VISIE 09 - 07 mei 2026

Rerum Novarum

Volgende week vieren we Rerum Novarum. De gelijknamige encycliek dateert uit 1891. Hoe relevant is het nog om een 135 jaar oude pauselijke brief te herdenken? Na zoveel decennia vooruitgang zouden een rechtvaardig loon, solidariteit met mensen die kwetsbaar zijn, recht op eigendom en recht op vereniging toch vanzelfsprekend moeten zijn. Al lang verworven. Of niet?

Vraag het eens aan de 600.000 mensen die langdurig ziek zijn. Wat krijgen zij vandaag te horen? Dat ze wat beter hun best moeten doen. Want meer dan de helft van de mensen die een ziekte-uitkering krijgen, hebben daar helemaal geen recht op. Zo staat het tenminste in een beperkte steekproef van 300 dossiers die dateert van zes jaar geleden.

Een journalist tilde die op tot onweerlegbaar bewijs van profitariaat en bepaalde politici citeerden er gretig uit.

Vraag het eens aan al die vrouwen die hun carrière op pauze hebben gezet om voor de kinderen of voor een ziek gezinslid te zorgen en daardoor een lager pensioen zullen krijgen. Welke boodschap heeft een minister van de federale regering voor hen? Dat zij die wat meer willen overhouden, zich wel zullen aanpassen. Alsof ze met hun onbetaalde arbeid de zorg en de kinderopvang al geen gigantische gunst verleenden.

Vraag het eens aan de bijna 200.000 werklozen die hun uitkering verloren of zullen verliezen omdat ze langer dan twee jaar werkloos zijn. Wat krijgen zij naar hun hoofd geslingerd? Dat het dringend tijd is om uit hun ‘generaties overspannende hangmat’ te kruipen.

Herinner u de televisiereportage waarin een journalist selectief en suggestief getuigenissen verzamelde in een bijzonder kwetsbare buurt in Verviers. Ook hier buitelden politici achteraf over elkaar in verontwaardiging.

Of vraag het eens aan mensen die moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen en die de verhoogde tegemoetkoming krijgen die hen tegen hoge dokterskosten beschermt. Wat wordt hen voor de voeten geworpen? Dat ze in werkelijkheid niet zo arm zijn, want

iemand heeft horen zeggen dat er ook mensen met een Porsche voor de deur die verhoogde tegemoetkoming ontvangen. Anekdotiek op kap van de meest kwetsbaren.

De waarheid, die doet er niet meer toe. Als je maar luid genoeg roept dat zwart eigenlijk wit is, dan zullen de mensen je op den duur wel geloven. Zeker als je er een sausje van ‘gezond verstand’ of ‘de wil van het volk’ overgiet. Het rijk is vandaag aan de lawaaierige toeteraars. Dag na dag verhardt het discours en worden we geconfronteerd met een sluipende normalisering van het ‘eigen schuld, dikke bult’. Wie kwetsbaar is, is daar zelf verantwoordelijk voor en moet bewijzen dat hij of zij geen profiteur is. Steun wordt meer en meer voorwaardelijk. Het is een vorm van culpabilisering die mensen nog dieper in de put duwt. Bepaalde politieke partijen dragen daar een verpletterende verantwoordelijkheid in.

Ook voor de enorme groep werkenden heeft de regering niet veel goeds in petto. Ze jaagt ons richting een 24/7-economie. Zo’n economie stopt nooit, gooit zondagsrust overboord, breidt onvrijwillige overuren en ongezonde en slechter verloonde nachtarbeid uit, en creëert steeds meer onzekere statuten. Vele mensen, zeker eenoudergezinnen, hebben het door de stijgende prijzen moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen.

Hendrickx Devos, Algemeen voorzitter beweging.net

Om die reden is Rerum Novarum vandaag minstens even relevant als 135 jaar geleden. Het is tijd om de afbraak van onze sociale bescherming een halt toe te roepen en een stem te geven aan zoveel miljoenen mensen die vandaag niet gehoord worden. Zij dromen van een samenleving gebouwd op solidariteit in plaats van op achterdocht. Een maatschappij die ongelijkheid verkleint in plaats van drempels verhoogt. Die kwetsbaarheid omarmt in plaats van perfectie na te streven. Voor zo’n zorgzame samen leving blijven wij vechten: vooruitgang kan maar rechtvaardig zijn als ze iedereen meeneemt.

Ann Vermorgen, Voorzitter ACV

Redactieadres Visie, PB 20, 1031 Brussel ¬ e-mail: info@visieredactie.be ¬ Lezersbrieven lezers@visieredactie.be ¬ Abonnementen www.visie.net/contact ¬ Verantwoordelijke uitgever Liesbeth De Winter ¬ Redactie Leandro Berlan, Djorven Ariën, Simon Bellens, Nils De Neubourg, Dominic Zehnder, Lies Van der Auwera, Lieven Bax, Tinne Van Woensel, Rooni Theeboom, An-Sofie Bessemans, Rachel Michel, Hannah Wellens, Tom Vrancken ¬ Hoofdredactie Thomas Blommaert, Wim Troch ¬ Vormgeving Gevaert Graphics ¬ Druk Coldset Printing Partners ¬ Visie verschijnt maandelijks en is inbegrepen in het lidmaatschap van CM, ACV bouw - industrie & energie, ACV-CSC METEA, ACV-Transcom en ACV Voeding en Diensten ¬ De beschrijving van de CM-diensten en -voordelen in deze publicatie heeft enkel een informatieve waarde. Bij twijfel of betwisting gelden enkel de statuten van het ziekenfonds. Meer info: www.cm.be/statuten ¬

Luc Van Gorp, Voorzitter CM

Julie

‘Windpark in de Noordzee onze grootste troef, maar De Wever treuzelt’

In de strijd om werelddominantie tussen de Verenigde Staten en China is energie het oorlogswapen. Europa dreigt van de ene in de andere energiecrisis te sukkelen als we niet energie-onafhankelijker worden.

¬ Tekst Simon Bellens ¬ Foto ID / Firmin De Maitre

De Amerikaans-Israëlische oorlog in Iran brengt de wereld in een zoveelste opeenvolgende energiecrisis. Na de Russische inval in Oekraïne, toen de Russische gastoevoer naar Europa stilviel, verstoort ditmaal de blokkade van de zeestraat van Hormuz de wereldwijde oliehandel. Opnieuw stijgen de prijzen aan de pomp en dreigen tekorten. Europa, sterk afhankelijk van geïmporteerde fossiele brandstoffen, wordt zo nog maar eens een speelbal van wereldmachten die energie als oorlogswapen inzetten.

Je kunt de wereldpolitiek niet begrijpen zonder oog voor de energiemarkten, stelt energieprofessor aan de Universiteit Gent Thijs Van de Graaf. Op twintig jaar tijd zijn de Verenigde Staten, dankzij de zogenaamde ‘schalierevolutie’, de grootste olie- en gasproducent ter wereld geworden, terwijl ze daarvoor nog een van de grootste importeurs waren. Die nieuwverworven energiemacht verklaart volgens Van de Graaf grotendeels waarom de Verenigde Staten onder president Donald Trump op militaire avonturen gaan in Venezuela en Iran. Niet toevallig twee van de drie landen met de grootste oliereserves.

Amerikaanse olie, Chinese zonnepanelen

‘Trumps beleid weerspiegelt de chaos in zijn eigen denken’, zegt Helen Thompson van de Universiteit van Cambridge. ‘Tegelijk zit er een logica in.’ Nu China wereldwijd vooroploopt in zonne-energie en elektrificatie, willen de VS hun macht in fossiele brandstoffen uitspelen. ‘De VS proberen de zwakke plek van China uit te buiten op het gebied van olie-import, vooral via Iran, dat het grootste deel van zijn olie aan China verkoopt.’

Zo lijdt de rest van de wereld onder de machtsstrijd tussen de VS en China. Hoe moeten we omgaan met die nieuwe onzekerheid? Voor Thijs Van de Graaf is er maar één ernstige uitweg uit de chaos: Europa moet haar energietoevoer in eigen handen nemen. ‘Zolang we afhankelijk blijven van fossiele brandstoffen, kunnen we nooit concurreren met landen waar ze die zelf uit de grond halen.’

De federale regering nam onlangs voor 80 miljoen euro tijdelijke maatregelen tegen de duurdere brandstofprijzen, vooral met een premie voor het woon-werkverkeer. Begrijpelijk, vindt Van de Graaf, ‘maar op de lange termijn is dat geen oplossing.’ Liever had hij een sensibiliseringscampagne gezien die

oproept tot lager verbruik. ‘Bijvoorbeeld door je snelheid te beperken op de snelweg. Vergis je niet, voorlopig valt de paniek op de financiële markten mee, maar dit is een economische atoombom die de prijzen van tal van producten de hoogte kan injagen.’

In dat geval zien experts zoals Van de Graaf de automatische loonindexering als de beste garantie om de koopkracht te garanderen. ‘Bij de vorige energiecrisis bleek dat vooral de uitbreiding van het sociaal energietarief de mensen hielp die dat het meest nodig hadden’, zegt energie-expert van het ACV Thomas Vael. ‘Die troeven van het sociaal tarief mogen niet verdwijnen.’

De Wever treuzelt

‘We hebben in België één enorme troef: de ondiepe zandbanken voor onze kust. Die zijn ideaal om windmolenparken neer te zetten’, zegt Van de Graaf. Onder voormalig energieminister Tinne Van der Straeten (Groen) tekende de Vivaldi-regering een Belgische aanbesteding uit om nieuwe windmolens te plaatsen in de zogenaamde Elisabethzone, maar de huidige regering stelde die procedure vorig jaar uit. ‘Vooral omdat ze de voorziene burgerparticipatie niet ziet zitten’, hekelt Angelos Koutsis van Bond Beter Leefmilieu. Minister van Energie Mathieu Bihet (MR) wilde de aanbesteding begin dit jaar herlanceren, maar miste daarvoor zijn eigen deadline.

Tijdens de verkiezingscampagne van 2024 pleitte premier Bart De Wever onomwon-

den voor nieuwe kerncentrales. Vorige week raakte ook bekend dat de regering onderhandelingen start met Engie om de bestaande kerncentrales over te nemen. Steekt die liefde van MR en N-VA voor kernenergie nu stokken in de wielen van de Belgische windenergie? Op de North Sea Summit in Hamburg hield De Wever vorig jaar wel een vurig pleidooi voor offshore windenergie, maar toch sleept zijn regering met de voeten, betreurt Van de Graaf.

Wind- en zonne-energie zijn volgens hem de enige uitweg uit de klimaatcrisis, de energiecrisis en zelfs uit de competitiviteitscrisis. ‘Alle modellen tonen dat duurzame energie betrouwbaar is en schoner, veiliger en goedkoper dan fossiele brandstoffen of nieuwe kerncentrales.’

Toekomstgericht rijmt op goeie energiemix

‘Voor de industrie wegen de hoge energiekosten zwaar door. Veel meer dan de lonen’, zegt Dimitra Penidis, adviseur voor de chemiesector bij ACVBIE. ‘Deze crisis toont nog maar eens dat we een versnelling hoger moeten schakelen naar betaalbare, duurzame en onafhankelijke energie, met aandacht voor een rechtvaardige transitie en voor het behoud van kwaliteitsvolle werkgelegenheid.’

‘Een toekomstgericht industriebeleid gaat uit van een goeie energiemix’, vult Dries Van de Broeck van ACV METEA aan. ‘Alternatieve bronnen met industriële toepassingen, zoals waterstof, en een beter energienetwerk in Europa hebben daarin een belangrijke plaats.’

Al klinkt Van de Graaf optimistisch over de huidige omslag naar wind- en zonne-energie. ‘De hernieuwbare-energieproductie groeit exponentieel. Wereldwijd komt alle nieuwe elektriciteit uit zon en wind. India, dat nog maar aan het begin staat van zijn industrialisering, lijkt de fossiele fase grotendeels over te slaan. Dat stemt heel hoopvol.’

Op 12 mei betogen vakbonden in Brussel tegen de asociale maatregelen van de regering-De Wever. Maar ondertussen lanceren ze ook een alternatief plan waarbij rechtvaardige fiscaliteit centraal staat. Met de petitie kan ook jij het mee op de parlementaire agenda zetten.

Alternatieve

begroting Vakbonden hebben

plan voor rechtvaardige fiscaliteit

De regering voert de besparingsdruk op met harde maatregelen, zoals een onevenwichtige pensioenhervorming die vooral vrouwen treft, met de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd of met een doorgedreven flexibilisering van de arbeidsmarkt. De regering-De Wever viseert daarbij vooral kwetsbare groepen. ‘Helaas onvermijdelijk’, klinkt het.

Maar dat is buiten de vakbonden gerekend. ‘We gaan TINA grondig herlezen. Niet als There Is No Alternative, maar als This Is Not Acceptable’, reageert ACV-voorzitter Ann Vermorgen. Een alternatieve begroting met rechtvaardige fiscaliteit is perfect mogelijk, bewijzen vakbonden ACV, ABVV en ACLVB. In gemeenschappelijk front lanceren ze een breed pakket aan alternatieve begrotingsmaatregelen.

Centraal staat het principe ‘een euro is een euro’. Vermorgen: ‘Dat betekent dat inkomsten uit arbeid en kapitaal op dezelfde manier moeten worden belast. Vandaag is dat niet het geval. Wie werkt, draagt vandaag in verhouding veel meer af van zijn loon dan wie inkomsten uit vermogen haalt. Die maatregel alleen al zou 12,9 miljard euro opleveren.’

Er is ook een pleidooi voor een grondige evaluatie en inperking van bedrijfs- en loonsubsidies. Loonsubsidies bedragen momenteel 11 miljard euro. ‘Zowel de Nationale

Bank als het Planbureau stellen dat loonsubsidies te weinig opbrengen voor onze economie. Die maatregel kritisch onder de loep leggen, kan 700 miljoen euro opleveren.’

Daarnaast willen de vakbonden de lekken in de overheidsinkomsten dichten, onder meer door managementvennootschappen strenger te belasten en eerlijke bijdragen op flexi-jobs en studentenarbeid te heffen. ‘Nu dalen de inkomsten van deze regering, ze staan zelfs historisch laag. Wij hebben daar een oplossing voor’, stelt Vermorgen.

Verder vragen de vakbonden meer ruimte voor loonvorming, zodat lonen kunnen meegroeien met inflatie en productiviteit. En willen de bonden besparen op geneesmiddelen die te duur verkocht worden door de prijszetting eerlijker te maken, wat zowel overheid als patiënt ten goede zou komen. Daarbij kijken ze in eerste instantie naar de 25 duurste medicijnen, een besparing daarop levert zo’n 237 miljoen euro op.

Met een petitie hopen de vakbonden nu 25.000 handtekeningen te verzamelen, gericht aan de federale regering. Is de kaap van 25.000 bereikt, dan moet het parlement een hoorzitting organiseren.

~ Scan de QR-code en teken de petitie

1.

EXPO

Intieme keukentafelscènes in beeld

Mobiliteitsbudget voor meer mensen

In 2014 schreef Carrie Mae Weems geschiedenis als de eerste Afro-Amerikaanse kunstenares met een solotentoonstelling in het Guggenheim Museum in New York. Inmiddels wordt ze beschouwd als grande dame binnen de fotografie. Het Antwerpse Fotomuseum eert haar werk, met bijzondere aandacht voor The Kitchen Table Series, intieme foto’s die ze aan haar eigen keukentafel maakte.

~ Expo Carrie Mae Weems in Fomu, Antwerpen, tot 23/8

2.

TELEVISIE

De Kloefkappers slaan toe Achter elke sterke vrouw staat een onzekere man en nergens is dat zo hilarisch zichtbaar als bij de familie Hendrickx in STRIKE! Vanaf 13 mei brengt Streamz comedy met een uitstekende cast onder wie Ben Segers, Lynn Van Royen en Jonas Van Geel. Over mannen die in groep bergen verzetten en alleen nauwelijks het hoofd boven water houden.

De sociale partners in de Nationale Arbeidsraad kwamen vorige week met een advies over de verplichting van het mobiliteitsbudget. In bedrijven met minstens vijftien werknemers, zo vragen de werkgevers- en werknemersorganisaties, moet elke werknemer met recht op een bedrijfswagen vanaf 1 januari 2027 een mobiliteitsbudget aangeboden krijgen. Wie daarvoor kiest, kan de bedrijfswagen inruilen voor een budget te spenderen aan duurzamere alternatieven, zoals openbaar vervoer, leasefietsen, milieuvriendelijke wagens en in bepaalde gevallen zelfs hun hypotheeklening of huishuur.

Bart Vannetelbosch, nationaal secretaris van het ACV, reageert alvast positief op het akkoord. ‘Het is een goede zaak dat werknemers de keuze krijgen om te kiezen voor milieuvriendelijkere alternatieven voor hun bedrijfswagen. Het voornaamste doel is om een groen alternatief te bieden voor de bedrijfswagen en om de hoge druk op het wegennet te verlichten’, benadrukt Vannetelbosch. ‘Het is dus niet de bedoeling dat het mobiliteitsbudget wordt uitgebreid met het oog op loonoptimalisatie.’

www.streamz.be/streamz/strike

Awel bleef ook in 2025 een onmisbare luisterlijn voor kinderen en jongeren. Uit haar jaarverslag blijkt dat Awel in 2025 meer dan 12.000 gesprekken met kinderen en jongeren voerde. Jongeren postten ook ruim 2.000 berichten op het forum.

Mentaal welzijn was veruit het meest besproken thema: bijna de helft van alle gesprekken ging over zaken als somberheid, angst, zelfmoordgedachten of zelfvertrouwen. Ook de relatie met ouders is een vaak terugkerend thema. Jongeren maken het vaakst gebruik van de telefoon, gevolgd door chat en mail.

Hoewel het aantal gesprekken daalde, nam het aantal bezoekers op de site toe tot bijna één miljoen. Jongeren contacteren Awel vaak buiten de openingsuren, wat de nood aan extra bereikbaarheid benadrukt.

Op tevredenheid scoort de chat van Awel uitstekend: ruim 9 op de 10 jongeren zouden de luisterlijn aanbevelen. In 2026 wil Awel samen met partner Kazou weer voluit groeien, met een sterke focus op vrijwilligerswerving, om zoveel mogelijk kinderen en jongeren te kunnen bereiken.

Dit is een tijd met te weinig humor. Ik zie zo weinig mensen lachen, terwijl dat toch zo belangrijk blijft

¬ VIVIANNE DE MUYNCK, alias Bonmamie uit Knokke Off, in Humo

OKRA steunt actieplan voor beter bereikbare bankautomaten

OKRA reageert positief op het actieplan van minister Rob Beenders (Vooruit) van Consumentenbescherming om cash opnieuw toegankelijker te maken. Het plan moet zorgen dat geldautomaten voortaan beschikbaar zijn binnen twee kilometer in stedelijke gebieden, drie kilometer in gemengde zones en vijf in landelijke gemeenten. De afgelopen jaren verdwenen veel geldautomaten en bankkantoren, vaak met grote gevolgen voor de financiële zelfstandigheid van ouderen.

De uitvoering is voorzien tegen midden 2027. Beenders zwaait met sancties voor wie het plan niet uitvoert. Vandaag is er

HET CIJFER

enkel een vrijblijvend akkoord met de sector.

Herman Fonck van OKRA: ‘Voor vele ouderen zal dit plan een zegen zijn. Door de bereikbaarheid van cash en bankautomaten kunnen vele ouderen zelf hun financiële zaken blijven afhandelen, zonder een beroep te moeten doen op familieleden of derden. Bankautomaten in ieders bereik maken voor ouderen een groot verschil.’

OKRA zal de uitvoering van het plan nauw opvolgen en pleit voor betrokkenheid van lokale ouderenraden bij de keuze van locaties.

14,5 miljard

Terwijl de regering hakt in onze sociale zekerheid gaf ze vorig jaar 14,5 miljard dollar uit aan defensie. Tegenover 2024 is dat een stijging met 59 procent. ‘Nergens in Europa steeg het defensiebudget zo fors als in België’, kopte De Tijd.

Blijven doen wat goed voelt. Daar helpt Goed bij. Met advies en hulpmiddelen die je vooruithelpen.

Bekijk het aanbod en maak meteen gebruik van jouw korting op goed.be/promoties

Of scan de QR-code. CM-leden genieten bovendien van extra voordelen.

-20% op alle TEMPUR ® hoofdkussens en matrassen

‘Verzet is klein, menselijk, hardnekkig.

En het werkt’

Onder de koepel van Antwerpen-Centraal passeren dagelijks tienduizenden reizigers. Maar hoeveel daarvan weten dat de nazi’s hier in de zomer en herfst van 1942 honderden Joodse mannen, vrouwen en kinderen samendreven voor transport naar Auschwitz? Op 11 september van dat jaar gaf een Joodse moeder haar vierjarige zoontje de opdracht rustig weg te wandelen en niet meer om te kijken, niet naar zijn familie of later naar zijn eigen geschiedenis.

¬ Tekst Nils De Neubourg ¬ Foto’s Johannes Vande Voorde

Dat jongetje was Frans Jeruzalski, later dokter Fred Kader. Hij is een van de centrale figuren in de gelauwerde VRT-podcast De kunst van het verdwijnen waarmee theatermaker Bart Van Nuffelen ondertussen een half miljoen luisteraars bereikte. Er verscheen net een tweede seizoen. Met 8 mei in zicht – de dag van de overwinning op nazi-Duitsland – praten we met Van Nuffelen over collaboratie, kleine heldendaden en wat die herinnering ons vandaag nog te zeggen heeft.

‘Als je echt goed kijkt, is niks wit of zwart. Ook onze eigen geschiedenis niet.’

Beschouw je Antwerpen-Centraal nog louter als een station?

VAN NUFFELEN ¬ ‘Absoluut niet.

Toen ik dat verhaal ontdekte – honderden Joodse mensen samengedreven rond het station, afgegrendeld door Antwerpse politiemannen, een kind dat wegloopt terwijl zijn mama wordt weggevoerd – hield me dat maanden bezig. Nu zie ik overal in de wijk waar ik al jaren woon de lagen geschiedenis op elkaar liggen.’

Je bouwde tijdens het maken van de podcasts een innige band op met de gepensioneerde kinderarts Fred Kader, zoals Frans zijn naam later zou veranderen. Hij overleed tijdens het maken van het tweede seizoen. Wat heeft hij jou meegegeven in die periode?

VAN NUFFELEN ¬ ‘Het lijkt alsof Fred mij vraagt om de daders te zoeken, maar eigenlijk vraagt hij

iets anders: kijk naar het goede. Zie hoe kleine daden van verzet en recht het verschil maken. In onze laatste gesprekken begreep ik pas hoe hij, ondanks alles, overeind was gebleven. En hoe met zijn vrouw Sarah pas laat nog een enorme liefde in zijn leven kwam. Terwijl ik die reeks maakte, wandelde ook in mijn leven een liefde binnen. Ik móést dat in de podcast vertellen, hoe ongebruikelijk mijn collega-makers dat ook vonden. Dat is de rechtstreekse erfenis van Fred: hoe je haat en onrecht omzet in een boodschap van liefde.’

Het valt op hoeveel vrouwen de reeks dragen: Nicole, Suzanne, de verzorgsters in het weeshuis, ook Freds eigen moeder. VAN NUFFELEN ¬ ‘Geen toeval. Als ik een gemene deler zoek tussen al die mensen, dan is het een soepelheid in het omgaan met de waanzin van het leven. Na elke onnoemelijke tegenslag opnieuw kiezen voor hoop in plaats van wrok. Nicole – een schattige, oudere vrouw met een handicap, maar ongelofelijk sterk –heeft tientallen vergaderingen gehad om één minuscuul herdenkingsplakkaatje te krijgen aan Good Engels (het Antwerpse weeshuis waar Fred als kleuter werd opgevangen, red.). Zij toont met zo’n onnozel, idioot plakkaatje heel menselijk hoe groot dat kleine is. En Suzanne: zes dagen nadat haar kleindochter Luna en haar Malinese au pair Oulematou op straat werden afgeknald door Hans Van Themsche, vindt zij de menselijkheid om op de begrafenis te zeggen dat er heel veel liefde

nodig is om zoveel haat in evenwicht te brengen. Die zin is eigenlijk de samenvatting van de hele reeks.’

In seizoen twee stuit je ook op Miel de Jodenpakker, een Antwerpenaar die er mee voor zorgde dat zoveel Joden werden weggevoerd en uitgemoord. Louter een gruwelijke herinnering aan een donker verleden?

VAN NUFFELEN ¬ ‘Er bestaat een interview met die man, en wat hij over de Joden zegt is copy-paste van wat ik sinds de opkomst van het Vlaams Belang hoor over mensen met een migratieachtergrond: ze blijven te lang, ze werken niet, ze pakken ons werk af …’

Wat Miel de Jodenpakker zei is copy-paste van wat ik sinds de opkomst van het Vlaams Belang hoor ¬ BART VAN NUFFELEN

‘Het zit dus in ons. Dat is het choquerende. Een deel van ons is zo teleurgesteld, zo manipuleerbaar, zo achtergesteld, dat dat soort ideeën in onze parlée terechtkomen. Komt er een regime dat ze faciliteert en aanmoedigt, dan zitten we plots met potentiële moordenaars onder ons. Miel was ook iemand die niet mee kon, geen geluk had, slechtgezind werd. Dat maakt de noodzaak onze democratie te verdedigen ontzettend groot.’

De laatste directe getuigen verdwijnen stilaan.

Voelt dat als verlies?

VAN NUFFELEN ¬ ‘Heel sterk. Fred is weg, Nicole en Suzanne zijn dames op leeftijd. De verhalen komen letterlijk verder in de tijd te liggen, ze worden abstracter. Democratie is voor mijn generatie een vanzelfsprekendheid geworden. Ondertussen lijken we de laatste vijf, misschien tien jaar in een tegenopstoot te leven. Ik kon mij een paar jaar geleden niet voorstellen dat we ooit terug in oorlog zouden belan-

‘Finaal het sterke geslacht’

Nicole vocht jarenlang voor een herdenkingsplaatje aan een voormalig Antwerps weeshuis. Suzanne riep op tot liefde, amper enkele dagen nadat haar tweejarige kleindochter werd vermoord bij een racistische aanslag. De verzorgsters in Wezembeek­Oppem loodsten tientallen Joodse weeskinderen met gevaar voor eigen leven door de oorlog. Hun vastberadenheid laat zien waar de 8 meicoalitie dit jaar de nadruk op legt: vrouwen in verzet. ‘Zij zijn finaal het sterke geslacht, dat soms helderder ziet wat er moet gebeuren. En doorzet’, vat podcastmaker Bart Van Nuffelen samen.

den, dat ik op donkere nachten bang zou zijn dat mijn eigen jongens naar het leger moeten, dat een gek als Trump president kan worden. Nooit meer? Het lijkt alsof de termijn waarin we dat allemaal wisten simpelweg verstreken is.’

Vlaanderen kwam decennialang zijn eigen oorlogsverleden liever niet onder ogen. Ook nu blijft het nogal stil. Nochtans ontplofte er recent een bom aan de synagoge in Luik en spreekt Unia van

Op 8 mei 1945 capituleerde nazi­Duitsland. Tot 1974 was die datum in België een officiële feestdag. Daarna werd ze om budgettaire redenen geschrapt, terwijl ze in Frankrijk en elders bleef behouden. Maar sinds 2022 ijvert de 8 meicoalitie om er opnieuw een feestdag van te maken. Naast het pleidooi voor herdenking richt ze zich op herinneringseducatie en op het weerwerk tegen de opkomst van extreemrechts. Op 8 mei vinden in heel het land activiteiten plaats. Op zondag 10 mei is er de jaarlijkse herdenking aan Fort Breendonk.

historisch hoge antisemitismecijfers.

VAN NUFFELEN ¬ ‘In Vlaanderen zijn we erin geslaagd onze eigen oorlogsgeschiedenis te verwringen, zelfs te falsificeren. Vraag aan de grote meerderheid wie onze verzetshelden zijn: wij kennen die niet, terwijl ze die in Nederland en de andere buurlanden perfect kunnen opnoemen. Dat we nu pas straatnamen van collaborateurs aan het veranderen zijn, zegt eigenlijk alles.’

‘Net wanneer die herinnering vervaagt, gebeurt het opnieuw voor onze ogen. Terwijl wij dat oorlogsverhaal aan het vertellen waren in de podcast, brak in Israël een mensonterend conflict uit. Je kunt niet over het ene spreken en over het andere zwijgen. Op die manier werd onze podcast ook een waarschuwing. We moeten als zwijgende meerderheid heel voorzichtig omgaan met wat zich nu opnieuw opbouwt.’

Wat houdt het kwaad dan tegen? VAN NUFFELEN ¬ ‘In kringen van het middenveld, zoals vakbonden, burgerorganisaties, cultuursector, zit onwaarschijnlijk veel kracht. Er is een grote, zwijgende middengroep, maar met de macht van het getal. Als gesubsidieerd theatergezelschap (MartHa!tentatief, red.) is het ons deel in die deal om de verhalen als dat van Fred op te delven en zo meeslepend mogelijk te vertellen. En de rest: blijven spreken, blijven nadenken, blijven handelen, elke dag aardig zijn op straat. Dat klinkt klein, maar het maakt een verschil.’

‘Mensen mailen mij dat ze stilgevallen waren in: ik kan toch niks doen, maar dat onze podcast hen daaruit heeft getrokken. Na de eerste reeks waren we er echt van overtuigd dat het verhaal helemaal verteld was. Maar Nicole meldde zich spontaan, Suzanne schreef die ongelooflijke brief, Fred gaf mij in zijn Amerikaans bejaardentehuis die opdracht. Eigenlijk hebben vooral zij beslist dat die tweede reeks er moest komen. Verzet is klein, menselijk, hardnekkig. En het werkt. Dat neem ik vooral mee uit het maken van De kunst van het verdwijnen.’

Maak

Werknemers zijn beter beschermd voor verlies van werk dan zelfstandigen

Door de beperking van de werkloosheid in de tijd en de sneller dalende uitkeringen liggen heel wat minimuitkeringen lager dan het overbruggingsrecht voor zelfstandigen.

Zelfstandigen die buiten hun wil om hun activiteit moeten stopzetten – onder andere door een faillissement – kunnen onder voorwaarden gebruikmaken van het overbruggingsrecht voor zelfstandigen. Dat recht is beperkt tot twaalf maanden en bestaat uit een forfaitair bedrag dat op basis van gezinssamenstelling wordt toegekend. Er zijn geen beschikbaarheidsvoorwaarden aan verbonden, in tegenstelling tot werkzoekenden die moeten bewijzen dat ze voldoende moeite doen om nieuw werk te zoeken.

De socialezekerheidsstelsels voor werknemers en zelfstandigen zijn weer een stuk naar elkaar gegroeid, stellen professor Paul Schoukens en Kasper Daenen van de KU Leuven vast. ‘Voornamelijk de wijzigingen aan de uitkeringsduur en versnelde daling van het bedrag leiden ertoe dat werkloze zelfstandigen er in

een aantal gevallen financieel beter uitkomen dan werknemers’, merken ze op. ‘Nochtans gold voor zelfstandigen lange tijd dat het werkloosheidsrisico onverzekerbaar zou zijn. De zelfstandige werd immers beschouwd als een inherente risiconemer, waarbij bedrijfssluiting het ondernemingsrisico bij uitstek is.’

Een alleenwonende werkzoekende zonder gezinslast kan vanaf de zevende maand terugvallen op een minimumuitkering van 1.466 euro, terwijl het overbruggingsrecht voor een zelfstandige in dat geval 1.671 euro bedraagt. Bovendien valt het overbruggingsrecht in bepaalde gevallen te combineren met andere uitkeringen. Wanneer een werknemer als zelfstandige aan de slag gaat, kan hij zijn referteperiode en recht op werkloosheidsuitkeringen verlengd zien tot en met vijftien jaar.

Het sociaal statuut van zelfstandigen is de voorbije decennia systematisch uitgebreid, onder andere door het optrekken van de pensioenen, merken de experts op. ‘Op zich is dat geen slechte zaak, maar die uitbreidingen gingen niet gepaard met een gelijke stijging aan de financieringszijde. Zelfstandigen dragen nog steeds verhoudingsgewijs minder bij naarmate ze meer verdienen. Door het uitbreiden van de rechten, maar niet van de financiering, loopt het verschil tussen de bijdragen en overheidssubsidiëring steeds verder op. Bovendien voorspelt het Algemeen Beheerscomité voor het sociaal statuut der zelfstandigen een verdere daling van het aandeel bijdragen in de totale ontvangsten binnen het socialezekerheidssysteem van zelfstandigen. In 2031 zouden bijdragen nog maar de helft van de totale inkomsten uitmaken.’

Alex Peltier, arts-directeur CM Gezondheidsfonds

Kan CM onverwacht op huisbezoek komen?

CM kan op huisbezoek komen bij leden, verwacht of onverwacht. Dat is afhankelijk van de reden van het huisbezoek.

Enerzijds zijn er geplande huisbezoeken, waarbij CM eerst een afspraak maakt. De redenen van zo’n bezoek zijn uiteenlopend: een ergotherapeut kan bijvoorbeeld mee op zoek gaan naar woningaanpassingen voor ouderen of thuiszorgondersteuning. Ook kan er iemand langskomen om de zorgnood vast te stellen voor een Vlaams zorgbudget. Daarnaast kunnen er aangekondigde huisbezoeken zijn in het kader van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH). Belangrijk om te weten is dat zulke bezoeken nooit zonder afspraak doorgaan.

Anderzijds zijn er ook onaangekondigde huisbezoeken door een paramedicus of arts bij leden die een beroep doen op thuisverpleging. Tijdens zo’n huisbezoek bekijkt  de CM-medewerker of de zorgnood van de patiënt overeenkomt met wat de thuisverpleegkundige aangaf. De verloning van de thuisverpleegkundige hangt af van de zorgnood van de patiënt: iemand die bedlegerig is helpen met aankleden en wassen vraagt meer tijd en inspanning dan iemand die nog mobiel is. De paramedicus of arts zal  zich altijd identificeren. Die controles gebeuren op basis van een steekproef of omdat het RIZIV nader onderzoek vraagt. Ziekenfondsen zijn verplicht om een bepaald aantal van de thuisverpleegkundige zorgen te controleren.

‘Meta en TikTok geloven meer in het potentieel van onze jeugd dan wijzelf’

Australië, Noorwegen, Turkije, Griekenland … de lijst van landen die een minimumleeftijd opleggen voor sociale media groeit gestaag. Maar is zo’n verbod wel zinvol? ‘Meta en co hebben niet liever dat we nu alle pijlen daarop richten. Zo kijken we niet naar waar ze écht mee bezig zijn.’

¬ Tekst Dominic Zehnder ¬ Foto ID / Maarten De Bouw

De Vlaamse regering voerde onlangs een verbod in voor ‘schadelijke sociale media’ voor kinderen onder de dertien jaar. Dat is vooral symbolisch, omdat er vandaag al een minimumleeftijd van dertien jaar wordt gehanteerd door de platformen zelf. De Europese Commissie oordeelde vorige week echter dat Meta – het bedrijf achter Facebook en Instagram – te weinig doet om jongeren onder de dertien te weren van hun platformen. Volgens de Commissie zou zo’n twaalf procent van de jongeren onder de dertien jaar toch een account hebben. Een Australische

bevraging toont eveneens dat de invoering van een minimumleeftijd van zestien jaar voorlopig weinig zoden aan de dijk brengt. Bijna twee op de drie Australische jongeren jonger dan zestien zegt nog steeds aanwezig te zijn op sociale media.

Jongeren zelf zijn alvast geen vragende partij voor een leeftijdsgrens. De Vlaamse Jeugdraad is gekant tegen een verbod voor jongeren, omdat wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt én zo’n maatregel raakt aan fundamentele kinderrechten. Voorzitter Anna Roos stelt dat de focus op jongeren bij

CM ZOEKT ANTWOORDEN TOT IN SILICON VALLEY

‘Hoe maken we sociale media weer sociaal?’

Omgaan met sociale media is een kwestie van ondersteuning, volgens CM. ‘Wij houden geen pleidooi voor of tegen sociale media’, zegt CM­voorzitter Luc Van Gorp. ‘Ons doel is jongeren weerbaar te maken in de omgang met alles wat ze op sociale media zien. Wat ze te zien krijgen, daar hebben ze door de algoritmes helemaal geen vat op. Hoe ze met die inhoud omgaan, dat hebben ze wel in de hand. Daarom lanceerden we de campagne Make it to Mark, waarvoor we vier jonge contentmakers naar San Francisco stuurden op zoek naar Mark Zuckerberg, de baas van Meta. Ze moesten hem één vraag stellen: hoe maken we sociale media weer sociaal? Uiteindelijk strandde hun missie op de oprit van de Meta­baas, maar ze slaagden er met de campagne op sociale media en in de pers wel in om jongeren te doen nadenken over de impact van sociale media.’

CM is ervan overtuigd dat sociaal welzijn sterk bijdraagt aan mentaal welzijn van jongeren: echte contacten in real life zijn cruciaal. ‘Wij proberen daar ook ruimte voor te maken: jongeren kunnen bij ons samen op vakantie gaan met Kazou, of gewoonweg rondhangen in bijvoorbeeld Atelier TKT in Brussel’, aldus van Gorp. De docu over de avonturen van de Boring Boys in de VS gaat binnenkort in première. Meer info via de CM-kanalen.

beleidsmakers onterecht is. ‘We moeten stoppen met doen alsof volwassenen de digitale wereld volledig onder controle hebben. Digitale weerbaarheid is geen kwestie van leeftijd, maar van ondersteuning.’

Dat beaamt ook Stéphanie Jolie, die de impact van sociale media op het mentaal welzijn van jongeren onderzoekt. ‘Een verbod lijkt vooral een gemakkelijkheidsoplossing,’ vreest Jolie. ‘Door jongeren te weren, bestaat de kans dat je hen naar andere, minder gereguleerde platformen duwt. En als we hen vanaf een arbitraire leeftijd wel toegang geven, is het hek van de dam, zonder dat ze de juiste vaardigheden hebben kunnen ontwikkelen om er op een correcte manier mee om te gaan. Bovendien zien we bij jongeren zelf een genuanceerder beeld met ook positieve effecten. Uit bevragingen blijkt dat ze zich door sociale media meer verbonden voelen met anderen en er aansluiting vinden bij subculturen die bij hun identiteit horen.’

Advertentiebedrijven

Dat er desondanks een probleem is met sociale media, valt moeilijk te ontkennen. De constante stroom aan fake news, choquerende inhoud en polariserende boodschappen neemt zorgwekkende proporties aan. Bovendien zijn sociale media steeds verslavender geworden. Geen toeval, weet Ruben Verborgh, professor computerwetenschappen aan de Universiteit Gent. ‘Socialmediabedrijven zijn pure advertentiebedrijven. Hun doel is het niet om de gebruiker een fijne, gezonde omgeving aan te bieden, maar in de

eerste plaats om gebruikers zo lang mogelijk op hun platform vast te houden en intussen zoveel mogelijk reclame te tonen. Daarin slagen zij wonderwel, omdat hen jarenlang geen strobreed in de weg is gelegd.’

Beide experts zijn het eens dat het zaak is om jongeren én ouderen de juiste middelen aan te reiken om desinformatie en schadelijke aspecten van sociale media tegen te gaan. ‘Desinformatie wordt ons automatisch voorgeschoteld door het algoritme. En zodra je dergelijke berichten bekeken hebt, schotelt het platform je steeds meer van hetzelfde voor.’ Bovendien blijkt regulering van de inhoud bijzonder moeilijk, aldus Verborgh: ‘De hoeveelheid materiaal waarmee die platformen je bombarderen is gigantisch. Checken of de inhoud daarvan wel feitelijk correct is, wordt bijna onmogelijk. Als je dus de middelen niet aangereikt krijgt om zelf orde in de chaos te scheppen, dan is dat ronduit problematisch.’

‘Wat mij frustreert aan het hele debat is dat bedrijven als Meta en TikTok meer in onze jongeren geloven dan wijzelf’, zucht Verborgh. ‘Wij geloven niet meer dat onze jeugd kritisch kan denken en dus gaan we

over tot een ban. Uiteraard richten die bedrijven zich tot jongeren om massaal geld te verdienen, maar tenminste zien ze wel de positieve kracht van de jeugd.’

Afleidingsmanoeuvre

Onlangs werden Instagram en YouTube voor het eerst aansprakelijk bevonden voor het bijdragen aan de depressie van een Amerikaanse tiener. ‘Die uitspraak werd gevierd als symbolische overwinning, maar het perverse is dat Meta wellicht blij was dat die rechtszaak er gekomen is’, stelt Verborgh. ‘Daardoor zijn de ogen van de wereld gericht op dingen die in het verleden misgelopen zijn, waardoor niemand kijkt naar wat er vandaag gebeurt. Vandaag gaat het om AI en alle wantoestanden die daarmee gepaard gaan. We moeten ervoor zorgen dat we daar niet ook pas jaren na de feiten in actie schieten.’

Jolie beaamt dat. ‘Je ziet bijvoorbeeld dat veel jongeren intensief de My AI-chatbot van Snapchat gebruiken die wordt gepromoot als altijd bereikbare vriend. Maar hoe veilig zijn dergelijke artificiële levensbegeleiders en wat is de impact van het doorgedreven contact met een chatbot? We hebben zo goed als geen zicht wat die chatbots tegen jongeren

Digitale weerbaarheid is geen kwestie van leeftijd, maar van ondersteuning

¬ ANNA ROOS, VOORZITTER VLAAMSE JEUGDRAAD

vertellen. AI-aanbieders doen dat niet uit de goedheid van hun hart, maar om uiteindelijk advertenties en abonnementen te verkopen.’

‘Die modellen praten mensen vaak naar de mond. Hoe gezond is het wel dat je beste vriend je in alles gelijk geeft? Intussen zitten die bedrijven op een berg informatie waar we geen toegang toe krijgen. En wat ze onder druk van de Europese Digital Services Act moeten vrijgeven is lang niet voldoende transparant om stevig onderbouwde lessen uit te kunnen trekken. Het is dus niet alleen van belang om de platformen en hun inhoud te reguleren, maar ook om eindelijk alle nodige data transparant ter beschikking te stellen. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat sociale media een veilige plek voor elke gebruiker kunnen worden’, aldus Jolie.

Oud en proud

Al 30 jaar lang delen Bea en Maggy lief en leed met elkaar. Maar minstens even passioneel zet Maggy zich al jaren in als co-voorzitter van RainbowAmbassadors om meer aandacht te vragen voor LGBTQsenioren, een groep die nog vaak over het hoofd wordt gezien.

‘Veel ouderen die in een woonzorgcentrum terechtkomen, kruipen terug in de kast uit angst voor reacties van medebewoners’, legt Maggy uit. ‘Soms komt dat pas naar boven bij personen die dementeren en daardoor hun ware aard tonen. Vaak weet het personeel niet hoe ze met bepaalde situaties moeten omgaan. Wij organiseren daarom vormingen en treden op als aanspreekpunt voor vragen uit de sector, maar trekken er eveneens op uit naar woonzorgcentra om bewoners zelf te bereiken.’

Op 16 mei viert ook de Brussels Pride zijn 30ste verjaardag. De manifestatie lokt jaarlijks tienduizenden mensen uit de LGBTQIA+-gemeenschap en sympathisanten naar de hoofdstad om aandacht te eisen voor de rechten en aanvaarding van de holebi- en transgendergemeenschap.

~ www.rainbowambassadors.be

¬ Foto Sandra Mermans

Vecht niet tegen het water, want winnen doe je nooit’

‘Er zijn nog nauwelijks plaatsen waar je je gedachten even kunt laten afdwalen of tot rust kunt komen.’ Een overtocht met Deniz* duurt maar vijf minuten, maar voor veel mensen is de veerboot wel de zeldzame plek waar de wind even ongestoord door het hoofd mag gaan.

¬ Tekst Nils De Neubourg ¬ Illustratie Peter Goes

Als overzetschipper op de Schelde ziet Deniz het elke dag. ‘Mensen stappen aan boord met een hoofd vol bedenkingen of frustraties om even later weer te vertrekken met iets dat op vakantiegevoel lijkt. Het effect van het water, de wind …’ Een soort meditatie, besluit hij.

Na maritieme studies en vijf jaar als officier op koopvaardijschepen belandde Deniz bij de veerdiensten van de Vlaamse overheid. ‘In de week stappen er vooral pendelaars en schoolkinderen op. In het weekend fietsers, wandelaars en toeristen.’ Op de veerboot in centrum Antwerpen is een trouwjurk evenmin een zeldzaamheid. ‘Tijdens het maken van de huwelijksfoto’s ontstaat al eens het idee om een keer heen en weer te varen. Dan laten we je soms op het balkon van de stuurhut voor de foto.’

Tijdens het maken van de huwelijksfoto’s ontstaat al eens het idee om een keer heen en weer te varen. Dan laten we je soms op het balkon van de stuurhut voor de foto

¬ OVERZETSCHIPPER DENIZ

Spaceship

Kleuterscholen nemen ook soms de veerboot voor een uitstap. ‘Die kleintjes zijn meteen onder de indruk. Als het niet te druk is, nemen we ze wel eens mee naar de scheepsbrug. Al die knopjes, voor kinderen is het net een spaceship.’

De Vlaamse veerboten brachten vorig jaar samen vier miljoen mensen veilig aan de overkant. ‘Extra auto’s en bussen brengen niks op als die toch in de file staan. Veerdiensten geven mensen niet alleen een ervaring en plezier, ze verbeteren ook de mobiliteit’, is Deniz overtuigd.

passagiers hem nog steeds herkennen. Ze trakteren hem al eens op een koffie of een croissant. Je krijgt zo toch een beetje een BV-gevoel’, lacht Deniz.

Wie geregeld meereist, wordt een vertrouwd gezicht. Reizigers die een doos Merci meebrengen tijdens de feestdagen. Of de oudere man die regelmatig met de fiets vanuit Merksem de oversteek maakt naar de aardbeikweker aan de overkant en op de terugweg een bakje achterlaat op de boot. ‘Van een gepensioneerde oud-collega hoor ik dat zijn oude

‘Mensen aan wal – zoals wij mensen die niet op een schip werken noemen – denken misschien dat mijn werk nogal saai is: een bootje dat gewoon heen en weer vaart. Maar dat klopt niet. De Schelde heeft eb en vloed, stroom en wind, en passerende vrachtschepen. Die moeten we voorrang geven. Het is alsof je de straat

Met een vrachtschip meer je aan bij charmante, oude stadjes of vaar je langs de prachtige Noorse fjorden, maar je kunt het niet delen met je vrouw of kinderen

¬ OVERZETSCHIPPER DENIZ

oversteekt en rekening moet houden met alle factoren. Geen enkele oversteek is hetzelfde.’

Op de koopvaardij leerde Deniz de stiel. Daar had hij een Nederlandse kapitein van 66 jaar die hem een mooie les meegaf: ‘Vecht niet tegen het water, want winnen doe je nooit. Je moet de natuur kennen voor je ermee wil omgaan. Als je dat weet, is de kans op fouten bijna nihil. Maar ingaan tegen de natuur eindigt vaak rampzalig.’ Praktisch advies op de scheepsbrug. Misschien zelfs ook daarbuiten.

Een dierentuin

De eerste keer dat hij de veerdienst buiten de stad en in de polders leerde kennen, reed Deniz in alle vroegte over de dijk. ‘Ik zag de reeën wandelen, een vos die ongestoord zijn gang ging, ganzen, fazanten … Mijn eerste gedacht bij dat beeld onder een opkomende zon was: precies een dierentuin. Als je in zo’n omgeving mag werken, word je gemakkelijk tachtig jaar, zei ik m’n vrouw meteen na thuiskomst.’

Slecht weer bestaat niet, vindt Deniz. ‘Als het regent en ik ben aan boord, vind ik dat altijd prachtig.’ Ook dat maakt hem kalm. En wie dagelijks op het water zit, ervaart de seizoenen anders. Meer licht in de vroegte als het lente wordt. Stilte in de winter. ‘Je hebt meer contact met de natuur en de omgeving.’

De keuze voor de veerdienst boven de koopvaardij was voor Deniz ook een keuze voor de geliefden. ‘Met een vrachtschip meer je aan bij charmante, oude stadjes of vaar je langs de prachtige Noorse fjorden, maar je kunt het niet delen met je vrouw of kinderen. Nu vertrek ik ’s ochtends naar een job die me enorm veel plezier geeft, maar ik ben ook blij wanneer ik ’s avonds weer thuis kom.’

*Deniz is een schuilnaam.

Vakbonden en werkgevers vragen samen afschaffing centenindex

De federale regering wil een centenindex. Die maakt dat lonen boven 4.000 euro en pensioenen en uitkeringen boven 2.000 euro tweemaal slechts gedeeltelijk geïndexeerd worden. De Wever wil zo 1,2 miljard euro besparen. Maar de Groep van Tien, het overlegorgaan tussen werkgevers- en werknemersorganisaties, lust de maatregel niet. Volgens de vakbonden ondergraaft ze de koopkracht, werkgevers zien de extra administratie. Hun alternatief: een gemiddelde gas- en elektriciteitsprijzen slechts één keer per jaar meenemen in de index. Dat tempert sterke prijsschommelingen, biedt meer stabiliteit en transparantie, is budgetneutraal en behoudt de volledige sociale bijdragen waardoor de impact op de staatskas dezelfde blijft. Daarnaast moet het sociaal tarief in zijn huidige vorm behouden blijven, aldus het ACV. Ondertussen bijt de regering haar tanden stuk op de centenindex: ook bij de vierde poging raakte de maatregel niet door het parlement.

Helft Delhaize-winkels werkt niet volgens zondagsregeling

Weg met de zondagsrust? Die trend lijkt in opmars, nu de federale regering de verplichte sluitingsdag voor winkels afschaft. Vorige week legde het personeel van Aldi nog spontaan het werk neer bij de aankondiging van een mogelijke zondagsopening. Volgens de wet mag je ’s zondags geen werknemers tewerkstellen. Tenminste, op een aantal uitzonderingen na. Alleen: de lijst uitzonderingen lijkt steeds langer te worden. ‘Kijk naar Delhaize’, stelt Kristel Van Damme van ACV Puls. ‘Ongeveer de helft van de Delhaize-winkels blijft op zondag open na 12 uur, wat enkel in uitzonderlijke gevallen is toegestaan. De bestaande regels rond zondagsarbeid worden niet nageleefd.’ De franchisering van Delhaize, nu drie jaar geleden, heeft grote gevolgen voor de werk-privébalans van het personeel. Tegelijk is er een gebrek aan controle en sancties waardoor de regels rond zondagswerk verder dreigen uit te hollen. ACV Puls roept de overheid op om de huidige wetgeving strenger te handhaven.

Vacatures

CM zoekt:

• Medewerker zorglijn – Aalst of Vlaams-Brabant ~ www.cm.be/jobs

ACVBIE West-Vlaanderen zoekt:

• Assistent vakbondsverantwoordelijke   www.hetacv.be/vacatures

MOBILITEITSEXPERT HEKELT KORTZICHTIGE BLIK OP OPENBAAR VERVOER

Besparingen bij De Lijn treffen de Kempen extra hard

De 28 Kempense gemeenten hebben in de vervoerregio unaniem een negatief advies gegeven over de nieuwe besparingsplannen van De Lijn. om 35,5 miljoen euro te besparen wil het vervoerbedrijf overal in Vlaanderen lijnen inkorten of schrappen. Ook in de Kempen moet opnieuw worden bespaard, tegen de zin van de gemeenten. Visie sprak hierover met mobiliteitsexpert Kris Peeters.

¬ Tekst Pieter Holsters

Waarom neemt de Vlaamse overheid deze beslissing?

KRIS ¬ ‘Deze beslissing is in strijd met haar eigen doelstellingen en zelfs met haar eigen decreet Basisbereikbaarheid van 2019. Dat De Lijn 35,5 miljoen euro moet besparen is op lange termijn contraproductief en ronduit absurd. Je hoort voortdurend dat er geen geld meer is. Vreemd, want op 22 april 2026 besliste de federale regering – in het kader van de huidige energiecrisis – om ruim 80 miljoen euro uit te trekken voor het woon­werkverkeer met auto’s voor mensen die niet kunnen rekenen op … het openbaar vervoer. De Vlaamse regering wil haar begroting tegen 2030 in evenwicht krijgen, maar ondertussen geeft ze wel massa’s geld uit aan verlieslatende luchthavens (zoals die van Deurne), aan de salariswagens én aan de Oosterweelverbinding, een miljardenproject waarvan vooral Koning Auto beter wordt en waarvan de kosten de pan uit swingen. ‘

Wat zijn de belangrijkste redenen waarom het openbaar vervoer in de Kempen zo onder druk staat?

KRIS ¬ ‘Er is het fundamentele gegeven van de plattelandscontext. In een stad heb je de ideale combinatie voor openbaar vervoer: grote groepen mensen die over relatief

korte afstanden naar veelal dezelfde bestemmingen willen. Op het platteland zijn de stromen dunner. Woningen en bestemmingen liggen er verspreid en de afstanden tussen de haltes zijn er groter. Dat heeft uiteraard gevolgen, zeker wanneer vervoerslijnen uitsluitend worden beoordeeld op basis van kostprijs en bezettingsgraad. Door enkel naar de cijfers te kijken en niet naar de maatschappelijke baten, wordt een regio zoals de Kempen sneller gezien als niet prioritair, als een gebied waar we nog wel kunnen besparen of zelfs lijnen kunnen schrappen. Eigenlijk is er een fundamenteel debat nodig, over wat we van ons openbaar vervoer verwachten. Moet het enkel economisch renderen of heeft het ook een maatschappelijke rol, bijvoorbeeld als instrument tegen de vereenzaming? Gaat het alleen om woonwerkverkeer of ook over recreatieve verplaatsingen? Met het huidige neoliberale beleid worden er alleen financiële afwegingen gemaakt. Ik vrees bovendien dat er een verborgen agenda meespeelt onder de vorm van de bekende ‘starve the beast’­strategie: verwaarloos publieke diensten zodanig dat iedereen om privatisering begint te roepen. In een land als Groot­Brittannië is dat pad al bewandeld, met dramatische gevolgen: alleen de

Er is een fundamenteel debat nodig. Moet openbaar vervoer enkel economisch renderen of heeft het ook een maatschappelijke rol, bijvoorbeeld als instrument tegen de vereenzaming?

KRIS PEETERS

rendabele lijnen blijven over, zodat er vervoerswoestijnen ontstaan en mensen in mobiliteitsarmoede achterblijven.’

Hebben we een idee wat de impact gaat zijn van deze besparingen? Voor werknemers, scholieren, ouderen en mensen met een beperking …?

KRIS ¬ ‘Vlaams minister Annick De Ridder stelt dat “maar” 0,2% van de reizigers getroffen worden. In absolute aantallen gaat het wel degelijk over veel reizigers. De reizigers die De Lijn eerder al kwijtspeelde, telt ze bovendien niet meer mee. De cijfers verbergen ook heel wat persoonlijke, vaak tragische verhalen. Heel wat mensen dreigen in een soort van ‘dorpsarrest’ te belanden: hun verplaatsingsmogelijkheden worden beperkt en het sociale weefsel raakt langzaam uitgehold. Hun wereld wordt letterlijk kleiner. Wie het kan, zal noodgedwongen weer meer voor de wagen kiezen, met extra verkeersdruk, emissies en onveiligheid als gevolg. En wat wel eens vergeten wordt: deze besparingen gaan ook wegen op de volksgezondheid. Wetenschappelijk onderzoek toont immers aan dat het aantal betekenisvolle sociale contacten de beste voorspeller is voor iemands levensverwachting. Mensen isoleren of hun mobiliteit afnemen, vertaalt zich in minder gezonde levensjaren.’

Maar hebben we aan elke kerktoren een bushalte nodig? Moeten we belbussen behouden waar letterlijk niemand opstapt?

KRIS ¬ ‘Opnieuw: we moeten ons eerst de fundamentele vraag stellen welk openbaar vervoer we als samenleving willen. Willen we dat elke inwoner in elke woonkern nog de kans krijgt om zich te verplaatsen? Vervoer op maat (belbussen, …) kan een rol opnemen, maar dan moet dit aanbod voldoende zijn en moet het systeem betrouwbaar functioneren. Laat ons het eerst hebben over het doel en dan pas over de middelen die daarvoor nodig zijn. Het huidige systeem van vervoersregio’s is schrappen zo complex en ondoorzichtig.

De Lijn ligt regelmatig onder vuur van lokale schepenen en burgemeesters – want hun inwoners worden rechtstreeks getroffen – maar daarbij wordt al eens vergeten dat het vaak hun eigen partijen zijn die deze besparingen hebben goedgekeurd!’

Het Vlaams decreet Basisbereikbaarheid uit 2019 moest nochtans zorgen voor een efficiënter, duurzamer en flexibeler openbaar vervoer. Is dat niet gelukt?

KRIS ¬ ‘Het Vlaamse decreet Basisbereikbaarheid (2019) was bedoeld om het openbaar vervoer efficiënter, duurzamer en flexibeler te maken. Dat is duidelijk mislukt. Het decreet werd nooit volledig uitgerold, simpelweg omdat er onvoldoende financiële middelen tegenover stonden.

Hierdoor werd het een boekhoudersdebat dat efficiëntie alleen maar financieel interpreteerde. Over andere mogelijke doelstellingen zoals een duurzame modal shift, een beperking van de CO2­uitstoot of het aanpakken van de vervoersarmoede wordt niet gerept. Dat is een kwalijke vereenvoudiging.’

Kris Peeters (1964) is een bekende Belgische mobiliteitsdeskundige, socioloog en auteur van diverse mobiliteitsboeken, waaronder Het voorruitperspectief (2000), De file voorbij (2010) en Weg van mobiliteit (2014). Momenteel trekt hij door het Vlaamse land, met zijn voorstelling ‘Hoe loopt het verkeer(d)?’ In deze voorstelling geeft hij inkijk in enkele belangrijke mobiliteitsmythes en doorprikt ze één voor één.

Niet enkel in de Kempen staat het openbaar vervoer onder druk. Getuige daarvan dit verhaal van overtuigd gebruiker Jan uit Bornem.

Te weinig capaciteit voor de vraag

Na mijn heupoperatie moest ik dikwijls naar de kine in het ziekenhuis. Daarvoor probeerde ik een flexbus te bestellen. Hun leuze is nog altijd dat je tot 30 minuten voor je vertrek een flexbus kan boeken. Ik probeer dus om 10u ’s morgens een bus te bestellen om die dag om 12u in het ziekenhuis te kunnen zijn. Met de laptop lukt dit niet. Met mijn gsm ook niet. Toen ik belde en na minuten wachten iemand aan de lijn had, kreeg ik als antwoord dat ik veel vroeger moest bellen … Ik heb dan mijn buurman maar gevraagd om mij over en weer te voeren.

Volgens mij is er veel te weinig capaciteit van voertuigen om aan de vraag te voldoen. Hoe meer buslijnen worden afgeschaft, hoe meer mensen er aangewezen zijn op het flexvervoer. Toen de Belbus in de proefperiode reed, waren er voor de hele regio KleinBrabant drie belbussen voorzien. Nu is er nog één belbus voor een groter grondgebied, want ook een deel van Oost­Vlaanderen moet worden bediend. Resultaat is nu dat als je al ergens geraakt met zo’n belbus je op geen enkel manier de garantie hebt dat je ook terug geraakt.

Men schrapt buslijnen zonder de capaciteit van het flexvervoer op te trekken. Ik doe thuis mijn kookpannen toch ook niet weg, voor ik er nieuwe heb gekocht??

Jan De Rijck Bornem

CONTACTEER JOUW REGIO

ACV provincie Antwerpen ¬ 02 244 30 00 ¬ CM provincie Antwerpen ¬ 02 204 32 10 ¬ beweging.net provincie Antwerpen ¬ 014 40 31 51

ZWEMMEN IN OPEN WATER

‘Iedereen heeft recht op verkoeling’

Met de eerste zonnestralen die onze snoet komen verwarmen en her en der al eens een dagje dat écht als zomer aanvoelt, kriebelt het om verkoeling te zoeken. Zwemmen in open water kan de perfecte laagdrempelige ontspanning bieden. Van mei tot september kan je in heel Vlaanderen in meer dan 100 bewaakte zwemzones terecht, maar in onze provincie blijven zulke plekken eerder schaars.

¬ Tekst Kaat Wouters ¬ Foto ID/Joris Herregods

Sinds 2024 kunnen Vlaamse gemeenten dankzij nieuwe wetgeving makkelijker een zwemzone in open water inrichten. Zo zijn er zwemzones met toezicht, en zwemzones zonder toezicht. Die laatste zijn nieuw, en worden ‘vrije zwemzones genoemd. In onze provincie is er momenteel één zo’n vrije zwemzone, weet Hanne Neirynck van Netwerk Lokaal Sportbeleid. Dat is de IJsevijver in Overijse.

Waarom was nieuwe regelgeving rond open zwemwater nodig?

NEIRYNCK ¬ ‘De regelgeving is veranderd vanuit de intentie om het voor lokale

besturen makkelijker te maken om een openwaterzwemzone te creëren. Ze is dus vereenvoudigd. Zo zijn douches en toiletten geen verplichting meer. De grootste wijziging is de nieuwe categorie ‘vrije zwemzones’. Dat zijn zwemzones in open water waar geen redders aanwezig zijn. Zo kan een gemeente sneller een

Met open

zwemplek creëren. Dat komt tegemoet aan de grotere nood aan meer ruimte voor sport en beweging.’

‘We stellen vast dat het creëren van die zwemzones niet vanzelfsprekend is. Als lokaal bestuur moet je een risicobeoordeling opstellen. Hier komt wel wat bij kijken. Denk aan stroming, temperatuurovergangen, steile oevers of de aanwezigheid van bepaalde objecten op de bodem. Gemeenten moeten ze actief opvolgen en alle maatregelen nemen om de risico’s zo klein mogelijk te maken.’

‘Daarnaast is er ook vaak nog een angst voor overlast. Zeker op heel erg hete dagen maken sommige besturen zich

zwemwater zorgen we voor een veilige plek waar mensen zich terug dichter bij de natuur voelen.

¬ HANNE NEIRYNCK

zorgen dat het zwemwater een aanzuigeffect zou hebben omdat er nog weinig vrije zwemzones zijn. Ze kijken hierbij nog vaak naar elkaar: wie springt eerst?’

Waarom is zwemwater, en vooral open zwemwater, zo belangrijk?

NEIRYNCK ¬ ‘Een zwembad is heel belangrijk om te hebben. Maar het is ook duur, zowel voor de gemeenten die het moeten onderhouden als voor de gebruikers die er willen gaan zwemmen. Open zwemwater is een mooi alternatief om te kunnen aanbieden.’

‘Er zijn eigenlijk twee grote redenen waarom open zwemwater belangrijk is: de eerste is het recht op verkoeling, zeker met de klimaatopwarming. Het wordt alsmaar warmer in de zomer, mensen zoeken dan verkoeling in en langs het water. Open zwemwater is daarvoor ideaal.’

‘De tweede reden is de connectie met de natuur en de waterkwaliteit. Er wordt nu al veel gezwommen in plassen en rivieren, iedereen kent wel een plekje waar het gebeurt maar waar het eigenlijk niet mag. Zo zijn er op sommige plekken boten die voorbijvaren, overstort van riolering of koude onderstromen. Dat is gewoon niet veilig. Als lokale besturen plekken aanduiden als vrije zwemzones of open zwemwater

‘Dat zorgt er ook voor dat we met z’n allen meer zorg gaan dragen voor ons water. Kijk maar naar de Olympische spelen in Parijs, toen was er plots veel aandacht voor de waterkwaliteit. Door het contact met het water en de natuur gaan mensen veel meer aandacht hebben daarvoor, en samen kunnen we de waterkwaliteit enorm verbeteren.’

‘Trouwens, open zwemwater is belangrijk voor iedereen, van de mensen die verkoeling zoeken rondom het water tot de trialeten en langeafstandszwemmers die het gebruiken om te trainen. Iedereen heeft baat bij propere, veilige plekken om te zwemmen in zijn buurt.’

~ www.kwaliteitzwemwater.be ~ www.sport.vlaanderen

Samen aan tafel rond zorg en welzijn

De vorige editie van Zorg Nabij in Aarschot bracht burgers en organisaties dichter bij elkaar om bewust over zorg na te denken. De reacties waren unaniem positief, dus doen we het graag nog eens over in Tielt-Winge. Op zaterdag 30 mei ben je welkom voor een boeiende voormiddag.

De dag begint met een gezond ontbijt. En dat is meteen een eerste moment van verbinding, want je krijgt de kans om kennis te maken met 13 lokale zorg­ en welzijnsorganisaties. Via een laagdrempelige spelvorm ontdek je wie ze zijn, wat ze doen en hoe ze jou kunnen helpen.

Samen praten over zorg

Na het ontbijt krijg je de kans om jouw mening te geven over lokale noden rond zorg. Op basis van een paar straffe stellingen volgt een gesprek. Geen klaaguurtje, maar gewoon samen nadenken over oplossingen die de zorg in jouw regio alleen maar ten goede kunnen komen.

Workshops met impact

In het tweede deel van de voormiddag maken we tijd voor een aantal inspirerende workshops. Als deelnemer kies je daar eentje uit: easy flow yoga, kennismaking met een mantelzorgcoach, leren mediteren, vroegtijdige zorgplanning, improvisatietheater en een oudercafé over schermtijd. Napraten kan in het dienstencentrum bij een gratis kop soep.

Zorg Nabij

Refter De Met, Tiensesteenweg 2, 3390 Tielt­Winge Zaterdag 30 mei 2026 van 8.30 tot 12.30 uur Deelname is gratis.

~ Schrijf je snel in, kies je ontbijt en je workshop via www.cm.be/gezonde-buurt/zorg-nabij

Laura Roman is netwerkcoördinator in Demerland en trekt deze voormiddag mee. ‘Met dit initiatief in Demerland willen we tonen dat zorg niet ver weg of ingewikkeld hoeft te zijn, maar net kan groeien in je buurt, tussen mensen die elkaar kennen. We maken heel bewust ruimte voor jonge gezinnen. In Tielt-Winge wonen heel wat éénoudergezinnen, en daar willen we er echt voor zijn. Met een aanbod dat laagdrempelig is en afgestemd op hun dagelijkse leven.’

‘Zorg Nabij draait vooral om verbinding . We nodigen mensen uit om samen na te denken, ervaringen te delen en elkaar te ontmoeten rond zorg, welzijn en gezondheid. Wat leeft er in de buurt? Waar maken mensen zich zorgen over? En wat loopt al goed? Die gesprekken zijn het vertrekpunt.’

‘Daarom is dit ook geen eenmalig moment. We willen iets op gang brengen dat blijft groeien. Voor mensen met goesting om zelf in actie te komen in hun buurt, organiseren we een terugkommoment. Zo geven we samen met het lokaal dienstencentrum (LDC) een duwtje in de rug aan ideeën die kunnen uitgroeien tot duurzame initiatieven in Tielt-Winge.’

Water-Rijk geeft regenwater een tweede leven

Twee jaar geleden lanceerde beweging.net het project Water-Rijk in West-Vlaanderen. Ondertussen doet ook Limburg mee en werden er al enkele regenwatertonnen geplaatst om samen het hergebruik van regenwater te stimuleren.

¬ Tekst Bart Bynens¬ Foto Belbachir Boumediene

We moeten er geen doekjes om winden. Vlaanderen kampt met een regenwaterprobleem. In periodes van lange droogte wordt een verbod op gebruik van leidingwater opgelegd voor zwembaden, autowassen enzovoort. Landbouwers mogen geen water meer uit waterlopen gebruiken om akkers te besproeien. Anderzijds: wanneer de hemelsluizen opengaan, kunnen waterlopen en de bodem het vele water niet meer slikken en komen hele gebieden onder water te staan.

Iedereen kan bijdragen

Grote infrastructurele werken brengen oplossingen: wadi’s, overstromingsbekkens en systematische ontharding. Maar het is een werk van jaren en een opdracht voor overheden op alle beleidsniveaus. Burgers moeten ondertussen niet lijdzaam toezien. We kunnen allemaal ons steentje, of in dit geval druppel, bijdragen.

Regenwater voor iedereen

Carien Neven, provinciaal directeur beweging.net Limburg: ‘Er loopt vandaag nog te veel regenwater gewoon weg via

onze riolen. Terwijl dat water perfect bruikbaar is voor het begieten van planten en tuinen, voor het wassen van auto’s of het aansluiten van toilet, wasmachine of douche. Niet iedereen heeft de kans om bij zijn woning een regenput te voorzien of zelfs een regenton te plaatsen. Daarom lanceerden we Water-Rijk waarbij regentonnen op een (semi-) openbare plek gezet worden. Het is voor ons belangrijk dat iedereen het water kan gebruiken.’

Water-Rijk mikt op bijvoorbeeld begraafplaatsen, volkstuintjes, (kerk)pleintjes en garagecomplexen. Maar nog meer op creatieve ideeën van inwoners zelf. Iedereen kan in zijn buurt wel een plekje bedenken waar zo’n ton van pas zou komen. Regenwater is gratis en iedereen kan op een kleinschalige manier meewerken om minder regenwater verloren te laten gaan.

v.l.n.r.: Campusdirecteur Ilse Liesmons samen met vrijwilliger Chris Verdingh en medewerker Mark Mundus van WZC Ocura Montenaken & Carien Neven (provinciaal directeur) en Bart Bynens (stafmedewerker maatschappelijke innovatie) van beweging.net Limburg.

Er loopt vandaag nog teveel regenwater gewoon weg via onze riolen. Terwijl dat water perfect bruikbaar is

¬ CARIEN NEVEN

Vrijwilligers verdubbelen het aantal geveltuintjes in hun buurt dankzij het project Giraff van beweging.net.

Ideale aanvulling in onze beleeftuin

Ilse Liesmons, campusdirecteur van Ocura woonzorgcentrum in Montenaken: ‘We waren meteen mee in het verhaal van Water-Rijk. Twee jaar geleden werkten we al samen met beweging.net en zorgden we voor een vernieuwde tuin die nog steeds door de hele buurt gebruikt wordt. Ook de activiteiten met partners die toen opgezet werden, lopen nog altijd verder. Dat we deze tuin nu voorzien met een regenwaterton met een positieve boodschap is de ideale aanvulling. We moedigen alle bewoners aan om hiermee hun eigen plantjes water te geven.’

Meer dan enkel een regenton

Bewustwording is heel belangrijk. Carien: ‘Door zelf enkele regenwatertonnen te plaatsen op publiekelijk toegankelijke plaatsen, zetten we passanten aan het denken over hoe ze zelf omgaan met regenwater. Regenwater heeft tal van voordelen en het is gratis. Waarom zou je het niet doen? Bovendien zal de oplossing van het regenwaterprobleem een mix van grote en kleine projecten moeten zijn, waarbij iedereen op zijn eigen niveau een verantwoordelijkheid draagt.’

Het voorbeeld volgen

Deze actie heeft niet enkel de bedoeling om de gebruikers ervan en de onmiddellijke omgeving te sensibiliseren. Beweging.net hoopt dat lokale besturen het voorbeeld volgen en zelf regentonnen plaatsen op publiek toegankelijke plaatsen of de regenwaterrecuperatie bij hun inwoners op de één of andere manier aanmoedigen.

~ Meer info: https://www.beweging.net/ projecten/waterrijk/

‘Tegelwippers’ vergroenen hun buurt

Het buurtcomité van de Koningin Astridstraat en Leopold II-straat in Sint-Truiden heeft op één voormiddag het aantal geveltuintjes verdubbeld. Enkele vrijwilligers staken de handen uit de mouwen om het gewenste plantje aan de voorgevel van hun buren te plaatsen.

¬ Tekst Bart Bynens¬ Foto Belbachir Boumediene

Het buurtcomité vierde in 2025 zijn twintigste verjaardag en was op zoek naar nieuwe ideeën. Samen met GIRAFF van beweging.net willen ze niet zomaar extra activiteiten organiseren voor de buurt, maar ligt de focus op inspraak en activering van de buurt om hun eigen omgeving mee vorm te geven en de buurt nog groener, gezonder en socialer te maken.

Een eerste concrete actie was het tegelwippen op zaterdag 25 april. Het buurtcomité ontzorgt hierbij de bewoners door zelf bij de geïnteresseerden de stoeptegel te verwijderen en een plantje te plaatsen.

Bart Bynens, stafmedewerker maatschappelijke innovatie bij beweging.net: ‘Zo combineer je dienstverlening, ontharding, vergroening en participatie in een aangename activiteit op één moment en heb je op het einde van de actie meteen resultaat van je werk. Wij zorgden met GIRAFF voor de ondersteuning én voor de plantjes en potgrond.’

Een aantal bewoners hebben al een geveltuintje en door deze actie krijgt de rest van de buurt de kans om op een zeer laagdrempelige manier mee aan te sluiten. Het resultaat is dat het aantal geveltuintjes door deze actie verdubbelde! Nu is ongeveer één derde van deze buurtbewoners de trotse eigenaar zijn van een eigen ‘tegeltuin’.

Kris Daniëls van het buurtcomité droomt hardop: ‘Nog meer groen dat over de straat reikt of zelfs een echte tuinstraat zou fantastisch zijn. We ijveren ook voor meer fietsenstallingen in de straat. Alvast ideeën genoeg voor de volgende acties in dit Giraffproject.’

Giraff in jouw buurt?

GIRAFF staat voor een andere manier om naar de ruimte te kijken. Een socialer, groener en gezonder perspectief. GIRAFF staat voor mensen die hun nek uitsteken om samen van de buurt waarin ze wonen en leven een betere plek te maken. Is dit iets voor jouw buurt? Je vindt alle info op www.giraff.be.

Bewoners Veilige Have beslissen mee

In woonzorgcentrum Veilige Have in Aalter wordt volop ingezet op bewonersparticipatie: bewoners en hun familie worden zoveel mogelijk betrokken bij de werking van het rusthuis. Visie sprak erover met bewoners Frieda, Jenny en Emiel en met stafmedewerker Isabel Claeys.

¬ Tekst en foto Nancy Vereecke

Hoe en wanneer zijn jullie in Veilige Have met bewonersparticipatie begonnen?

ISABEL ¬ ‘De voorbije jaren zijn we veel op participatie gaan inzetten, om de bewoners beter te betrekken bij de werking en hen een stem geven. We willen samen denken, uitwerken, doen én evalueren.’

‘Net voor corona zijn we ingestapt in de gedachtegang van “wonen en leven”. Daarin gaat het onder meer over dialoogwerking en co-creatief werken. Zo zijn we stap voor stap geëvolueerd. Jaarlijks is er ook een multidisciplinair overleg, en daar worden sinds twee jaar ook de familieleden en bewoners op uitgenodigd.’

‘Elke afdeling, de flatjes maar ook de uitgebreide zorg, heeft nu zijn eigen bewonersraad. Vroeger was dit de familie- en bewonersraad, die vier keer per jaar samenkwam. Maar wij hebben dat opgesplitst, omdat de bewoners soms de kans niet kregen om hun mening te zeggen doordat de familie het overnam. Nu is er twee maal per jaar een familieraad, en vier keer per jaar, voor elke woonblok of afdeling apart, de bewonersraad. Overkoepelend is er bovendien de Raad der Wijzen.’

Jenny, geboren en getogen Gentenaar, is 83 jaar, en woont in de afdeling Lork. Frieda uit Antwerpen is 95 jaar, woonde met haar man sinds haar huwelijk in Gent en woont nu al zes jaar in Veilige Have. Emiel uit Ledeberg bij Gent, is 91 jaar en woont sinds 2019 in Veilige Have. Zij vertegenwoordigen alle drie de bewoners van hun afdeling/woonblok in de bewonersraad. En ze zijn alle drie actieve leden van de Raad der Wijzen.

Waarover praten jullie zoal in de bewonersraden?

FRIEDA ¬ ‘Over de menu bijvoorbeeld: wat gaan we eten, wat is er in de prijs inbegrepen en wat moet je zelf betalen…’

ISABEL ¬ ‘Bij de bewonersraden gaat het inderdaad over het dagdagelijkse: de activiteiten, het eten, de zorg, … Bij de Raad der Wijzen (overkoepelend) gaat het meer over visie en beleid, en zijn dan ook de sterkere en meer mondige bewoners betrokken.’

‘We werken in kleine groepen, met vier of vijf personen per tafel en één begeleider. We gebruiken een leidraad en werken telkens rond een bepaald thema. Zo hebben we het al eens over seksualiteit en fixa-

tiebeleid gehad. We toetsen de procedures af aan de werkelijkheid: zo zien we of wat erin staat, klopt of niet met wat de bewoners ervaren. Daar gaan we mee aan de slag.’

FRIEDA ¬ ‘Er komen soms ook leerlingen uit de basisschool op bezoek om een praatje te doen met ons.’

‘Enkele weken geleden zijn ze samen met ons aardappelen komen schillen’, vult Emiel aan. Dit kaderde in de actie Kijk eens onder de schil van Te Gek!?. ‘Ondertussen stellen ze ons vragen over hoe het vroeger was. Het is wel jammer dat we daarna geen contact meer hebben met hen.’

Hoe geven jullie de bewoners met dementie een stem?

ISABEL ¬ ‘Op de afdelingen gaan we voor elke bewonersraad altijd eerst aftoetsen: wat is hier werkbaar? De medewerkers houden rekening met wie hun bewoners zijn en zullen er alles aan doen om ook de bewoners die minder mondig zijn, bv. door dementie of andere beperkingen, een stem te geven. Zo werd op een afdeling onlangs gebruik gemaakt van een kletspot (een pot met vragen in) om zo iedereen meer te betrekken.’

ISABEL ¬ ‘Alle informatie die we bij verschillende groepen verzamelen, brengen we samen. Zo hebben we enkele jaren geleden onze belevingstuin uitgewerkt via een trialoog: via QR-codes die we uitdeelden in de flatjes en bij de families waarbij iedereen zijn mening kon geven.

Daarna zijn we nog eens bij iedereen afzonderlijk langsgegaan om te vragen: wat moet het nu worden? Het resultaat was een lange lijst met gewenste bloemsoorten die we aan de ontwikkelaars hebben overhandigd. Het is dus dikwijls via verschillende stappen dat we tot een resultaat komen. Waardoor het soms nogal lang duurt… Zoveel mogelijk mensen betrekken, heeft als nadeel dat het wat meer tijd vraagt.’

Computerprobleem

EMIEL ¬ ‘We worden allemaal ouder en alles wordt meer en meer digitaal gecommuniceerd. Sommigen kunnen mee, anderen niet, en ik vind het jammer dat daarover niet meer informatie of les gegeven wordt. Als ik met een probleem zit, wil ik bij iemand terecht kunnen.’

ISABEL ¬ ‘Ik zal het navragen, Emiel, we gaan dat oplossen! Er zijn hier zeker mensen die daarbij kunnen helpen.’

‘Bewonersparticipatie gaat niet alleen om de raden, het moet ook in het alledaagse zitten. Dus als er vanuit het beleid iets komt, en een bewoner zegt: “Klopt dat wel?”, dan gaan we ermee aan de slag. We willen dat iedereen die hier woont, leeft of werkt, een stem heeft.’

EMIEL ¬ ‘Als we ergens een mening over hebben, mogen we dat altijd zeggen. Elke bewoner kan, wanneer hij dat wil, contact opnemen met iemand, of een mail of brief schrijven, en wordt dan geholpen.’

JENNY ¬ ‘Het is wel jammer dat niet iedereen naar de vergaderingen komt…’

ISABEL ¬ ‘Je kunt de mensen niet verplichten, natuurlijk. Maar we zijn heel blij met de mondige bewoners die er wél bij zijn, zoals jullie!’

Burgerpanel.

ELKE MAAND LATEN DRIE LEZERS HUN LICHT SCHIJNEN

OVER EEN NETELIGE KWESTIE

DE STELLING

Mantelzorgers verdienen structurele ondersteuning

Steffi (36)

Steffi Beyaert heeft een hart voor theater, gelijke kansen en vrouwenrechten.

Sofie (38)

Sofie Bauwens is mama van drie, gepassioneerd door muziek.

Jan (58)

Jan van der Meirsch heeft sinds 2017 een nietaangeboren hersenletsel en zit sindsdien in een rolstoel.

Meer ruimte

Dankzij mantelzorgers wordt ons zorgaanbod ontlast en kunnen ouderen langer thuis wonen. Daarom verdienen zij structurele ondersteuning. Die mag niet enkel financieel zijn: ook praktische hulp, mentale steun en zorg aan huis zijn nodig. De combinatie werk, mantelzorg en gezin is ook vaak te zwaar. De overheid en werkgevers zouden meer ruimte moeten creëren, bijv. door ruimere verlofstelsels, zonder groot (financieel) nadeel voor werknemer en werkgever.

Onschatbare waarde

Ik kwam al op verscheidene manieren in contact met mantelzorg. Deze zorg is van onschatbare waarde voor de zorgbehoevende maar vraagt ook veel van de mantelzorger. Dat wordt vaak onderschat. Het gaat om een continue zorg voor een persoon die daar zelf niet of minder toe in staat is, vaak op onverwachte momenten. Je moet als mantelzorger dus enorm flexibel zijn en dit kan enkel als ook jouw omgeving die flexibiliteit ondersteunt. Daarnaast is het enorm belangrijk om je emotioneel ondersteund te voelen, ook door mensen die niet in dezelfde situatie zitten!

Onmisbaar, maar niet vanzelfsprekend

Mantelzorgers zijn onmisbaar, maar raken vaak overbelast. Structurele ondersteuning betekent: erkenning, respijtzorg, financiële tegemoetkoming en informatie op maat. Niet vrijblijvend, maar als vast onderdeel van zorg. Zo blijven mantelzorgers overeind, niet uit liefde alleen, maar uit rechtvaardigheid.

‘T

PONTON VIERT 40 JAAR OUDERENZORG IN OOSTENDE

Van de Zusterkens der Armen

tot een hedendaagse zorgsite

Veertig jaar na de start van het woonzorgcentrum kijkt ‘t Ponton niet alleen terug, maar ook vooruit. Connie Depotter, directeur van vzw Squatina, en An Casteleyn, directeur bij CM, hebben het over kwalitatieve ouderenzorg en de uitdagingen die de sector in de toekomst het hoofd zal moeten bieden.

¬ Tekst Philip Hoorne ¬ Foto Louis Lermytte

Wie vandaag ‘t Ponton binnenstapt, komt terecht in een prachtig interieur. Toch heeft deze plek een historiek die veel verder teruggaat dan de huidige nieuwbouw, die op 24 april werd

ingehuldigd. In de 19de eeuw boden de Zusterkens der Armen hier al zorg aan ouderen. Vandaag maakt ‘t Ponton deel uit van Squatina, de koepel boven verschillende zorginstellingen in Oostende, Middelkerke en Brugge.

Bewoners worden benaderd als mensen met een levensgeschiedenis, voorkeuren, talenten en relaties.

¬ CONNIE DEPOTTER

‘Al vroeg werd beslist om in te zetten op zorg voor ouderen met dementie’, vertelt Connie. ‘Wat ons bijzonder maakt, is dat we daar al jarenlang ervaring in hebben.’ Die ervaring laat zich niet alleen voelen in de zorg, maar ook in de manier waarop men naar bewoners kijkt. Connie verzet zich tegen een stereotiep beeld van dementie. ‘Bewoners worden niet herleid tot hun diagnose, maar benaderd als mensen met een levensgeschiedenis, voorkeuren, talenten en relaties.’

Een echte thuis

‘Wie naar een woonzorgcentrum gaat, neemt afscheid van een stuk zelfstandigheid. Onze meest ambitieuze doelstelling is dat mensen zich in ’t Ponton helemaal thuis voelen’, stelt Connie. ‘Activiteiten dienen hier niet louter om tijd te vullen. Ze moeten betekenis hebben en mensen samenbrengen.’ Connie is trots op de samenwerking met de lokale biopluktuin

Connie Depotter en An Casteleyn

waarvan de oogst in de keuken van ’t Ponton terechtkomt. ‘Samen groenten schoonmaken, de krant lezen, praten over de actualiteit of herinneringen ophalen: het zijn kleine handelingen die het verschil maken tussen louter verzorgd worden en deel uitmaken van een actief leven samen met anderen.’

Hoewel ‘t Ponton honderd kamers telt, is het geen grote, onpersoonlijke instelling. ‘Wij werken met woonvormen van 12 à 13 bewoners’, zegt Connie. ‘Die leefgroepen zorgen voor rust, herkenbaarheid en nabijheid, wat voor bewoners met dementie heel belangrijk is.’

Van de honderd kamers zijn er 93 bedoeld voor permanent verblijf en 7 voor kortverblijf. ‘Mensen kunnen er tijdelijk terecht wanneer thuiszorg even niet kan, bijvoorbeeld na een ziekenhuisopname of wanneer mantelzorgers tijdelijk ontlast willen of moeten worden.’

We zullen niet anders kunnen dan meer voor elkaar te zorgen.

AN CASTELEYN

¬

Pionier in dagverzorging

‘Weet je’, vraagt An, ‘dat ‘t Ponton als eerste in West-Vlaanderen een dagcentrum uitbouwde? Het idee dat ouderen overdag terechtkunnen in een professionele, warme omgeving en ’s avonds weer naar huis gaan, was toen iets nieuws.’

‘Als je mensen vraagt waar ze het laatste deel van hun leven willen doorbrengen’, vervolgt An, ‘dan zeggen ze: thuis. Daarom zijn dagverzorging en kortverblijf cruciale vormen van thuisondersteunende zorg. Nogal dikwijls loopt thuiszorg niet vast op de professionele zorg, maar op de draagkracht van de mantelzorg. Door in

een dagcentrum zorg tijdelijk over te nemen, creëer je ademruimte voor de mantelzorgers en kunnen ouderen langer thuis wonen.’

De band met CM

De verwevenheid van ’t Ponton met CM is historisch gegroeid. ‘De ondersteuning is drieledig: bestuurlijk, financieel en inhoudelijk’, verduidelijkt An. ‘Er zijn bestuurders met een CM-achtergrond, er is ondersteuning via patrimoniumstructuren en eigenaarschap van gebouwen, en er is inhoudelijke samenwerking rond wetgeving, aankoopbeleid, vorming en afstemming op Vlaams niveau.’

Een logische invulling van een maatschappelijke verantwoordelijkheid, vindt An. ‘Naast de klassieke opdrachten van een ziekenfonds is sociaal ondernemerschap absoluut wenselijk. Waar er noden zijn in de maatschappij, proberen wij daaraan tegemoet te komen.’

Vanuit een bepaalde politieke hoek klinkt er wel eens kritiek op hoe de ziekenfondsen hun rol invullen. An is categoriek: ‘Er wordt fel onderschat hoeveel maatschappelijke meerwaarde schuilt in historische netwerken, vrijwilligerswerk en lokaal ingebedde initiatieven. Ik wil nog wel eens zien hoe de overheid alles wat de middenveldorganisaties realiseren efficienter en goedkoper zou overnemen. Dat is onmogelijk.’

De ouderenzorg van morgen Een verblijf in een woonzorgcentrum is niet goedkoop. Veel mensen vrezen dat

hun pensioen niet volstaat. ‘De dagprijs bij ons ligt rond de 90 euro per dag, dus ongeveer 2.700 euro per maand’, zegt Connie. ‘De meerderheid van de mensen heeft niet zo’n hoog pensioen. Gelukkig bestaan er zorgbudgetten en andere ondersteuningsmechanismen, waardoor de eigen inbreng van de bewoner vaak een stuk lager ligt.’

Door de vergrijzing van de bevolking wordt de groep ouderen almaar groter. De zorgnood stijgt en tegelijk is het niet evident om voldoende helpende handen te vinden. ‘Voldoende kwalitatieve medewerkers vinden was nooit moeilijker dan vandaag’, aldus Connie. ‘We halen de personeelsnormen, maar de situatie is broos en kan snel kantelen.’

‘Daarom’, benadrukt An, ‘zal de zorg van de toekomst veel breder georganiseerd moeten worden. Niet alleen professionelen, maar ook familie, buren, vrijwilligers en lokale netwerken zullen een handje moeten toesteken. We zullen niet anders kunnen dan meer voor elkaar te zorgen. Dat is geen nostalgisch verlangen naar vroeger, maar een nuchtere vaststelling. De klassieke mantelzorg staat onder druk, kinderen wonen verder weg, buurten zijn minder hecht, en aan de kust is dat nog scherper voelbaar.’

Connie sluit zich daar volledig bij aan: ‘Goede ouderenzorg zal niet alleen afhangen van extra bedden of meer medische expertise, maar van de manier waarop wonen, leven en zorg met elkaar verweven zijn.’

Contact.

West-Vlaanderen

CM in West-Vlaanderen

Contacteer ons via 02 204 32 10 of surf naar www.cm.be/contact om ons makkelijk te bereiken.

ACV in West-Vlaanderen

Contacteer ons via www.hetacv.be/stel-je-vraag of 02 244 30 00. Boek een gesprek via www.hetacv.be/plan-je-contact.

Regioredactie Beweging.net West-Vlaanderen, westvlaanderen@beweging.net

Journalist en documentairemaker

Tim Verheyden

gevat in 5 woorden

Woord

‘Mijn droom was vroeger om acteur te worden. Als elfjarige speelde ik de hoofdrol in Eric of het kleine insectenboek. Tegelijk experimenteerde ik als twaalfjarige met cassettebandjes en maakte ik radioprogramma’s vanuit mijn kamer. Dat is trouwens het mooie van sociale media: je kunt nu heel makkelijk de wereld bereiken vanop kanalen als TikTok of YouTube. Radiomaker of acteur ben ik uiteindelijk nooit geworden, maar woord en verhaal bleven een rode draad.’

Twijfel

‘Tijd nemen om dieper te graven is voor mij heel belangrijk. Niet makkelijk, want de werkdruk neemt toe. Soms moet je vrij snel duiding kunnen geven, maar ik probeer altijd ruimte te laten voor twijfel. Zeker in tijden van AI is dat cruciaal. Wat zie ik hier? Wat hoor ik hier? Klopt het wel allemaal? Door die kritische bril blijf ik kijken. Tegelijk wil ik niet dat het mij verlamt en dat ik aan alles ga twijfelen. Dat is soms zoeken.’

Brussel

‘Al vijfentwintig jaar geeft Brussel mij zoveel: mijn kinderen, partner, mijn werk. Mijn hele leven speelt zich hier af. De Brusselse mindset, de kleine straatjes, de fenomenale parken. De ruwheid van de stad die zowel positief als negatief kan zijn. Het dorpsgevoel dat hier heerst. Tegelijk kun je je tanden stukbijten op deze stad en zijn er problemen die je niet kan ontkennen: mobiliteit, vuilnis, geluidsoverlast van dalende vliegtuigen. Dat weegt en leidt tot stress bij heel veel mensen. Ook bij ons, met kleine kinderen. Brussel is een enorm veerkrachtige stad, maar je moet op haar golven kunnen meesurfen. En die zijn soms woelig, soms kalm.’

Hardlopen Check

‘Vijftien jaar geleden besliste ik om me te verdiepen in sociale media. We gingen dat eens wat volgen. Vandaag zijn die platformen uitgegroeid tot een monsterdomein. Razend boeiend vind ik het. Het tempo is bijna niet bij te houden. In 2022 zei ik nog: We zitten op een hoogtepunt van desinformatie. Dat was drie maanden voordat ChatGPT werd gelanceerd. Tegelijk voel je het wantrouwen bij mensen groeien. Ik voel dat zelf ook. 85 procent van de mensen zegt fake niet meer van echt te kunnen onderscheiden. Daarin kan de openbare omroep een rol spelen. De checkweken zijn daar een perfect voorbeeld van. We willen mensen handvaten aanreiken om zich te wapenen tegen desinformatie.’

‘Wat ik doe als ik offline ben? Slapen, met twee jonge kindjes. En hardlopen. Ik loop naar mijn werk, tijdens de middagpauze, naar de pluktuin. Het is een manier om me te verplaatsen in de stad. Of ik ga trailrunnen in het bos. Gemiddeld loop ik zo’n vijftig kilometer per week. Ik richtte enkele jaren geleden ook een loopgroepje op in Brussel. Voor mij is dat een mentale reset, zoals een stofzuiger om vermoeidheid weg te krijgen. Om mijn gedachten te ordenen en mijn hoofd leeg te maken. Als journalist ben je voortdurend bezig: telefoontjes, research, mails beantwoorden, WhatsAppjes. Dan snak ik naar dat moment dat alles stilvalt.’

Tekst Lies Van der Auwera ¬ Foto vrt