Bejo Carrot Magazine NL

2026

WORTELMAGAZINE

SAMEN GEVEN WE VORM AAN DE TOEKOMST VAN DE WORTEL 10-12

22-23

30-33

WORTEL­VEREDELING: EEN UITDAGEND SPELLETJE JENGA

STERK VAN START: HOE ZAAD­BEHANDELING HET VERSCHIL MAAKT IN HET VELD

EEN ESSENTIËLE VAARDIG­HEID VOOR MODERNE TELERS: BETERE BESLIS­SINGEN NEMEN OP BASIS VAN GEGEVENS

Colofon Uitgegeven door Bejo Zaden B.V. Postbus 50 1749 ZH Warmenhuizen Nederland T: +31 (0)226 396 162 E: verkoop@bejo.nl W: www.bejo.nl Redactieteam

Mathieu Fasola

Annika Ruijter Daniëlle Bruin Kelly Burger Lisette Alders Jelger van Weydom Fotografie en beeldbewerking Petra Tesselaar Design in Beeld | Visuele communicatie Ontwerp & opmaak Nathalie España Mieke Schilder (Studio Mieke) JEEN

VEREDELING BIJ BEJO GAAT NIET ALLEEN OVER HET ONTWIKKELEN VAN RASSEN; HET GAAT OVER HET ANTICIPEREN OP DE TOEKOMST EN HET INSPELEN OP DE VERANDERENDE BEHOEFTEN VAN DE HELE KETEN. OM DIT TE KUNNEN DOEN, MOETEN WE NAUW VERBONDEN BLIJVEN MET TELERS, VERWERKERS, DETAILHANDELAREN EN UITEINDELIJK DE CONSUMENT. ALLEEN DOOR INZICHT TE HEBBEN IN MARKTTRENDS, CONSUMPTIEPATRONEN EN DE REALITEIT VAN DE PRODUCTIE KUNNEN WE WORTELRASSEN ONTWIKKELEN DIE OOK IN DE KOMENDE JAREN RELEVANT, VEERKRACHTIG EN WAARDEVOL BLIJVEN.

Drukwerk Koopmans’ drukkerij B.V., Zwaag Wij bedanken alle collega’s en partners van Bejo die aan dit magazine hebben bijgedragen, inclusief degenen die foto’s en beeldmateriaal hebben aangeleverd. Aan de informatie in dit tijdschrift kunnen geen rechten worden ontleend. Artikelen, of delen daarvan, mogen alleen worden gereproduceerd met toestemming van Bejo Zaden B.V. en met de juiste bronvermelding.

2

BEJO-WORTELMAGAZINE

Een decennium van toenemende complexiteit In het afgelopen decennium is onze sector complexer geworden. Het aanbod aan gewasbeschermingsmiddelen wordt beperkt, waardoor er minder middelen beschikbaar zijn om ongedierte en ziekten te bestrijden. Tegelijkertijd is klimaatverandering niet langer iets van de verre toekomst, maar dagelijkse realiteit. We zien warmere dagen gevolgd door koelere nachten,

VOORWOORD

SAMEN GEVEN WE VORM AAN DE TOEKOMST VAN DE WORTEL

onvoorspelbare weerspatronen en steeds vaker voorkomende zware regenval. Deze veranderingen hebben een directe invloed op de prestaties, kwaliteit en opbrengst van gewassen. Ook buiten het veld neemt de economische druk toe. Schommelende kosten, veranderende wereldmarkten en een veranderend regelgevingsklimaat hebben gevolgen voor alle spelers in de landbouwsector. Van zaadbedrijven tot telers en distributeurs: niemand blijft hierdoor onaangetast. Deze uitdagingen staan niet op zichzelf. Ze versterken elkaar en nemen in snelheid toe.

Samen de toekomst tegemoet In deze context wordt één ding duidelijk: We kunnen de toekomst niet alleen vormgeven. Het zaad is het begin van de keten, maar het is niet de volledige oplossing. Innovatie moet verder gaan dan genetica. Het vereist samenwerking in het hele ecosysteem, van veredeling en agronomie tot opslag, verwerking en marktpositionering. Bij Bejo geloven we dat onze verantwoordelijkheid tweeledig is. Ten eerste: de natuur blijven verkennen, genetische diversiteit ontsluiten en rassen ontwikkelen die voldoen aan de eisen van een veranderende wereld. Ten tweede: actief samenwerken met onze partners om de belangrijkste toekomstige uitdagingen in kaart te brengen.

De toekomst van de wortel zal niet worden bepaald door één enkele doorbraak of één enkele speler. Deze krijgt vorm door een reeks weloverwogen, gezamenlijke keuzes.

Samen verder gaan Er is een eenvoudige waarheid die vandaag de dag sterker dan ooit tevoren geldt: alleen gaan we sneller. Samen gaan we verder. De uitdagingen die voor ons liggen zijn aanzienlijk, maar dat geldt ook voor de kansen. Door de banden in de hele waardeketen te versterken, onze inspanningen op elkaar af te stemmen en ons in te zetten voor gezamenlijke doelen, kunnen we een veerkrachtigere, innovatievere en duurzamere wortelindustrie opbouwen. Het begint allemaal met een zaadje. Maar het groeit door samenwerking. En samen geven we vorm aan de toekomst van de wortel. Mathieu Fasola, head of rooted crops bij Bejo

BEJO-WORTELMAGAZINE

3

INHOUD

DE REIS ACHTER ELKE WORTEL RASKEUZE EN TEELTPL ANNING

ZAADPRODUCTIE EN -VERBETERING

MARKT- EN CONSUMENTENVRAAG

VEREDELING EN ONDERZOEK

Inzicht in wereldwijde trends, veranderende markten en verwachtingen van de consument. Deze inzichten laten zien waar de vraag naartoe gaat en helpen bij het nemen van beslissingen in de hele keten.

6

DE WERELDWIJDE WORTELMARKT

8

VOORUITBLIK: WERELDWIJDE TRENDS DIE DE WORTELMARKT INGRIJPEND VERANDEREN

Veerkrachtige rassen ontwikkelen door te anticiperen op toekomstige uitdagingen. Genetische kennis en innovatie worden gecombineerd om wortelen te creëren die goed presteren onder veranderende omstandigheden.

10 WORTEL­VEREDELING: EEN UITDAGEND SPELLETJE JENGA

14 GENBEWERKING

UITGELEGD: EEN HELDERE BLIK OP DE TOEKOMST VAN DE WORTELVEREDELING

4

BEJO-WORTELMAGAZINE

Het op grote schaal produceren van hoogwaardig zaad ter ondersteuning van sterke gewasprestaties. Geavanceerde zaadproductiemethoden en zaadtechnologieën zorgen voor consistentie in het veld.

16 DE ‘BLACK BOX’

VAN DE WORTEL­ ZAADPRODUCTIE ONTRAFELD

21 BETERE VERDELING,

MEER WAAR VOOR JE GELD: INGEKAPSELD ZAAD IN DE PRAKTIJK

22 STERK VAN START: HOE ZAAD­BEHANDELING HET VERSCHIL MAAKT IN HET VELD

Genetica afstemmen op lokale omstandigheden, marktbehoeften en teelt­ strategieën. Telers en experts maken wel­overwogen keuzes om opbrengst, kwaliteit en risicobeheer te optimaliseren.

24 VAN HET VELD NAAR DE TOEKOMST

26 DE TEELT VAN

WORTELEN OVER DE HELE WERELD

VOORDAT EEN WORTEL OP HET BORD BELANDT, DOORLOOPT HIJ VELE STADIA. VAN INZICHT IN DE MARKTVRAAG TOT TEELT, VERWERKING EN BEREIDING: ELKE STAP BEPAALT HOE WORTELEN IN DE KOMENDE JAREN WORDEN GETEELD, GEBRUIKT EN GEWAARDEERD. DIT MAGAZINE VOLGT DIE REIS EN BELICHT ELKE FASE MET VERHALEN, INZICHTEN EN PERSPECTIEVEN UIT DE HELE KETEN. BEREIDING EN CONSUMPTIE

TEELT EN OOGST

DETAILHANDEL EN FOODSERVICE

VERWERKING EN VERPAKKING

Toepassing van expertise en innovatie om sterke, betrouwbare wortelen te telen. Zorgvuldig beheer van bodem, water en gewasverzorging ondersteunt de prestaties gedurende de gehele groeicyclus.

30 EEN ESSENTIËLE

VAARDIGHEID VOOR MODERNE TELERS: BETERE BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN GEGEVENS

34 HET OOGSTEN

EN TELEN VAN WORTELEN IN LIBANON

Wortelen klaarmaken voor verschillende markten en toepassingen. Na de oogst worden de producten gesorteerd, verwerkt en aangepast aan specifieke eisen.

36 DE TOEKOMST VAN DIEP­GEVROREN WORTELEN

38 INNOVATIE ACHTER DE SCHERMEN

Het positioneren en verkopen van wortelen op de markt. Prijsstelling, promotie en presentatie bepalen hoe wortelen worden verkocht en hoe consumenten het product beoordelen

Genieten van wortelen in verschillende culturen en keukens. Ze spelen een rol in dagelijkse maaltijden en bij speciale gelegenheden, en worden op vele manieren bereid.

50 EEN GROENTE VOOR

IEDEREEN: INSPIRATIE UIT DE HELE WERELD

54 WIST U DAT? LEUKE WORTELWEETJES

41 VAN BASISPRODUCT

TOT CONCEPT: HARVEST MOON OVER DE OPKOMST VAN SNACKWORTELEN

44 WORTELEN OP

EEN KRUISPUNT: HOE RETAILERS WERELDWIJD KIJKEN NAAR WAARDE, KWALITEIT EN DE TOEKOMST VAN WORTELEN.

48 WORTELEN IN HET

SCHAP: INSPIRATIE UIT DE DETAILHANDEL WERELDWIJD

BEJO-WORTELMAGAZINE

5 5

DE WERELDWIJDE WORTELMARKT DE WORTEL IS EEN WERELDWIJD GETEELD EN VEELZIJDIG GEWAS. IN ALLE REGIO’S DOMINEREN DE NANTES-TYPES DE PRODUCTIE. HET LOKALE KLIMAAT EN DE LOKALE VOORKEUREN BEPALEN DE VERSCHILLEN IN RASSEN EN MARKTGERICHTHEID. DE GROEI WORDT ONDERSTEUND DOOR DE BEVOLKINGSGROEI, DE VRAAG VANUIT DE VERWERKENDE INDUSTRIE EN VERBETERINGEN IN DE VEREDELING.

EUROPA 150.0 0 0 H A

Breed scala aan Nantes-types, Amsterdam-typen, Berlicum, Flakkee en Chantenay. Kleine hoeveelheid Imperators.

AMERIKA EN OCEANIË 150.0 0 0 H A Nantes, Imperator, Berlicum, Chantenay Belangrijkste rassen: Pismo, Bangor, Natuna, Berlin, Belgrado, Cordoba

6

BEJO-WORTELMAGAZINE

Belangrijkste rassen: Nerac, Nairobi, Mokum, Natuna, Novara

MARKT- EN CONSUMENTENVRAAG

De belangrijkste factoren voor de wereldwijde vraag zijn: u u

u u

Bevolkingsgroei Hoge opbrengst per hectare, bewaarbaarheid Uitbreiding van de verwerkende industrie Genetische verbeteringen, zoals opbrengststabiliteit, ziekteresistentie en houdbaarheid

AZIË 450.000 HA Kuroda, Chantenay, Nantes Belangrijkste rassen: Natuna, Cordoba, Cascade, Caspi, Canton

AFRIKA / MIDDEN-OOSTEN 250.000 HA Continental Nantes, Chantenay, Berlicum Belangrijkste rassen: Natuna, Cordoba, Cascade, Nevis Bron: FAO & Bejo interne data BEJO-WORTELMAGAZINE

7

VOORUITBLIK: WERELDWIJDE TRENDS DIE DE WORTELMARKT INGRIJPEND VERANDEREN VERSCHILLENDE FACTOREN ZORGEN ERVOOR DAT ER BEHOEFTE IS AAN NAUWERE SAMENWERKING IN DE HELE KETEN.

DE WORTELSECTOR VERANDERT IN HOOG TEMPO EN DE SECTOR KAN NIET LANGER ALLEEN OP STABILITEIT VERTROUWEN. WAT OOIT ALS EEN BETROUWBAAR GEWAS WERD BESCHOUWD, WORDT STEEDS MEER BEÏNVLOED DOOR ONTWIKKELINGEN BUITEN HET VELD ZELF. WEERSPATRONEN WORDEN MINDER VOORSPELBAAR, TOELEVERINGSKETENS STAAN ONDER TOENEMENDE DRUK EN DE VERWACHTINGEN VAN DE CONSUMENT BLIJVEN ZICH ONTWIKKELEN. Daardoor stijgen de verwachtingen in de hele waardeketen. Telers, veredelaars, verwerkers en detailhandelaren moeten steeds hogere prestaties leveren. Constante kwaliteit, grotere veerkracht en een sterkere marktwaarde, vaak met minder middelen. Deze trends tekenen zich niet meer alleen af, maar bepalen nu al de dagelijkse besluitvorming. De uitdaging is niet alleen om hierop te reageren, maar ook om hierop te anticiperen en voorop te blijven lopen.

Een wereld in transitie Een reeks ontwikkelingen verandert de wortelsector ingrijpend. Een van de meest zichtbare drijfveren is gezondheid. Naarmate consumenten meer nadruk leggen op gezonde voeding, winnen groenten zoals wortelen meer terrein. Tegelijkertijd reiken de verwachtingen nu verder dan alleen de voedingswaarde. Gemak, smaak en gebruiksvriendelijkheid zijn in veel markten belangrijke voorwaarden geworden. Ook de productieomstandigheden worden veeleisender. Toenemende weersschommelingen, van hittestress tot hevige regenval, maken de opbrengsten minder voorspelbaar en zetten de gewasprestaties onder druk. Dit wordt nog versterkt door de geleidelijke afname van beschikbare gewasbeschermingsmiddelen, waardoor telers minder middelen tot hun

8

BEJO-WORTELMAGAZINE

beschikking hebben. Buiten het veld nemen de economische en regelgevende druk toe. Schommelende kosten en veranderende regelgeving beïnvloeden beslissingen in de hele keten, van productieplanning tot productpositionering. Als reactie hierop speelt technologie een steeds centralere rol. Oplossingen voor precisielandbouw, zoals datagestuurde irrigatie en mechanische onkruidbestrijding, helpen telers om op het veld gerichter en beter onderbouwde beslissingen te nemen. Tegelijkertijd blijft de wortelmarkt groeien. Veranderende consumptiepatronen stimuleren de groei in segmenten zoals versgesneden producten, snacks en kant-en-klare producten. Deze bredere toepassing biedt nieuwe kansen, maar stelt ook hogere eisen aan de keten.

Van trends naar realiteit Deze ontwikkelingen zijn zichtbaar in elke fase van de keten, te beginnen bij het zaad. Bij de veredeling verschuift de focus naar evenwichtige prestaties. Opbrengst en uniformiteit blijven essentieel, maar moeten nu worden gecombineerd met kwaliteitskenmerken zoals houdbaarheid en de uitstraling van het gewas. Veerkracht is ook een belangrijke prioriteit geworden. Rassen moeten presteren onder wisselende omstandigheden en

MARKT- EN CONSUMENTENVRAAG

met minder gewasbeschermingsmiddelen, terwijl de kwaliteit consistent blijft. Betrouwbaarheid onder druk is nu net zo belangrijk als topprestaties onder optimale omstandigheden. Op het veld komt dit tot uiting in meer productiestrategieën. Telers passen de plantperiodes aan, verkennen nieuwe productieregio’s en investeren in bodemgezondheid en waterbeheer. In tropische en subtropische regio’s beperken droogte, zoutgehalte en hitte het productiepotentieel, terwijl in continentale klimaten sterke temperatuurverschillen tussen dag en nacht de gewasontwikkeling beïnvloeden. Deze uitdagingen vragen om nieuwe benaderingen om zowel de opbrengst als de kwaliteit te waarborgen. Verderop in de keten blijven de verwachtingen hoog. De vraag van consumenten naar gemak blijft toenemen. De opkomst van snackwortelen in verschillende markten illustreert duidelijk de verschuiving van wortelen als kookingrediënt naar een een kant-en-klaar product dat als tussendoortje wordt gegeten. Ook de eisen op het gebied van duurzaamheid worden steeds concreter. Nieuwe verpakkingseisen versnellen bijvoorbeeld de overgang naar recyclebare materialen en minder afval. Dit heeft directe gevolgen voor de manier waarop wortelen worden verpakt, vervoerd en gepresenteerd. Als gevolg hiervan wordt productontwikkeling in toenemende mate beïnvloed door regelgevingskaders, wat de besluitvorming nog complexer maakt.

marktpositionering verderop in de keten. Teglijkertijd wordt informatie sneller binnen de keten gedeeld en wordt de verbinding tussen zaad en schap steeds sterker. In deze context wordt samenwerking een belangrijke onderscheidende factor. Een nauwere afstemming tussen veredelaars, telers, verwerkers en detailhandelaren maakt het mogelijk om gezamenlijke uitdagingen gerichter aan te pakken. Het versterkt ook de verbinding tussen de realiteit op het veld en de eisen van de markt. Voor de toekomst gaat de wortelsector een veeleisendere, maar ook dynamischere fase in. Door de veerkracht te versterken, nieuwe productwaarde te creëren en nauwer samen te werken, kan de sector effectiever inspelen op de krachten die zijn toekomst bepalen. Wortelen zijn niet langer alleen maar een bulkgewas. Ze worden een veelzijdiger en gedifferentieerder product, stevig geworteld in het veld, maar in toenemende mate gevormd door ontwikkelingen daarbuiten.

Een meer verbonden keten Al deze ontwikkelingen samen zorgen voor een meer onderling verbonden toeleveringsketen. Beslissingen die in eerdere stadia worden genomen, zoals de rassenkeuze, hebben steeds meer invloed op de verwerking, verpakking en

BEJO-WORTELMAGAZINE

9

WORTEL­ VEREDELING: EEN UITDAGEND SPELLETJE JENGA WIE NAAR EEN WORTEL KIJKT, ZIET AL SNEL EEN EENVOUDIG GEWAS. MAAR ACHTER ELKE GOEDE WORTEL SCHUILT EEN VEREDELINGSPROCES DAT ALLESBEHALVE EENVOUDIG IS. MET NAME BIJ WORTELEN SPELEN VEEL FACTOREN EEN ROL: GENETICA, BODEM, BESTUIVING, KLIMAAT EN MARKTVRAAG. DIT VEREIST EEN UNIEKE COMBINATIE VAN EEN BREDE GENENPOOL, JARENLANGE EXPERTISE, EEN WERELDWIJD NETWERK IN ALLE RELEVANTE KLIMAATZONES, VOORTDURENDE INNOVATIE EN EEN NAUWE BAND MET DE PRAKTIJK. DANKZIJ DEZE COMBINATIE KAN BEJO VANDAAG DE DAG RASSEN LEVEREN DIE IN DE PRAKTIJK GOED PRESTEREN EN DE BASIS LEGGEN VOOR DE WORTELEN VAN MORGEN. ONZE VEREDELINGSEXPERTS RUDIE STEENTJES, WIM ZWAAN EN PETER A. DEKKER DELEN HUN INZICHTEN EN LEGGEN UIT WAT ER NODIG IS OM DE WORTELEN VAN DE TOEKOMST TE VEREDELEN.

Dit is precies de kern van de uitdaging: hoe bereik je uniformiteit zonder de groeikracht van het gewas te verliezen? ‘‘Het veredelen van wortelen vereist daarom voortdurend een evenwicht tussen uniformiteit enerzijds en opbrengstpotentieel en robuustheid anderzijds,” merkt Dekker op. “Hoe uniformer een lijn wordt, hoe groter het risico dat de opbrengst en de vitaliteit onder druk komen te staan. Bovendien wordt de zaadproductie steeds moeilijker door onvoorspelbare weersomstandigheden, verminderd gebruik van chemicaliën en groeiende insectenpopulaties die zich voeden met de embryo’s van de wortelzaden. Dit is een complex gebied dat ervaring, geduld en vakmanschap vereist.”

Een gewas dat zich niet gemakkelijk laat sturen

Bovendien wordt het succes van een wortelras grotendeels bepaald door andere factoren dan alleen genetica. Wortelen zijn een uitgesproken bodemafhankelijk gewas. ‘‘Ten minste 50 procent van het succes van een ras wordt bepaald door de teeltomgeving”, legt Dekker uit. “De bodemstructuur, de vochtvoorziening, bemesting, zaaidichtheid en het bodemleven hebben een enorme invloed op hoe een ras zich ontwikkelt. Een ras dat goed presteert op één bodemtype, doet het op een andere locatie misschien minder goed. Dit betekent dat veredeling nooit in isolatie van de praktische omstandigheden kan worden bekeken.

Vanuit genetisch perspectief is de wortel een uniek gewas voor veredelaars. „De wortel is wat men noemt een populatiegewas”, legt Steentjes uit. „In tegenstelling tot veel andere groentegewassen neigt hij van nature niet naar uniformiteit. Dit komt door het risico op kruisbestuiving en de biologische kwetsbaarheid voor inteeltdepressie. Aan de andere kant is er vanaf het begin al veel genetische variatie aanwezig binnen het gewas. Planten verschillen van elkaar in kleine maar relevante eigenschappen zoals bloeitijd, groeikracht, resistentie en productiviteit. Deze variatie maakt wortelen sterk en veerkrachtig, maar vormt een extra uitdaging voor de veredeling. De teler wil immers een ras dat uniform groeit, jaar na jaar consistent presteert en waarvan voldoende zaad beschikbaar is, zodat het elk jaar opnieuw kan worden gezaaid.”

10

BEJO-WORTELMAGAZINE

VEREDELING EN ONDER ZOEK

Wim Zwaan, Rudie Steentjes & Peter A. Dekker

Rassen moeten er niet alleen op papier goed uitzien, maar moeten ook onder uiteenlopende veldomstandigheden robuust blijven presteren.” Ten slotte maakt bestuiving het veredelen van wortelen complex. Wortelen zijn afhankelijk van bestuiving door insecten. Bijen en andere insecten spelen daarom een directe rol bij de zaadproductie en het behoud van de genetische zuiverheid. Dit maakt het gewas bijzonder gevoelig voor omgevingsinvloeden. Wilde wortels in de buurt van productielocaties kunnen bijvoorbeeld ongewenste kruisbestuiving veroorzaken. Wie met succes wortelen wil veredelen, moet daarom niet alleen de genetica beheersen, maar ook de productieomstandigheden, de bestuivingsbiologie en de locatiekeuze tot in detail begrijpen.

WIST JE DAT: Het assortiment wortelen is tegenwoordig een kleurrijke aangelegenheid: naast de oranje variant is er keuze uit rode, witte, paarse en gele wortelen. Het meest interessante ras voor veredelaars is Rainbow. Een ras waarin op natuurlijke wijze een duidelijke kleurverdeling over het hele spectrum te zien is: van wit, geel en zalmkroze tot oranje.

Een voortdurende stroom van kennis en kruisingen Omdat er zoveel kennis en tijd nodig is, is continuïteit van onschatbare waarde bij het veredelen van wortelen. ‘‘Het ontwikkelen van een nieuw wortelras kan gemakkelijk vijftien jaar duren”, legt Zwaan uit. ‘‘Veredelaars bouwen daarom altijd voort op het werk van collega’s die eerder aan dezelfde genetische lijnen hebben gewerkt.” Het is geen proces van geïsoleerde projecten, maar eerder een trein met talloze wagons vol kruisingen, selecties en observaties. Gemiddeld worden er elk jaar 2.000 verschillende kruisingen uitgevoerd, gevalideerd, verfijnd of stopgezet. Alleen al de gezamenlijke dienstjaren van Zwaan, Dekker en Steentjes vertegenwoordigen tientallen jaren ervaring. Dit betekent dat nieuwe veredelaars niet vanaf nul hoeven te beginnen, maar kunnen instappen in een rijk systeem van opgebouwde kennis en genetisch materiaal.

Een brede basis als uitgangspunt Een sterk wortelprogramma begint bij de basis: voldoende genetische diversiteit om de gerichte ontwikkeling van nieuwe rassen mogelijk te maken. In de loop van vele decennia is binnen het wortelassortiment een enorme diversiteit aan typen,

BEJO-WORTELMAGAZINE

11

MAAK KENNIS MET ONS TEAM

PETER A. DEKKER – HOOFD VEREDELING (WORTEL, ASPERGE, PREI EN RADIJS) u

Peter werkt al 24 jaar bij Bejo en heeft met veel gewassen gewerkt, maar wortelen zijn altijd zijn specialiteit geweest. Hij is er trots op hoe Bejo praktische ervaring succesvol combineert met moderne technologie. Zijn favoriete ras is Natuna, momenteel het grootste wortelras waaraan hij zelf heeft gewerkt, samen met zijn team van veredelings- en onderzoekscollega’s.

eigenschappen en aanpassingen opgebouwd. Het assortiment van Bejo, bestaande uit 130 rassen, laat zien hoe breed dat palet inmiddels is geworden: van vroege en late Nantes-types tot Berlicum, Chantenay, Imperator, Kuroda en (sub)tropische typen, geschikt voor zowel conventionele als biologische teelt. Deze brede genetische basis is geen luxe, maar een strategische noodzaak. De eisen die aan wortelrassen worden gesteld, worden steeds specifieker. De ene markt vraagt om gladheid, kleur en uniformiteit voor de versmarkt. Een andere markt stelt daarentegen hoge eisen aan de verwerkbaarheid, zoals een stevige wortel met minder breuken, een hoge opbrengst of een uitstekende houdbaarheid. Daarbij komen nog ziekteresistentie, kiemkracht en smaak. Alleen een veredelingsprogramma met een breed scala aan genetische bouwstenen kan dergelijke eigenschappen blijven combineren zonder concessies te doen aan andere aspecten.

Jenga-wortel RUDIE STEENTJES – MANAGER (WORTEL) VEREDELING u

Met meer dan 12 jaar ervaring in de veredeling heeft Rudie een schat aan ervaring opgebouwd. Hij is nu manager van het wortelveredelingsprogramma van Bejo. Naast de vooruitgang die is geboekt op het gebied van tropische wortelen, is zijn favoriet het Chantenay-ras Caspi, die hij zelf heeft helpen ontwikkelen.

Wortelveredeling is het best te vergelijken met het spel Jenga. Bij elke stap voeg je een nieuwe eigenschap toe aan een bestaand ras: resistentie, opbrengst, kleur, smaak, kiemkracht, bewaarkwaliteit, verwerkbaarheid. Maar zodra je één blok verwijdert, kan het evenwicht verloren gaan. In de veredeling staat dit bekend als ‘het stapelen van eigenschappen’. De kunst is om nieuwe eigenschappen toe te voegen zonder eerdere kwaliteiten te verliezen. Een ras dat beter scoort op ziekteresistentie maar plotseling makkelijker breekt, zal in de praktijk toch tekortschieten. Juist daarom vereist de moderne wortelveredeling een uiterst zorgvuldige afweging van het totale pakket.

Dicht bij de teler, dicht bij de praktijk WIM ZWAAN – WORTELVEREDELAAR u

12

BEJO-WORTELMAGAZINE

Wim is opgegroeid op een boerderij en heeft daardoor een sterk gevoel voor wat een ras in de praktijk moet presteren en hoe dit vertaald kan worden naar veredelingsdoelen. Na 37 jaar bij Bejo hebben wortelen nog weinig geheimen voor hem. Met zijn brede praktische en theoretische kennis is Wim een ervaren veredelaar die zijn expertise graag deelt met de volgende generatie. Zijn favoriete rassen zijn Natuna en Novara – rassen waaraan al vele jaren in Zuid-Europa is gewerkt en die geleidelijk aan marktaandeel winnen.

Veredeling vindt daarom niet plaats los van de praktijk, terwijl bij wortelen juist die praktijk de ultieme test is. Omdat bodem- en teeltomstandigheden zo’n grote invloed hebben, moet een veredelaar weten wat er op het bedrijf van de teler gebeurt. Door nauw samen te werken met telers en proeflocaties wordt snel feedback uit het veld ontvangen. ‘‘Dit betekent dat we informatie uit de eerste hand krijgen over veranderende omstandigheden of eisen”, zegt Dekker. Wat daar aan het licht komt, kan direct worden meegenomen in nieuwe selecties en kruisingen.

VEREDELING EN ONDER ZOEK

Nieuwe uitdagingen vragen om nieuwe combinaties Tegenwoordig ligt de lat voor de wortelveredeling hoger dan ooit tevoren. Een ras moet nu op steeds meer gebieden tegelijkertijd sterk presteren. Klimaatverandering, strengere wetgeving, veranderende marktvraag en een slinkend aanbod aan gewasbeschermingsmiddelen zorgen ervoor dat het aantal benodigde eigenschappen blijft toenemen. Een internationale aanwezigheid in verschillende klimaatzones is in dit opzicht van groot belang, aangezien klimaatverandering ervoor zorgt dat teelten productiegebieden verschuiven. Daardoor nemen bijvoorbeeld droogte en verzilting toe. Bovendien verplaatsen ziekten en ongedierte zich mee met het klimaat. Dit verandert de geschiktheid van grond ingrijpend. Steentjes legt uit: “Eigenschappen die vroeger vooral relevant waren in Zuid-Europa, kunnen plotseling ook in Noordwest-Europa essentieel worden. Denk aan resistentie tegen nieuwe virussen of plagen als gevolg van verschuivende insectenpopulaties. Maar ook aan zouttolerantie in gebieden waar verzilting toeneemt, sterke bladkwaliteit en goede kiemkracht onder wisselende omstandigheden.” Wie in verschillende regio’s actief is, kan beter op dergelijke verschuivingen anticiperen en heeft toegang tot genetisch materiaal uit diverse omgevingen om nieuwe combinaties te creëren. Dankzij een brede internationale genenpool combineren de veredelaars van Bejo resistenties en aanpassingen in rassen uit verschillende regio’s die geschikt zijn voor de nieuwe realiteit. Zelfs de geopolitiek speelt tegenwoordig een steeds belangrijkere rol. Discussies over het land van herkomst, importbeperkingen en fytosanitaire risico’s maken de keuze van productiegebieden complexer. Niet elk land accepteert zaad uit zomaar elke regio. Bovendien kunnen nieuwe locaties op hun beurt nieuwe risico’s met zich meebrengen, zoals afwijkende ziektepatronen of wilde wortelen in de omgeving die de bestuiving beïnvloeden. Juist in dergelijke situaties is het een groot voordeel om wereldwijd actief te zijn en ervaring te hebben met meerdere productiegebieden en klimaatscenario’s. Dit versterkt niet alleen een veredelingsprogramma, maar maakt het ook veerkrachtiger.

Biologische landbouw als katalysator voor robuustheid De opkomst van de biologische landbouw heeft de veredeling van robuuste wortelrassen verder geïntensiveerd. In biologische teeltsystemen

moeten rassen sterker vertrouwen op hun eigen genetische veerkracht. Maar deze ontwikkeling is niet alleen relevant voor biologische telers. Ook in de conventionele landbouw neemt de druk toe om minder chemische middelen te gebruiken. Daardoor groeit het belang van natuurlijke resistenties en sterke, veerkrachtige planten voor de hele sector.

Waarom technische innovatie ons helpt voorop te blijven lopen Naarmate de genenpool groeit, neemt ook de complexiteit van de te maken keuzes toe. Daarom spelen software, data-analyse en nieuwe veredelingstechnieken een steeds belangrijkere rol bij het ondersteunen van het besluitvormingsproces. Door gegevens uit proeven, veldwaarnemingen, groeimetingen en DNA-analyses te combineren, kunnen er gerichtere en snellere beslissingen worden genomen over veelbelovende kruisingen. Moderne analyse helpt bij het herkennen van patronen die met het blote oog moeilijk te zien zijn. Snelveredeling en DNA-analyse maken het mogelijk om sneller door generaties heen te gaan en eigenschappen in een vroeger stadium te identificeren. Op deze manier kan het veredelingsproces efficiënter worden georganiseerd, zonder in te boeten aan nauwkeurigheid. Nauwe samenwerking tussen veredelings- en onderzoeksafdelingen is in dit opzicht essentieel. Er wordt in een steeds sneller tempo vooruitgang geboekt door de nieuwste onderzoekstechnieken te vertalen naar praktische veredelingsstappen. Uiteindelijk blijft ervaring onmisbaar. Het veredelen van wortelen is een langetermijnproces dat specialistische kennis en voortdurend beoordelingsvermogen vereist. Gegevens geven richting, maar het interpreteren van signalen, het begrijpen van het gedrag van rassen in het veld en het maken van de juiste afwegingen vereisen nog steeds het scherpe oog en het inzicht van de veredelaar. De toekomst ligt daarom niet in het kiezen tussen mensen en technologie, maar in het combineren van beide.

BEJO-WORTELMAGAZINE

13

GENBEWERKING UITGELEGD: EEN HELDERE BLIK OP DE TOEKOMST VAN DE WORTELVEREDELING HOE ONTWIKKEL JE STERKERE WORTELRASSEN IN EEN TIJDPERK VAN TOENEMENDE ZIEKTEDRUK, KLIMAATVERANDERING EN STRENGERE REGELGEVING? EEN VAN DE TECHNIEKEN DIE IN DIT VERBAND STEEDS VAKER WORDT GENOEMD, IS GENBEWERKING. EEN ONDERWERP DAT NIEUWSGIERIGHEID WEKT, MAAR OOK VRAGEN OPROEPT. WAT IS GENBEWERKING PRECIES? WAT IS HET NIET? EN HOE KAN HET BIJDRAGEN AAN DE TOEKOMST VAN DE WORTEL? Voor dit artikel spraken we met drie Bejo-medewerkers die zich dagelijks met dit onderwerp bezighouden: Diana Katschnig, senior onderzoeker in fytopathologie en inhoudsanalyse, Marcel Adriaanse, senior onderzoeker in weefselkweek en celbiologie, en Klaas Schotanus, senior onderzoeker in Eigenschapontdekking en genomic. Samen geven zij inzicht in een technologie die misschien minder spannend is dan ze lijkt, maar die wel van groot belang kan zijn voor de toekomst.

Wat is genbewerking? Genbewerking kan het best worden begrepen als een kleine, gerichte wijziging in het DNA van een plant. Het is vergelijkbaar met het veranderen van een paar letters in een tekstdocument. Zoals Adriaanse treffend uitlegt: het is alsof je één woord of één letter corrigeert.

14

Wat is genbewerking niet? Er bestaan nog steeds veel misvattingen over genbewerking. Volgens Katschnig, is het belangrijkste verschil dat genbewerking geen genetische modificatie (GGO) is in de traditionele zin. Er worden geen genen van andere soorten toegevoegd. De wijziging blijft binnen het bestaande DNA van de plant. In principe zou wat er wordt gecreëerd ook op natuurlijke wijze kunnen voorkomen. Het is ook geen ‘wondermiddel’. Genbewerking is geen oplossing voor alles. Onze kennis van de genetica is nog steeds beperkt, en veel processen in planten zijn nog niet volledig in kaart gebracht. Zoals Adriaanse aangeeft, is het gewoon een extra hulpmiddel in de gereedschapskist van de veredelaar.

De toekomst van de veredeling ondersteunen

Bij traditionele veredeling wordt vaak met grotere genetische regio’s gewerkt, terwijl genbewerking het mogelijk maakt om heel specifiek op één eigenschap in te spelen. Denk bijvoorbeeld aan een gen dat de weerstand tegen een ziekte beïnvloedt.

Bij Bejo wordt genbewerking voornamelijk gebruikt om meer inzicht te krijgen in specifieke eigenschappen. Het helpt onderzoekers om nauwkeuriger te werken en sneller te testen, maar het vervangt de bestaande veredelingsprocessen niet.

Het is belangrijk om te begrijpen dat het proces zelf niet nieuw is. Dit soort veranderingen komen ook in de natuur voor, maar daar gebeuren ze willekeurig en op grote schaal. Met genbewerking kan dit proces op een meer gerichte en efficiënte manier worden toegepast.

Veredeling blijft een proces van testen, evalueren en verbeteren. Zelfs met genbewerking moeten

BEJO-WORTELMAGAZINE

VEREDELING EN ONDER ZOEK

GENBEWERKING: Klaas Schotanus, Diana Katschnig & Marcel Adriaanse

planten uitgebreid worden getest onder verschillende omstandigheden. De grootste kracht ligt in de combinatie: traditionele veredeling, onderzoek en nieuwe technieken versterken elkaar.

FEITEN MYTHES

Momenteel ligt de focus op resistentie. Door planten resistenter te maken tegen ziekten kan het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen worden verminderd. Dit is niet alleen gunstig voor de teler, maar ook voor het milieu en de voedselketen. Katschnig wijst erop dat er minder externe ingrepen nodig zijn wanneer planten van nature sterker zijn.

Blik op de toekomst De ontwikkeling van genbewerking bevindt zich nog in een vroeg stadium. Op dit moment is er over wortelen nog maar weinig bekend in vergelijking met andere gewassen. Maar de vooruitzichten zijn duidelijk: hoe meer kennis er beschikbaar komt, hoe gerichter ons werk kan zijn. De ambitie is duidelijk. Zoals Schotanus het zo treffend verwoordt: uiteindelijk is het doel om planten te ontwikkelen die van nature robuust zijn en zo min mogelijk afhankelijk van externe ingrepen. Of zoals tijdens de discussie werd gezegd: het echte werk begint met het begrijpen van de ‘tekst’ van het DNA. En daar valt nog veel te ontdekken. Genbewerking klinkt misschien als een enorme stap. In werkelijkheid is het een logische volgende stap in een lange traditie van planten­veredeling. Een stap die niet alles verandert, maar ons wel helpt om gerichter te werken aan sterke, betrouwbare wortelrassen voor de toekomst.

Gen­ bewerking is hetzelfde als GGO’s

Bij genbewerking wordt gewerkt met het eigen DNA van de plant. Er worden geen genen van andere soorten toegevoegd.

Het leidt tot onnatuurlijke planten.

De aangebrachte veranderingen kunnen ook op natuurlijke wijze voor­komen.

Het is een wondermiddel.

Genbewerking is een hulpmiddel. Nog niet alle eigenschappen en processen van de plant zijn volledig in kaart gebracht. Uitgebreid testen blijft daarom noodzakelijk.

BEJO-WORTELMAGAZINE

15

DE ‘BLACK BOX’ VAN DE WORTEL­ ZAADPRODUCTIE ONTRAFELD HOE PRAKTISCHE EXPERTISE, DATAGESTUURDE INNOVATIE EN DE KRACHT VAN DE NATUUR SAMEN­K OMEN IN DE PRODUCTIE VAN WORTELZAAD

MET MEER DAN 130 WORTELRASSEN IN ONS ASSORTIMENT EN VOORTDUREND NIEUWE HYBRIDEN IN ONTWIKKELING, BESCHIKT BEJO OVER EEN VAN DE MEEST GEAVANCEERDE NETWERKEN VOOR DE PRODUCTIE VAN WORTELZAAD TER WERELD. ELK RAS HEEFT ZIJN EIGEN PRODUCTIEKENMERKEN EN REAGEERT ANDERS OP HET KLIMAAT, DE BODEMGESTELDHEID EN DE TEELTOMSTANDIGHEDEN. HET WAARBORGEN VAN BETROUWBARE ZAADKWALITEIT EN BESCHIKBAARHEID VEREIST DAAROM VEEL MEER DAN ALLEEN TEELTEXPERTISE OF TECHNOLOGIE. ONZE EXPERTS JOS DOODEMAN, YOURI DRAAIJER EN ROBBERTJAN SEELEMAN NEMEN ONS MEE ACHTER DE SCHERMEN VAN DE WORTELZAADPRODUCTIE BIJ BEJO EN LICHTEN DE UITDAGINGEN TOE.

Waarom wortel zo’n complex gewas is Het produceren van hoogwaardig wortelzaad is allesbehalve eenvoudig. Het is zelfs een van de meest uitdagende systemen binnen de groentezaadproductie. In tegenstelling tot andere gewassen zijn wortelen gedurende de gehele productiecyclus zeer gevoelig voor omgevingsfactoren. Ze worden in de volle grond geteeld, bloeien slechts om de twee jaar en zijn sterk afhankelijk van bestuiving door insecten. Temperatuur, vochtigheid, bodemgesteldheid, bestuivingsactiviteit en bloeiomstandigheden hebben allemaal een directe invloed op de zaadkwaliteit en de opbrengst.

Van praktijkkennis naar datagestuurde productie Daarom begint succesvolle zaadproductie op het veld. Jos Doodeman, Bejo’s wereldwijde specialist in zaadproductie, is er vast van overtuigd dat praktische teeltkennis een van de belangrijkste factoren blijft voor productiesucces en van generatie op generatie wordt opgebouwd. Inzicht in hoe een gewas reageert op

16

BEJO-WORTELMAGAZINE

bodemomstandigheden, waterbeschikbaarheid, weerspatronen en bestuivingsdruk, kan niet alleen uit gegevens worden afgeleid. Het komt voort uit jarenlang observeren, testen en het voortdurend verbeteren van teeltpraktijken gedurende de volledige teeltcyclus. Deze expertise speelt ook een belangrijke rol bij het selecteren van productielocaties. Productievelden worden vaak aangelegd in nauwe samenwerking met ervaren telers die de lokale omstandigheden begrijpen en toegang hebben tot de juiste infrastructuur, machines en teeltkennis. Volgens Doodeman begint veerkracht met diversificatie. Om klimaat- en productierisico’s te verminderen, spreidt Bejo de productie van wortelzaad daarom uit over meerdere klimaatzones, landen en beide halfronden. Deze wereldwijde aanpak zorgt voor flexibiliteit en helpt bij het afstemmen van rassen op de omgevingen waarin ze het beste presteren. Tegelijkertijd constateert hij dat productiesystemen steeds complexer worden. Volgens Doodeman ligt de toekomst in het combineren van beide werelden: praktische veldkennis, ondersteund door moderne technologie. Youri Draaijer, Global Production Research Manager bij Bejo, is het daar volledig mee eens.

Z A ADPRODUC TIE EN -VERBE TERING

Robbert-Jan Seeleman

Van black box naar meetbaar proces

WIST U DAT…

De onvoorspelbaarheid van de wortelteelt maakt het een ideaal gewas voor het toepassen van datagestuurde technologieën. Van oudsher bleven veel onderdelen van de zaadproductie moeilijk volledig te monitoren. Gewassen werden met succes geplant, geteeld en geoogst, maar een groot deel van het biologische proces daartussenin was sterk afhankelijk van ervaring en visuele waarnemingen. Nu telers te maken hebben met steeds onvoorspelbaardere weersomstandigheden, ziektedruk en veranderende regelgeving, worden wortelen nog kwetsbaarder voor externe omstandigheden.

… dronebeelden voor meerdere toepassingen kunnen worden gebruikt? Foto’s van jonge wortelplantjes kunnen zowel worden gebruikt voor het opsporen van afwijkingen als voor het tellen van planten.

“Bij wortelen kun je alles goed doen en toch heel verschillende resultaten krijgen”, legt Draaijer uit. “Hoe beter productieteams begrijpen wat er op het veld gebeurt, hoe beter ze kunnen anticiperen op risico’s en de besluitvorming kunnen optimaliseren.”

… drones worden ingezet als gegevensbron voor geavanceerde AI-technieken, maar de beelden kunnen ook op een heel eenvoudige manier worden gebruikt om de oppervlakte van een beplant veld te berekenen.

Technologie wordt een steeds belangrijkere aanvulling op de praktische expertise in de zaadproductie, waardoor de ‘black box’ geleidelijk transparanter wordt.

'Timing' is cruciaal voor zaadkwaliteit en zaadproductie “Er gaat veel mis, simpelweg omdat de juiste beslissing niet op het juiste moment of zonder voldoende informatie is genomen”, zegt Draaijer. Hier komt continue monitoring in elke stap van het productieproces goed van pas. Door voortdurend veldgegevens te verzamelen en te analyseren, kunnen productieteams variabiliteit eerder opsporen, de timing verbeteren en gedurende het hele groeiseizoen beter onderbouwde beslissingen nemen.

… iedereen mag met een drone vliegen, zolang deze minder dan 250 gram weegt? Onze eerste dronebeelden zijn daarom gemaakt met een lichtgewicht drone, waardoor we meteen konden beginnen met het verzamelen van gegevens. … afhankelijk van de complexiteit van de fenotyperingsopdracht heeft een AI-model minstens duizenden beelden nodig om betrouwbare inzichten te genereren.

BEJO-WORTELMAGAZINE

17

De monitoring begint al lang voordat het gewas het veld bereikt. Zaadpartijen worden genetisch getest en gecontroleerd op ziekten en bacteriën voordat de ouderlijnen internationaal worden verzonden. Zodra de productie van start gaat, wordt gedurende de gehele productiecyclus gedetailleerde informatie verzameld over bodemomstandigheden, irrigatiebehoeften en de ontwikkeling van het gewas. Drones, sensoren, door AI ondersteunde beeldanalyse en veldmonitoringsystemen kunnen productieteams helpen bij het opzetten van meetbare controlepunten gedurende de gehele teeltcyclus. Deze technologieën zijn grondig getest om het volgende te helpen monitoren: u

het aantal planten na het zaaien en de overleving tijdens de winter

u

Bloeifasen

u

De ontwikkeling van het gewas

u

Advies over bestuiving

u

Het opsporen van onkruid, ziekten en afwijkende exemplaren

u

Verwachte opbrengst

u

Optimaal oogsttijdstip

Bij bestuivingsbeheer maken drones bijvoorbeeld gedetailleerde beelden van mannelijke en vrouwelijke bloemen. AI-modellen analyseren deze beelden vervolgens om het optimale moment te bepalen waarop bestuivers in het veld kunnen worden ingezet. In sommige gevallen kan het systeem al objectievere beoordelingen maken dan velddeskundigen die onder tijdsdruk werken. „Het gebruik van dronetechnologie en data-analyse helpt niet alleen bij het doorvoeren van realtime aanpassingen. Het draagt ook bij aan de voorspelbaarheid op de lange termijn”, zegt Robbert-Jan Seeleman, Global Seed Production Researcher bij Bejo.

AI is nog steeds afhankelijk van menselijke expertise Ondanks de snelle ontwikkeling van AI-technologieën blijft menselijke expertise onmisbaar. Het trainen van AI-systemen vereist enorme hoeveelheden hoogwaardige veldgegevens, het labelen van beelden en interpretatie door experts. Duizenden beelden moeten worden geanalyseerd en gevalideerd voordat modellen groeifasen, ziekten of afwijkingen in productievelden betrouwbaar kunnen herkennen.

“Toekomstige veerkracht hangt steeds meer af van het versterken van het gewas zelf.” Jos Doodeman

“Het verzamelen van de beelden is eenvoudig”, zegt Draaijer. „De echte uitdaging is het model te leren wat het daadwerkelijk ziet.” Hier komen technologie en landbouwkennis samen. Net als telers moet het model worden getraind. Dit maakt praktische productiekennis nog waardevoller. In veel opzichten wordt AI een manier om generaties aan praktijkervaring digitaal vast te leggen en op te schalen. In Tasmanië worden sommige van deze technologieën al getest in praktische productieomgevingen, waar modellen in toenemende mate realtime productiebeslissingen ondersteunen. Op productielocaties in Noord-Amerika, Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland investeert Bejo ook in monitoring, analyse en

18

BEJO-WORTELMAGAZINE

Z A ADPRODUC TIE EN -VERBE TERING

precisieteelttechnieken. Analyses van plantensap helpen productieteams om de opname van voedingsstoffen en de veerkracht van planten gedurende het groeiseizoen beter te begrijpen. Deze kennis ondersteunt gerichtere teeltstrategieën en helpt waar mogelijk de noodzaak van externe ingrepen in de teelt te verminderen.

Samenwerken met de natuur ‘‘Uiteindelijk gaat het erom met de natuur samen te werken in plaats van haar te beheersen”, zegt Draaijer. De natuur blijft de bepalende factor bij de productie van wortelzaad.

MAAK KENNIS MET DE EXPERTS: JOS DOODEMAN - GLOBAL SEED PRODUCTION SPECIALIST u

Gezonde bodems, sterke genetica, evenwichtige voeding en effectieve bestuiving hebben allemaal een directe invloed op de zaadkwaliteit en de opbrengst. Alleen al de bestuiving vereist zorgvuldig beheer, aangezien de productie van wortelzaad sterk afhankelijk is van bijen en andere insecten die in open veldomstandigheden actief zijn. Biodiversiteit biedt daarom zowel kansen als extra complexiteit. Een gezond ecosysteem ondersteunt bestuivers en de natuurlijke veerkracht, terwijl verwante wilde wortelsoorten en omliggende gewassen een strikt isolatiebeheer vereisen om de raszuiverheid te behouden.

YOURI DRAAIJER - SEED PRODUCTION RESEARCH MANAGER u

Volgens Doodeman hangt de veerkracht in de toekomst steeds meer af van het versterken van het gewas zelf. Naarmate regelgeving evolueert en telers overstappen op duurzamere productiesystemen, verschuift de focus naar het verbeteren van de natuurlijke veerkracht van planten, de vitaliteit van de bodem en efficiënt nutriëntengebruik. Deze verandering in de teeltaanpak zal ons helpen de kwaliteit in het algemeen te verbeteren. Dit sluit volledig aan bij de strategie van Bejo om duurzame teeltsystemen op te zetten die minder afhankelijk zijn van chemische ingrepen.

Leren van biologische teelt Bejo’s jarenlange ervaring in de biologische zaadproductie heeft veel van deze ontwikkelingen versneld. Al meer dan 30 jaar is Bejo een pionier in de biologische zaadproductie, waar gewassen moeten presteren met zeer beperkte mogelijkheden voor externe ingrepen. Dit heeft waardevolle kennis opgeleverd over bodembiologie, natuurlijke veerkracht, biodiversiteit en nutriëntenefficiëntie. Productieonderzoeksteams bestuderen in toenemende mate hoe bodemgezondheid, biodiversiteit, nutriëntenbeheer en natuurlijke veerkracht de prestaties van gewassen beïnvloeden. Initiatieven zoals de speciale Sustainability Farms onderzoeken hoe biologische systemen een stabielere productie kunnen ondersteunen door het bodemleven te verbeteren, nuttige insecten te

Jos Doodeman, opgegroeid in een telersfamilie en met meer dan 30 jaar ervaring bij Bejo, is Global Seed Production Specialist en heeft zijn hele carrière gewerkt in de groentezaadproductie. In de loop der jaren heeft hij uitgebreide expertise opgebouwd in de productie van wortelzaad en ondersteunt hij productieteams over de hele wereld. Een van zijn favoriete rassen blijft Mokum — een wortel die bekend staat om zijn bewezen prestaties, betrouwbaarheid en smaak.

Youri Draaijer is verantwoordelijk voor de internationale coördinatie van het onderzoek naar zaadproductie. Samen met zijn team werkt hij aan het verbeteren van de zaadproductie van Bejo door voortdurend nieuwe toepassingen te testen en in te voeren en kennis op te bouwen over agronomie, bloeiontwikkeling, nieuwe technologieën op het gebied van productie, verwerking en onderzoek, bestuiving en ziekten, in nauwe samenwerking met diverse experts in verschillende afdelingen en landen.

ROBBERT-JAN SEELEMAN - GLOBAL SEED PRODUCTION RESEARCHER u

Robbert-Jan is onze ‘vliegende’ productieonderzoeker, die praktische veldkennis combineert met geavanceerde AI-technologie en drones. Hij houdt wereldwijd productievelden in de gaten door gegevens over het klimaat, de gewasgroei en de vitaliteit van gewassen te verzamelen en te analyseren. Door deze inzichten om te zetten in praktische maatregelen, helpt hij bij het ontwikkelen van voorspellende tools en het ondersteunen van een sterke zaadproductie. Zijn favoriete wortel is het middenvroege Nantes-ras Purple Haze. Met haar dieppaarse schil die een feloranje kern verbergt, combineert dit kleurrijke ras een opvallend uiterlijk met een uitstekende smaak. Het roept ook mooie herinneringen op: als kind kweekte Robbert-Jan deze opvallende wortel al met veel plezier in zijn eigen tuin.

BEJO-WORTELMAGAZINE

19

IPM – GEÏNTEGREERDE PLAAG­BESTRIJDING Sinds 2023 werken de proefvelden en het productieteam van Bejo in de Benelux aan duurzamere teeltsystemen. In deze aanpak verschuift de focus van chemische gewasbescherming naar natuurlijke alternatieven. Een goed voorbeeld hiervan is Natuna, een betrouwbaar wortelras dat geschikt is voor zowel biologische als conventionele productiesystemen. Het ras combineert een hoge opbrengst, uniformiteit en een sterke natuurlijke ziekteresistentie, waardoor telers stabielere oogsten kunnen behalen en tegelijkertijd de productierisico’s kunnen verminderen.

De doelstellingen voor 2030 zijn duidelijk: u

u

Volgens Doodeman heeft de biologische landbouw aangetoond dat veerkrachtige zaadproductie van binnenuit begint: met sterke genetica, gezonde bodems en teeltsystemen die in evenwicht met de natuur functioneren.

100% eliminatie van herbiciden bij de zaadproductie in kassen voor vollegrondgewassen Voortdurende verbetering door samenwerking Natuurlijk evenwicht als uitgangspunt

Een nieuwe kijk op bestuiving

u

Bestuiving blijft een van de meest cruciale aspecten van de productie van wortelzaad. Hoewel honingbijen een essentiële rol blijven spelen, onderzoeken productieteams ook andere bestuivers, zoals zweefvliegen. Deze insecten kunnen onder verschillende weersomstandigheden functioneren en dragen bij aan veerkrachtigere bestuivingssystemen in onstabiele klimaten. Het diversifiëren van bestuivingsstrategieën helpt risico’s te verminderen en verbetert de productiestabiliteit in verschillende teeltgebieden en seizoenen.

Geïntegreerde plaagbestrijding (IPM) is de standaardaanpak bij Bejo Benelux. IPM is een duurzame en milieuvriendelijke methode voor plaagbestrijding. Het combineert preventieve en corrigerende maatregelen om insecten effectief te beheersen, terwijl het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen tot een minimum wordt beperkt en het ecologisch evenwicht wordt ondersteund.

Tegelijkertijd bieden monitoringtechnologieën nieuwe inzichten in bestuivingsactiviteit en bloeisynchronisatie, waardoor teams de productietiming verder kunnen optimaliseren.

Samen bouwen aan de toekomst De uitdagingen in de wereldwijde zaadproductie blijven toenemen. Tegelijkertijd stimuleren deze ontwikkelingen ook innovatie. Nauwe samenwerking tussen teams op het gebied van veredeling, zaadproductie, productieonderzoek en de toeleveringsketen is in dit proces essentieel. Kennis uit elk vakgebied draagt bij aan de ontwikkeling van rassen die niet alleen commercieel goed presteren, maar ook betrouwbaar en stabiel zijn onder steeds uitdagender wordende teeltomstandigheden. Draaijer voorziet een hybride systeem waarin drones en sensoren continu veldgegevens verzamelen, AI-modellen voorspellingen ondersteunen en specialisten de inzichten vertalen naar praktische productiebeslissingen. Een succesvolle wortelzaadproductie hangt af van een delicaat evenwicht tussen sterke genetica, praktische veldexpertise, op maat gemaakte productiemethoden en perfecte timing. Door menselijke expertise, innovatie en de kracht van de natuur te combineren, blijft Bejo veerkrachtige zaadproductiesystemen voor de toekomst opbouwen.

20

u

75% vermindering van het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen

BEJO-WORTELMAGAZINE

Bij Bejo Benelux richten we ons daarom zoveel mogelijk op het inzetten van natuurlijke vijanden. Dit gebeurt preventief, voordat ongedierte de kans krijgt zich te ontwikkelen. Mocht er toch een ongedierteplaag ontstaan, dan kiezen we er in eerste instantie voor om het gebruik van nuttige insecten te intensiveren in plaats van direct chemische behandelingen toe te passen. Daarnaast creëren we omstandigheden waarin deze natuurlijke vijanden goed kunnen gedijen, bijvoorbeeld door voedselbronnen en schuilplaatsen in de kas aan te bieden.

Z A ADPRODUC TIE EN -VERBE TERING

BETERE VERDELING, MEER WAAR VOOR JE GELD: GECOAT ZAAD IN DE PRAKTIJK Ronaldo Mathias Reis & Christiano de Oliveira Veiga

GRUPO LEÓPOLIS, EEN TOONAANGEVENDE WORTELPRODUCENT IN ZUIDOOST-BRAZILIË, HEEFT ZIJN PRODUCTIESYSTEMEN VOORTDUREND VERDER ONTWIKKELD OM TE VOLDOEN AAN DE TOENEMENDE MARKTVRAAG NAAR KWALITEIT EN CONSISTENTIE. DE GROEP, DIE JAARLIJKS ONGEVEER 750 HECTARE WORTELEN BEHEERT, HEEFT ZICH STEEDS MEER GERICHT OP ÉÉN CRUCIALE FACTOR: PRECISIE OP HET VELD. “VOOR ONS BEPAALT DE KLANT HET KWALITEITSNIVEAU DAT WE MOETEN BEREIKEN”, ZEGT RONALDO MATHIAS REIS, HOOFD WORTELPRODUCTIE BIJ GRUPO LEÓPOLIS. ‘‘ALLES BEGINT DUS MET HOE GOED WE HET GEWAS TOT STAND BRENGEN.“ Een van de grootste uitdagingen in het verleden was de zaadverdeling. Bij het werken met ongecoate zaden kreeg het team, zelfs onder optimale omstandigheden, te maken met 15–18% dubbele zaadplaatsing. ‘‘We hadden een sterke groeikracht, maar we konden de afstand tussen de zaadjes niet goed genoeg beheersen”, legt Reis uit. ‘‘En dat heeft later invloed op alles: uniformiteit, sortering en uiteindelijke waarde.” De introductie van Bejo’s technologie voor gecoat zaad betekende een duidelijke ommekeer. De meest directe verbetering zat in de zaaibaarheid, waardoor een veel gelijkmatigere zaadverdeling mogelijk werd. “Tegenwoordig is het aantal dubbele zaden in de rij gedaald tot vrijwel nul”, zegt hij. “Dat geeft ons vanaf het begin veel meer controle over het gewas.”

BELANGRIJKSTE RESULTATEN MET GECOATE ZADEN u u

u

u u

Het aantal dubbele zaadjes in de rij daalde van ongeveer 15–18% tot bijna nul. De zaaihoeveelheid werd met ongeveer 50.000 zaden per hectare verminderd. Uit veldproeven bleek dat er ongeveer 10% meer wortelen van topkwaliteit (3A) geoogst. De gewasopstand werd gelijkmatiger en gemakkelijker te beheren. Tegenwoordig wordt het grootste deel van het areaal ingezaaid met gecoat zaad (85–90%).

GRUPO LEÓPOLIS u u

u

u

u

Locatie: São Gotardo, Minas Gerais, Brazilië Gewassen: Wortelen als hoofdgewas, daarnaast knoflook en granen Wortelareaal: 750 hectare (450 ha zomerteelt, 300 ha winterteelt) Markt: Voornamelijk levering aan de versmarkt (groothandel en supermarktketens) Bedrijfsmodel: Geïntegreerde productie met eigen verpakkingsfaciliteit en directe verkoop

Die precisie werd al snel zichtbaar in de resultaten. De zaaihoeveelheid werd met ongeveer 50.000 zaden per hectare verminderd, terwijl de uniformiteit van het gewas aanzienlijk verbeterde. Nog belangrijker was dat veldevaluaties een toename van ongeveer 10% lieten zien in wortelen van topkwaliteit (3A), het meest waardevolle segment voor de markt. “Een goede verdeling maakt echt het verschil”, merkt Reis op. “Het gaat niet alleen om de opkomst, het heeft ook direct invloed op de kwaliteit van wat je oogst.” Tegenwoordig maken gecoate zaden ongeveer 85–90% uit van het Bejo-wortelareaal binnen Grupo Leópolis. De overgang vereist wel aanpassingen. Gecoate zaden brengen hogere initiële kosten met zich mee en vragen om een nauwkeurigere planning vanwege een kortere houdbaarheid. Voor Reis is de afweging duidelijk. “Het belangrijkste voordeel is de verbetering van de zaaikwaliteit,” concludeert hij. “Dankzij een nauwkeurige zaadverdeling hebben we veel meer zekerheid dat we een hoogwaardig eindproduct van hoge kwaliteit zullen verkrijgen.” BEJO-WORTELMAGAZINE

21

STERK VAN START: HOE ZAAD­ BEHANDELING HET VERSCHIL MAAKT IN HET VELD

22

IN DE PERIODE NA HET ZAAIEN ZIJN UNIFORMITEIT EN GROEI VAN HET GEWAS BELANGRIJKE FACTOREN VOOR EEN GOEDE OPBRENGST. IN DEZE FASE IS HET GEWAS KWETSBAAR VOOR INVLOEDEN VAN BUITENAF, ZOALS TEMPERATUURVERSCHILLEN, VOCHTSTRESS EN EEN ONREGELMATIGE BODEMSTRUCTUUR. DOOR TOENEMENDE WEERS- EN KLIMAATEXTREMEN WORDT EEN SNELLE EN UNIFORME OPKOMST VAN HET GEWAS STEEDS BELANGRIJKER. EEN STERK GEWAS DAT ZICH SNEL ONTWIKKELT, IS BETER BESTAND TEGEN STRESSVOLLE OMSTANDIGHEDEN LATER IN HET SEIZOEN. MET INNOVATIEVE, GERICHTE ZAADBEHANDELINGEN KRIJGT HET ZAAD AL VÓÓR HET ZAAIEN EEN VOORSPRONG. OM DIE STERKE START TE REALISEREN, MAAKT BEJO GEBRUIK VAN VERSCHILLENDE ZAADBEHANDELINGSTECHNIEKEN. EEN SUCCESVOLLE WORTELTEELT BEGINT DUS AL VÓÓR HET ZAAIEN.

NCC – Naturally Cleaned & Coated seed

Coating

Priming en B-Mox®

Alle zaden van Bejo worden voor verpakking afgerond met een gladde coating. Dit zorgt ervoor dat het zaad goed verzaaibaar is. Tegelijk is een zaadcoating een slimme drager van waardevolle additieven die aan zaden kunnen worden meegegeven. Traditioneel zijn dat synthetische fungiciden, maar alternatieven hiervoor zijn (bio-)fungiciden en biostimulanten. Deze werkzame stoffen helpen de plant in de eerste groeifase.

Priming is een techniek waarbij zaden vóór het zaaien worden voorbereid op kieming. Het kiemproces wordt al in gang gezet, maar stopt voordat het zaad daadwerkelijk ontkiemt. Na het zaaien kan deze ontwikkeling direct worden voortgezet.

Naast een verminderde stofvorming en goede verzaaibaarheid draagt coating ook bij aan efficiënte en duurzame inzet van middelen. Doordat additieven direct op het zaad worden aangebracht, komen ze precies terecht waar ze nodig zijn. Daarbij is het belangrijk dat deze toevoegingen eenmaal in de bodem ook hun werk kunnen doen. Deze coating is zo ontwikkeld dat in de toekomst ook levende micro-organismen de zaadbehandeling en opslag goed doorstaan en na het zaaien actief worden.

B-Mox® is een geoptimaliseerde priming die bij Bejo standaard wordt toegepast op geprimed wortelzaad. In het veld zorgt dit voor een snellere en meer uniforme kieming en opkomst. De zaden kiemen gelijkmatiger, wat resulteert in een consistente gewasstand en een uniformer eindproduct.

BEJO-WORTELMAGAZINE

Bejo Naturally Cleaned & Coated seed (NCC) is conventioneel geproduceerd zaad dat op natuurlijke wijze wordt behandeld en gecoat, zonder gebruik van chemicaliën. Zo ontstaat een zaadbehandeling die past binnen een natuurlijke en meer duurzame aanpak. NCC-zaad staat voor gezond en vitaal zaad. Deze aanpak wordt al meer dan 25 jaar toegepast en steeds verder geoptimaliseerd. Daardoor is NCC geschikt voor verschillende teeltsystemen. In het veld betekent dit betrouwbaar presterend zaad, in combinatie met goed bodembeheer.

Z A A D P R O D U C T I E E N -T E C H N O L O G I E

Liesbeth van der Heijden & Gertjan van Westen

Ook onder stressvolle omstandigheden blijft de gewasopkomst betrouwbaarder. Daarnaast draagt B-Mox® bij aan de ontwikkeling van een goed wortelgestel en een grotere weerbaarheid tegen stress in de vroege groeifase. Voor een optimaal resultaat is daarbij een goede vochtvoorziening in de bodem essentieel.

Encrustment Encrustment richt zich op de fysieke eigenschappen van het zaad. Door een dunne laag materiaal aan te brengen, worden oneffenheden in het zaadoppervlak opgevuld. Het zaad wordt gladder, iets groter en zwaarder, terwijl de oorspronkelijke vorm zichtbaar blijft. Geëncrusteerd zaad wordt daarnaast preciezer verwerkt door zaaimachines, wat leidt tot een betere plaatsing met correcte afstand en diepte. In het veld resulteert dit in een gelijkmatige stand en een uniformere gewasontwikkeling. Belangrijk is dat encrustment bij Bejo altijd wordt gecombineerd met B-Mox®. Dankzij de B-Mox® technologie blijven de hogere kiemsnelheid en uniformiteit behouden. Dit vormt de basis voor een beter beheersbaar gewas en een stabielere groei gedurende het seizoen.

BLIK OP DE TOEKOMST Voor dit artikel spraken we met Gertjan van Westen, researcher, en Liesbeth van der Heijden, senior researcher, samen goed voor meer dan 40 jaar ervaring in zaadtechnologie. Beiden werken dagelijks aan het verbeteren van zaadkwaliteit en -behandeling bij Bejo. Waar telers vroeger sneller achteraf konden ingrijpen, verschuift de focus nu naar een sterke start van het gewas. Chemische middelen worden minder beschikbaar, waardoor biologische oplossingen en een weerbaar microbioom juist aan belang winnen. Nieuwe technieken en data-inzichten helpen om de rol van het microbioom in plantweerbaarheid en –groei steeds beter te begrijpen en gericht toe te passen. Tegelijkertijd kijken zij breder dan alleen het zaad. Zaadbehandeling zien zij als onderdeel van een sterk systeem, waarin bodem, plant en omgeving samen zorgen voor weerbaarheid, binnen de principes van geïntegreerde gewasbescherming (Integrated Pest Management). Het gaat daarbij niet alleen om het voorkomen van ziekteverwekkers, maar juist om het versterken van gunstige microbiële groepen en het behouden van balans in het systeem. Waar een mix van chemische middelen eerder in zekere zin meer zekerheid kon bieden, ligt de focus nu op oplossingen die bijdragen aan een duurzaam en weerbaar teeltsysteem. Biologische toepassingen dragen bij aan een sterke basis voor het gewas. Zo krijgt het gewas een uniforme en veerkrachtige start, nog voordat het zaad de grond raakt.

BEJO-WORTELMAGAZINE

23

VAN HET VELD NAAR DE TOEKOMST PRAKTISCHE INZICHTEN UIT DENEMARKEN OVER KWALITEIT, OPSL AG, ZAADINNOVATIE EN L ANGDURIGE SAMENWERKING IN DE AFGELOPEN DRIE DECENNIA IS DE WORTELPRODUCTIE IN DENEMARKEN ONHERKENBAAR VERANDERD. WAT BEGON ALS EEN GEFRAGMENTEERDE SECTOR MET VEEL KLEINE TELERS, HEEFT ZICH ONTWIKKELD TOT EEN ZEER GESPECIALISEERDE, EXPORTGERICHTE INDUSTRIE DIE ZICH RICHT OP CONSISTENTE KWALITEIT, SMAAK EN EFFICIËNTIE. TERUGKIJKEN OP DEZE TRANSFORMATIE BIEDT WAARDEVOLLE INZICHTEN VOOR WORTELTELERS WERELDWIJD. HET LAAT ZIEN HOE LANGDURIGE SAMENWERKING TUSSEN TELERS EN BEJO HEEFT BIJGEDRAGEN AAN HET OMZETTEN VAN PRAKTISCHE UITDAGINGEN IN BLIJVENDE VOORUITGANG.

Een sector die fundamenteel is veranderd

MAAK KENNIS MET DE EXPERT: KARSTEN WORSØE Een wortelspecialist met 33 jaar ervaring als verkoper van groente­zaden. Opgeleid tot land­bouw­technicus. Begon in 1993 bij L.Dæhnfeldt A/S en werd in september 2004 medeoprichter van het voormalige Bejo Nordic-bedrijf, SeedCom A/S.

24

BEJO-WORTELMAGAZINE

Karsten Worsøe, verkoopvertegenwoordiger bij Bejo Denemarken, begon zijn carrière in de groentezaadbranche begin jaren negentig. „33 jaar geleden waren er veel worteltelers met een areaal van ongeveer 5–15 ha”, herinnert hij zich. „Wortelen werden voornamelijk verkocht in netzakken en houten kisten, en de opslag- en kwaliteitsnormen werden beperkt door de beschikbare technologie.” Sindsdien heeft consolidatie de sector ingrijpend veranderd. Het totale wortelteeltareaal in Denemarken is met ongeveer 40% toegenomen tot 2.200 hectare in 2026 en schommelde mee met het exportsucces, terwijl het aantal telers is afgenomen. Tegelijkertijd zijn de opbrengsten per hectare de afgelopen 25 jaar meer dan verdubbeld, dankzij verbeteringen op het gebied van veredeling, zaadkwaliteit en teeltmethoden. Volgens Worsøe is de belangrijkste verschuiving de overgang naar uniforme wortelen voor de versmarkt, waarbij de nadruk sterk ligt op de eetkwaliteit.

Twee keerpunten die de kwaliteitsnormen hebben veranderd Worsøe was, samen met enkele van zijn collega’s, de initiatiefnemer van twee beslissende keerpunten die hebben bijgedragen aan het verhogen van de algehele kwaliteit van de wortelen in Denemarken.

R A S K E U Z E E N T E E LT P L A N N I N G

De eerste was de overgang van koelopslag naar opslag op het veld onder stro. Geïnspireerd door praktijken in het Verenigd Koninkrijk begonnen Deense telers in de jaren negentig stro te gebruiken als afdekking. ‘‘Het gaf het product een betere algehele kwaliteit en een verser uiterlijk in supermarkten“, legt Worsøe uit. De verandering verbeterde de visuele kwaliteit en de houdbaarheid aanzienlijk, wat de groei van exportmarkten en de strengere eisen van de detailhandel ondersteunde. Het tweede keerpunt kwam jaren later met het vroege ontwikkelingswerk dat het team van Bejo Denmark verrichtte en dat leidde tot de B-Mox®-zaadbehandeling. In nauwe samenwerking met een innovatieve teler zagen Worsøe en zijn collega’s hoe jonge wortelzaailingen het moeilijk hadden onder veldomstandigheden. “Ze waren erg zwak in het open veld en werden vaak aangetast door schimmelziekten zoals zaailingrot”, merkt hij op. Eerste stappen, zoals het gebruik van grotere, voorbehandelde zaden met toegevoegde micronutriënten, maakten al een verschil. Een belangrijke doorbraak volgde dankzij samenwerking met collega’s die gespecialiseerd waren in micro-organismen. “Er ging een hele nieuwe wereld open”, zegt Worsøe. Dit markeerde het begin van de B-Mox®-zaadvoorbehandeling, die zich later zou ontwikkelen tot standaardpraktijk voor commercieel wortenzaad.

Inspelen op de marktvraag Naarmate de kwaliteit verbeterde, werden snackwortelen een steeds belangrijker segment, waarbij de eetkwaliteit centraal kwam te staan. Volgens Worsøe veranderde deze verschuiving zowel de rassenkeuze als het teeltbeheer om te voldoen aan de vraag naar gemakkelijke, visueel aantrekkelijke producten. Tegelijkertijd werd de Deense wortelproductie sterk exportgericht. Een aanzienlijk deel van de totale productie, met name van snackwortelen, wordt buiten Denemarken verkocht. Duitsland is de grootste afzetmarkt, gevolgd door andere Europese markten. Deze export vereist betrouwbare volumes, uniforme kwaliteit en nauwe afstemming met verpakkingsbedrijven en detailhandelaren. Ook biologische teelt speelt een belangrijke rol in de wortelproductie. Ongeveer 60% van het Deense wortelteeltareaal is biologisch, wat heeft geleid tot innovatie op het gebied van bodembeheer, vruchtwisseling en biologische oplossingen. Volgens Worsøe heeft de kennis uit de biologische teelt de veerkracht van de hele sector versterkt.

BELANGRIJKE WORTELRASSEN IN DENEMARKEN KARSTEN WORSØE

“We zijn altijd nauw betrokken geweest, niet alleen bij de teelt en de raskeuze, maar ook bij de ontwikkeling van de bedrijfsactiviteiten van onze klanten. Zij zien ons als sparringpartners.”

Uitdagingen die blijven bestaan

De ontwikkeling van de Deense wortelsector is nauw verbonden met een gerichte rassenkeuze. Vroege rassen zoals Napoli, Norwich en Nanchong vormden jarenlang de basis van de markt, terwijl Nairobi een betrouwbare standaard werd voor herfstoogsten en verwerking. De introductie van Nerac betekende een belangrijke stap in de richting van moderne opslag, waardoor zowel de kwaliteit als de leveringszekerheid werden verbeterd. De sterke groei van het snacksegment is mogelijk gemaakt door rassen als Mokum, Aranka en Adana, die uniformiteit, smaak en winterhardheid combineren. Samen hebben deze rassen belangrijke marktverschuivingen ondersteund. Meer recentelijk zijn nieuwe rassen zoals Nagoya, Novara, Nordhorn en Bejo 3763 op de markt geïntroduceerd.

Ondanks grote vooruitgang blijven er uitdagingen bestaan. Het vervangen van succesvolle rassen blijft een van de moeilijkste taken in de wortelveredeling. Andere zorgen hebben betrekking op de toekomstige beschikbaarheid van stro voor opslag en het aanhoudende tekort aan arbeidskrachten. Hoge arbeidskosten hebben de invoering van robotica en automatisering op de velden en in de verpakkingsbedrijven versneld. Telers investeren steeds meer in onkruidbestrijdingsrobots en geautomatiseerde verpakkingssystemen om concurrerend en flexibel te blijven. Ook de klimaatverandering brengt onzekerheid met zich mee. Hoewel veranderende weerspatronen risico’s met zich mee kunnen brengen, ziet Worsøe ook kansen. Nieuwe omstandigheden kunnen geschikt zijn voor andere rassen of hogere opbrengsten mogelijk maken in sommige Scandinavische regio’s, mits de bodem gezond blijft en bedrijfsbeslissingen worden genomen met een langetermijnvisie.

De waarde van langdurige samenwerking Gedurende zijn hele carrière heeft Worsøe consequent de nadruk gelegd op nauwe samenwerking met telers. „Kennis, proeven en ondersteuning in het veld zijn altijd vanzelfsprekend geweest“, zegt hij. ‘‘Het team brengt tijdens het teeltseizoen meer tijd door met telers dan tijdens de verkoopperiodes, waarbij de nadruk ligt op gezamenlijke evaluatie en het oplossen van problemen.“ Deze aanpak heeft niet alleen geleid tot succesvolle rassen en productiesystemen, maar ook tot duurzame relaties die zijn gebaseerd op vertrouwen. Zoals Worsøe concludeert, is de vooruitgang die de afgelopen decennia is geboekt nooit het resultaat geweest van individuele inspanningen alleen. Het weerspiegelt een voortdurende samenwerking in de hele waardeketen – van veldwaarnemingen tot veredelingsprioriteiten – en een gezamenlijke toewijding om samen de toekomst van de wortel vorm te geven.

BEJO-WORTELMAGAZINE

25

DE TEELT VAN WORTELEN OVER DE HELE WERELD DE WORTELTEELT ZIET ER WERELDWIJD HEEL VERSCHILLEND UIT. VAN DROGE, HETE KLIMATEN TOT GEMATIGDE REGIO’S MET STRENGE MARKTEISEN: GEEN TWEE TEELTGEBIEDEN ZIJN HETZELFDE. WAT TELERS WERELDWIJD VERBINDT, IS DE BEHOEFTE AAN BETROUWBARE RASSEN DIE HELPEN RISICO’S TE BEHEERSEN EN NIEUWE KANSEN TE CREËREN. IN DIT ARTIKEL SPREKEN WE MET ZEVEN TELERS UIT ZEVEN LANDEN, DIE ELK MET EEN ANDER BEJO-RAS WERKEN. ZE VERTELLEN OVER DE LOKALE UITDAGINGEN WAARMEE ZE TE MAKEN HEBBEN, WAAROM ZE VOOR HUN RAS HEBBEN GEKOZEN EN HOE DIT RAS HEN HELPT ZICH VOOR TE BEREIDEN OP DE TOEKOMST VAN DE WORTELTEELT IN HUN MARKT.

KWALITEIT BEHOUDEN TIJDENS EEN VEELEISEND OOGSTSEIZOEN “NOVARA BIEDT ONS DE BETROUWBAARHEID DIE WE NODIG HEBBEN OM DE KWALITEIT EN DE OOGSTEFFICIËNTIE HET HELE SEIZOEN DOOR TE HANDHAVEN.”

ZUID-AFRIKA

Henk Smit u

Bedrijf: Middeltuin Boerdery

u

Locatie: West-Kaap, Zuid-Afrika

u

Gewassen: Wortelen, uienzaailingen, citrusvruchten en peren

u

Oppervlakte wortelen: 40 hectare

u

Bejo-ras: Novara (Nantes)

De uitdaging Bij Middeltuin Boerdery draait de wortelteelt volledig om consistentie. Het bedrijf levert van juli tot december dagelijks verse wortelen, en dat betekent dat er weinig ruimte is voor variatie. “We hebben een gewas nodig dat het hele seizoen door dezelfde kwaliteit behoudt en betrouwbaar presteert bij het machinaal oogsten,” zegt Smit. “Als een van die twee niet klopt, merk je dat meteen.”

Het ras Daarom werkt het bedrijf met Novara. Dit Nantes-ras onderscheidt zich door zijn sterke bladbevestiging, wat een groot verschil maakt bij het machinaal oogsten. Het levert bovendien gezonde, donkergroene bladeren op en vertoont een goede tolerantie voor winterse omstandigheden en ziekten. Voor Middeltuin zorgt die combinatie voor stabiliteit op het veld.

In de praktijk “Novara geeft ons gemoedsrust”, zegt Smit. “Zelfs als de temperaturen schommelen, blijft het gewas sterk en uniform.” De iets latere rijpheid draagt ook bij aan een continue aanvoer, wat zorgt voor een gelijkmatige oogst gedurende het seizoen

Vooruitblik Met tientallen jaren ervaring blijft Middeltuin zich richten op betrouwbare productie voor de voorverpakkings- en exportmarkten. Voor de toekomst blijft de prioriteit duidelijk: rassen die consistentie op het veld combineren met efficiëntie bij de oogst.

26

BEJO-WORTELMAGAZINE

R A S K E U Z E E N T E E LT P L A N N I N G

EEN BETROUWBARE START ONDER EXTREME KLIMATOLOGISCHE OMSTANDIGHEDEN

DE KWALITEIT VAN DE WORTELS BEHOUDEN ONDANKS STERKE SEIZOENSVERSCHILLEN

“CASPI BIEDT ONS EEN BETROUWBARE START, ZELFS ONDER ONZE ZWAARSTE OMSTANDIGHEDEN.”

“AAN BEIDE UITEINDEN VAN HET SEIZOEN HELPT BERLIN ONS OM EEN UNIFORME KWALITEIT TE HANDHAVEN.”

K AZ ACHSTAN

Natalya Dolgopolova

ARGENTINIË

Alberto Estelrich

u

Bedrijf: Kseniya / Alliance Farms

u

Bedrijf: Alberto Estelrich

u

Locatie: regio Pavlodar, Kazachstan

u

Locatie: Regio Mendoza, Argentinië

u

Gewassen: Wortelen, uien en aardappelen

u

Gewassen: Wortelen, knoflook en pompoenen

u

Areaal wortelen: 45 hectare

u

Oppervlakte wortelen: 40 hectare

u

Bejo-ras: Caspi (vroege Chantenay)

u

Bejo-ras: Berlin (Berlicum)

De uitdaging

De uitdaging

Bij Kseniya / Alliance, een familiebedrijf in de regio Pavlodar, wordt de wortelteelt gekenmerkt door een sterk continentaal klimaat. De temperatuur kan binnen enkele dagen schommelen tussen 17 °C en 30 °C, terwijl koude nachten en harde wind extra stress veroorzaken voor jonge gewassen. “We kunnen heel snel een oogst kwijtraken”, zegt Dolgopolova. “Vooral de winderosie is ernstig. Er zijn jaren geweest waarin zelfs de grond en de zaden werden weggeblazen.”

In het noorden van Mendoza betekent de wortelteelt dat men te maken heeft met sterke seizoensgebonden contrasten. De gewassen worden in de winter gezaaid, wanneer de temperatuur daalt tot -10 °C, wat de groei vertraagt. De oogst vindt daarentegen plaats in de zomer, wanneer de temperatuur boven de 38 °C kan uitkomen. “Aan beide uiteinden van het seizoen staat het gewas onder druk”, legt Alberto Estelrich uit. Zware bodems die de neiging hebben om te verdichten, maken het nog moeilijker om uniforme, mooi gevormde wortels te produceren.

Het ras Voor de vroege teelt vertrouwt het bedrijf op Caspi. Na het testen van meerdere rassen bleek dit ras onder deze uitdagende omstandigheden het meest betrouwbaar te zijn wat betreft opkomst en uniformiteit. Caspi voldoet ook aan de marktverwachtingen en levert gladde, mooi gevormde wortelen met de juiste kleur voor de vroege verkoop.

In de praktijk In een concurrerende regio waar een vroege vestiging bepalend is voor het hele seizoen, zorgt Caspi consequent voor een sterke start. Zelfs onder moeilijke omstandigheden komt het gewas gelijkmatig op en ontwikkelt het zich tot een uniform gewas. “Caspi is voor ons altijd de eerste keuze”, merkt Dolgopolova op. “Die vroege marktintroductie is echt van groot belang.”

Vooruitblik Nu de concurrentie toeneemt en arbeidskrachten duurder worden, zet het bedrijf verdere stappen in de richting van mechanisatie en efficiëntere productiesystemen. Tegelijkertijd ziet Dolgopolova een sterk potentieel op lange termijn voor de wortelteelt in de regio, ondersteund door rassen die de extreme omstandigheden aankunnen.

Het ras Om hiermee om te gaan, vertrouwt Estelrich op Berlin. Dit ras presteert goed op verschillende grondsoorten en onder uiteenlopende omstandigheden, en combineert sterk blad met een stabiele wortelontwikkeling. Het levert gladde, cilindrische wortelen op met weinig groene schouders en een intense kleur van binnen. Deze eigenschappen sluiten goed aan bij de eisen van de versmarkt.

In de praktijk In een recent seizoen met een groot aanbod op de markt werden kwaliteitsverschillen heel duidelijk zichtbaar. Velden met meer variatie waren moeilijker te verkopen. „Met Berlin zagen we veel uniformere wortels”, zegt Estelrich. ‘‘Het gewas behield zijn vorm en kwaliteit, zowel op het veld als na het wassen, wat hielp om een consistent product te leveren.”

Vooruitblik De regio Mendoza heeft een groot productiepotentieel, maar factoren zoals klimaatverandering, waterbeschikbaarheid en bodemkenmerken zullen voortdurende verbeteringen in efficiëntie en technologie vereisen. Estelrich merkt op: “Telers die technologie toepassen, processen verbeteren en met de juiste genetica werken, zullen in de toekomst het best voorbereid zijn op de toekomst.’’

BEJO-WORTELMAGAZINE

27

CONSISTENTIE DIE VERDER REIKT DAN HET VELD “ALS JE WORTELEN WILT VERKOPEN, PLANT DAN NATUNA.”

ROEMENIË

Ivan Fedot u

Bedrijf: 3 boerderijen, o.a. Coöperatie Agricola Kalinka Eco Farm SRL

“AL MEER DAN 30 JAAR LEVERT NERAC BETROUWBARE KWALITEIT OP HET GEBIED VAN OOGSTEN, VERWERKEN EN OPSLAG.”

u

Bedrijf: Abenhardt GmbH & Co. KG

u

Locatie: Noordrijn-Westfalen, Duitsland

u

Gewassen: Wortelen (conventioneel en biologisch), courgettes en pompoenen

Locatie: regio Dobrogea, Roemenië

u

Gewassen: Wortelen en knolgewassen

u

Oppervlakte wortelteelt: 100 hectare

Areaal wortelen: 900 hectare

u

u

Bejo-ras: Natuna (continentale Nantes)

Bejo-ras: Nerac (middenvroeg Nantes)

u

Fedot heeft zijn boerderij stap voor stap opgebouwd en weet dat het telen van wortelen slechts een onderdeel van het bedrijf is. “De echte uitdaging begint na de oogst”, zegt hij. “Dan komt alles samen: wassen, sorteren, verpakken en voldoen aan de eisen van de detailhandel.” Om supermarkten te bevoorraden, moet het hele proces worden beheerd en moeten een constante kwaliteit en een constant volume worden geleverd. Als de productie achterblijft, moeten de contracten toch worden nagekomen.

Het ras Natuna speelt een sleutelrol bij het voldoen aan deze eisen. Dit ras levert gelijkmatige wortels, een gladde schil en een intense kleur op – eigenschappen die het gemakkelijker maken om aan de normen van de detailhandel te voldoen. In combinatie met stevig blad dat geschikt is voor mechanische oogst, draagt Natuna bij aan de efficiëntie, zowel op het veld als tijdens het hele proces na de oogst.

In de praktijk Natuna presteert niet alleen goed in de productie, maar ook tijdens het sorteren en verpakken. De uniformiteit vermindert sorteerverliezen en draagt bij aan een consistent eindproduct. “Voor ons werkt Natuna in de hele keten”, merkt Fedot op. “Niet alleen op het veld, maar ook voor de markt.”

Vooruitblik Aangezien de vraag vanuit de detailhandel blijft groeien, investeert het bedrijf in uitbreiding van de capaciteit voor wassen, sorteren en verpakken. De focus ligt op het verder professionaliseren van de bedrijfsvoering om aan de steeds strengere markteisen te voldoen.

BEJO-WORTELMAGAZINE

DUITSLAND

Carsten Abenhardt

u

De uitdaging

28

OMGAAN MET VARIABILITEIT MET EEN BEPROEFD RAS

De uitdaging Bij Abenhardt wordt de grootschalige wortelteelt steeds meer beïnvloed door onvoorspelbaar weer. “De grootste uitdaging is het wisselende weer”, zegt Abenhardt. “We hebben te maken met zowel droogte als hevige regenval, vaak binnen hetzelfde seizoen, terwijl de kosten en kwaliteitseisen blijven stijgen.” Het vinden van een evenwicht tussen deze factoren en het handhaven van een constante kwaliteit en levering staat centraal in de bedrijfsvoering.

Het ras Om dit het hoofd te bieden, vertrouwt het bedrijf op Nerac, een ras dat al decennia lang deel uitmaakt van de kernproductie van het bedrijf. In de loop der tijd is het een stabiele keuze gebleken, die sterke veldprestaties en een goede bewaarbaarheid combineert. Zoals Abenhardt het verwoordt: “Het levert ons betrouwbare kwaliteit gedurende het hele proces”, waardoor het een stabiele basis vormt in een productiesysteem met grote volumes, zowel voor conventionele als biologische teelt.

In de praktijk Een van de belangrijkste sterke punten van Nerac is de flexibiliteit. Het ras biedt een breed oogstvenster en behoudt zijn kwaliteit, zelfs wanneer de oogst wordt uitgesteld. Hierdoor kan het team de oogstplanning aanpassen zonder dat dit ten koste gaat van de productkwaliteit of de marktvoorziening.

Vooruitblik Wortelen blijven de kern van het bedrijf vormen, met voortdurende investeringen in automatisering en procesoptimalisatie. Robotica, sorteertechnologie en verbeterde verwerkingslijnen dragen bij aan het verhogen van de efficiëntie en het verminderen van de afhankelijkheid van arbeidskrachten, zowel op het veld als in de verwerking.

R A S K E U Z E E N T E E LT P L A N N I N G

OOGSTEN VEILIGSTELLEN ONDER TOENEMENDE KOSTENDRUK “WE WEIGEREN INFERIEURE RASSEN TE TELEN LOUTER OM DE KOSTEN TE VERLAGEN.”

VEERKRACHT OPBOUWEN ONDER UITDAGENDE TEELT­OMSTANDIGHEDEN VS

Zac Beggs

“BANGOR HEEFT ONS GEHOLPEN VOORUIT TE KOMEN EN EEN TOEKOMST VOOR ONS GEZIN OP TE BOUWEN.”

GUATEMAL A

Bonifacio Racanac Xico

u

Bedrijf: Patrykus Farms

u

Bedrijf: Verduras El Camán

u

Locatie: Wisconsin, VS

u

Locatie: Chimaltenango, Guatemala

u

Gewassen: Wortelen

u

Gewassen: Wortelen, sla, kool en aardappelen

u

Areaal wortelen: 525 hectare

u

Oppervlakte wortelen: 10 hectare

u

Bejo-ras: Cupar (midden-laat rijpende Chantenay)

u

Bejo-ras: Bangor (Berlicum)

De uitdaging

De uitdaging

In Wisconsin wordt de wortelteelt steeds meer beïnvloed door economische druk. ‘‘Een van de grootste uitdagingen bij de wortelteelt zijn de stijgende kosten van productiemiddelen,” zegt Beggs. Tegelijkertijd moet het gewas onder zeer uiteenlopende omstandigheden goed presteren, van hoge temperaturen tijdens het opkomen tot vorst aan het einde van het seizoen. Het handhaven van een betrouwbare productie en tegelijkertijd de kosten onder controle houden, staat centraal in het bedrijf.

Bij Verduras El Camán wordt het hele jaar door wortelen geteeld, wat zowel het bedrijf als het gezin erachter ondersteunt. In de hooglanden van Guatemala zijn de teeltomstandigheden zeer onvoorspelbaar. “Een van onze grootste uitdagingen zijn nematoden”, zegt Xico. “In regenachtige periodes hebben we ook te maken met ziekten zoals Alternaria.” Extreme weersomstandigheden, van hevige regenval tot vorst, kunnen de ontwikkeling van de gewassen beïnvloeden, terwijl een constante aanvoer essentieel is voor retailpartners zoals Walmart.

Het ras Om dit het hoofd te bieden, vertrouwt het bedrijf op rassen zoals Cupar, dat zich al vele jaren bewezen heeft als een consistent presterend ras. Cupar combineert een hoge opbrengst, sterke wortels en gezond loof, waardoor de productie onder wisselende omstandigheden op peil blijft. Het vermogen om goed te presteren onder zowel hittestress in het vroege seizoen als vorst in het late seizoen maakt het tot een waardevol onderdeel van het productiesysteem van het bedrijf.

In de praktijk

Het ras Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, vertrouwt de boerderij bijna volledig op Bangor, een ras dat al bijna twintig jaar wordt geteeld. Bangor levert een goede grootte, een krachtige kleur en een betrouwbare houdbaarheid, waardoor het zelfs onder minder gunstige omstandigheden een verkoopbaar product blijft. De sterke kiemkracht en het gezonde blad helpen het gewas zich goed te vestigen, wat een stabiele basis biedt ondanks de druk van ongedierte en wisselvallig weer.

Het belang van betrouwbaarheid wordt duidelijk in uitdagende jaren. Tijdens een seizoen met een hoge ziektedruk leverde Cupar nog steeds goede resultaten op. „Hoewel Cupar wel enkele ziektesymptomen vertoonde, konden we dankzij de sterke resistentie elke hectare met succes oogsten”, merkt Beggs op. Dit toont het belang aan van betrouwbare ziektetolerantie onder moeilijke teeltomstandigheden.

In de praktijk

Vooruitblik

De wortelteelt blijft centraal staan in de toekomst van het bedrijf en biedt stabiliteit voor zowel het bedrijf als het gezin. Door continu te telen is er het hele jaar door inkomsten, terwijl er een duidelijke ambitie is om verder te groeien. Samen met zijn kinderen streeft Racanac Xico ernaar om geleidelijk uit te breiden en kansen buiten Guatemala te verkennen.

De focus zal liggen op het verbeteren van de efficiëntie met behoud van kwaliteit. Het verlagen van de productiekosten blijft cruciaal, maar het bedrijf geeft nog altijd voorrang aan betrouwbare productie boven kortetermijnbesparingen. Tegelijkertijd is er belangstelling voor rassen met een verbeterde tolerantie voor zowel hitte in het vroege seizoen als vorst in het late seizoen, om zo het hoofd te kunnen bieden aan de toenemende klimaatschommelingen.

“Als gewassen onder druk staan, heb je iets nodig waarop je kunt vertrouwen,” legt Xico uit. “Bangor presteert consistent in het veld, en de houdbaarheid biedt het bedrijf flexibiliteit. Zelfs wanneer de omstandigheden uitdagend zijn of de verkoop wat trager verloopt, blijft het gewas verkoopbaar.”

Vooruitblik

BEJO-WORTELMAGAZINE

29

EEN ESSENTIËLE VAARDIGHEID VOOR MODERNE TELERS: BETERE BESLISSINGEN NEMEN OP BASIS VAN GEGEVENS PRECISIEL ANDBOUW: EEN GROEIENDE BEHOEFTE AAN HET KOPPELEN VAN DATA, TOOLS EN EXPERTISE

ELK SEIZOEN NEMEN WORTELTELERS TIENTALLEN BESLISSINGEN: WANNEER ZE MOETEN IRRIGEREN, HOE ZE ONKRUID MOETEN BESTRIJDEN EN WAAR ZE DE INZET VAN MIDDELEN MOETEN AANPASSEN. NAARMATE DE TEELTOMSTANDIGHEDEN MINDER VOORSPELBAAR WORDEN, WORDEN DEZE BESLISSINGEN COMPLEXER EN BELANGRIJKER. DATA HELPEN TELERS STEEDS VAKER BIJ HET MAKEN VAN DEZE KEUZES. VOLGENS CORNÉ KEMPENAAR, EXPERT OP HET GEBIED VAN PRECISIELANDBOUW, “ZAL HET WERKEN MET DATA EEN KERNVAARDIGHEID WORDEN VOOR DE TELER VAN DE TOEKOMST.” Die verschuiving is al aan de gang. Van sensoren en machinegegevens tot weermodellen en gewasinzichten: telers beschikken nu over meer informatie dan ooit. De echte uitdaging ligt niet langer in het verzamelen van gegevens, maar in het weten hoe je deze moet gebruiken. In dit interview legt Kempenaar uit hoe precisielandbouw een praktisch besluitvormingsinstrument aan het worden is, en wat dit betekent voor worteltelers over de hele wereld.

Wat houdt precisielandbouw eigenlijk in? Welke termen er ook worden gebruikt– precisielandbouw, slimme landbouw, geïntegreerd gewasbeheer en datagestuurde landbouw – ze wijzen allemaal in dezelfde richting. Het gaat erom de manier waarop we beslissingen nemen in het veld te verbeteren, zowel agronomisch, economisch als ecologisch, wat leidt tot een efficiënter gebruik van productiemiddelen, betere gewasprestaties en een duurzamere productie. Een eenvoudige manier om precisielandbouw te omschrijven is: het juiste doen, op de juiste plek, op het juiste moment en in de juiste hoeveelheid. Dat principe

30

BEJO-WORTELMAGAZINE

heeft altijd al deel uitgemaakt van de landbouw. Wat nu verandert, is hoe nauwkeurig we het kunnen toepassen. We kunnen tot op het niveau van vierkante centimeters nauwkeurig te werk gaan. Technologie alleen levert weinig op zonder een goed begrip van gewassen en bodems. Precisielandbouw combineert agronomie en data om betere beslissingen te ondersteunen. Het vervangt kennis niet, maar versterkt deze.”

Hoe heeft precisielandbouw zich in de loop der jaren ontwikkeld?

In het begin draaide precisielandbouw vooral om machines. GPS was een belangrijke stap, omdat het boeren hielp om veel nauwkeuriger op het veld te werken. Dat kan worden gezien als de doorbraak. Later kwamen er meer gegevens beschikbaar via sensoren, satellietbeelden en opbrengstkaarten. Dit creëerde nieuwe mogelijkheden, maar maakte het ook complexer. Nu gaan we een nieuwe fase in. We zijn erg goed geworden in het verzamelen van gegevens. In veel gevallen verzamelen we meer dan we daadwerkelijk kunnen gebruiken. De echte uitdaging ligt niet langer in het meten, maar in de interpretatie: wat vertellen

T E E LT E N O O G S T

de gegevens mij, en wat moet ik morgen anders doen? Tegelijkertijd blijft de precisie steeds verder toenemen. Waar we vroeger in velden of zones dachten, kunnen nieuwe technologieën nu op plantniveau werken. Robots die individuele onkruidplanten detecteren en verwijderen, zijn daar een voorbeeld van. Dit laat zien hoe de besluitvorming steeds gedetailleerder en krachtiger wordt.”

CORNÉ KEMPENAAR

Welke beslissingen kun je nemen met data? In de praktijk helpen data telers vooral om variabiliteit te beheersen. Geen enkel veld is uniform, en beslissingen in de landbouw worden altijd met een zekere mate van onzekerheid genomen. Data helpen die onzekerheid te verminderen. Bij bijvoorbeeld gewasbescherming of bemesting kunnen telers overstappen van één uniforme behandeling naar meer gerichte beslissingen op basis van lokale veldomstandigheden. Dit kan het gebruik van productiemiddelen verminderen en de bedrijfsvoering efficiënter maken. Daarnaast komt er een groeiend aanbod aan praktische hulpmiddelen beschikbaar om dagelijkse beslissingen te ondersteunen. Veldregistratiesystemen helpen telers om gewasbescherming en bemesting bij te houden, waardoor het gemakkelijker wordt om te analyseren wat werkt en strategieën in de loop van de tijd aan te passen. Bodemanalyses en metingen van plantensap bieden dieper inzicht in de beschikbaarheid van voedingsstoffen en de opname door gewassen, wat een nauwkeurigere bemesting ondersteunt. Op het gebied van irrigatie helpt het combineren van bodemsensorgegevens, bodemanalyses en weersvoorspellingen telers om de toediening nauwkeuriger te timen en aan te passen. Dit is vooral belangrijk in regio’s waar de beschikbaarheid van water onder druk staat.

“Werken met data wordt essentieel voor de teler van de toekomst.”

Zelfs relatief eenvoudige hulpmiddelen, zoals digitale gewasmonitoring of het tellen van planten, kunnen telers een duidelijker beeld geven van wat er op het veld gebeurt. Deze inzichten kunnen afkomstig zijn van sensoren en camera’s op moderne machines, maar ook van meer praktische methoden, zoals het handmatig tellen van planten of het beoordelen van de gewasontwikkeling.

BEJO-WORTELMAGAZINE

31

WIE IS CORNÉ KEMPENAAR Kempenaar is een Nederlandse expert op het gebied van precisielandbouw en datagestuurde landbouw. Met een achtergrond in plantwetenschappen en vele jaren toegepast onderzoek bij Wageningen University & Research is hij al sinds de vroege ontwikkelingsfase nauw betrokken bij precisielandbouw. Tegenwoordig werkt hij als coördinator Data & Precisielandbouw bij BO Akkerbouw, de brancheorganisatie en het kenniscentrum voor de Nederlandse akkerbouwsector, en is hij deeltijdelijk universitair hoofddocent Precisielandbouw aan Aeres Hogeschool. Kempenaar richt zich op het helpen van telers om de waarde van data te ontsluiten en de samenwerking binnen de sector te versterken.

Corné Kempenaar

In alle gevallen is het doel hetzelfde: het gewas beter begrijpen en beter onderbouwde beslissingen nemen. Samen helpen deze hulpmiddelen telers om de overstap te maken van algemene beslissingen naar nauwkeurigere, veldspecifieke maatregelen.”

Als de mogelijkheden duidelijk zijn, wat remt de invoering dan nog? Een van de grootste uitdagingen is dat gegevens nog steeds erg versnipperd zijn. Een teler kan gebruikmaken van gegevens van machines, sensoren, gewasregistratiesystemen en externe platforms, maar deze systemen zijn niet altijd met elkaar verbonden. Dit maakt het moeilijk om alles samen te brengen in één duidelijk overzicht. Zonder dat overzicht is het lastiger om gegevens te gebruiken bij de dagelijkse besluitvorming. Vertrouwen is een andere belangrijke factor. Telers willen weten wat er met hun gegevens gebeurt en wie er toegang toe heeft. Als dit onduidelijk is, leidt dat tot aarzeling. Met zoveel ontwikkelingen die tegelijk plaatsvinden, kan het ook moeilijk zijn om te beslissen waar te beginnen. Veel telers zijn geïnteresseerd, maar willen nog steeds begrijpen welke stappen zinvol zijn en of de investering zich terugbetaalt. Ook willen zij niet vastzitten aan één dataplatform.

Welke rol speelt samenwerking bij het succesvol toepassen van precisielandbouw?

Samenwerking is essentieel, vooral als het om data gaat. Er zijn veel goede tools beschikbaar, maar die werken vaak op zichzelf. Zolang ze niet met elkaar zijn verbonden en de data niet onderling uitwisselbaar zijn, blijft hun waarde beperkt.

32

BEJO-WORTELMAGAZINE

T E E LT E N O O G S T

“We worden niet langer beperkt door de hoeveelheid data die we kunnen verzamelen, maar door hoe goed we die kunnen gebruiken.” Corné Kempenaar

In Nederland werken we aan betere manieren om gegevens op sectorniveau te koppelen en te gebruiken. Dit is belangrijk omdat data pas echt waardevol worden wanneer verschillende databronnen kunnen worden gecombineerd. Een enkele dataset kan je iets vertellen, maar door informatie te combineren krijg je dieper inzicht. Geen enkel bedrijf kan dit in zijn eentje oplossen. Het vereist samenwerking binnen de hele sector. Daarom zijn we van plan om dit werk vanuit BO Akkerbouw aan te sturen. Een belangrijk uitgangspunt is dat telers betere toegang moeten krijgen tot de data van hun bedrijf en deze in verschillende applicaties moeten kunnen gebruiken. In plaats van nog een platform te bouwen, richten we ons op het koppelen van bestaande systemen, zodat informatie soepeler kan stromen. We werken ook aan afspraken over gegevensgebruik, zoals de Agrifood-gedragscode voor gegevensgebruik, zodat telers erop kunnen vertrouwen dat gegevens op een afgesproken manier worden gebruikt en zij zelf de controle behouden. Het opbouwen van dat vertrouwen is een belangrijke stap op weg naar een bredere acceptatie van datagestuurde landbouw.”

Hoe ziet u precisielandbouw zich de komende jaren ontwikkelen? We bevinden ons nog in een vroeg stadium. De hoeveelheid gegevens zal blijven groeien, en daarmee ook de noodzaak om deze goed te interpreteren en te gebruiken. Kunstmatige intelligentie zal een grotere rol gaan spelen. Niet door telers te vervangen, maar door te helpen gegevens te combineren en om te zetten in praktische aanbevelingen. Ik verwacht echter niet dat de landbouw volledig geautomatiseerd zal worden. De rol van de teler blijft essentieel. Ervaring, veldkennis en inzicht in het gewas blijven doorslaggevend.

In die zin gaat precisielandbouw niet over het vervangen van mensen. Het gaat erom hen te ondersteunen. Het geeft telers betere hulpmiddelen om met variabiliteit en onzekerheid om te gaan, en om beter onderbouwde, gerichte beslissingen te nemen.” Precisielandbouw verandert de manier waarop beslissingen in het veld worden genomen. Voor telers betekent dit dat ze nieuwe hulpmiddelen moeten gaan gebruiken en nieuwe vaardigheden moeten ontwikkelen, met name het leren interpreteren van data en het vertalen naar praktische maatregelen. Tegelijkertijd hangt de toekomst van precisielandbouw niet alleen af van betere technologie. Het hangt ook af van betere verbindingen: tussen databronnen, systemen en mensen in de hele keten. De echte kans ligt niet in het verzamelen van meer data, maar in het beter begrijpen ervan en het gezamenlijk gebruiken ervan. Vooruitgang ontstaat wanneer kennis, technologie en samenwerking samenkomen om de sector vooruit te helpen. Datasoevereiniteit en interoperabiliteit zijn daarbij essentieel.

BEJO-WORTELMAGAZINE

33

HET OOGSTEN EN TELEN VAN WORTELEN IN LIBANON DAGELIJKS VERSE WORTELEN TELEN IN EEN L AND MET DRIE SEIZOENEN

VOOR FRESH PRODUCTS, EEN TOONAANGEVEND LANDBOUWBEDRIJF IN HET MIDDEN-OOSTEN MET HOOFDKANTOOR IN LIBANON, IS HET BIJNA DAGELIJKS OOGSTEN VAN VERSE WORTELEN GEEN TOEVAL, MAAR HET RESULTAAT VAN JARENLANGE VISIE, INVESTERINGEN EN TECHNISCHE EXPERTISE. IN EEN LAND MET ZEER UITEENLOPENDE TEELTOMSTANDIGHEDEN HEEFT HET BEDRIJF EEN PRODUCTIEMODEL ONTWIKKELD WAARMEE HET DE MARKT GEDURENDE EEN GROOT DEEL VAN HET JAAR VAN VERSE WORTELEN KAN VOORZIEN. DEZE PRESTATIE WEERSPIEGELT NIET ALLEEN DIEPGAANDE LOKALE KENNIS, MAAR OOK EEN VOORTDUREND STREVEN NAAR INNOVATIE, VERBETERING EN PROFESSIONALISERING VAN DE WORTELTEELT IN LIBANON.

maken van Bejo’s uitgebreide wortelassortiment hebben de partners de meest geschikte genetica geïdentificeerd voor verschillende klimaatzones, seizoenen en bodemomstandigheden, waardoor consistente prestaties in uiteenlopende teeltomgevingen werden gewaarborgd. Quinta Group vulde deze expertise aan met lokale marktkennis, technische begeleiding en ondersteuning in het veld, waardoor de prestaties van de rassen en het commerciële succes werden gemaximaliseerd.

Een uniek productiemodel in meerdere klimaatzones Libanon biedt een uitzonderlijk agrarisch landschap, met verschillende klimaatzones binnen een relatief klein geografisch gebied. Fresh Products heeft deze natuurlijke diversiteit omgezet in een strategisch voordeel. Het bedrijf teelt 500 hectare wortelen in twee belangrijke regio’s: Akkar, een gebied met een mediterraan klimaat vlakbij zeeniveau, en de Bekaa-vallei, een zone met een landklimaat op ongeveer 800 meter hoogte. Door de productie seizoensgebonden tussen deze regio’s af te wisselen, en dankzij de koelopslag, zorgt Fresh Products het hele jaar door voor een constante aanvoer van verse wortelen.

Strategisch partnerschap met Bejo & Quinta Group Een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van Fresh Products was het strategische partnerschap tussen Fresh Products, Bejo en de Quinta Group: sinds 2000 de vertrouwde partner van Bejo en distributeur van groentezaden in Libanon. Naast de levering van zaad hebben Bejo en Quinta Group Fresh Products ondersteund bij het bevorderen van de Libanese wortelindustrie. Door gebruik te

34

BEJO-WORTELMAGAZINE

OVER FRESH PRODUCTS Fresh Products in Libanon werd in 2011 opgericht onder leiding van Ahmad Mostafa Khodr, die sinds 1999 actief is in de landbouw. Tegenwoordig is het bedrijf een toonaangevende landbouwonderneming in het Midden-Oosten, met als missie het duurzaam produceren van groenten van de hoogste kwaliteit, waarbij gebruik wordt gemaakt van geavanceerde technologie en elke stap van het proces, van zaadje tot eindproduct, onder de knie wordt gekregen.

T E E LT E N O O G S T

Ahmad Mostafa Khodr

RASSENKEUZE EN ZAADINNOVATIE Fresh Products kiest per seizoen en teeltomstandigheid het meest geschikte ras. u

Het strategische partnerschap opende ook de toegang tot het internationale netwerk van Bejo. Door een bezoek aan de Open Dagen in Warmenhuizen, Nederland, kwam Fresh Products in contact met telers en specialisten over de hele wereld. Deze bezoeken creëerden waardevolle kansen voor samenwerking met toonaangevende bedrijven op het gebied van landbouwmachines en -technologie, wat bijdroeg aan de vooruitgang en modernisering van landbouwpraktijken. Vandaag de dag resulteren deze gezamenlijke inspanningen in een jaarlijks productievolume van ongeveer 25.000 ton wortelen.

u

u

Innovatie als antwoord op nieuwe uitdagingen Net als telers wereldwijd staat Fresh Products onder toenemende druk door energieonzekerheid, extreme weersomstandigheden, verlies aan biodiversiteit en toenemende ziektedruk. Het bedrijf reageert op deze uitdagingen op dezelfde manier als waarop het zijn bedrijf heeft opgebouwd: door te investeren in innovatie en veerkracht op de lange termijn. Beide productielocaties in Akkar en de Bekaa-vallei zijn uitgerust met geavanceerde infrastructuur die de volledige waardeketen ondersteunt. De productielocaties beschikken onder meer over: u

GPS-gestuurde zaai- en oogstmachines

u

Was-, verwerkings- en verpakkingslijnen

u

Koel- en vriesopslagfaciliteiten

u

Zonne-energiesystemen – zowel in het veld als in de faciliteit – met batterijopslag

u

Geavanceerde druppelirrigatie met water uit eigen bronnen

Deze geïntegreerde aanpak laat zien hoe Fresh Products zijn productiemodel blijft versterken in reactie op veranderende milieuomstandigheden. Het maakt een volledig ketenbeheer mogelijk, van zaadje tot eindproduct, terwijl de afhankelijkheid van externe energie wordt verminderd en het watergebruik wordt geoptimaliseerd als reactie op de toenemende droogtedruk.

u

De vroege Nantes-rassen Napoli en Nagasaki zijn bestemd voor de vroege markt en presteren betrouwbaar in zowel de koelere Bekaa-vallei als de warmere Akkar-regio. De continentale Nantes-rassen Newhall en Natuna zijn de belangrijkste rassen voor het hoofdseizoen. Nevis, een ras van het continentale Nantes-type, wordt gebruikt voor opslag in de grond, waardoor hergroei tijdens extreme hitte wordt voorkomen. Het biologische ras Newhall ondersteunt de duurzaamheidsambities van het bedrijf.

Aangezien veerkracht steeds meer afhankelijk is van de genetica van het zaad dan van chemische ingrepen, heeft Fresh Products succesvolle proeven uitgevoerd met de B-Mox®-voorbehandelde zaden van Bejo. De resultaten tonen verbeteringen aan op het gebied van uniformiteit, de robuustheid van de planten en de weerstand tegen extreme weersomstandigheden — wat de inzet op de lange termijn van het bedrijf voor een duurzame, hoogproductieve wortelteelt in Libanon onderstreept.

BEJO-WORTELMAGAZINE

35

DE TOEKOMST VAN DIEP­GEVROREN WORTELEN IN EEN CATEGORIE WAAR BETROUWBAARHEID ALLES IS, BLIJVEN DIEPGEVROREN WORTELEN HUN WAARDE BEWIJZEN. ZE ZIJN HET HELE JAAR DOOR BESCHIKBAAR, ZORGEN VOOR MINIMALE VERSPILLING EN BIEDEN EEN CONSTANTE KWALITEIT, WAARDOOR ZE EEN SLEUTELROL SPELEN IN ZOWEL DE DETAILHANDEL ALS DE FOODSERVICE. ACHTER DEZE SCHIJNBARE STABILITEIT GAAT ECHTER EEN SECTOR SCHUIL DIE INGRIJPENDE VERANDERINGEN DOORMAAKT, VAN VERANDERENDE CONSUMENTENVERWACHTINGEN TOT KLIMAATDRUK EN STIJGENDE ENERGIEKOSTEN. Inzichten van Congelados Navarra, gedeeld door Ángel Castillejo, agronomisch directeur, laten zien hoe het segment van de diepvrieswortelen zich ontwikkelt en wat er nodig is om de komende jaren veerkrachtig te blijven.

Voldoen aan veranderende consumenten­verwachtingen

De verwachtingen van consumenten ten aanzien van diepvriesgroenten zijn specifieker en veeleisender geworden. Gemak blijft centraal staan, maar gaat tegenwoordig verder dan alleen eenvoudige bewaring. „Gebruiksklare producten, zoals gesneden, in porties verdeelde of gecombineerde groenten, worden steeds meer gewaardeerd“, zegt Castillejo, waarmee hij een bredere verschuiving naar tijdbesparende maaltijdoplossingen weerspiegelt. Gezondheid en natuurlijke producten zijn eveneens belangrijke drijfveren. Clean-labelproducten, vrij van

36

BEJO-WORTELMAGAZINE

toevoegingen en met duidelijke informatie over voedingswaarde en ingrediënten, worden nu als standaard verwacht. Tegelijkertijd blijft consistentie een van de sterkste troeven van diepvriesgroenten. Zoals Castillejo opmerkt, willen consumenten een voorspelbare textuur en smaak; ze verwachten precies te weten wat ze kopen. Duurzaamheid en waar voor je geld zijn andere factoren die aankoopbeslissingen beïnvloeden. Diepvriesgroenten worden steeds meer gezien als een efficiënte optie, die helpt huishoudelijk afval te verminderen en tegelijkertijd consumptie van seizoensgroenten gedurende het hele jaar mogelijk maakt. In een context van economische druk versterkt deze combinatie de relevantie van diepvrieswortelen.

Risico’s en kansen in de aanvoer tegen elkaar afwegen Het veiligstellen van een stabiele aanvoer van hoogwaardige wortelen wordt steeds complexer. Volgens Ángel Castillejo springen twee belangrijke risico’s in het oog: de beschikbaarheid van kwaliteitszaad en de toenemende impact van klimaatverandering. Beide hebben een directe invloed op de opbrengst, de productkwaliteit en de betrouwbaarheid van de aanvoer. Tegelijkertijd zijn er duidelijke kansen. Door gebruik te maken van meerdere teeltgebieden en een breed scala aan rassen kunnen verwerkers het risico spreiden en de oogstperiodes verlengen. Deze diversiteit is essentieel voor het handhaven van een aanbod het hele jaar door, een van de belangrijkste sterke punten van het diepvriessegment. In deze context is nauwere samenwerking tussen telers, verwerkers en zaadspecialisten van cruciaal belang. Een betere afstemming in de hele keten maakt veerkrachtigere productiesystemen en een betere planning mogelijk.

Afval verminderen door slimmere keuzes Het verbeteren van de efficiëntie blijft een centraal aandachtspunt, met name als het gaat om het terugdringen van grondstofverlies. Hoewel er voortdurend vooruitgang wordt geboekt op het gebied van

V E R W E R K I N G E N V E R PA K K I N G

schil-, sorteer- en snijtechnologie, zullen toekomstige verbeteringen waarschijnlijk slechts beperkt zijn. Ook verwerkingsbeslissingen spelen een belangrijke rol. Kleinere stukken, zoals blokjes, leveren doorgaans een hogere opbrengst op dan grotere formaten zoals staafjes of plakjes. Zoals Castillejo uitlegt: „De manier waarop wortelen worden gesneden, heeft een directe invloed op de hoeveelheid afval.” Naast de verwerking bieden veredeling en agronomie belangrijke kansen. Rassen met minder groene koppen, een verbeterde weerstand tegen rot en een grotere tolerantie voor beschadigingen kunnen de bruikbare opbrengst aanzienlijk verhogen. In combinatie met geoptimaliseerde teeltmethoden kunnen deze ontwikkelingen helpen om verspilling in de gehele keten te verminderen.

Innovatie die verder gaat dan het basisproduct Om de marktpositie te versterken, verschuift innovatie naar differentiatie. Er worden nieuwe productconcepten, formaten en zelfs kleuren onderzocht om toegevoegde waarde te creëren. Castillejo benadrukt het belang van het ontwikkelen van ‘‘nieuwe concepten en gedifferentieerde producten“ die verder gaan dan de traditionele perceptie van wortelen als basisproduct. De verpakkingen evolueren parallel hieraan. Kleinere verpakkingen en kant-en-klare opties komen steeds vaker voor, in lijn met de verande-

rende consumentengewoonten. Tegelijkertijd moet de verpakking een evenwicht vinden tussen productbescherming en duurzaamheidseisen, waarbij de kwaliteit wordt gewaarborgd en de impact op het milieu wordt verminderd.

Omgaan met energie- en kostendruk Energie blijft een cruciale uitdaging. Invriezen en opslag kosten veel energie, waardoor verwerkers zeer gevoelig zijn voor schommelingen in de energieprijzen. Naarmate de duurzaamheidsdoelstellingen ambitieuzer worden, zijn investeringen in efficiëntie, procesoptimalisatie en koelketenbeheer essentieel, niet alleen om de kosten te beheersen, maar ook om de milieu-impact te verminderen. Deze druk onderstreept het belang van een gecoördineerde aanpak in de hele keten, in plaats van geïsoleerde inspanningen in afzonderlijke fasen.

Samenwerking als sleutel tot toekomstige groei Met het oog op de toekomst zal samenwerking van cruciaal belang zijn om het volledige potentieel van diepgevroren wortelen te benutten. Van zaadontwikkeling en teelt tot verwerking, verpakking en marktpositionering: elke schakel in de keten draagt bij aan het eindproduct. Castillejo benadrukt de noodzaak om samen te werken om de perceptie te veranderen: de kans ligt in de overgang van een basisproduct naar een product dat duidelijk wordt erkend om zijn waarde. Om dit te bereiken is afstemming in de hele keten nodig, evenals nauwere samenwerking met klanten om aan de veranderende verwachtingen te voldoen.

Een veerkrachtige toekomst De sector van de diepgevroren wortelen zoekt een evenwicht tussen efficiëntie en innovatie, en tussen kostendruk en duurzaamheidsambities. Door technologische vooruitgang, verbeterde teeltprestaties en nauwere samenwerking te combineren, is de sector goed gepositioneerd voor de toekomst. Samen kan de keten consistente, hoogwaardige wortelen blijven leveren die voldoen aan de verwachtingen van een veranderende wereld. BEJO-WORTELMAGAZINE

37

DE WEG DIE EEN WORTEL AFLEGT VAN VELD NAAR CONSUMENT IS DE AFGELOPEN JAREN INGRIJPEND VERANDERD. RETAILERS STELLEN HOGERE EISEN, CONSUMENTEN VERWACHTEN CONSTANTE KWALITEIT EN VERWERKERS MOETEN EFFICIËNTER INDELEN MET MINDER PERSONEEL. TEGELIJK GROEIT DE DRUK OM VERSPILLING TE BEPERKEN EN GRONDSTOFFEN OPTIMAAL TE BENUTTEN. Achter de schermen van de wortelketen vindt daarom een stille maar fundamentele ontwikkeling plaats. Waar verwerken en verpakken vroeger vooral gebaseerd waren op vaste, mechanische processen en menselijke beoordeling, spelen vandaag slimme technologie, data-analyse en automatisering een steeds grotere rol. Volgens Ruurd Schut, Business Development Manager bij JASA Packaging Solutions, een specialist in sorteer-, verwerkings- en verpakkingsoplossingen, ligt de sleutel niet in technologie op zich. Hij kijkt vooral naar de manier waarop deze wordt toegepast. “Het gaat erom dat je met dezelfde wortel méér kunt doen en beter kunt aansluiten op wat de markt vraagt,” benadrukt hij.

Een markt die vraagt om precisie De wortelmarkt is sterk gefragmenteerd. Verwerkers leveren niet langer één standaardproduct, maar moeten inspelen op uiteenlopende eisen per land, retailer en toepassing.

38

BEJO-WORTELMAGAZINE

“Wat een klant als perfect beschouwt, hangt volledig af van de eindbestemming,” legt Schut uit. “Daarin zit vandaag de dag juist de uitdaging voor verwerkers.” Wat in de ene markt gewenst is, kan in een andere markt minder relevant zijn. Verschillen in lengte, diameter, kleur en toepassing (van verse consumptie tot convenienceproducten) vragen om flexibiliteit en precisie. Deze diversiteit maakt nauwkeurige sortering essentieel. Tegelijkertijd neemt de beschikbaarheid van personeel af en stijgen de kosten en de druk op efficiëntie. De uitdaging zit daarmee niet alleen in wat technisch mogelijk is, maar juist in hoe bedrijven die stap in de praktijk kunnen zetten.

Van beoordelen naar begrijpen Een van de belangrijkste ontwikkelingen is de opkomst van optische sortering en AI-gestuurde kwaliteitscontrole. Moderne systemen analyseren iedere individuele wortel met behulp van geavanceerde camera’s. Tijdens het proces wordt een product wel 30 tot 40 keer vastgelegd, waardoor een gedetailleerd digitaal beeld ontstaat. Op basis hiervan kunnen systemen afwijkingen detecteren die voor het menselijk oog moeilijk zichtbaar zijn. Deze systemen worden bovendien steeds slimmer. Hierdoor verschuift de focus van handmatige beoordeling naar datagedreven inzicht. Waar vroeger vooral werd gesorteerd op maat, kan nu veel gerichter worden gestuurd op kwaliteit en specifieke klantwensen. Met name op het gebied van kwaliteit worden grote stappen gezet, aldus Schut: “Sommige afwijkingen zijn lastig te zien, maar hebben wel impact verderop in de keten. Door die eerder te herkennen, kun je problemen voorkomen en de kwaliteit consistenter maken.”

V E R W E R K I N G E N V E R PA K K I N G

INNOVATIE ACHTER DE SCHERMEN Meer waarde uit het gewas De impact van kunstmatige intelligentie reikt verder dan de verwerkingshal. Slimme sortering draagt direct bij aan een hogere benutting van het gewas. “Je kunt veel nauwkeuriger bepalen welk product naar welke markt gaat,” legt Schut uit. “Daardoor haal je meer waarde uit dezelfde partij.” In de praktijk betekent dit dat bijvoorbeeld het juiste gewicht per verpakking nauwkeurig kan worden berekend. Hiermee voorkom je (over)gewicht waarvoor de teler niet wordt betaald. Keuzes in ras en teeltstrategie worden vaker gemaakt met de eindmarkt in gedachten en met inzicht in hoe het product zich later in de keten gedraagt. Ook hierin speelt AI een essentiële rol.

Verpakking als volgende stap Verpakking speelt een steeds grotere rol in de afzet van wortelen naar de consumentenmarkt. Niet alleen als bescherming van het product, maar ook als

middel om verspilling te verminderen en beter aan te sluiten op specifieke marktbehoeften. “Verpakken is allang niet meer het sluitstuk van het proces,” zegt Schut. “Het is een integraal onderdeel van hoe je waarde creëert en onderscheid maakt richting de markt.” Innovaties richten zich onder andere op flexibelere verpakkingsoplossingen en duurzamere materialen. Denk aan verpakkingen die beter aansluiten op de gewenste portiegrootte of gebruiksmoment. Tegelijk groeit de aandacht voor materiaalgebruik, met een duidelijke verschuiving richting recyclebare en lichtere verpakkingen.

BEJO-WORTELMAGAZINE

39

“Met data kun je verschillende scenario’s in kaart brengen, voordat je met de verwerking begint.” Ruurd Schut

Het verpakken van de wortelen wordt daarmee steeds meer een schakelpunt tussen verwerking en consument, waarin kwaliteit, duurzaamheid en marktpositionering samenkomen.

De opkomst van geïntegreerde processen Naast kwaliteit speelt efficiëntie een steeds grotere rol. Moderne verwerkingslijnen zijn daarom in toenemende mate geautomatiseerd en geïntegreerd. Waar operators voorheen handmatig instellingen moesten aanpassen, werken systemen vandaag met digitale programma’s. Met één programmakeuze wordt een complete lijn ingesteld, waarbij sorteerders, wegers en verpakkingsmachines op elkaar worden afgestemd. Ook onderhoud wordt slimmer. Machines verzamelen continu gegevens over hun eigen prestaties en kunnen voorspellen wanneer onderdelen onderhoud nodig hebben. “Je voorkomt stilstand door vooruit te kijken,” aldus Schut. “Dat maakt processen betrouwbaarder en beter beheersbaar.” De verwerkingsomgeving ontwikkelt zich tot een datagestuurde omgeving waarin processen centraal worden gemonitord en geoptimaliseerd.

40

BEJO-WORTELMAGAZINE

Data als verbindende factor Iedere gesorteerde wortel levert data op. Door deze gegevens te analyseren, ontstaan inzichten die verder reiken dan het moment van verwerking. Verwerkers kunnen bijvoorbeeld beter voorspellen hoe een partij zich zal gedragen en welke opbrengst te verwachten is. “Met data kan je scenario’s doorrekenen voordat je gaat verwerken,” zegt Schut. “Dat helpt om betere beslissingen te nemen en efficiënter met grondstoffen om te gaan.” Wanneer deze inzichten worden gekoppeld aan teeltdata, ontstaat een beter beeld van de relatie tussen ras, groeiomstandigheden en marktwaarde. Dit biedt ook kansen om rassen te ontwikkelen die beter aansluiten op verwerking en marktbehoeften.

Samenwerking als versneller Juist die verbinding tussen schakels maakt samenwerking steeds belangrijker. Innovatie ontstaat niet binnen één bedrijf, maar op het snijvlak van veredeling, teelt, verwerking en technologie. Technologie- en veredelingsbedrijven werken bijvoorbeeld samen aan fenotypering en kwaliteitsvoorspellingen door middel van camera- en datasystemen. “De echte vooruitgang zit in het combineren van kennis,” benadrukt Schut. “Als je begrijpt hoe genetica, teelt en verwerking samenhangen, kun je veel gerichter verbeteren.”

Vooruitkijken Wat zich achter de schermen ontwikkelt, bepaalt steeds nadrukkelijker wat er vooraan in de keten mogelijk wordt. Niet als losse innovaties, maar als een manier van werken waarin keuzes, processen en marktvraag naadloos op elkaar aansluiten. Dáár ligt de ruimte om het verschil te maken.

D E TA I L H A N D E L E N F O O D S E R V I C E

VAN BASISPRODUCT TOT CONCEPT: HARVEST MOON OVER DE OPKOMST VAN SNACKWORTELEN

DE MARKT VOOR WORTELEN VERANDERT. WAT LANGE TIJD EEN BETROUWBAAR BASISPRODUCT MET GROTE VOLUMES WAS, STAAT NU ONDER DRUK EN BIEDT TEGELIJKERTIJD VOLOP KANSEN. IN DIT INTERVIEW VERTELT MARK KABLE, MANAGING DIRECTOR VAN HARVEST MOON, HOE EEN VERSCHUIVING NAAR CONSUMENTGERICHT DENKEN HEEFT BIJGEDRAGEN AAN DE TRANSFORMATIE VAN WORTELEN TOT EEN GEDIFFERENTIEERD, WAARDEGEDREVEN PRODUCT.

Een categorie onder druk “Wortelen zijn de afgelopen vijf tot tien jaar een basisproduct geworden en we staan onder grote prijsdruk”, zegt Kable. Hij legt uit dat voortdurende verbeteringen op het gebied van landbouwkunde en genetica de opbrengsten elk jaar hebben doen stijgen. Hoewel dit een technisch succes is, heeft het ook het aanbod vergroot en daarmee de concurrentie. “Elk jaar wordt de lat hoger gelegd en produceren we wereldwijd simpelweg meer wortelen. Tegelijkertijd heeft de dynamiek in de detailhandel de druk nog vergroot. Wortelen worden vaak ingezet als lokproduct, waardoor de hele categorie sterk ondergewaardeerd is geraakt.” Voor telers levert dit een duidelijke uitdaging op: hoe kunnen ze afstappen van volumegerichte productie in een markt waar prijs alleen niet langer een duurzaam rendement oplevert?

Veranderende consumentenbehoeften Volgens Kable verandert het consumentengedrag snel. Gemak, gezondheid en gebruiksvriendelijkheid worden doorslaggevende factoren. “De hele snackcategorie groeit snel”, legt hij uit, wijzend op het succes van producten als cherrytomaten en minikomkommers. “Het werkt echt voor gezinnen, voor kinderen, voor kantoormedewerkers – mensen willen iets gezonds en gemakkelijks.” Deze verschuiving verandert de positionering van groenten fundamenteel. Wortelen worden niet langer alleen gezien als een ingrediënt om mee te koken; er wordt steeds vaker van verwacht dat ze aansluiten bij specifieke consumptiemomenten, zoals tussendoortjes voor onderweg.

Anders te werk gaan: van teler naar consumentgericht bedrijf „We zagen het aankomen“, zegt Kable. „Conventionele wortelen werden gewoon weer standaardproducten, dus moesten we ons onderscheiden.“ Wat volgde was een ingrijpende mentaliteitsverandering. Harvest Moon, dat van oudsher gericht was op landbouw en productie, nam bewust de beslissing om meer markt- en consumentgericht te worden. “Voor het eerst vertrouwden we niet alleen op onze landbouwervaring, maar schakelden we externe bureaus en consultants in om ons te helpen consumententrends en -gedrag te begrijpen.” Dit omvatte investeringen in marktonderzoek, consumententests en professionele begeleiding. Er werden specialisten ingeschakeld om ondersteuning te bieden op het gebied van branding, verpakking en productpositionering – gebieden die doorgaans niet tot de kerncompetenties van een teler behoren. “Het heeft ons als telers veel consumentgerichter gemaakt”, blikt hij terug. “Het was een tijdrovend en kostbaar proces, maar het was het zeker waard.”

BEJO-WORTELMAGAZINE

41

OVER HARVEST MOON Harvest Moon is een van de toonaangevende geïntegreerde producenten van verse groenten in Australië, waarbij teelt, verpakking en verwerking binnen één organisatie worden gecombineerd. Het bedrijf is actief in meerdere regio’s in Australië, waaronder Tasmanië, Queensland, New South Wales en Victoria. Met meer dan 3.000 hectare productiegrond en een jaarlijks volume van ongeveer 80.000 ton levert Harvest Moon een breed scala aan gewassen, waaronder wortelen, uien, broccoli en bloemkool. Wortelen blijven een van de kernproducten, ondersteund door tientallen jaren ervaring op zowel de binnenlandse als de exportmarkten. Met een sterke focus op eetkwaliteit, innovatie en samenwerking in de hele keten heeft Harvest Moon zich gepositioneerd als koploper in het transformeren van wortelen van een basis­gewas naar een gedifferentieerd, consument­gericht product.

Mark Kable

De opkomst van Snackables® Het resultaat was de ontwikkeling van Snackables®, een wortelconcept dat speciaal is ontworpen voor directe consumptie. Vanaf het begin maakte Harvest Moon een duidelijke strategische keuze: dit product zou niet op de markt worden gebracht als een gewone wortel. “Vanaf dag één zeiden we: dit is geen wortel. Dit is een snackproduct! Deze positionering bleek cruciaal. Toen we Snackables® in het snackschap plaatsten, waren de resultaten beperkt. Maar toen retailers ze naast andere verse snacks plaatsten, steeg de verkoop snel. ‘Toen we het naar de snackcategorie verplaatsten, nam de verkoop een hoge vlucht.’ Dit benadrukt een belangrijke les voor telers: differentiatie gaat niet alleen over het product zelf, maar ook over hoe het wordt gepositioneerd en aan de markt wordt gecommuniceerd.

Succesfactoren Volgens Kable is succes gebaseerd op een combinatie van factoren, te beginnen met samenwerking. „Het is de hele tijd een teaminspanning geweest“, zegt hij. „De hele toeleveringsketen heeft deel uitgemaakt van dit project.“ Van veredelaars en telers tot verpakkingsspecialisten, machinefabrikanten en retailpartners: elke schakel in de keten speelt een rol bij het leveren van een consistent product van hoge kwaliteit.

42

BEJO-WORTELMAGAZINE

D E TA I L H A N D E L E N F O O D S E R V I C E

“Vanaf dag één zeiden we: dit is geen wortel. Dit is een snackproduct!” Mark Kable

Tegelijkertijd benadrukt hij het belang van genetica. Kable maakte voor het eerst kennis met een Bejo-ras tijdens zijn bezoek aan de Bejo Open Dagen in Nederland, en dat bleek precies te zijn wat Harvest Moon zocht. Vanaf dat moment begon de ontwikkeling van hun snackwortelconcept echt vorm te krijgen. “Het zit hem in de genetica. De smaakkwaliteiten zijn uitmuntend, dat is wat het product zo bijzonder maakt.” In de huidige markt is visuele kwaliteit alleen niet meer voldoende. Smaak, textuur en de algehele eetervaring worden steeds belangrijker. “Het moet zoet, sappig en smakelijk zijn en die knapperigheid hebben. De smaakkwaliteit staat voorop.”

Vooruitblik Ondanks de huidige druk op de markt blijft Kable optimistisch. De ontwikkeling van snackwortelen is nog lang niet voltooid. “De productie is niet het probleem, het gaat om het ontwikkelen van de markten”, legt hij uit. Er is nog steeds aanzienlijk potentieel om de consumptie uit te breiden, met name in exportmarkten waar verse, kant-en-klare wortelen nog minder ingeburgerd zijn. Dit vereist vaak voorlichting en activering in de winkel om nieuwe eetgewoonten te introduceren. Tegelijkertijd gaat de productinnovatie door.

Concepten zoals snackverpakkingen met dipsauzen of samenwerkingen met aanvullende producten bieden nieuwe manieren om toegevoegde waarde te creëren. Op de langere termijn ziet hij de eetkwaliteit als de doorslaggevende factor voor succes. “We moeten ervoor zorgen dat wat we telen elke keer weer precies aansluit bij de wensen van de consument.” Voor groentetelers is de boodschap duidelijk: de wortelcategorie verschuift van volumegedreven naar waardegedreven. Succes hangt in toenemende mate af van het afstemmen van de productie op gedefinieerde marktconcepten en het bieden van een consistente eetervaring.

BEJO-WORTELMAGAZINE

43

DE WORTEL OP EEN KRUISPUNT: HOE RETAILERS WERELDWIJD KIJKEN NAAR WAARDE, KWALITEIT EN TOEKOMSTIGE KANSEN WORTEL BLIJFT EEN BELANGRIJK GEWAS, MAAR DE GEWASGROEP STAAT ONDER DRUK. STIJGENDE KOSTEN, EEN GRILLIGER KLIMAAT EN VERANDERENDE VERWACHTINGEN VAN CONSUMENTEN BEPALEN OPNIEUW HOE WORTELEN WORDEN GETEELD, GEPOSITIONEERD EN VERKOCHT. RETAILERS EN KETENPARTNERS ZOEKEN DAAROM NAAR NIEUWE MANIEREN OM WAARDE TOE TE VOEGEN, BIJVOORBEELD MET KWALITEIT, GEMAK EN INTENSIEVERE SAMENWERKING. Om beter te begrijpen hoe de categorie zich de komende drie tot vijf jaar kan ontwikkelen, verzamelden we inzichten van retailgerichte partners en ketendeskundigen in belangrijke markten, waaronder Duitsland, de Verenigde Staten, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. De deelnemers vertegenwoordigen telers, verpakkers en retailers. Samen geven zij een veelzijdig beeld van gedeelde wereldwijde trends en specifieke regionale prioriteiten. Hun inzichten laten zien dat de categorie zoekt naar een goede balans: tussen betaalbaarheid en innovatie, tussen kostenefficiëntie en onderscheidend vermogen. Daarbij wordt afstemming binnen de waardeketen steeds belangrijker. De boodschap uit alle markten is dan ook duidelijk: de toekomst van wortel krijgt niet afzonderlijk vorm, maar samen.

Wat vinden consumenten belangrijk en hoe maken zij hun keuze? In verschillende markten ontstaat een dubbele beweging. Betaalbaarheid blijft belangrijk, terwijl consumenten kritischer kiezen en meer waarde hechten aan kwaliteit, smaak en duurzaamheid. Een grote gangbare teler en verpakker in Noordrijn-Westfalen benadrukt dat prijs de belangrijkste aankoopfactor blijft, omdat consumenten minder vrij besteedbaar inkomen hebben. In die situatie weegt betaalbaarheid zwaarder dan onderscheid. Martin Koller van Innoplattform.bio in Duitsland, deskundig op het gebied van biologische wortel, verwacht eveneens dat consumenten kiezen voor kleinere verpakkingen, betrouwbare productiekeurmerken en producten uit de regio. Tegelijk blijven zij een scherpe prijs verwachten. De situatie in de Verenigde Staten is anders. Matt Hiltner, Marketing Manager bij Babé Farms, een pionier in bijzondere groenten, ziet blijvende vraag naar de vertrouwde eigenschappen van wortel: toegankelijkheid, veelzijdigheid en gezondheidsvoordelen. Daarnaast groeit de belangstelling voor opvallende en bijzondere rassen, zoals kleine paarse of gele wortelen. Consumenten letten niet alleen op versheid, maar laten zich ook inspireren door de presentatie in de winkel, recepten en combinaties met producten. In het Verenigd Koninkrijk noemt Stephen Shields van Huntapac constante kwaliteit en voedingswaarde als belangrijke verwachtingen. Smaak speelt volgens hem een steeds grotere rol bij de aankoop. In Nederland ziet Naushad Aliradja van Crisp eveneens meer aandacht voor smaak en onderscheid tussen rassen. Samen wijzen deze visies op een spanningsveld. In sommige markten blijft prijs de basis. In andere groeit de vraag naar producten met meerwaarde, beleving en onderscheid.

44

BEJO-WORTELMAGAZINE

D E TA I L H A N D E L E N F O O D S E R V I C E

u

u

u

Prijs blijft de belangrijkste factor in Duitsland Amerikaanse consumenten kiezen voor het gemak van kleurrijke wortelen Traceerbaarheid wordt de norm

Risico’s en kansen voor kwaliteit en beschikbaarheid Klimaatschommelingen en strengere regelgeving vormen in alle markten de belangrijkste risico’s voor een betrouwbare aanvoer en constante kwaliteit gedurende het hele jaar. De omstandigheden verschillen per regio. Daardoor verschillen ook de manier waarop deze uitdagingen zichtbaar worden en de kansen die ontstaan. De Duitse deelnemers wijzen op structurele druk. De teler uit Noordrijn-Westfalen noemt strengere beperkingen voor gewasbeschermingsmiddelen en stijgende bedrijfskosten, van arbeid tot energie, als belangrijke bedreigingen voor een betrouwbare productie. Martin Koller vult aan dat extremer weer de teelt lastiger maakt. Denk aan hoge temperaturen tijdens het zaaien en onstabiele omstandigheden tijdens de oogst. Ook neemt de ziektedruk toe. In het Verenigd Koninkrijk ziet Stephen Shields vergelijkbare uitdagingen. Hij noemt extreem weer en het afnemende aantal beschikbare gewasbeschermingsmiddelen. De situatie in de Verenigde Staten is gunstiger vanuit klimaatoogpunt. Volgens Matt Hiltner profiteert Babé Farms van het mediterrane klimaat in Californië. Dit maakt een relatief stabiele productie gedurende het hele jaar mogelijk. Toch blijven de beschikbaarheid van arbeid, stijgende teeltkosten en hoge eisen aan de uiterlijke kwaliteit belangrijke risico’s. De stabiele teeltomstandigheden bieden tegelijk kansen om betrouwbare programma’s op te bouwen, vooral voor bijzondere rassen. In alle regio’s komt hetzelfde beeld naar voren. De risico’s verschillen, maar teelttechnische en operationele weerbaarheid zijn overal nodig om de continuïteit van de aanvoer te waarborgen. BEJO-WORTELMAGAZINE

45

Minder verspilling door een beter ingericht systeem

Welke innovaties maken het verschil?

Minder verspilling vraagt om een combinatie van betere teeltbeslissingen, slimmere verwerking en meer afzetkanalen.

De belangrijkste innovaties voor wortel zullen per markt sterk verschillen. Dat komt doordat consumenten in iedere markt andere prioriteiten hebben.

De teler uit Noordrijn-Westfalen benadrukt het belang van een zo hoog mogelijke netto-opbrengst, in plaats van alleen te kijken naar de bruto-opbrengst. Door voor iedere locatie het juiste ras te kiezen, kunnen telers verliezen duidelijk beperken. Zo is een groter deel van de oogst geschikt voor verkoop.

In Duitsland ligt de nadruk op robuustheid en kostenefficiëntie. De teler uit Noordrijn-Westfalen verwacht meer vraag naar rassen die gemakkelijker te telen en minder vatbaar voor ziekten zijn. Niche-innovaties krijgen minder aandacht. Hij vraagt zich bovendien af of arbeidsintensieve producten, zoals snackwortelen, op lange termijn rendabel blijven bij de huidige kostendruk.

Volgens Martin Koller biedt betere verwerking een andere mogelijkheid. Wortelen van tweede kwaliteit kunnen worden verwerkt in gemaksproducten of diepvriesproducten. Nieuwe technieken voor optisch sorteren ondersteunen deze ontwikkeling. De retail blijft zich naar verwachting vooral richten op producten van de hoogste kwaliteit. De Amerikaanse aanpak voegt een sociaal aspect toe. Matt Hiltner vertelt dat bedrijven overschotten via voedselbanken en samenwerkingen met maatschappelijke organisaties kunnen herverdelen. Zo voorkomen zij verspilling. Hij benadrukt eveneens het belang van verschillende afzetkanalen, binnen retail en buitenhuishoudelijke consumptie. In het Verenigd Koninkrijk ziet Stephen Shields innovatie in verpakkingen en plantenveredeling als belangrijke manier om verspilling te verminderen. Een langere houdbaarheid en een betere ziekteresistentie spelen daarbij een centrale rol. Effectieve vermindering van verspilling komt dus niet voort uit één oplossing. Het vraagt om een samenhangend systeem waarin productie, verwerking en distributie beter op elkaar aansluiten.

46

BEJO-WORTELMAGAZINE

In de Verenigde Staten draait innovatie juist om gemak en meerwaardecreatie. Matt Hiltner wijst op de opkomst van met de hand geschilde wortelen. Deze combineren gebruiksgemak met een vers product van hoge kwaliteit. Gekleurde rassen krijgen meer ruimte bij grote retailers. Dit sluit aan bij de groeiende behoefte aan variatie en visuele aantrekkelijkheid. In Europa krijgt traceerbaarheid steeds meer aandacht. Martin Koller noemt transparantie over de herkomst belangrijker dan voorheen. Stephen Shields ziet QR-codes en het vermelden van rasnamen als middelen om waarde toe te voegen en producten te onderscheiden. In Nederland ziet Naushad Aliradja smaakinnovatie, traceerbaarheid en de groei van biologische en regeneratieve productie als belangrijke aanjagers van verandering. De gewasgroep ontwikkelt zich waarschijnlijk langs twee sporen. In prijsgevoelige markten staat efficiëntie centraal. In segmenten met meer aandacht voor premiumproducten ligt de nadruk sterker op de wensen van de consument.

D E TA I L H A N D E L E N F O O D S E R V I C E

Samenwerking in de keten Alle deelnemers benadrukken dat intensievere samenwerking nodig is. De vraag naar innovatie groeit en de productierisico’s nemen toe. In het Verenigd Koninkrijk pleit Stephen Shields voor betere afstemming tussen zaadbedrijven, telers, verpakkers en retailers. Vooral bij smaakontwikkeling en de prestaties van rassen is de samenwerking belangrijk. Consumenten verwachten volgens hem meer dan alleen een functioneel product. Zij zoeken een betere smaakbeleving.

De verpakking van de toekomst Verpakkingen moeten duurzaamheid en functionaliteit met elkaar verbinden. In alle markten blijft het zoeken naar de juiste balans. Over het verminderen van plastic bestaat brede overeenstemming. Naushad Aliradja pleit voor oplossingen van papier of karton. Die kunnen worden gecombineerd met minimale verpakkingen, zoals een banderol of een gedeeltelijk open doos. Martin Koller benadrukt eveneens het belang van plasticvrije materialen en kleinere verpakkingen. Daarbij mag de houdbaarheid niet afnemen. Volgens Stephen Shields moet de verpakking in het Verenigd Koninkrijk bovendien de productkwaliteit en visuele aantrekkelijkheid ondersteunen. Wortelen moeten in het schap vers en aantrekkelijk blijven. Recyclebaarheid is daarbij een harde eis. De richting is duidelijk. Een goede verpakking moet op meerdere punten presteren: duurzaamheid, houdbaarheid en gebruiksgemak voor de consument. Tegelijk moeten de zichtbaarheid en kwaliteit van het product behouden blijven.

Vanuit de Nederlandse retail wijst Naushad Aliradja op de toenemende uitdaging om producten beschikbaar te houden door klimaatverandering. Intensieve samenwerking is volgens hem nodig om de aanvoer veilig te stellen, de smaak te verbeteren en rassen met betere teelteigenschappen te ontwikkelen. Transparantie, gedeelde data en langdurige samenwerkingen vormen in alle markten belangrijke voorwaarden voor de toekomst van de categorie.

Conclusie De toekomst van wortel wordt bepaald door een complex samenspel van wereldwijde overeenkomsten en regionale verschillen. Alle markten zien het belang van kwaliteit, betrouwbaarheid en duurzaamheid. De prioriteiten lopen uiteen: van prijsgevoeligheid in Duitsland en meerwaardecreatie in de Verenigde Staten tot traceerbaarheid in Europa en smaakinnovatie in meerdere regio’s. Centraal staat een belangrijk spanningsveld: betaalbaarheid tegenover toegevoegde waarde en standaardisatie tegenover onderscheid. Het vermogen om hierin de juiste balans te vinden, bepaalt het succes van de wortel. Eén ding is duidelijk: geen enkele partij kan deze verandering alleen realiseren. De toekomst van wortel vraagt om gezamenlijke inzet binnen de waardeketen. Daarbij komen teelttechnische weerbaarheid, kennis van retail en inzicht in de consument samen. Juist in een gewasgroep die lange tijd als eenvoudig werd gezien, biedt de toenemende complexiteit nieuwe kansen.

BEJO-WORTELMAGAZINE

47

WORTELEN IN HET SCHAP: INSPIRATIE UIT DE DETAILHANDEL WERELDWIJD WORTELEN ZIJN WERELDWIJD IN VELE VORMEN TE VINDEN, VAN VERS EN LOS IN HET SCHAP TOT KANT-EN-KLARE SNACKS EN BEWERKTE PRODUCTEN. HOE ZE IN DE DETAILHANDEL WORDEN GEPRESENTEERD, VARIEERT STERK EN WORDT BEPAALD DOOR LOKALE GEWOONTEN, CONSUMENTENBEHOEFTEN EN HET GEWENSTE GEMAK. IN VERSCHILLENDE MARKTEN VALLEN EEN AANTAL TRENDS OP. GEMAK WORDT STEEDS BELANGRIJKER, MET EEN GROEI IN KANT-EN-KLARE EN VOORGESNEDEN PRODUCTEN. GEMENGDE GROENTEPAKKETTEN EN KANT-EN-KLARE MAALTIJDCOMPONENTEN, ZOALS ROERBAKMIXEN, KOMEN STEEDS VAKER VOOR IN DE SCHAPPEN. DIT VISUELE OVERZICHT BELICHT VERSCHILLENDE BENADERINGEN UIT DE HELE WERELD. OP DEZE MANIER BIEDT HET INSPIRATIE VOOR NIEUWE PRODUCTIDEEËN, VERPAKKINGSVORMEN EN MANIEREN OM WORTELEN TE PRESENTEREN IN DE DETAILHANDEL EN DE FOODSERVICE.

48

BEJO-WORTELMAGAZINE

VERWERKT

D E TA I L H A N D E L E N F O O D S E R V I C E

VERS

VERS VERWERKT

DIEP­ GEVROREN

BEJO-WORTELMAGAZINE

49

EEN GROENTE VOOR IEDEREEN OVER DE HELE WERELD GEBRUIKEN MENSEN WORTELEN IN HUN EIGEN UNIEKE GERECHTEN. VAN DAGELIJKSE MAALTIJDEN TOT FEESTELIJKE BIJGERECHTEN EN ZOETE DESSERTS. WAT DEZE RECEPTEN GEMEEN HEBBEN, IS MEER DAN ALLEEN EEN INGREDIËNT. ELK RECEPT VERTELT EEN VERHAAL OVER THUIS, TRADITIE EN CREATIVITEIT.

G E Z O U T E N G E R O O K T E

E N W O R T E L

NEDERLAND

G A J A R

K A

H A L W A

INDIA In India wordt de wortel vooral gegeten als ‘Gajar ka halwa’, een traditioneel zoet gerecht dat vooral in de winter populair is. Het wordt vaak bereid tijdens familiebijeenkomsten, festivals of gewoon op koude winterdagen wanneer er verse seizoenswortelen verkrijgbaar zijn. In veel Indiase huishoudens roept de geur van Gajar ka halwa die op het vuur staat meteen herinneringen aan warmte, feestelijke momenten en thuis.

50

BEJO-WORTELMAGAZINE

In Nederland wordt de wortel op veel vertrouwde manieren gegeten: in worteltaart, als rauw tussendoortje en natuurlijk in de traditionele ‘hutspot’. Dit traditionele gerecht combineert aardappelpuree, wortel en ui. Naarmate de belangstelling voor vegetarisch koken blijft groeien, verkennen mensen ook nieuwe manieren om wortel te bereiden en meer variatie en smaak aan plantaardige maaltijden toe te voegen. Een van deze ideeën is geïnspireerd op pekelen en roken, technieken die traditioneel voor zalm worden gebruikt. Wanneer deze techniek op wortel wordt toegepast, krijgt de wortel een verrassende textuur en een rijke, rokerige smaak

BEREIDING EN CONSUMP TIE

INSPIRATIE UIT DE HELE WERELD Y U S H I A N G V A R K E N S R E E P J E S CHINA Wortel speelt een vertrouwde rol in de dagelijkse Chinese keuken en wordt gewaardeerd om zijn veelzijdigheid. Het is een veelgebruikt ingrediënt in allerlei gerechten, van hartige stoofpotten en snelle roerbakgerechten tot frisse salades en eenvoudige hapjes. Wortel wordt vaak gecombineerd met andere ingrediënten om kleur, textuur en evenwicht aan een gerecht toe te voegen. In roerbakgerechten, zoals de bekende Yu shiang-varkensvleesreepjes, zorgt fijngesneden wortel voor een natuurlijke zoetheid en een aangename bite. Dit dagelijkse gebruik laat zien hoe wortel gemakkelijk in verschillende kookstijlen past en een gewaardeerd ingrediënt blijft in de Chinese keuken.

P A L O V K AZ ACHSTAN Palov, ook bekend als osh, palau of pilaf, heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de oudheid. Men neemt aan dat het zijn oorsprong vindt in Centraal-Azië. Palov is geliefd om zijn rijke smaken en hartige ingrediënten en wordt vaak geserveerd bij grote bijeenkomsten. Als symbool van gastvrijheid en als belangrijk onderdeel van het cultureel erfgoed van het land is het opgenomen op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO. Traditioneel wordt palov het best bereid met lamsvlees. De rijke en hartige smaken zijn kenmerkend voor het gerecht. Velen gebruiken echter ook graag rundvlees. De verhouding van 1:1:1 tussen vlees, wortelen en rijst (in gewicht) is een beproefde formule voor een evenwichtige en smaakvolle palov.

RECEPTEN

BEJO-WORTELMAGAZINE

51

RECEPTEN

A A L U G A J A R M A T A R S A B Z I INDIA

W O R T E L - , M A Ï S - E N C O U R G E T T E P U D D I N G ARGENTINIË In veel Argentijnse huishoudens is een eenvoudige salade van geraspte wortel en hardgekookte eieren een bekende favoriet. Momenteel is er echter een groeiende trend naar gezonder eten, waarbij wortelen als basisingrediënt in nieuwe recepten worden verwerkt, vaak gedeeltelijk ter vervanging van tarwemeel. Daarom worden wortelen nu, naast de klassieke salade, ook gebruikt in worteltaarten, tortilla’s, gevulde pannenkoeken, hartige puddingen, gezonde muffins, groenterolletjes en andere creatieve, voedzame en innovatieve gerechten.

52

BEJO-WORTELMAGAZINE

Aalu gajar matar sabzi is een traditioneel Indiaas groentegerecht met aardappel, wortel en erwten. De naam verwijst naar de ingrediënten: Aalu (aardappel), gajar (wortel), matar (erwten) en sabzi (groenten). Voor veel Indiërs die buiten hun thuisland wonen, is Aalu gajar matar sabzi een troostende herinnering aan thuis. De vertrouwde smaken roepen herinneringen op aan gezinsmaaltijden, de kindertijd en dierbare tradities.

BEREIDING EN CONSUMP TIE

N A M A S U V A N W O R T E L E N K O O L R A B I M E T V E R S E Y U Z U K I P - E N W O R T E L R I J S T LIBANON In Libanon is de wortel een bekend ingrediënt in de dagelijkse keuken. Hij wordt vaak gebruikt in rijstgerechten, stoofschotels en groentebijgerechten, waar hij kleur, een vleugje zoetheid en een zachte textuur toevoegt. In combinatie met rijst, kruiden en soms vlees draagt de wortel bij aan het creëren van warme, hartverwarmende maaltijden die met familie en vrienden worden gedeeld.

JAPAN Dit kleurrijke en frisse gerecht is een traditioneel Japans gerecht dat vooral rond Nieuwjaar wordt gegeten. Wanneer families samenkomen, genieten ze van namasu omdat men gelooft dat de lange, dunne reepjes de hoop op langdurige banden symboliseren. De kleuren van het gerecht, een combinatie van het rood/oranje van de wortel en het wit van de koolrabi, worden in Japan geassocieerd met geluk. Rood en wit zijn traditionele feestkleuren in Japan. Deze kleurencombinatie geeft het gerecht een feestelijke uitstraling. Maar wortelen worden in de Japanse keuken niet alleen vanwege hun mooie kleur gebruikt voor feestelijke gerechten, maar zijn ook onmisbaar in dagelijkse maaltijden vanwege hun rijke smaak en voedingswaarde.

BEJO-WORTELMAGAZINE

53

LEUKE WEETJES WIST U D AT…?

B E T E R

G E K O O K T

Gekookte wortelen zorgen ervoor dat je lichaam bètacaroteen gemakkelijker opneemt dan uit rauwe wortelen. Dit bètacaroteen wordt vervolgens omgezet in vitamine A.

N A T U U R L I J K E T A N D E N­B O R S T E L Het eten van rauwe wortelen kan helpen je tanden te reinigen doordat er tijdens het kauwen tandplak wordt verwijderd.

W I N T E R ­ Z O E T H E I D Koud weer maakt wortelen zoeter doordat zetmeel wordt omgezet in suiker.

B A B Y ­ W O R T E L T J E S Babyworteltjes zijn geen aparte soort, maar gewone wortelen die worden gesneden en in vorm gebracht.

54

BEJO-WORTELMAGAZINE

BEREIDING EN CONSUMP TIE

M I N U S C U L E Z A A D J E S Sommige soorten wortelzaadjes zijn zo ontzettend klein dat er meer dan 2.000 zaadjes in één eetlepel passen.

R E U S ­ A C H T I G E B L O E I Een bloeiende wortel kan wel twee meter hoog worden.

P U R P L E

P O W E R

In Turkije maken ze van paarse wortelen een drank op azijnbasis, genaamd Şalgam.

BEJO-WORTELMAGAZINE

55

SCAN DE CODE OM HET BEJO-WORTELMAGAZINE ONLINE TE LEZEN

Neem voor meer informatie contact op met uw Bejo-vertegenwoordiger. W www.bejo.nl