Klaar voor een beloftevolle toekomst by bene.ve

KlaAr

voor een beloftevolle tOekomst

ONDER DE MOTORKAP VAN HET STRIPVERHAAL

ZIDROU, BENEDIKTE VAN EEGHEM EN ROEL DAENEN

Elk jaar studeren aan de verschillende hogescholen tientallen studenten ‘beeldverhaal’ af. Jonge mensen die toekomst zien in verhalen vertellen en die zich hebben vervolmaakt in de complexe kunst van het beeldverhaal. Want aan iets dat lekker leest, is doorgaans heel hard gewerkt. Denk: bloed, zweet en tranen. Eind juni presenteerde de LUCA School of Arts Brussel zijn Graduation Show, waarop de laatstejaarsstudenten hun eindwerken toonden. Stripgids trok erheen en mengde zich tussen glunderende ouders, vrienden en uitgevers.

et was een bloedhete dag en te warm om binnen te blijven, maar in het atelier van Sint-Lukas Brussel stonden alle genodigden met open mond naar de eindwerken te kijken. De laatstejaars hadden fragmenten uit hun strips aan de muren gehangen én een dummy klaargestoomd. Het resultaat was verbluffend. De vrucht van vier jaar

STRIPGIDS

keihard werken bleek niets minder dan een overtuigende meesterproef. Maar wat nu? Enkele uitgevers stonden weliswaar met pretoogjes ijverig notities te maken. Maar zou de impact van alle inspanningen toch niet relatief beperkt blijven? “Tussen droom en daad …”, schreef Elsschot al, en er is niets veranderd. Een uitgelezen kans voor Stripgids om aandacht te besteden aan een legioen gepassioneerde auteurs dat ernaar verlangt om een gedreven uitgever te vinden, enthousiast door de pers te worden onthaald, in eindejaarslijsten van kwaliteitskranten op te duiken en vlot over de toonbank te gaan. Zijn die dromen realistisch? Bezit wat deze studenten maakten werkelijk de vereiste kwaliteiten om de gilde van de professionele beeldenmakers te vervoegen? Zullen we het eens uittesten? Laten we de eindwerken voorleggen aan iemand die strips maakt en aan iemand die strips leest. Start én finish. Aan de bron Zidrou alias Benoît Drousie, scenarist van razend populaire reeksen en verhalen (‘Mooie Zomers’, Bloesems in de Herfst, enzovoort) en aan de meet Benedikte Van Eeghem, die we kennen van de opiniepagina’s van VRTNWS en als fervent lezeres. De opdracht voor beiden: lees de eindwerken en noteer wat je opvalt. Je leest hun verslag hieronder.

Dirk Sanders, De botanist Flavie Monjon, Tot de dood ons scheidt 3 Dido Drachman, Zwanendrifters 1

Hallo, beste collega’s! Eerst en vooral wil ik me verontschuldigen. Ik bespreek hier immers niet al jullie boeken. Mijn kennis van de taal van Willy Vandersteen is en blijft immers te beperkt om alles uit te drukken wat ik … Maar waarom vertel ik dit, terwijl er op dit moment iemand voor jullie deze tekst naar het Nederlands vertaalt? Want ik schrijf jullie inderdaad in het Frans. Ik heb al jullie boeken (of beter onuitgegeven projecten) gelezen. Wanneer ik iets minder gecharmeerd was, heb ik ze diagonaal overlopen. Dankjewel Davien, Anat, Dido, Dirk (bravo om erin te blijven geloven!), Dragana, Eva, Flavie, Jeanne, Karolina, Loeke, Noa, Pilar, Sarah en Thibau (oef!). Er gaat van jullie werk een verbazingwekkende maturiteit uit en een echte passie voor het stripmedium. Het is een plezier om naar te kijken … en nog veel meer om erin te lezen! Het slechte nieuws is helaas dat deze klus me veel tijd heeft gekost. De factuur zal dus volgen. Maar het was welbestede tijd. Ik zeg vaak: “Als scenarist heb ik nog heel wat te leren, maar als striplezer ben ik een echte professional!” Ik las namelijk al strips in de buik van mijn moeder. De arme vrouw … Aangezien ik een aan

ZIDROU

tekstballonnen en vakjes verslaafde junk ben, vraag ik maar één ding. Ik wil geregeld verrast worden. En vooral: ontroerd worden! Dat was hier zeker het geval, meer dan eens zelfs. Ik zag vaak gedurfde grafische camerastandpunten: moedig, vernieuwend en mooi. Het zijn zaken die me van mijn stuk brachten. Bravo daarvoor! Voor we in de dossiers duiken die me het meest hebben aangesproken, maak ik enkele bedenkingen.

Het niveau is, bij de meeste van jullie projecten, heel professioneel. Jullie docenten hebben geen enkele reden om te blozen om hun – of beter: jullie – werk! In mijn delicate rol als voorzitter van de Prix Raymond Leblanc heb ik het al eerder

STRIPGIDS

gemerkt. Er is geen ‘vrouwelijke golf’ van stripmakers die de al te mannelijke wereld van de strip overspoelt. Nee, het is een echte tsunami geworden. Des te beter! En als er zich – bovenop die girly invasie – ook nog makers melden die van een ander werelddeel afkomstig zijn: des te beter! Dit medium heeft nood aan de nieuwe Riad Sattouf, Marjane Sartrapi, Toni Morrison en de V.S. Naipaul van de Negende Kunst. Wat me wel verontrust is dat jullie generatie – nu al! – nostalgisch spreekt over de eigen … ‘jeugd’. Of, anders gezegd: de tijd toen jullie jonger waren. Er spreekt uit jullie werk een diepe melancholie die doet denken aan Thomas Mann. Is jullie ‘heden’ dan zo schizofreen? Jullie toekomst zo beangstigend? Nog een verontrustend detail, althans in mijn ogen. Er is in de verste verte geen grappig, burlesk of absurd werk te bespeuren. In de plaats kreeg ik wel poëzie, tederheid en dromerigheid. Maar toch: bitter weinig vrolijke gekheid. Bon. Mag ik nu eindelijk van wal steken? Als ik de loftrompet steek over een project, wil dat beslist niet zeggen dat de anderen zomaar de vuilnisbak in mogen, hè! Wat volgt, is de mening – een subjectieve, uiteraard – van één enkele lezer. Een witte man (ook het haar) van 57 jaar. Uw nederige dienaar.

Eva Lynen ° 1 9 9 7 De generale eva.lynen

Ik overdrijf echt niet als ik zeg dat je universum mij verrast en fascineert, Eva. Wat je doet is uniek, persoonlijk en vernieuwend. En de manier waarop je kleur gebruikt is van een indrukwekkende maturiteit. Wat nog meer verbaast is dat, ondanks je heerlijke, weinig academische tekenwerk, je personages aanslaan. Personages zijn en zullen ook altijd het belangrijkste element in een verhaal blijven. Van dit soort werk zou ik ook in de boekhandel wild worden, al heb je niet meteen een idee waarover het zou kunnen gaan. In strips moeten emoties niet geësthetiseerd worden. De lezer moet toehappen, ook door het verhaal. En daar knelt het schoentje: ik voelde me vaak enigszins verloren en heb me erdoorheen moeten werken. Jammer! Beelden alleen volstaan dus niet. Ze staan in dienst van een verhaal, zelfs al bestaan er miljarden verhaalvormen. Let er ook op dat je een goede (en definitieve) keuze maakt over je basisletter. Ik zie heel vaak jonge stripmakers hun belettering verwaarlozen. Dat is fout. Als de lezer moeite heeft om de dialogen en

de teksten te lezen, lijkt dat een beetje alsof het geluid hapert in de bioscoop, of dat de acteurs slordig articuleren. Er zit in jou een continent om te ontdekken, Eva. 4

Sarah De Mulder ° 1 9 9 7 Respijt

Jij moet nog een weg afleggen, Sarah. Dat is normaal, gezien je leeftijd. Wat je doet is onregelmatig. Regelmaat is essentieel, het kloppend hart van elk album. Maar ook dat groeit met de jaren … en na honderden getekende pagina’s. Je werk trekt me zeker aan omwille van de sfeer. Wat je met schaduw en kleuren doet … Daardoor voelde ik me erg verwant met die drie vrouwen in hun sprookjesbos. Sommige vakjes zijn bijzonder geslaagd. Er zit vaak een erg vrouwelijke trek in. De eerder luchtige pagina’s vind ik de meest geslaagde. Maar die versterken weer dat gevoel van onregelmatigheid. Ook zijn er te veel personages – de moeder, voornamelijk – die te weinig empathie hebben. Ik denk dat je je ‘fotografie’ ten koste liet gaan van het spel van je ‘acteurs’. Nogmaals: de personages zijn, blijven en zullen altijd het allerbelangrijkste blijven. In elk verhaal.

STRIPGIDS

Karolina Sjejda ° 1 9 9 5 Tram 5

karodraws

Van een andere orde is dit zeer gevoelige verhaal van Karolina. Je bent helemaal ‘mee’ met je personages. Die zien elkaar graag en de vader wordt het liefst gezien. De dochter (eveneens een hoofdrolspeler, maar ietsje minder) is op grafisch vlak gewoonweg perfect. Je had je verhaal ongetwijfeld wat meer kunnen vullen. Maar over de hele lijn ben je erin geslaagd om een intiem verhaal te brengen. Het is ook wat minder ‘zwaar’ dan de verhalen van je collega’s. Misschien daarom dat het mijn aandacht trok, of omdat ik veel hou van romans, films en strips die het leven schetsen van doodgewone mensen, met hun illusies en moed in het leven van alledag. 13

Dragana Radanovic ° 1 9 8 9 Socks lost in War dragana.draws

Bon. Je foefelt misschien een beetje: je bent al dertig. Maar jouw universum raakt: het is heel persoonlijk en heel fris, ondanks het onderwerp. Het had volgens mij aan kracht kunnen winnen met wat begeleiding op het vlak van ritme en verhaaltempo. Een scenarist (m/v) kan

Sarah De Mulder, Respijt Karolina Sjejda, Tram 5 6 Eva Lynen, De generale 4

STRIPGIDS

KLAAR VOOR EEN BELOFTEVOLLE TOEKOMST

samen met jou proberen om die kleine kronieken om te vormen tot een echt verhaal. Een verhaal met een intern spanningsveld. Ik hou in elk geval erg veel van je tekstballonnen, je aandacht voor de decors – het decor is een personage op zich – en de manier waarop je je relatief zwakke tekenstijl tot een eigen taal te hebt omgebogen. Je bent van het land van je kindertijd, Dragana. Probeer die gave nooit te verliezen. 7

Thibau Vande Voorde ° 1 9 9 5 De Kever en de Koning thibau.v.v

Nee maar, een man? Tiens, bestaan die nog? Dit is een mooi afgewerkt geheel, zelfs al ben kon ik me niet helemaal vinden in het lot van de hoofdrolspeler. Sommige van de anatomische details zijn perfect. Maar als je als je in ook maar één vakje een steek(je) laat vallen – een lichaam dat net iets minder correct is – dan haakt de lezer af. De lat ligt erg hoog hier: exigence maximum! Over het algemeen vind ik dat de dialogen meer textuur mochten hebben, en rijker mochten zijn. A fortiori, gezien de toon van het verhaal. Maar dit gezegd zijnde: wat in het oog springt, is de excellente indeling van de pagina

en het prachtige – dat woord is zelfs te zwak! – gebruik van de kleuren. De pagina’s 77 en 78, om er maar twee te noemen, zijn gewoonweg perfect. Kunst met een hoofdletter! Maar er ontbreekt nog iets om dit werk helemaal af te maken. Want dit is een werk dat, op grafisch vlak althans, meteen opgemerkt zal worden. Wat ontbreekt, is volgens mij iets dat de lezer na afloop helemaal betoverd achterlaat. Een kleinigheid die, in dit stadium, het verschil kan maken. Ik wil graag dit overzicht beëindigen met mijn favorietje. Haar zou ik meteen een contract onder de neus schuiven, als ik uitgever was. Ik wil het hebben over … (tromgeroffel!) 8

B. Carrot

°1985

Days of Onion bcarrot.nl

Ook jij speelt een beetje vals, want je bent geboren in 1985. Dat doet vermoeden dat je al minstens tien jaar of meer tekeningen in de vingers, in de ogen en in het hart hebt. Desondanks is Days of Onion (puike titel overigens) geen afstudeerproject meer. Geen bijna-boek; het is een boek! Het is er eentje dat ik zonder

STRIPGIDS

verpinken aan mijn uitgevers zou voorstellen, zonder de minste opmerking of verbeterpunten. B. Carrot is al een professional. Akkoord, de tekeningen zijn niet de beste van de projecten die ik gezien heb. En het storyboard ook al niet. De kleuren kunnen zelfs beter. Maar het zal me worst wezen, precies omdat je wordt meegesleept door deze (non-)vertelling met een echt (non-)einde. Het is krachtig omdat het zo ironisch is. Ik geloof in deze Saied. Meer nog, ik sta aan zijn kant en dat geldt eigenlijk voor alle personages van dit boek. Ik weet niet of ik het al gezegd heb, maar in mijn ogen zijn, blijven en zullen de personages altijd blablabli blablabla.

Voilà. Bedankt dames, en ook die twee andere met haar op hun kin. Jullie zijn erin geslaagd om mij nog meer vertraging te bezorgen met de 3.789 scenario’s die hier op stapel staan. Ik hoop dat ik jullie ooit eens “in ’t echt” ontmoet, zoals kinderen het zeggen. Dan drinken we een pintje en babbelen we over strips. En dan proberen we elkaar niet al te zeer au sérieux te nemen. Goed. Naar wie stuur ik die factuur nu? Zidrou (oeps! Zidroe!), scenarist in de verloren uren

Davien Dierickx, Mama's partituur Loeke Meijlink, Patatfriet 11 Pilar De Keuleneer, Blauwe Cola 9

STRIPGIDS

KLAAR VOOR EEN BELOFTEVOLLE TOEKOMST

BENEDIKTE VAN EEGHEM

Beste afgestudeerde creatievelingen,

Als kleine garnaal ben ik trots dat ik samen met topscenarist Zidrou in een stapel masterproeven mocht snuisteren. Ik zeg ‘kleine garnaal’, omdat ik zelf geen gerenommeerd scenarist of striptekenaar ben. Sterker nog: ik zal het ook nooit worden. Maar toen Stripgids me vroeg of ik jullie werk wou evalueren, heb ik geen seconde getwijfeld. Na veel bladeren, bestuderen en herlezen, zeg ik in de eerste plaats: chapeau! Chapeau voor jullie inventiviteit, lef, de verrassende invalshoeken en de pakkende verhalen. In elk project heb ik schoonheid, ontroering en esthetiek gevonden. Het dystopische verhaal van De botanist greep me naar de keel. De generatieclash van Tram 5 was ontroerend herkenbaar. In De generale heb ik genoten van alle details en de niet-alledaagse verhaallijn. Jullie werk raakt lezers, en laten we maar eerlijk zijn: dat is de essentie van een goed boek. Wat me ook opviel, was de veelheid aan stijlen. Ik heb de klare lijn in een masterproef als Respijt geapprecieerd, maar net zo goed genoten van de verrassende creaties in aquarel, ecoline en pastel

in Zwanendrifters of Days of Onion. Jullie realisaties bewijzen dat een stripboek veel meer kan zijn dan pagina’s vol stroken of gewone digitale inkleuring. Dit blad zou ongeveer verdubbelen in volume als ik jullie allemaal een uitgebreide recensie schonk. Als compromis ben ik voor een persoonlijke top vijf gegaan. De volgorde van de masterproe-

ven in de lijst is bijzaak. Ik geef mijn kijk op vijf opvallende realisaties en plaats mijn bevindingen naast die van Zidrou. Dat we niet krek dezelfde namen belichten, bewijst dat smaken verschillen en dat ik geen zin had om hem naar de mond te praten. Of dat vrouwen gewoon graag tegendraads doen, natuurlijk.

STRIPGIDS

Davien Dierickx ° 1 9 9 7 Mama’s partituur

www.daviendierickx.com

Dit soort verhalen lees je in één ruk uit. Davien tekent realistisch en verfijnd, het kleurenpalet is sober maar nooit saai. De opbouw van het verhaal is uitgebalanceerd. Hoofdpersonage Elena ziet haar moeder doodgraag, maar kan niet goed om met haar emotionele hoogtes en laagtes. Het meisje is op cruciale momenten eenzaam in de massa en eenzaam met haar gedachten. Hoe dat haar leven en vriendschappen bepaalt, heeft de auteur bijzonder pakkend getekend. Ze voegt in de loop van het relaas krabbels en schetsen toe, speelt met contouren, laat vormen dooreenlopen. De variatie is verrassend maar nooit schreeuwerig en het scenario houdt stand. Dit boek bevat van alles precies genoeg en van niets te veel. Mama’s Partituur doet meermaals denken aan Phaedra Derhores Doorsnee en aan het werk van Ilah. Dit is een opvallend gevoelige en vrouwelijke strip, maar in geen geval een seutenstrip. Meer van dat, graag!

Noa Mannaerts ° 1 9 9 7 Het vuur

nokkibeatz

In de rubriek grimmig, grimmiger, grimmigst: maak kennis met Het vuur. Het verhaal portretteert een man die muurvast zit in zijn leven en geen uitweg meer ziet. Begrijpelijk, als je in dronken toestand je eigen kat aanrijdt. Al word je niet bepaald vrolijk van dit verhaal, het blijft wél hangen. De cover nodigt meteen uit om te beginnen bladeren: een nachtelijk landschap op basis van ruwe pasteltrekken, in een expressionistische stijl die doet denken aan De schreeuw van Munch. Die beklemmende sfeer zet de toon voor het hele boek. Ieder woord en elke tekening zijn gedoemd. Op die manier wordt een momentopname uitvergroot tot een bijna apocalyptisch verhaal van 80 pagina’s. Een knappe realisatie, zeker omdat Het vuur gebaseerd is op losse tekeningen die aanvankelijk geen coherent geheel vormden. Tip voor de auteur: laat de teksten nog eens reviseren. Haal de flarden dialect en taalfouten uit het geheel, schrap overbodige woorden en voeg hier en daar ontbrekende leestekens toe. Dan zit er nog meer ‘vuur’ in dit gitzwarte boek.

STRIPGIDS

Pilar De Ceuleneer ° 1 9 9 7 Blauwe cola

pilardeceuleneer

Eerlijk is eerlijk: ik vertoef niet graag in nachtwinkels en ik ben vast niet de enige. Maar Pilar kiest precies deze plek uit om voluit te gaan met potlood en stift. Zo maakt ze van een kil doorgeefluik een verrassende ontmoetingsplaats. Hoofdpersonage Magnus kruist een aantal studenten te midden van zakken chips, blikken drank en neonverlichting. Hoe meer zij van gedachten wisselen, hoe bitterder hij wordt. Zelfreflectie en verwijten primeren tussen helle kleuren en verpakte vrolijkheid. De hyperrealistische tekenstijl doet nu en dan denken aan Warhol: hij had zijn soepblik, Pilar heeft haar M&M’s en tonnen ander snoepgoed. In combinatie met de wit afgeboorde personages werken het decor en de tekenstijl in deze publicatie verrassend goed. Klein aandachtspunt: er wordt soms iets te veel gepraat in het ijle en – aiai! – ook hier bederft slordige taal de pret. Script nog even laten corrigeren, asjeblieft. Verder is ‘Blauwe Cola’ een confronterend portret van een wereld die soms doordraait en waar snel genot de waan van de dag helpt vergeten.

Dragana Radanović ° 1 9 8 9 Socks lost in War dragana.draws

Om dit boek kun je niet heen. Dragana brengt een monochroom relaas over haar jeugdjaren en de oorlog in ex-Joegoslavië. Je beleeft in Socks lost in war het conflict door de ogen van kind en met het gevoel van een kind. Onbegrip, verwarring en een brok hoop wisselen elkaar af. Grijs is de hoofdtoon, in alles wat je leest én ziet. De ontwapenende tekenstijl dwingt je om naar de essentie van het verhaal te kijken. Tactische verwijzingen naar Picasso’s Guernica en de hele oorlogswaanzin – complex als wiskunde, zwart als de nacht – zijn vakkundig verweven in dit boek. Dit is een werk om te degusteren, al is het scenario soms erg breed uitgesponnen. Socks lost in war kan naar mijn gevoel nog beter uit de verf komen met een meer gebalde structuur. Extra tip: laat een native speaker English de conversaties en bijschriften checken. De grammatica hapert nu en dan, spelfouten doen afbreuk aan het geheel. Mits wat opborstelen is Socks lost in war helemaal af.

Jeanne Ribbens ° 1 9 9 5 Grafkamer

ribbensjeanne.wixsite.com/website

Diepe buiging voor dit boek. Jeanne leverde een knap staaltje ‘ik-doe-mijn-zinongeacht-wat-mensen-erover-denken’ af. Het verhaal over kotstudente Sam en de elektrocutie is eenvoudig maar allesbehalve oppervlakkig. Haar bijna-doodervaring zet een moderne stream of consciousness in gang. Gedachten en reflecties worden eindeloos aaneengeregen. De auteur koppelt dat gegeven aan een frisse en hedendaagse tekenstijl waar ik absoluut een zwak voor heb. Het kleurenpalet is beperkt, de pagina’s ademen soberheid en de combinatie van die dingen werkt verrassend goed. Met relatief weinig elementen gaat het verhaal van Grafkamer dus erg diep. Ook de epiloog is verrassend en geslaagd. Dit boek kan wat mij betreft meteen naar de drukker. Het scenario is verrassend, maar nooit bij de haren getrokken. Jeanne verpakt alles met frisse en strakke dialogen en een eigenzinnige touch. Liefhebbers van het genre: hou deze graphic storyteller in de gaten. We gaan er nog van horen.

STRIPGIDS

En dan nu… de eindconclusie! Ach, moet dat eigenlijk, conclusies trekken? Ik buig nogmaals voor alle masterstudenten Beeldverhaal van LUCA, ook voor zij die niet in mijn top vijf staan. Tijdens het uitvlooien van proeven werd mij vooral duidelijk dat er een hoop talent in dit land wacht op ontdekking. Hier en daar moeten teksten nog bijgeschaafd en gepolijst. Links en rechts kan de verfijning van het scenario het geheel ook versterken, net als details in de schetsen. Maar dat heeft Zidrou al verteld. Ik wens deze ‘nieuwkomers’ vooral ambitie, energie en een kritische blik om straffe beeldverhalen te (blijven) produceren. Niet te snel tevreden zijn, is de boodschap. Net als: blijven schrijven en herschrijven, tekenen en hertekenen. Met snedige conversaties en coherentie in de details lever je de strafste beeldverhalen af en hou je de aandacht van je publiek écht vast. En is dat niet wat elke scenarist of tekenaar wil? Tot gauw, in de (betere) boek- of striphandel. Benedikte P.S. Beste Zidrou: je hebt gelijk, die jonge gasten van tegenwoordig zijn bloody serious. Schaterlachen heb ik tijdens het lezen nooit gedaan. Is humor compleet uit de mode? En waar zijn de mannen in deze branche in godsnaam gebleven? Dirk Sanders en Thibau Vande Voorde verdienen in dit geval een medaille omdat ze standhouden tussen al dat vrouwelijk geweld. Het lijkt me niet eenvoudig, maar zoals het spreekwoord zegt: what doesn’t kill you, makes you stronger. Die mannen komen er volgens mij sterker uit. Zeg dat een vrouw het gezegd heeft.

BEVIEL DIT ARTIKEL JE NeEM Dan EEN AboNNement op STrIpgidS! Volgens de Volkskrant het mooiste striptijdschrift van Europa. Het blad verschijnt twee keer per jaar en kost amper 35 euro (voor abonnees in België).

Je krijgt er bovendien per editie een unieke (want genummerde en gesigneerde) prent bij. Zeg nu zelf, zo’n aanbod laat je toch niet liggen?

S N E L, V E I L I G E N E E N VO U D I G ABONNEREN DOE JE VIA

stripgids.org/stripgids/abonnementen Of bel 02 808 55 23