarts nog iets anders ter sprake brengt, kan meteen aan het onthaal een afspraak maken bij een collega. ‘Zo verlies je die warme doorverwijzing niet’, zegt de coördinator. Voor de zorgverleners neemt het centrum bovendien de administratie uit handen, iets wat huisartsen die alleen en onder hoge druk een praktijk runnen vaak missen.

Een van die collega’s is Famke Van Meerbergen, al tien jaar eerstelijnspsycholoog in het centrum. Psychologische hulp is volgens studies een van de zaken die mensen het langst voor zich uitschuiven. ‘Een privépsycholoog kost al gauw 80 euro per sessie, en bij de gesubsidieerde diensten lopen de wachtlijsten soms op tot meer dan een jaar.’

Bij ’t Spoor is de eerstelijnspsycholoog gratis. ‘Mensen kunnen ook tegen hun omgeving zeggen dat ze naar het wijkgezondheidscentrum gaan, niet dat ze naar de psycholoog gaan’, vertelt Van Meerbergen. ‘Dat haalt het stigma weg.’

Het CM-rapport bevestigt dat onvervulde zorgnoden zich opstapelen in de geestelijke gezondheidszorg, de tandzorg en de eerstelijnszorg. Maar gratis betekent niet voor iedereen hetzelfde als toegankelijk, weet Van Meerbergen.

‘Kansarmoede doet iets met het brein.

Mensen zitten continu in een overlevingsstand, waardoor beslissen en vooruitdenken moeilijker wordt. We kunnen de draaglast niet altijd verlichten’, zegt ze, ‘maar we kunnen wel de draagkracht vergroten.’

De buurt mee binnen Een aanbod dat gratis is maar onzichtbaar blijft, verandert weinig, waarschuwt het CM-onderzoek. Lokale vertrouwensfiguren en begeleiding zijn cruciaal om wie ver van de zorg staat toch te bereiken. ’t Spoor zet daarop in samen met community health workers die mensen in hun eigen taal de weg wijzen, en met hulp aan het onthaal voor wie zelf moeilijk een ziekenhuisafspraak

Toch lost een wijkgezondheidscentrum niet alles op, nuanceert CM in het onderzoek. In de armste buurten, waar de noden het grootst zijn, zou je een nog hoger zorggebruik verwachten. Dupont kent het uit de praktijk. ‘De toegangspoort is het probleem niet. Het is de bandbreedte die iemand heeft om zelf tot zorg te komen.’ Daarom telt elke kleine stap, met de boodschap dat het centrum er is voor iedereen in de wijk, niet alleen voor wie het breder heeft.

In steden als Gent en Brussel bestaat de werkvorm van het wijkgezondheidscentrum al bijna een halve eeuw, maar in Antwerpen kwam ze pas deze eeuw op gang: ’t Spoor opende er in 2007, en de stad telt vandaag nog maar een handvol van zulke centra. Beiden hopen op meer wijkgezondheidscentra. Dat is ook wat het CM-rapport aanbeveelt: versterk ze als toegangspoort in kwetsbare gebieden, en zorg dat er genoeg van zijn. De rekening valt op termijn in ieders voordeel uit, zegt Dupont. ‘Een goed bereikbare huisarts zorgt dat mensen hun zorg niet uitstellen, dat problemen vroeg ontdekt worden en dat de spoeddiensten minder overbelast raken.’

VISIE ¬ 13

14 ¬ VISIE

IN BEELD WEVELGEM 19 AUGUSTUS 2026

15:08

Skaten is voor iedereen Tijdens een gratis initiatie van Skate Vlaanderen konden meisjes onder de 18 jaar deze zomer hun eerste stappen op een skateboard zetten.

Meisjes en vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in de sport. ‘Onterecht’, vindt Kim Hertogs, projectmedewerker bij Skate Vlaanderen. ‘Skaten wordt nog te vaak als gevaarlijk gezien en rolmodellen zijn vooral mannelijk. Meisjes herkennen zichzelf vaak niet in wie in het skatepark zit.

Bovendien zijn die skateparken doorgaans door mannen ontworpen zonder aandacht voor de noden van vrouwen in de publieke ruimte.’

In Vlaanderen alleen al vind je meer dan 200 skateparken en meestal zijn die gratis toegankelijk. Om te starten heb je niet veel meer dan een skateboard nodig. ‘Na lopen is skaten een van de meest laagdrempelige sporten’, zegt Hertogs. ‘Al als kind kon ik moeilijk aanvaarden dat iets niet voor meisjes was. Ik heb gewoon koppig altijd mijn plaats ingenomen waar ik dat nodig vond. Maar ik merk dat dat niet voor alle meisjes en vrouwen vanzelfsprekend is.’

~ www.girlswhoskate.be ~ Bekijk de video op visie.net

¬ Foto Wouter Van Vooren

VISIE ¬ 15

Uit ervaring. De dutyfree verkoopster ELKE MAAND LATEN WE IEMAND AAN HET WOORD DIE VANUIT ZIJN OF HAAR WERK NAAR DE WERELD KIJKT. DEZE MAAND IS DAT DUTYFREE VERKOOPSTER CARLA*.

In elke koffer zit een ander verhaal’ De luchthaven van Zaventem ontving deze zomer meer dan 5 miljoen passagiers. Velen ervan passeerden bij de taxfree winkel waar Carla* haar waren aanprijst. ‘Als ze souvenirs kopen, letten Belgen op hun centen.’ ¬ Tekst Dominic Zehnder ¬ Illustratie Peter Goes

W

ie al eens het vliegtuig neemt, kent de aantrekkingskracht van de vele winkels op de luchthaven, met rekken vol parfum, chocolade en andere luxeproducten. Brussels Airport is zelfs de grootste chocoladewinkel ter wereld.

Per minuut gaat er zo’n anderhalve kilogram chocolade over de toonbank, ofwel meer dan 800 ton per jaar.

De luchthaven is al meer dan tien jaar het werkveld van Carla. ‘Ik heb al honderdduizenden mensen in mijn winkel zien passeren, de meeste klanten herinner ik me uiteraard niet meer. Maar ik moet zelf wel een blijvende indruk nalaten, want regelmatig vertellen reizigers me dat ik ze hier een paar maanden of jaren geleden dit of dat verkocht heb en speciaal voor mij opnieuw langs zijn gekomen’, glundert ze.

Mensen die voor het eerst in hun leven vliegen zijn soms heel zenuwachtig. ¬ DUTYFREE VERKOOPSTER CARLA 16 ¬ VISIE

Meer dan verkopen ‘Hoewel onze job in eerste instantie verkopen is, doe je zoveel meer’, legt Carla uit.

‘Zeker mensen die voor de eerste keer in hun leven vliegen of bij wie het al lang geleden is, komen soms heel zenuwachtig toe. Dan probeer ik ze te kalmeren en op hun gemak te stellen. Anders begint hun vakantie al met stress.’

het biedt op andere vlakken unieke voordelen.’

‘Toen ik hier startte, zag ik het als een opstapje naar een andere baan.

Gaandeweg ben ik echt van het werk gaan houden. Heel wat collega’s zijn hier al twintig of 30 jaar aan de slag’, weet ze. ‘De luchthaven is elke dag van het jaar open, dat betekent dat wij ook in het weekend en op feestdagen werken. Dat is niet voor iedereen evident, zeker niet om te combineren met een gezin en sociaal leven, maar

Carla vind je meestal in een winkel op de terminal na de passpoortcontrole.

‘Het is een fantastische werkomgeving omdat je hier passagiers uit alle hoeken van de wereld ziet. Die cultuurverschillen houden het boeiend. Door de vele verbindingen met Afrika passeren hier bijvoorbeeld heel wat Afrikaanse passagiers. Zij zijn vaak oprecht geïnteresseerd: ze willen weten hoe het met ons gaat. Maar ze komen ook met

Kort.

Belang werk-privébalans

De aanslagen van 2016 draag ik voor de rest van mijn leven mee. ¬ DUTYFREE VERKOOPSTER CARLA

Wat maakt een werkgever aantrekkelijk? Dat vroeg Randstad aan meer dan 11.000 Belgen. Het loon scoort met 64 procent het hoogste. Maar de werk-privébalans volgt kort daarop met 60 procent. Maarten Hermans, expert welzijn op het werk bij het ACV, is niet verbaasd.

De werk-privébalans weegt volgens hem extra door nu de wet de ruimte voor loonsverhogingen inperkt. ‘Als je als werkgever klaagt dat je geen mensen vindt en de lonen kunnen niet omhoog, dan valt er meer te halen uit een goede balans.’ Het ACV pleit al jaren voor een verhoging van het wettelijke minimum van 20 naar 25 vakantiedagen. Dat er nood en ruimte voor is, toont de internationale vergelijking van het aantal verlof- en feestdagen: in België heb je er aanzienlijk minder dan gemiddeld.

Ziek tijdens verlof: theorie en praktijk hun eigen verhaal. Zo zijn er regelmatig oudere passagiers die vertellen dat ze voor het eerst in hun leven naar hun geboorteland terugkeren om hun familie weer te zien.

Zo draagt elke passagier een ander verhaal in zijn koffer mee.’

Vergeten manieren De drukte en hectiek van de vakantiemaanden zorgen er soms voor dat de gemoederen oplopen. ‘In de zomer versterken heel wat jobstudenten onze ploeg, anders kunnen we het niet bolwerken’, aldus Carla.

‘Door het grote aantal passagiers (op de drukste dag deze zomer vertrokken er meer dan 90.000, red.) zijn er soms lange rijen, niet alleen bij ons, maar ook aan de veiligheids- en paspoortcontroles. Daardoor verliezen mensen soms hun geduld en durven ze kwaad of onbeleefd reageren. Dan zeggen ze geen woord als ze aan de kassa staan, want het moet vooruitgaan. Dat vind ik jammer, want een praatje, hoe kort ook, maakt het werk net aangenaam.’

De stress bij reizigers heeft nog een ander gevolg, vertelt ze.

‘Passagiers onder tijdsdruk durven alles vergeten in de winkel. Je wil niet weten hoeveel ik er al achterna heb gelopen omdat ze hun rolkoffer lieten staan. Maar zelfs hun kinderen durven ze in zo’n momenten wel eens in de winkel achterlaten. Gelukkig hebben we ze tot dusver altijd kunnen herenigen.’

Vergeten bagage zorgt niet alleen bij passagiers voor stress.

‘Ik was hier aan het werk op de dag van de aanslagen van 2016. (Stilte) De chaos, onzekerheid en angst van toen draag ik nog steeds mee. Terugkeren naar de luchthaven was moeilijk voor mij. Elke koffer waar niemand bij stond werd plots een bedreiging, elke passagier verdacht. Gelukkig kon ik die angsten dankzij therapie overwinnen. Maar dat verhaal draag ik voor de rest van mijn leven mee in mijn eigen koffer.’

*Carla is een schuilnaam.

Er is nooit een goed moment om ziek te worden, maar tijdens je vakantie is het helemaal vloeken. Het goede nieuws is dat je sinds 2024 het recht hebt die ziektedagen alsnog op een later moment te recupereren. Althans, in theorie. Want uit onderzoek van Attentia blijkt dat drie werknemers op de vier die tijdens hun verlof in 2025 ziek vielen die dagen toch zagen verdwijnen. In meer dan de helft van de gevallen komt dat omdat ze het niet vroegen, bij een kwart omdat de werkgever hun verzoek weigerde.

De wet in België verankerd krijgen was een lange strijd.

Nu komt het erop aan werknemers echt te informeren en hen te helpen hun recht af te dwingen.

Deel uw ervaring met het zorgtraject bij borstkanker Uw getuigenis helpt CM om elke stap van uw traject beter te begrijpen en te identificeren wat kan worden verbeterd binnen de verplichte ziekteverzekering. CM zoekt personen die in remissie zijn en hun intensieve behandelingen (chemotherapie, radiotherapie, chirurgie) minder dan 3 jaar geleden hebben afgerond. Een gesprek voor dit wetenschappelijk onderzoek duurt ongeveer een uur, met Ann Morissens, doctor in de sociale wetenschappen en onderzoeker bij de CM-studiedienst.

Neem deel en mail naar ann.morissens@cm.be

Vacatures Beweging.net zoekt: • Stafmedewerker maatschappelijke innovatie – Limburg ~ www.beweging.net/vacatures

CM zoekt: • Access Security Specialist – IGA & PAM – Schaarbeek • Application Security Architect – Schaarbeek • Project Manager Infrastructure Services – Schaarbeek • Software Specialist Integration – Schaarbeek • HR Business Partner – Schaarbeek ~ www.cm.be/nl/jobs

VISIE ¬ 17

Jouw regio. Limburg

DE OEVER VZW PIONIERT MET GEZINSONDERSTEUNENDE JEUGDHULP

Duurzaam alternatief voor uithuisplaatsingen Soms hebben kinderen of jongeren het moeilijk, soms loopt er iets mis in hun gezin. Hoe zorg je dan voor hun veiligheid zonder hen uit hun vertrouwde omgeving te trekken? De Limburgse jeugdhulporganisatie De Oever kon al 15 uithuisplaatsingen vermijden. ¬ Tekst Bart Bynens ¬ Foto De Oever vzw

E

en uithuisplaatsing kan nodig zijn om veiligheid te bieden, maar is door de enorme wachtlijsten in de jeugdhulp niet altijd vanzelfsprekend.

CARIEN NEVEN, directeur beweging.net Limburg: ‘Die wachtlijsten zijn inderdaad een probleem. Maar zelfs extra budget voor meer personeel betekent niet onmid­ dellijk meer plaats. Daarom is het goed dat de jeugdhulp ook naar duurzame alternatieven zoekt waarbij geen extra infrastructuur nodig is. De Limburgse jeugdhulporganisatie De Oever vzw werk­ te een outreachend concept uit als alter­ natief voor leefgroepen.’

Want hoe warm en professioneel een leefgroep ook is, begeleiders kunnen ouders, broers, zussen en andere dierbare mensen nooit vervangen. Kinderen missen hun vertrouwde omgeving, hun kamer en gewoontes. Daarom stelt De

18 ¬ VISIE

Oever zich telkens opnieuw de vraag: kunnen we veiligheid creëren zonder een kind los van de vertrouwde omgeving te maken? En een kind maximaal omringen met volwassenen uit het eigen netwerk die mee zorg en veiligheid bieden?

Zoveel mogelijk in eigen gezin De Oever begeleidt jaarlijks honderden kinderen, jongeren en gezinnen. In 2025 ging het om 333 kinderen en jongeren. Ze doet dat met 155 medewerkers en tientallen partners. Centraal staat de idee jeugdhulp niet langer vanuit beschikbare plaatsen, bedden of vaste hulpvormen te organiseren, maar vanuit de vraag: wat heeft dit kind, gezin en netwerk nodig om duurzaam verder te kunnen?

LIESBETH GEYBELS van het directieteam De Oever vzw: ‘Daarom proberen we kinderen en jongeren zoveel mogelijk verder in hun eigen gezin en vertrouwde omgeving te laten opgroeien. Met inten­

sieve ondersteuning dichtbij en met mensen die hen kennen, graag zien en in hun leven blijven: het eigen netwerk.’

Nabijheid maakt het verschil Sinds 2024 organiseert De Oever het ver­ blijf op de Kidscampus anders. Waar vroeger 21 kinderen in een leefgroep verbleven, probeert de vzw hen vandaag zoveel mogelijk thuis te laten opgroeien.

Ze begeleidt daarom veel intensiever in het gezin zelf. Als thuis wonen tijdelijk niet lukt, is er een kleine leefgroep voor zes kinderen of kan een gezin bij De Oe­ ver verblijven. Familie, vrienden, buren of leerkrachten worden actief betrokken.

Een vaste trajectbegeleider bewaakt de grote lijnen, terwijl outreachbegeleiders naar het gezin gaan wanneer het moeilijk of spannend wordt. Zo bouwen ze samen aan rust, veiligheid en perspectief.

Outreach is eigenlijk zeggen: als het moeilijk wordt, komen wij naar jou. ¬ LIESBETH GEYBELS

Een vader verwoordde het zo: ‘Plots ging het over plaatsen waar mijn kinderen konden verblijven. Ik dacht: nee, dat gaat niet gebeuren. Ik heb gezegd: ik ga er volledig voor. Dat heb ik ook gedaan.’

Ondersteunen in hun eigen leefwereld Deze aanpak vraagt moed en samenwer­ king. Verwijzers geven ruimte om een ander pad te proberen, partners denken kritisch mee en medewerkers sturen bij.

Samenwerking is geen randvoorwaarde, maar een deel van de hulp zelf.

Vanuit de ervaringen van de Kidscampus past De Oever ook de werking van de pubers en adolescenten aan. Voor 36 jongeren creëren ze tegen 2028 een flexi­ beler aanbod. Ook daar is de ambitie: jongeren ondersteunen zonder hun leef­ wereld los te laten.

LIESBETH GEYBELS ¬ ‘We pionieren niet omdat verblijf in een leefgroep nooit no­ dig zou zijn, maar omdat er vaker alterna­ tieven mogelijk zijn dan vroeger werd gedacht. Duurzame jeugdhulp begint bij het samen zoeken hoe veiligheid, verbon­ denheid en toekomstperspectief zo dicht mogelijk bij huis kunnen groeien.’

KURKEN INZAMELEN IN JE KLAS.

Doet jouw school ook mee?

Kurk is geen afval, maar kan je recycleren. En dat is goed. Kurk is beperkt beschikbaar: het wordt uit de schors van de kurkeik gehaald die in het Middellandse zeegebied voorkomt. Na recyclage krijgt kurk opnieuw nuttige toepassingen zoals bijvoorbeeld isolatiemateriaal.

B

eweging.net Limburg stimuleert al meer dan tien jaar de inzameling van kurk en zorgt zo eveneens voor extra werkgelegenheid in dagcen­ tra die kurk sorteren (Covida) en sociale economieprojecten die kurk verwerken (De Vlaspit).

Meld ook jouw school aan om in te zamelen!

Sinds 2018 doen ook een heleboel Limburgse scholen mee aan onze kurkenactie, maar dit kan nog altijd beter. Ben je leerkracht in het lager onderwijs of BUSO? Of zit je in een oudercomité? Spreek je directie aan om mee te doen aan deze inzamelactie. Je ontvangt dan niet alleen een inzamelbak, maar ook een volledig uitgewerkt lessenpakket.

Heb je zelf kurk apart gesorteerd, maar is er geen school in je buurt die meedoet met onze inzamelactie? Geen probleem, je kunt ze meenemen naar elk recyclagepark van Limburg.net. ~ Alle info: www.beweging.net/kurkinscholen

<< De Oever vzw zoekt hoe ze hulp zoveel mogelijk in het eigen gezin en vertrouwde omgeving kan organiseren CONTACTEER JOUW REGIO limburg@beweging.net VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/limburg

LIESBETH GEYBELS ¬ ‘Die nabijheid maakt het verschil. Sinds de start konden we vijftien uithuisplaatsingen vermijden: vijftien gezinnen die samenbleven, goed voor 75% van de opgestarte trajecten.

Omdat we ook broers en zussen onder­ steunen, bereiken we op piekmomenten ongeveer dubbel zoveel kinderen ten opzichte van onze capaciteit. Achter al die cijfers zitten verhalen: een ouder die opnieuw vertrouwen krijgt in zijn rol, een kind dat meer rust ervaart en een net­ werk dat verantwoordelijkheid opneemt, ook nadat de hulpverlening stopt.’

Jouw regio. Provincie Antwerpen LEVEND HUIS: BEWONERS VAN MUYLENBERG SCHITTEREN OP HET PODIUM

‘Wie zou jij graag willen zijn?’

‘Een prinses.’

‘En hoe beweegt een prinses dan?’

Met die eenvoudige vragen begint regisseur Stefan Perceval een repetitie van Levend huis in Tunhout. Twaalf bewoners van Muylenberg werken er maanden aan een theatervoorstelling in samenwerking met HETGEVOLG. Een uitgeschreven script is er niet. Het verhaal groeit vanuit hun eigen herinneringen en dromen. ¬ Tekst Cynthia Bulteel ¬ Foto Marit Stocker

M

uylenberg is een woon- en ondersteuningsvoorziening voor mensen met een bijzondere zorgvraag.

Op amper enkele honderden meters ligt HETGEVOLG, een theaterhuis waar kunst een stem geeft aan mensen die in onze samenleving vaak minder gehoord worden.

Beide organisaties liggen dan wel op een steenworp van elkaar, ze werkten jaren-

lang niet samen. Daar kwam verandering in toen Stefan enkele jaren geleden aanklopte bij Muylenberg.

‘We werkten een project uit voor Stad Turnhout. Dat dossier haalde het niet, maar de gesprekken bleven doorgaan.

Later is ook CM mee aan tafel geschoven.

Zo is het idee voor deze voorstelling gegroeid’, vertelt Annick Stevens, teamcoach bij Muylenberg.

Vijftig jaar Muylenberg vroeg om een bijzonder jubileum. Toch wilde de voorziening niet zichzelf vieren. ‘We wilden onze cliënten centraal zetten en hen letterlijk en figuurlijk een podium geven’, zegt Annick.

‘Wij zijn soms te beschermend’ Binnen Muylenberg bestaat al jaren een expressiegroep, maar een voorstelling maken is toch van een ander kaliber. Na een kennismakingsworkshop bij HETGEVOLG beslisten twaalf deelnemers om mee in het avontuur te stappen.

Stefan Perceval vertrekt zonder scenario en met een frisse blik. ‘Dat is net zijn sterkte’, zegt Annick. ‘Wij zijn soms te beschermend. Stefan daagt mensen uit, waardoor ze veel meer durven dan wij hadden verwacht.’

Ik zie cliënten op het podium dingen doen die ik hier nooit zie. Ze durven meer.

Ze bloeien echt open.

ANNICK STEVENS

18 ¬ VISIE

Een voorstelling van echte verhalen ‘Tijdens de repetities praten we over dromen en de toekomst. Iemand droomt van een huis aan zee, een ander van wonen op een piratenboot. Zo ontstaan kleine scènes die uiteindelijk één geheel vormen.’

Wie straks komt kijken, mag geen klassiek toneelstuk verwachten. ‘Het zijn geen personages die een verhaal spelen. Het zijn echte verhalen. Over vriendschap, samenleven, dromen en verlangen.

Dat maakt het zo puur.’

Met een glimlach naar huis In oktober staan de twaalf spelers zes keer op het podium van HETGEVOLG. ‘Ik hoop vooral dat onze cliënten genieten van dat moment’, zegt Stevens. ‘Dat ze voelen dat al die mensen speciaal voor hen gekomen zijn. En ik hoop dat het publiek ziet hoeveel talent, creativiteit en humor er in onze groep zit.

Praktisch Levend huis is een samenwerking tussen Muylenberg, HETGEVOLG en CM, met de steun van Stad Turnhout en de Vlaamse overheid.

Voorstellingen van ¬ donderdag 9 oktober om 20.15 uur ¬ vrijdag 10 oktober om 20.15 uur ¬ zaterdag 11 oktober om 15 uur ¬ dinsdag 14 oktober om 20.15 uur ¬ donderdag 16 oktober om 20.15 uur ¬ vrijdag 17 oktober om 15 uur

Hoe houden we onze dorpen dorps?

Meer woningen bouwen én het eigen karakter van een gemeente bewaren: voor veel lokale besturen is het een van de grootste uitdagingen van vandaag. Terwijl de bevolking groeit en de vraag naar woningen stijgt, neemt ook de druk op open ruimte, mobiliteit en voorzieningen toe. In heel wat landelijke gemeenten zorgt dat voor een debat over appartementisering en de toekomst van het dorp.

V

olgens architectuur- en cultuurplatform AR-TUR hoeft verdichting nochtans niet te betekenen dat dorpskernen worden volgebouwd met grote appartementsblokken. Het pleit voor een vorm van “dorpse architectuur” die extra woningen mogelijk maakt zonder de leefbaarheid, het groen of de identiteit van een dorp aan te tasten. De centrale vraag luidt daarbij: hoe kunnen we bouwen op een manier die het dorp versterkt in plaats van verzwakt?

Over die evenwichtsoefening organiseert beweging.net op 17 september een infoavond.

Edith Wouters van AR-TUR geeft er een inleiding over kwaliteitsvolle verdichting in landelijke gemeenten. Daarnaast delen verschillende lokale bestuurders hun ervaringen, onder wie Kris Vangeel, schepen dorpenbeleid in Geel (cd&v) en Vlaams parlementslid en burgemeester van Vosselaar Gilles Bultinck (VOLK*).

In Vosselaar zag het gemeentebestuur de voorbije decennia hoe de druk op de ruimte sterk toenam. ‘Tussen het begin van de jaren 2000 en 2017 werd bijna elke in onze dorpskern gesloopte woning vervangen door appartementen’, vertelt Bultinck. ‘Daardoor verdween de gezonde mix van woonvormen in sneltempo. Vooral het aandeel rijwoningen daalde zienderogen.’ Volgens de burgemeester heeft die ontwikkeling gevolgen die verder reiken dan het straatbeeld alleen. ‘We behoren ondertussen tot de dichtstbevolkte landelijke gemeenten van Vlaanderen. Dat zet onze voorzieningen onder druk: mobiliteit, kinderopvang, onderwijs, sport en vrije tijd. Bovendien hebben we nog nauwelijks ruimte om die voorzieningen verder uit te breiden.’

Om die evolutie beter te sturen, werkte Vosselaar een gemeentelijke stedenbouw­ kundige verordening uit. Die biedt volgens Bultinck duidelijkheid over wat waar mogelijk is en helpt speculatie die de woningprijzen de hoogte in duwt, tegen te gaan.

‘Daarnaast zetten we een rem op verharding. We willen rust, groen en leefbaarheid hand in hand laten gaan met woonontwikkeling.’ Een uitdaging waar steeds meer Vlaamse gemeenten zich vandaag in herkennen.

PRAKTISCH Donderdag 17 september – om 19u30 – Aula ACV, Korte Begijnenstraat 20 in Turnhout Gratis, maar wel inschrijven via hilde.mertens@beweging.net www.beweging.net - www.ar-tur.be

Locatie: HETGEVOLG, Otterstraat 31-33, Turnhout. ~ Tickets en meer informatie vind je op www.hetgevolg.be.

CONTACTEER JOUW REGIO ACV provincie Antwerpen ¬ 02 244 30 00 CM provincie Antwerpen ¬ 02 204 32 10 beweging.net provincie Antwerpen ¬ 014 40 31 51 VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/antwerpen

De bewoners vertellen over het leven in Muylenberg: over samenwonen, dromen en wat hen bezighoudt. Zo groeiden het verhaal én de titel Levend huis. ‘Het gaat niet over onze organisatie’, zegt Annick.

‘Het gaat over wat er in huis leeft.’

© LAURA VEREERTBRUGGHEN

Gilles Bultinck, Vlaams parlementslid en burgemeester Vosselaar

Jouw regio. Vlaams-Brabant en Brussel

: vriend of vijand?

Kunstmatige intelligentie is geen sciencefiction meer. Brengt dat kansen mee? Ja. Gevaren? Ook. Maar hoe ga je om met AI? Wij vroegen het aan Wouter Van Dyck en Patrick De Mazière.

Zowel Patrick als Wouter sluiten af met een oproep: ‘Ga AI niet uit de weg, maar kijk er kritisch naar. Gebruik het bewust, stel vragen en blijf nadenken. Uiteindelijk blijft de mens verantwoordelijk voor wat hij met die technologie doet.’ ¬ Tekst Kaat Wouters

DE VORMINGSMEDEWERKER:

‘Verlies je kritische geest niet’ Wouter Van Dyck van Beweging academie gaf samen met zijn lesgevers al meer dan 150 vormingen over AI.

‘Moeten mensen bang zijn van AI?’, vallen we met de deur in huis. ‘Nee. Maar ze moeten er wel kritisch tegenover staan,’ riposteert Wouter Van Dyck. Hij ziet voordelen maar ook risico’s. ‘Veel mensen zijn bang hun kritische geest te verliezen. Als je AI klakkeloos overneemt, kan dat fout lopen.

Maar als je er verantwoord mee omgaat, valt het allemaal goed mee.’

bron waar hij het gehaald heeft, wat heeft hij hier mogelijk weggelaten en hoe groot is het risico als het fout is? ‘Bij juridisch advies of medische kwesties’, legt hij uit, ‘is het risico heel groot dat je fout advies krijgt. AI hallucineert soms met cijfers en statistieken. De systemen zijn gebouwd om je te pleasen, dus ze geven altijd een antwoord, ook al klopt het niet.’

Hij hamert op drie vragen die je jezelf altijd over AI-antwoorden moet stellen: Wat is de

Voor organisaties die AI willen inzetten, is een duidelijk kader essentieel. ‘Medewerkers moeten goed weten waarvoor AI wel en niet geschikt is. Automatische factuurlezing is handig, maar als er een fout gebeurt, BURGERPROJECT ALKEN heb je veel werk om dat uit te zoeken.’

Zijn boodschap is helder: ‘AI kan een krachtig hulpmiddel zijn, maar het is aan ons om Belangrijk is dat mensen op de werkvloer het met voldoende kritische geest en gesterk bij het proces betrokken worden. zond verstand te gebruiken.’

‘Geef ze tips en tricks, volg het op, laat het niet los. Niet zomaar de technologie loslaten, maar de tijd nemen om te experimenteren. Het is maar door er veel mee te werken dat je weet hoe het werkt en of je het kan vertrouwen.’

MEER INFORMATIE Wil je als organisatie of bewegingspunt een vorming over AI aanvragen?

Neem contact op met Wouter Van Dyck via wouter.vandyck@beweging.net.

18 ¬ VISIE

‘In onze vorming zeggen we niet wat mensen mogen doen of niet doen. We tonen alle kanten van het verhaal, zodat ze zelf kunnen beslissen wat ze er wel en niet mee willen doen. Dat ze erover kunnen praten aan de keukentafel.’

PODCAST

e Vormers d n e t a z zomer Ook in deACV niet stil. we van het r hier de 2 nieun Blikopener Beluisteafleveringen va podcast op de werkvloer. over AI

DE ACADEMICUS:

‘Onderwijs moet studenten leren omgaan met AI’ Wat betekent AI voor het onderwijs? Hoe bereid je studenten voor op een arbeidsmarkt die volop in verandering is? We vroegen het aan Patrick De Mazière, coördinator Technology Enhanced Health & Social Care en coördinator van de Social Tech Hub alsook business developer levenslang leren in het domein Zorg (technologie) van de Associatie KU Leuven (Continue).

Dat kritisch denken ziet De Mazière als een van de belangrijkste opdrachten van het onderwijs. ‘Vroeger moesten we leren omgaan met zoekmachines zoals Google. Vandaag moeten we leren omgaan met AI. Je mag niet vertrekken van het idee: het staat online, dus het zal wel waar zijn.’

Hij vergelijkt het met de tijd van de analoge fotografie. Verschillende filmmerken gaven dezelfde werkelijkheid telkens een andere kleurtoon. Ook toen was technologie geen perfecte weerspiegeling van de realiteit.

‘Het verschil is dat AI vandaag zelf informatie genereert. Daardoor wordt het soms moeilijker waarheid en fictie van elkaar te onderscheiden.’

Die vaardigheid is niet alleen belangrijk voor IT-studenten. ‘Ook verpleegkundigen, zorgkundigen, maatschappelijk werkers en

logistieke medewerkers moeten begrijpen wat AI kan en wat AI niet kan. Ze hoeven geen datawetenschappers te worden, maar ze moeten wel de mogelijkheden en gevaren kennen.’

Van artificiële naar assistieve intelligentie De Mazière spreekt zelf liever over assistieve intelligentie dan over artificiële intelligentie. ‘Die term plaatst de mens centraal. AI ondersteunt, helpt en versnelt processen, maar de uiteindelijke verantwoordelijkheid blijft bij mensen liggen.’

Dat geldt zeker in de zorg- en welzijnssector. Daar ziet hij vandaag al concrete toepassingen die administratieve lasten verminderen. Een voorbeeld zijn medische dossiersystemen die gesprekken tussen arts en patiënt automatisch registreren, samenvatten en op de juiste plaats in het dossier verwerken.

AI gebruiken en AI begrijpen In het hoger onderwijs wordt AI ondertussen geïntegreerd in lessen en evaluaties.

‘De professional van morgen zal met AI moeten werken. We gaan studenten dus niet afschermen van die realiteit. Integendeel: soms gaan we bij examens bijvoorbeeld expliciet toelaten dat AI gebruikt mag worden. Dan gaat er meer focus naar het mondelinge gedeelte. Een student moet zijn antwoord kunnen verdedigen, anders heeft hij niets geleerd.’

‘Een student die AI gebruikt om informatie te analyseren, bijkomende voorbeelden te zoeken of alternatieven te onderzoeken, leert wel degelijk bij. Dat is vandaag al gebleken uit onderzoek.’

Ook voor de lectoren is AI een uitdaging: je vraagstelling moet slimmer gebeuren, je moet de leerprocessen anders gaan opzetten. Het vraagt een shift.

‘Vroeger kreeg je soms het gevoel dat een arts vooral naar zijn computerscherm keek. Nu kan technologie ervoor zorgen dat die arts opnieuw meer aandacht heeft voor de patiënt.’ Volgens De Mazière is dat precies waar de meerwaarde ligt. ‘Goede technologie ondersteunt of verbetert zelfs de menselijke interactie. Ze vervangt de mens niet, maar maakt het contact (terug) menselijker.’

VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/vlaams-brabant

‘AI is uit de academische wereld gestapt en onderdeel geworden van ons dagelijks leven’, zegt Patrick De Mazière. ‘Van slimme toestellen tot zelfrijdende voertuigen: AI komt steeds dichter bij de gewone gebruiker.’ En hij vervolgt: ‘AI zal zonder twijfel veranderingen teweegbrengen. Die zijn vandaag al zichtbaar. Maar het is niet zo dat de mens overbodig wordt. Net daarom heeft onderwijs een cruciale rol: studenten leren omgaan met AI én kritisch leren blijven denken.’

Jouw regio. Oost-Vlaanderen

Een diploma mag geen kwestie van geluk zijn Op 1 september begonnen meer dan 1,2 miljoen kinderen en jongeren aan een nieuw schooljaar. Voor de meeste is het einddoel een diploma of andere kwalificatie. Toch verlaat ongeveer 12 procent het secundair onderwijs zonder. Volgens Sam De Laet, algemeen directeur van Vrij CLB Anker, begint de strijd tegen schooluitval veel vroeger dan het moment dat een jongere dreigt af te haken. ¬ Tekst Johan Vyverman ¬ Foto Shutterstock Hoe groot is het probleem van vroegtijdig schoolverlaten?

‘Ongeveer 12 procent van de jongeren verlaat het secundair onderwijs zonder kwalificatie. Maar achter dat cijfer zitten grote verschillen. Bij jongens gaat het om bijna één op zeven, bij meisjes om onge­ veer één op elf. Ook je sociale achter­ grond speelt een grote rol. Als beide ouders geen Nederlands spreken, is het risico ongeveer drie keer groter. Wanneer je moeder geen diploma lager onderwijs heeft zelfs zeven keer groter dan wanneer zij hoger onderwijs volgde. Vlaanderen slaagt er bovendien minder goed dan an­ dere Europese landen in die sociale ver­ schillen via onderwijs weg te werken. Dat moet ons zorgen baren.’

Waarom verlaten jongeren de school zonder kwalificatie?

‘Daar bestaat geen eenvoudige verklaring voor. Meestal gaat het om een combinatie van factoren: afwezigheden, schoolwis­ sels, leer- of taalachterstand, gedragspro­ blemen of moeilijkheden thuis. Bij het

18 ¬ VISIE

CLB zien we ook steeds meer jongeren die afwezig blijven door mentale problemen.

Schooluitval is zelden iets wat plots ge­ beurt. Vaak zie je dat de afstand tot school geleidelijk groter wordt.’

Speelt uitsluiting van leerlingen daar ook een rol in?

‘Zeker. Jongeren worden soms al op jonge leeftijd definitief van school verwijderd.

Als het lang duurt voor ze een nieuwe school vinden, lopen ze leerachterstand op en verliezen ze nog meer aansluiting.

Problemen kunnen zich opstapelen en soms volgt opnieuw een uitsluiting. Leer­ krachten, CLB-medewerkers en andere organisaties leveren enorme inspannin­ gen, maar we slagen er nog te weinig in om jongeren met hardnekkige afwezighe­ den of gedragsproblemen opnieuw aan­ sluiting te laten vinden.’

Moeten scholen dan minder focussen op kennis en prestaties?

‘Dat hoeft voor mij geen tegenstelling te zijn. We mogen de lat hoog leggen.

De vraag is of we dat voor élke leerling doen. Onderzoek leert dat onze verwach­ tingen invloed hebben op schoolprestaties.

Van kinderen uit sociaal kwetsbare gezin­ nen, leerlingen met leerproblemen en jon­ gens verwachten we soms onbewust min­ der. Hoge verwachtingen betekenen niet dat iedereen hetzelfde moet kunnen. Wel dat we blijven geloven in de ontwikkelings­ kansen van iedere leerling, ook als zijn of haar schoolloopbaan moeilijk verloopt.’

Wat kunnen CLB’s concreet doen?

‘We moeten natuurlijk jongeren bege­ leiden wanneer het moeilijk loopt, maar we willen steeds vroeger ingrijpen. Een voorbeeld is Boostcamp, waarvoor de Oost-Vlaamse CLB’s samenwerken met PSY-OVL, een netwerk voor geestelijke

Vrij CLB Anker begeleidt meer dan 71.000 leerlingen in de regio’s Beveren, Dendermonde, Lokeren, Sint-Niklaas en Wetteren en is daarmee een van de grootste CLB’s in Vlaanderen.

Het gedacht van Oost-Vlaanderen Burgerpanel.

ELKE MAAND LATEN DRIE LEZERS HUN LICHT SCHIJNEN OVER EEN NETELIGE KWESTIE

DE STELLING

De opkomst van AI-tools vormt een bedreiging voor mijn jobzekerheid en jobinhoud Niet alles kan zomaar worden overgenomen

© STEFAAN VAN HUL

SAM DE LAET

Sofie (39)

Sofie Bauwens is mama van drie, gepassioneerd door muziek

In Sint-Niklaas krijgt vanaf dit schooljaar elke leerling van het zesde leerjaar dit aan­ bod. Dat is niet toevallig: de stad kent rela­ tief veel vroegtijdige schoolverlaters. Ook elders in Oost-Vlaanderen zetten CLB’s sterker in op preventieve programma’s.’

Wat moet er uiteindelijk veranderen?

‘Een diploma mag niet afhangen van je ge­ slacht, de opleiding van je ouders, de taal die thuis gesproken wordt of de problemen die je onderweg tegenkomt. Daar ligt een verantwoordelijkheid voor onderwijs en CLB’s, maar ook voor welzijn en beleid. We moeten problemen vroeger opmerken, drempels wegnemen en jongeren kansen blijven geven.

Wie wil voorkomen dat jongeren zonder kwalificatie uitstromen, moet dus veel vroeger beginnen. Niet pas wanneer een leerling dreigt af te haken, maar door elke leerling te laten voelen dat we hoge ver­ wachtingen hebben en in zijn of haar toe­ komst geloven.’

© WOUTER VAN VOOREN

Opleiding is cruciaal

Steffi (36)

AI is voor mij een mes dat langs twee kanten snijdt. Het kan een sterke ondersteuning zijn, bijvoorbeeld voor wie minder taalvaardig is of als sparringpartner wanneer er geen collega beschik­ baar is. Tegelijk schuilt het risico dat we te veel op AI vertrouwen en zelf minder kritisch nadenken.

Daarom is opleiding op elke werkvloer cruciaal: op elk niveau leren hoe je AI slim en versterkend, niet vervangend, kan inzetten.

Steffi Beyaert is single ‘catmom’ met een hart voor theater, gelijke kansen en vrouwenrechten

Slimmer, efficiënter en met meer diepgang

© STEFAAN VAN HUL

gezondheid dat eerstelijnspsychologische zorg aanbiedt aan verminderd tarief. Een lessenpakket voor de derde graad van het lager onderwijs leert kinderen omgaan met moeilijke gevoelens, stress en problemen.

Ze oefenen vaardigheden om moeilijkhe­ den anders te uiten dan zich terugtrekken of probleemgedrag stellen.

De angst om vervangen te worden door AI kan bij bepaalde jobs zeker gegrond zijn. Als lector en muzikant voel ik minder die dreiging. Mijn bezorgdheid is dat mensen er vaak te vrijblijvend gebruik van maken. Heel wat dingen kan je niet zomaar laten overnemen door AI: empathisch coachen van studenten, iemand raken met muziek, via muziek contact maken met een persoon met dementie, gepassioneerd lesgeven, … Het is misschien een naïeve gedachte maar ik hoop dat wij mensen, met onze capaciteiten, op dat vlak altijd sterker dan AI zullen blijven.

Tina (40)

Tina Burm is zelfstandig bedrijfsrevisor met een passie voor ballet

Ik geloof niet dat AI de mens zal vervangen.

Wel ben ik ervan overtuigd dat AI ons zal helpen slimmer, efficiënter en met meer diepgang te werken, waardoor de menselijke meerwaarde net belangrijker wordt. De echte uitdaging ligt niet zozeer in de technologie zelf, maar in de manier waarop organisaties en medewerkers ermee omgaan. Daarom is het cruciaal dat medewerkers de nodige opleiding en begeleiding krijgen om de technologie op een correcte, kritische en ethische manier te gebruiken.

VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/oost-vlaanderen

We mogen de lat hoog leggen. De vraag is of we dat voor élke leerling doen

Jouw regio. West-Vlaanderen

AGRESSIE IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD

‘Wie zich niet gehoord voelt, zoekt een uitlaatklep’ Waarom maken sommige mensen zich zo snel boos? Volgens criminoloog Johan Deklerck heeft dat voor een groot deel te maken met de druk en onzekerheid van onze tijd. ‘Stress stapelt zich op en zoekt een uitweg.’ ¬ Tekst Philip Hoorne Foto ¬ iStock

J

ohan Deklerck is doctor in de criminologie. Als geboren en getogen Roeselarenaar werkt hij nog regelmatig samen met organisaties in West-Vlaanderen. Hij is actief als zelfstandig consulent rond (jeugd)criminologische thema’s binnen onderwijs, jeugdzorg, gevangenis, middenveld, bedrijven …

Daarnaast doceert hij in Luxemburg en Genève over conflict en bemiddeling en is hij auteur van o.a. De Preventiepiramide.

We konden hem strikken voor een boeiend gesprek over toenemende agressie in onze samenleving.

‘We zijn geëvolueerd van een stabiele naar een onzekere wereld’, zegt Johan Deklerck.

‘Vroeger leefden we volgens een model dat religieus gefundeerd was. Er werd ons altijd en overal ingepeperd wat goed was en wat kwaad, en er was veel sociale controle.’

‘De onvoorspelbare wereld van vandaag leidt tot controleverlies. Velen voelen zich

18 ¬ VISIE

onzeker over werk, geld, gezondheid en de toekomst. Het gevolg is stress, en stress heeft twee gezichten: angst en agressie.

Als je wordt afgesnauwd of een opgestoken middelvinger krijgt, weet dan dat die persoon niet alleen kwaad is om wat er op dat moment gebeurt,’ aldus Deklerck, ‘maar om wat zich in zijn binnenste heeft opgestapeld.’

En dan is er de digitale stress. ‘Sociale media tonen perfecte levens: verre reizen, gelukkige families, succesvolle carrières. Ons brein weet dat daar veel fake gedoe tussen zit, maar ons gevoel neemt de bovenhand.

Stress heeft twee gezichten: angst en agressie. ¬ JOHAN DEKLERCK

Emoties zijn heel dikwijls sterker dan het verstand. Onder het oog van een camera kan er een handgemeen ontstaan tussen personen die weten dat die camera er hangt. Ik had dat nooit mogen doen, zeggen mensen dan als ze hun verstand terugvinden.’

Het belang van luisteren ‘Vroeger leefden we in een hiërarchische samenleving’, legt Deklerck uit. ‘Soms mocht een kind uit een arbeidersgezin niet verder studeren van zijn ouders. Je moet je plek kennen, zeiden die. De schooljuffrouw, de agent, mijnheer doktoor … die kregen vanzelf respect.’

‘Vandaag staat iedereen op gelijke hoogte.

Mensen accepteren niet zomaar iets. Leraren, ambulanciers of loketbedienden krijgen vaker te maken met agressie. Iemand is niet tevreden met een oplossing of resultaat. Gevolg: stress slaat om in boosheid.

Als jongeren het gevoel hebben dat ze niet gehoord worden, zoeken ze een uitlaatklep.

Dat kan agressie zijn. In groepsverband worden frustraties gedeeld en versterkt. En bij pubers is die groepsdruk vaak erg groot.’

‘Niet zelden wordt agressie ook over generaties heen doorgegeven. Wie opgroeit met

weinig warmte, erkenning en veiligheid, draagt die pijn mee. Liefde tijdens de eerste levensjaren is onontbeerlijk.’ Daarom pleit Deklerck voor meer dialoog en aandacht: jongeren serieus nemen, naar hen luisteren en hen helpen om hun emoties op een andere manier te uiten.

Bij dienstverlener CM en thuiszorgorganisatie Familiehulp merken ze ook dat hun medewerkers steeds meer te maken krijgen met agressie. Klanten reageren soms hevig op een oplossing waar ze niet tevreden mee zijn. Ook onbegrip kan leiden tot een agressieve reactie. We spraken met een CM-consulent en vroegen aan Familiehulp hoe zij hier in de praktijk mee omgaan.

CM-medewerker Hilde getuigt

‘Je kan frustratie laten rotten in jezelf’, zegt Deklerck, ‘of je kan ze composteren: ze verwerken en er iets constructiefs mee doen.

Sporten, tuinieren, klussen … brengt orde en kalmte in je hoofd. Praat met anderen.

‘Als consulent-samenwerker help ik kwetsbare leden die vragen hebben over alles wat met het ziekenfonds te maken heeft. Ooit deed ik een huisbezoek bij een ernstig zieke man en zijn partner. Door problemen uit het verleden hadden ze hun recht op terugbetaling verloren, terwijl de medische kosten bleven oplopen. Er liep zelfs een rechtszaak tegen CM. Zij waren ten einde raad. Op een bepaald moment blokkeerde de partner, ook een man, de deuropening. Hij riep dat ik niet weg mocht zolang er geen oplossing was. Ik bleef rustig en legde uit hoe ik hen zou helpen.

De weken nadien hadden we regelmatig contact waarbij ik heel nauw de gemaakte afspraken nakwam. Hierdoor ontstond een vertrouwensband.

Emoties zijn heel dikwijls sterker dan het verstand.

Veel boosheid ontstaat omdat mensen de wetgeving niet begrijpen. Een groot deel van mijn werk bestaat uit het vertalen van administratieve taal naar gewone mensentaal. Bij een huisbezoek is het de regel dat ik ga zitten op een plek waar ik snel naar buiten kan. In sommige gevallen is een collega van het huisbezoek op de hoogte en belt die me op als het langer duurt dan gepland.’

Van frustratie naar verbinding

¬ JOHAN DEKLERCK

CM zegt ‘Nee’ tegen agressie CM verwerpt alle vormen van niet-tolereerbaar gedrag en doet er alles aan om die het hoofd te bieden. Bestaande procedures en instrumenten rond noodsituaties worden geëvalueerd en aangepast waar nodig. CM start met experimenten op gerichte locaties om oplossingen zoals noodknoppen te installeren. Maar er is meer: CM kijkt ook naar opleidingen, expertise en goede samenwerkingsafspraken om passend te reageren als het misgaat.

Familiehulp zet in op coaching & training

Verbinding is enorm belangrijk. Vere­ni­ gingen, buurtactiviteiten, vrijwilligerswerk zijn heel erg nodig. Daarom is het zo jammer dat sommige beleidsmakers het middenveld niet naar waarde schatten. Ze drijven de groepen in onze samenleving nog verder uiteen.’

‘De overheid moet zorgen voor haar burgers en straffen waar nodig, maar dat is niet genoeg. Ik geloof in dialoog en herstel, bijvoorbeeld via gesprekken tussen dader en slachtoffer. Dat kan helpen om opnieuw rust te vinden.’

Bij Familiehulp ondervinden ze ook dat agressie steeds meer aanwezig is in de dagelijkse werking. ‘Hoewel het moeilijk is om de stijging cijfermatig te onderbouwen, merken we in de dagelijkse praktijk wel dat de problematiek prominenter aanwezig is’, vertelt Thomas Dupon, regiodirecteur Westhoek en Polders. ‘Het thema agressie komt vaker dan vroeger aan bod tijdens intervisies, collectieve en individuele coaching en klantbesprekingen’, zegt hij. ‘We spelen hier direct op in door medewerkers ad hoc ondersteuning te bieden. We geven praktische tips en uitleg over het omgaan met agressief gedrag en lichten verschillende vormen van agressie toe. In het VTO-plan (Vorming, Training en Ontwikkeling) van onze medewerkers focussen we op soft skills die kunnen helpen, zoals oplossingsgericht communiceren, grenzen stellen … We zetten dus sterk in op begeleiding en ondersteuning van het personeel, om hen met voldoende expertise en bagage op de werkvloer te laten functioneren. Maar elke situatie is uiteraard anders en vraagt andere maatregelen’, voegt hij nog toe. ‘Zo kunnen sommige vormen van agressie ook gelinkt worden aan het ziektebeeld van de klant, bijvoorbeeld bij dementie. In elk geval staat de veiligheid van onze medewerkers voorop!’

Contact. West-Vlaanderen CM in West-Vlaanderen Contacteer ons via 02 204 32 10 of surf naar www.cm.be/contact om ons makkelijk te bereiken.

ACV in West-Vlaanderen Contacteer ons via www.hetacv.be/stel-je-vraag of 02 244 30 00. Boek een gesprek via www.hetacv.be/plan-je-contact.

Regioredactie Beweging.net West-Vlaanderen, westvlaanderen@beweging.net

VISIE ¬ 19

Meer regionieuws? Ga naar www.visie.net/west-vlaanderen

‘Hulpverleners leren omgaan met agressief gedrag is noodzakelijk’

Actrice

Jasmijn Van Hoof

Bevrijdend

gevat in 5 woorden

Fake news ‘Een tijdje geleden circuleerden valse berichten over mij op sociale media. Ik heb geen idee waar ze vandaan kwamen, maar ze verspreiden zich razendsnel. Ik probeerde ze recht te zetten, maar dat drong lang niet tot bij iedereen door. Het is beangstigend zelf te ondervinden hoe makkelijk fake news de ronde doet en hoe weinig je eraan kunt doen.’

Fomo ‘Ik stel alles in mijn leven voortdurend in vraag en leef constant met een been in het verleden en een been in de toekomst. Ik vraag mij altijd af of het allemaal niet nog beter, mooier, magischer moet zijn. Deze zomer was ik op verlof in Frankrijk, en dan zit het weer in mijn hoofd dat ik naar daar wil verhuizen. (lacht) Met ouder worden kan ik dat wel een beetje loslaten, maar wanneer je op Instagram voortdurend het perfecte plaatje krijgt voorgeschoteld, dan begin je je eigen leven automatisch te vergelijken. Tegelijk besef ik hoeveel geluk ik heb in het leven. Al die fomo is voor niets nodig.’

LIMBURG

‘Veel mag ik natuurlijk nog niet vertellen over De Verraders, maar ik kan wel al zeggen dat ik na de opnames trots was dat ik er voluit voor gegaan was. Ik heb altijd in het achterhoofd gehouden dat het slechts een spel was, waardoor ik veel feller durfde te reageren dan in het echte leven. Ik ben normaal een echte people pleaser en heb een panische angst om mensen teleur te stellen. Daarom voelde het wel bevrijdend om dat even van mij af te werpen.’

Kelner ‘Tijdens corona begon ik zoals de rest van de wereld zelf zuurdesembrood te bakken. Ik vond daar zo’n plezier en rust in dat ik besliste die nieuwe hobby te gaan uitdiepen: ik volgde een volledig schooljaar aan het PIVA in Antwerpen. Sindsdien mag ik mezelf gecertificeerd kok en kelner noemen. Ik ben blij dat ik die kans kreeg, maar besef dat dat voor veel mensen helaas nog niet evident is. Eigenlijk is het zot dat je op je achttiende al moet kiezen wat je de rest van je leven wilt doen.

Je krijgt veel te weinig kansen om later in je carrière een andere keuze te maken wanneer blijkt dat je bijvoorbeeld toch liever schrijnwerker in plaats van bankier had willen zijn.’

Privilege ‘Het is verleidelijk je ogen te sluiten voor alles wat er misgaat in de wereld. Wij beseffen niet wat voor een privilege het is om te kunnen kiezen het nieuws niet meer te volgen. Maar als we dat allemaal doen, waar gaat het dan heen met de wereld? Stel je voor hoeveel erger het nog kon zijn als we massaal zouden wegkijken en ons niet tegen onrecht zouden uitspreken. Daarom vind ik het een plicht het nieuws te blijven volgen. Je hebt geen controle over het nieuws dat je ziet, maar wel hoe je ermee omgaat. Zet het om in iets positiefs, in actie en gebruik het platform dat je hebt om voor de goede zaak op te komen.’

Het nieuwe seizoen van De Verraders is vanaf zondag 6 september te zien bij VTM en op VTM GO.

¬ Tekst Dominic Zehnder ¬ Foto VTM