Issuu

HANDEN WASSEN: Medisch Spectrum Twente HET GAAT Bouwtraject in 5 stappen (NOG) NIET HVO-Querido VANZELF Duurzaam op Thema: Schoonmaak en hygiĂŤne

grote schaal

2 41e jaargang april 2016 41e jaargang april 2016

De was doen in gratis machines van Electrolux Geen investering, maar een vast bedrag per was. Desgewenst inclusief onderhoud, installatie en service! Uw instelling vraagt om een eﬃciënte en betaalbare oplossing als het gaat om het dagelijks verschonen en drogen van uw beddengoed, microvezeldoeken en werkkleding. Electrolux Professional brengt u daarom ‘PayperWash’. Geen investering in apparatuur, maar betalen per wasbeurt.

www.electrolux-professional.nl mail: professional@electrolux.nl Telefoon (0172) 468 468 Fax (0172) 468 533 ElectroluxProfessionalNL ElectroluxProNL

www.payperwash.nl

INHOUD

DEZE MAAND

10 13 26

4 7 8 10 13

Fotospread Redactioneel Nieuws Interview met Tim van Asch Tegenspel bieden tijdens een bouwtraject

16 HACCP onderwerp van discussie 17 Column Freekje Savenije 18 HandhygiĂŤne in ziekenhuizen 22 Schoonmaak uitbesteden

INTERVIEW met Tim van Asch

26 Duurzaam op grote schaal 30 Richtlijnen voor security management

31 Wijze les van Sietske van Loenen 32 Een bouwtraject in 5 stappen 37 Column Emilie Bots 41 Product & Markt 42 Servicewijzer 43 Colofon

ZORGINSTELLINGEN - 2

KUNST IN BEELD

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

ZIEKENHUISKUNST Het Meander Medisch Centrum heeft een lange traditie op het gebied van wisselexposities en kunst. In het nieuwe gebouw in Amersfoort zit zelfs een speciale galerij waar regelmatig kunstenaars exposeren. Sinds 1 april is een expositie te zien met werken van kunstenaar Nick Ervinck. De expositie werd geopend door Frank de Reij, CEO van Meander, Robbert Roos, directeur Kunsthal Kade en Annemieke Vermeulen, voorzitter Vrienden van Meander en burgemeester van Leusden. Nick Ervinck is door het publiek van Amersfoort en omgeving gekozen als kunstenaar voor een nieuw te maken kunstwerk bij de hoofdingang van Meander. Hij heeft de laatste jaren toenemende bekendheid gekregen om zijn knalgele polyester sculpturen in de openbare ruimte. Hij gebruikt technieken als 3Dprints, animatievideo's en digitale video bij zijn kunst. Momenteel zijn er ook werken van hem tentoongesteld in de tuin van Paleis Soestdijk.

ZORGINSTELLINGEN - 2

Scandic X Systeem De X Click zorgt voor maximale flexibiliteit in het schoonmaken! Aan de nieuwe Scandic X Telescoopsteel met het innovatieve koppelsysteem bevestigd u eenvoudig alle schoonmaak toebehoren. Zowel van VERMOP als andere bekende fabrikanten. Met de drukknop brengt u de Scandic X Telescoopsteelsnel op de ergonomische werkhoogte! Met de draaibare kogel ontlast u, uw polsen bij het wissen en moppen.

X - CLICK INNOVATIE Bezoek ons ! Op de Interclean: Hal 7, stands 106 en 108!

Laat u informeren en adviseren op www.vermop.nl of neem de Servicetelefoon +49 9342 878-800

Basisopleiding Schoonmaken + Module Gezondheidszorg

Extra aandacht voor Hospitality Gratis e-learning RAS-diploma SVS-Hospitality Certificaat Locatie bij u in de buurt Hoogste slagingspercentage 5 dagdelen van 3 uur

Vaste lage prijs open inschrijving

F 630,00 per cursist

(exclusief btw)

RAS-bijdrage F 540,00 Nettoprijs F 90,00 Heeft u een bedrijfsgroep? Vraag dan een offerte aan!

Rhijnspoor 267 | 2901 LB Capelle aan den IJssel Tel: 010 - 29 31 000 | E-mail: info@svs-opleidingen.nl www.svs-opleidingen.nl

EXPEDITIE Spannend woord, vindt u niet? Expeditie heeft ook volgens Wikipedia iets avontuurlijks: ‘Een expeditie is een ontdekkings- of onderzoeksreis die vaak naar vreemde en afgelegen gebieden leidt en daardoor vaak gebonden is aan behoorlijke inspanningen en beperkingen.’ Ziet u parallellen met duurzaamheid in de zorg?

COLUMN

In de vroege ochtend van 11 maart begaf ik mij door de mist naar Friesland, voor de slotbijeenkomst van de MVO Expeditie Duurzame Zorg. Duurzaamheid kan een mistig onderwerp zijn, maar tijdens deze meeting van het MVO Netwerk Zorg trok de mist op. Begrippen als circulaire economie, inclusiviteit en positieve gezondheid werden opgehelderd en concreet gemaakt door de acht deelnemende zorgorganisaties uit de noordelijke provincies. Want zonnepanelen op het dak leveren niet alleen veel energie op, maar zorgen er in de zomer ook voor dat het binnen minder warm wordt. Een ‘rode knop’ geeft medewerkers een instrument in handen als ze van een protocol af willen, en mensen met een beperking als soldaten op een kazerne laten meedraaien, kan voor hen veel betekenen. Nee, dat is geen rocket science en het betreft geen wilde plannen, maar daarin moeten zorgorganisaties het volgens de deelnemers aan de expeditie ook niet zoeken om duurzame stappen te maken. Aansluiten bij bestaande bewegingen en initiatieven, was het devies van betrokken bestuurders. Zowel intern als extern en al dan niet onder leiding van een mvo-manager om duurzaamheid op de agenda te zetten en vooral ook te houden. Ook ik begin aan een expeditie, als nieuwe hoofdredacteur van Zorginstellingen. Vreemd is het facilitaire werkveld in de zorg mij niet, maar het voelt wel als een ontdekkingsreis. Een heel duurzame wat mij betreft! Kees van Delft

'AANSLUITEN BIJ BESTAANDE DUURZAME INITIATIEVEN IS HET DEVIES'

ZORGINSTELLINGEN - 2

ACTUEEL

ONZE SELECTIE FACILICOM GAAT OUDERENZORG IN

TOP 10

SCHOONMAAKBEDRIJVEN 2015

Facilicom heeft een meerderheidsbelang genomen in Compartijn en stapt daarmee in de ouderenzorg.

Vakblad Service Management publiceerde onlangs het marktoverzicht voor 2015 van de schoonmaakbranche. De bedrijven die in 2015 de meeste omzet maakten:

Compartijn opent in Enschede zijn eerste kleinschalige woonvoorziening voor ouderen met een indicatie voor langdurige zorg. Nog eens 4 huizen zijn in ontwikkeling. Voor Facilicom is de deelname een belangrijke nieuwe stap in het ontwikkelen van activiteiten in de zorg en de ondersteuning. Het bedrijf was met Axxicom al enige jaren actief in de thuishulp en met De ZorgCentrale.nl in de zorg en ondersteuning op afstand. Beide bedrijven zijn inmiddels onderdeel van Incluzio, de zorgdivisie die begin 2014 van start is gegaan.

1. Hago Nederland (350,0) 2. CSU (268,0) 3. ISS Facility Services (232,1) 4. Asito (227,0) 5. Gom Schoonhouden (217,5) 6. EW Facility Services (80,9) 7. Dolmans Groep (72,0) 8. SchoonGroep Nederland (63,7) 9. Hectas Facility Services (62,0) 10. Succes (30,3)

DURFINVESTEERDER RUKT OP IN ZORGSECTOR Het aantal fusies en overnames in de Nederlandse gezondheidszorg was in 2015 groter dan ooit. Opvallend daarin is dat het aantal durfinvesteerders in deze sector flink toeneemt. Dat geeft aan dat ze veel vertrouwen hebben in de zorg als een continue groeimarkt. Dat blijkt uit de jaarlijkse marktanalyse van Boer & Croon Corporate Finance. Sinds het crisisjaar is het aantal transacties verdrievoudigd, van 23 in 2008 naar 73 in 2015. In 2014 waren dat er nog 63. De toename van het aantal transacties komt met name voort uit een stijging van het aantal deals in de toelevering van de zorg. Dat waren er vorig jaar 33, tegen 22 in 2014. Het aantal overnames en fusies in de kern van de zorg bleef nagenoeg gelijk. De totale waarde van de transacties lag vorig jaar op circa twee miljard euro. De opmars van private equity als koper is significant. Deze durfinvesteerders deden in 2015 30 deals. Dat is een toename van maar liefst 36% ten opzichte van 2014, toen durfinvesteerders 22 transacties deden. Volgens Dagmar Enklaar, partner en Healthcare specialist bij Boer & Croon Corporate Finance, vinden durfinves-

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

teerders de zorgsector in toenemende mate interessant. “Private equity heeft de zorg geïdentificeerd als een interessante sector waarin beslist veel mogelijkheden liggen. Deze partijen hebben op dit moment relatief veel geld beschikbaar om te investeren. De door het huidige kabinet geïnitieerde transities en wijzigingen in de zorg zijn nu wel grotendeels doorgevoerd en afgerond. Daardoor is er nu veel meer duidelijkheid over de marktomstandigheden in deze sector”, zegt Enklaar.

ACTUEEL

AMC GAAT VERPLEEGAFDELINGEN VERBOUWEN Meer eenpersoonskamers en vernieuwde voorzieningen: vanaf medio 2017 gaan een aantal verpleegafdelingen van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam op de schop. In totaal gaan de sloop- en bouwwerkzaamheden naar schatting drie tot vijf jaar in beslag nemen. Het gaat om de verpleegafdelingen van inen uitwendige specialismen, het hartcentrum en chirurgische specialismen. Het ziekenhuis wil graag meer eenpersoonskamers en ook voldoende plekken voor logerende familieleden en mantelzorgers. “Vrijwel alleen maar eenpersoonskamers zou geen gek idee zijn, maar dan kun je natuurlijk minder patiënten huisvesten”, zegt Jan de Wolde, projectleider van de nieuwbouw. “We zijn nu aan het berekenen hoeveel eenpersoonskamers we kunnen bouwen zonder de minimaal benodigde beddencapaciteit aan te tasten.”

'67% zorginstellingen doorstaat transitie niet'

Nederlandse zorginstellingen zijn onvoldoende in staat het hoofd te bieden aan de voortdurende veranderingen die op hen afkomen. Bijna zeven op de tien (67%) van de zorginstellingen hebben niet voldoende verandercapaciteit. Slechts 9% van de instellingen heeft het verandervermogen om de turbulentie in de sector om te zetten in betere of efficiëntere zorg. Dat concludeert BDO Accountants & Adviseurs op basis van een onderzoek naar de verandercapaciteit van Nederlandse zorginstellingen. BDO roept politici op om na het moordende verandertempo van de afgelopen jaren, aan te sturen op een periode van bestendiging. Tegelijkertijd moeten Nederlandse zorginstellingen niet langer wachten om te investeren in hun verandercapaciteit om zo hun concurrentievermogen te versterken. Bekijk op www.bdo.nl een infographic met de onderzoeksresultaten.

GASTVRIJHEIDSZORG AWARDS 2016: UITREIKING OP 8 JUNI IN OKURA De uitreiking van de Gastvrijheidszorg Awards 2016 vindt op 8 juni plaats tijdens een Sterrendiner in Hotel Okura. Alle deelnemers aan Gastvrijheidszorg met Sterren worden uitgenodigd voor het Sterrendiner. Dan worden de winnaars in de categorieën Verzorging & Verpleging, Ziekenhuizen en GGZ bekend gemaakt en ontvangen zij de Gastvrijheidszorg Award uit handen van juryvoorzitter Jenneke van Veen. De Award-uitreiking past in de nieuwe opzet van Gastvrijheidszorg met Sterren. Met het nieuwe online auditsysteem hebben deelnemende zorglocaties het gehele jaar inzicht in hun gastvrijheidszorg en een handige tool om het beleid te monitoren en bij te sturen. Niet alleen management en cliëntenraad, maar ook medewerkers, vrijwilligers, cliënten en familieleden kunnen oordelen over de gastvrijheid.

'HET IS TIJD VOOR EEN PERIODE VAN STABILISATIE IN DE ZORG'

BDO Accountants & Adviseurs

ZORGINSTELLINGEN - 2

INTERVIEW

Facility management in de zorg

UITBESTEDEN ALS OPLOSSING? De financiering in de zorg verandert en staat onder druk, terwijl de behoefte aan kwaliteit en een meer unieke positionering juist toeneemt. Dat vraagt van facilitaire organisaties om ‘meer met minder’ te leveren. Is uitbesteden een mogelijke oplossing? Zorginstellingen in gesprek met Tim van Asch van Hospitality Group. Tekst Betty Rombout

De zorg is in transitie. Wat vraagt dit van facility management? “Het dienstverleningsniveau en de budgetten staan onder druk als gevolg van de veranderende financiering. Patiënten zijn bewuster bezig met zorg en gaan gemakkelijker en sneller op zoek naar de voor hun beste zorgaanbieder. De uitdaging voor de facilitaire organisatie is om de zorgorganisatie te helpen met een gezonde bedrijfsvoering en tegelijkertijd om met onderscheidende dienstverlening positief bij te dragen aan het imago en de patiënttevredenheid. Ook neemt de dynamiek in de zorg toe. Wat vandaag goed is, is morgen ouderwets. Dus doelmatigheid, wendbaarheid, flexibiliteit, kwaliteit en eigenheid zijn belangrijk.”

Waar zit de uitdaging exact in? “Dat is per organisatie en zorgsegment natuurlijk verschillend, maar een aantal zaken zien we terugkomen: de cultuur, de afhankelijkheid van specialistische kennis, het ‘statische’ personeelsbestand, de rol van de klant en de beperkte beschikbaarheid van goede managementinformatie. De zorg is bij uitstek een omgeving waarin waarden als saamhorigheid, oog voor elkaar en ‘doe maar gewoon’ centraal staan. Onmisbare waarden bij het leveren van goede, betaalbare zorg. Het zijn echter ook waarden die verandering niet vanzelfsprekend maken. In combinatie met een groot aantal medewerkers dat al

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

lang in dienst is, een sterke interne focus op operationele activiteiten en een relatief traditionele organisatiewijze, maakt dat vernieuwing vanuit de eigen organisatie beperkt is. En juist verandering of liever continue verbetering en meebewegen met wat om ons heen gebeurt, is wat nu wordt gevraagd.”

Speelt er nog meer? “Jazeker. Activiteiten worden – meer dan in andere sectoren - in eigen beheer en per dienstverleningsdomein vormgegeven. De mate van specialisatie en daarmee ook de afhankelijkheid van die specialisten is daardoor relatief groot. Neem de technische dienst. Zij weet als enige van voor tot achter hoe de technische installaties werken; installaties die cruciaal zijn voor een zorgaanbieder.”

En welke invloed heeft de klant? “De klant is doorgaans geen budgethouder en kan dus ‘gratis’ shoppen. Dit betekent dat hij de consequenties van de vraag zowel organisatorisch als financieel vaak niet overziet. Dat maakt dat veel tijd nodig is om de klant mee te krijgen in veranderingen en te laten accepteren dat sommige dingen niet kunnen. Het is daarom belangrijk om over goede, betrouwbare stuurinformatie te beschikken, zoals werkelijke kosten, geleverde kwaliteit en de tevredenheid van medewerker en patiënt of cliënt. Met die informatie kan tijdiger en sneller worden gestuurd, wanneer dat nodig is.”

+++

TIM VAN ASCH

ZORGINSTELLINGEN - 2

INTERVIEW

'UITBESTEDEN KAN EEN MIDDEL ZIJN, MAAR MOET GEEN DOEL OP ZICH WORDEN' Waar biedt uitbesteden uitkomst in deze context? “Met name in situaties waar flexibiliteit, kosten, innovatiekracht en snelheid een rol spelen. Het uitbesteden kan in veel gevallen zorgen voor ‘meer met minder’. De dienstverlening kan daadwerkelijk goedkoper zijn tegen een gelijke kwaliteit en beleving voor de patiënt of cliënt. Leveranciers zijn namelijk gewend om te werken onder financiële druk, waardoor efficiëntie ver is doorgevoerd met een blijvende focus op kwaliteit en innovatie voor de klant. Marktpartijen hebben een bredere opdrachtenportefeuille en brengen daardoor continu ervaring en innovatie van buiten naar binnen. Je kunt uitbesteden benutten om de noodzakelijke verandering aan te jagen en sneller te realiseren. Uitbesteden vraagt om het zorgvuldig beschrijven van welke dienstverlening, activiteiten, resultaten et cetera nodig zijn. Met andere woorden: het dwingt je om inzichtelijk te maken wat nu in de hoofden van de facilitaire specialisten zit. Door het extern beleggen heb je een middel om richting de klant zaken te rationaliseren en meer bedrijfskundig te benaderen. De klantfocus van de facilitaire afdeling neemt toe omdat deze wordt ontzorgd van alle ‘operationele’ perikelen. Efficiënte processen en vernuftige ICT-systemen bieden managementinformatie en daarmee houvast voor alle betrokkenen.”

Zijn er meer positieve kanten van uitbesteden te noemen? “Uitbesteden kan ook – in tegenstelling tot wat vaak wordt genoemd – voorzien in de behoefte om een goed werkgever te zijn voor medewerkers die de organisatie jarenlang trouw zijn gebleven. Een afnemende of veranderende vraag kan vaak beter worden opgevangen door marktpartijen doordat zij een bredere opdrachtenportefeuille hebben. Hierdoor ontstaan meer mogelijkheden om als facilitair professional (door) te groeien. Maar of uitbesteden voornamelijk voordelen heeft hangt af van de specifieke situatie en op welke manier je daar in contractafspraken op kunt anticiperen. Uitbesteden kent ook een keerzijde.”

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

Hoe zie jij dat? “Uitbesteden kan een middel zijn, maar moet geen doel op zich worden. Vanuit bestuurlijke druk is uitbesteden de afgelopen jaren wel eens tot doel verworden. Hierin schuilt het gevaar dat je te snel afspraken maakt, die niet aansluiten bij de toekomstige ontwikkelingen.”

Wat bedoel je precies? “Je moet je realiseren dat de markt ook geen wonderdokter is. Kostenreducties worden vaak behaald door verlaging van de salarissen (andere cao) en reductie van de inzet. Voor beiden geldt dat de kosten betaald moeten worden door de opdrachtgever. De transitiekosten kunnen dus hoog zijn en zomaar een terugverdientijd van drie tot vijf jaar hebben. Daarnaast moet je rekening houden met btw op uitbestede dienstverlening.” Uitbesteden vraagt in veel gevallen zowel van de zorg en de facilitaire organisatie als de dienstverlener een investering in tijd en geld, zegt Tim van Asch, maar ook in het loslaten van het verleden en samen investeren in de toekomst. “De wil om te investeren en te veranderen moet binnen beide organisaties breed zijn verankerd. In eigen beheer kan heel veel, maar niet alles en de uitdaging is vooral om het werkelijkheid te laten worden en vast te houden. Dat is doorgaans wel wat lastiger dan in een uitbestede situatie en vraagt om continue focus, scherp sturen en innovatiekracht.”

Wat is er nodig voor een weloverwogen sourcingskeuze? “Een business case met voldoende aandacht voor de opgave die de ontwikkelingen in en rondom de organisatie met zich meebrengt. Sourcingsmodellen van inbesteden tot uitbesteden en alle varianten daartussen kunnen dan worden afgewogen. Kostenreductie, flexibiliteit, professionaliteit, beheersbaarheid en professioneel werkgeverschap zijn voorbeelden van onderwerpen die bepalend zijn voor de keuze. Het primaire doel van het opstellen van een business case is natuurlijk het inzichtelijk maken van de mogelijkheden en het kunnen maken van de juiste keuzes. Maar een goed proces levert ook op dat de betrokkenen, zoals de zorg, de facilitaire medewerkers en het bestuur, het waarom van de keuze samen doorleven. Waarom is het belangrijk dat we gaan veranderen en waarom kiezen we dan voor deze koers?”

NIEUWBOUW

HOE BIED JE TEGENSPEL TIJDENS EEN BOUWTRAJECT De core business van zorginstellingen is het leveren van zorg. Maar er wordt steeds meer van ze gevraagd, bijvoorbeeld als er nieuwbouw op het programma staat. Aannemers en leveranciers hebben kennis over vastgoed, prijzen en het bouwproces. Hoe bied je als zorginstelling tegenspel? Tekst Betty Rombout

Nieuwbouw: het klinkt leuk, maar er komt heel wat bij kijken. Wie maakt welke beslissingen en is er voldoende kennis in huis om die te nemen? De verleiding bestaat dat beslissingen over de kosten van een project, levering of dienst gebaseerd worden op de laagste offerteprijs. Terwijl het juist erg belangrijk is om

kritisch te beoordelen op basis van juiste bestekken, werkomschrijvingen, tekeningen, realistische en actuele prijzen.

Spin in het web Woonzorgcentrum De Zonnekamp van zorginstelling Markenheem is momenteel tijdelijk ge-

+++

ZORGINSTELLINGEN - 2

ACHTERGROND

huisvest in Doetinchem. Het centrum is echter toe aan een nieuw jasje; van verzorgingshuis naar verpleeghuis voor dementie- en somatische zorg. Daarom wordt er nu volop gewerkt aan een nieuw pand, en wel in Zelhem. Jaap Sprey is bouwmanager binnen de instelling. Hij legt uit: “De visie is leidend bij een nieuwbouwproject. Willen we institutioneel of kleinschalig bouwen? Hoe is onze gedachte over het groepswonen? Op basis van schetsen van de architect schat ik - met mijn kennis en ervaring – in wat het gaat kosten. We opereren vanuit een bouwteam, dus vraag ik onder andere de partners een check te doen. Op basis van wat hieruit komt, voed ik onze controller met de juiste getallen. Zij zet deze getallen vervolgens weg in een business case, die geaccordeerd wordt en naar de bank gaat. Dit traject hebben we inmiddels succesvol afgesloten. Het Programma van Eisen (PvE) heb ik opgesteld samen met een aantal stuurgroepen. De projectgroepleden betrek ik bij het aangaan van de contracten. Bijvoorbeeld als we een specifieke adviseur in willen huren.” Eigenlijk is het heel simpel, vervolgt Sprey. “We moeten binnen de Normatieve Huisvestingscomponent (NHC) blijven, de geldelijke vergoeding die een zorginstelling krijgt voor vastgoed per functieplaats/bewoner. We kunnen niet meer uitgeven, dan we krijgen. Met het geld dat we krijgen, ontwerpen we en proberen we wat slimme architectonische en bouwkundige dingen te doen.” Jaap Sprey is de spin in het web, zo blijkt uit zijn verhaal. Hij zorgt ervoor dat alle lijntjes met betrekking tot de nieuwbouw bij elkaar komen. “Markenheem is een relatief kleine organisatie. Destijds waren ze voor nieuwbouwprojecten op zoek naar een persoon die verstand had van bouwen – met technische kennis en kunde - en uit de regio komt. Met

De nieuwbouw van woonzorgcentrum Adegeest.

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

Een impressie van de nieuwe parkeergarage van het Amphia ziekenhuis.

een externe kracht wilden ze bij voorkeur niet werken; ze wilden iemand met een ‘Markenheempet’, die zich ook verantwoordelijk voelt en de visie van Markenheem ondersteunt.”

Extern bouwmanager Omdat renovatie van de oudbouw relatief duur bleek, besloot zorginstelling Florence te kiezen voor nieuwbouw van woonzorgcentrum Adegeest. Het centrum met PG-woningen, hotelmatige kamers, aanleunwoningen, een ontmoetingsruimte en restaurant is halverwege 2015 opgeleverd. Leidend voor de financiering van het project is de ‘prijs van de plek’, zodat het prijsniveau van de huur past bij de buurt. Hierdoor loopt Florence bij een terugtrekkende overheid geen grote risico’s. Ruud Stemerdink is manager Vastgoed & Facilitair binnen Florence. Bij nieuwbouwprojecten zorgt hij ervoor dat de facilitaire zaken aangehaakt worden bij het proces en stelt hij een extern bouwmanager aan. “Onze afdeling Vastgoed kent vier generalisten; een voor gebouw en veiligheid, een voor installaties en energiebesparing, een voor huur- en verhuur en weer een ander voor beheer en onderhoud. Voor het coördineren van (ver-)nieuwbouwprojecten maken we gebruik van externe bouwmanagers, uiteraard met kennis van onze organisatie. Neem je hiervoor iemand in vaste dienst, dan zit je namelijk al snel op een salaris van een ton per jaar. Ik huur liever iemand in op basis van projecturen. We werken vaak met dezelfde vier (ZZP)personen. Zoals met een projectontwikkelaar, een zorg-

NIEUWBOUW

'WE VULLEN EIGEN KENNIS AAN MET KENNIS VAN BUITEN'

vastgoedadviseur, een bouwteammanager, en een ex-eigenaar van een bouwbedrijf. Zij hebben een zodanig niveau, dat ze alles weten van contracten, financiering, oftewel het gehele bouwproces.” Twee jaar voor de nieuwbouw start het ontwerpproces, vervolgt Stemerdink. “We beginnen op de locatie met de wijkmanager, zijn/ haar team en de bouwmanager. Gaandeweg worden ook mensen van Inkoop en Facilitair bij het proces betrokken. Bij deze overleggen ben ik betrokken, totdat we een voorlopig ontwerp hebben. Dan kijk ik maandelijks/tweemaandelijks naar de voortgang in de stuurgroep. Zijn we op het punt van contractvorming, dan gaan we met aannemers om tafel.” Andrea van Eck is werkzaam op de afdeling Vastgoed & Facilitair. Ze begeleidt nieuwbouwprojecten en ondersteunt het proces vanuit de locatiekant/het zorgteam. “Het is maatwerk per project. Ik help bijvoorbeeld de locatie bij het opstarten van het wervings- en huurproces, het voorbereiden van de verhuizing, de indeling van de woningen, de communicatie met de bewoners en de familie. Zie mij als de spil tussen de bouwprojectorganisatie en de zorgorganisatie.”

Kennis bundelen In februari is gestart met de bouw van een nieuwe parkeergarage voor bezoekers/patiënten van het Amphia ziekenhuis; vijf verdiepingen met in totaal ruim 900 overdekte parkeer-

plaatsen. De oplevering is na de zomer 2016 gepland. De bouw van de garage is het begin van ver- en nieuwbouw van het ziekenhuis, die op het huidige parkeerterrein aan de Molengracht in Breda zal plaatsvinden. Joop Hamans, manager Kenniskern Inkoop, zit in het bouwteam van zowel de garage als die van de nieuwbouw. “De core business van Amphia is niet het bouwen van vastgoed. Daarom hebben wij externe expertise ingehuurd, gespecialiseerd in parkeren. Samen met dit bedrijf hebben we het PvE opgesteld, op basis waarvan we de aannemers hebben geselecteerd en het traject van aanbesteding in konden gaan. Verder maken we gebruik van een (binnenhuis) architect, technisch installateur en is ook een landschapsarchitect betrokken. Op deze wijze is de kwaliteit gewaarborgd en weten we of we qua prijs goed zitten. De kennis vanuit Amphia vullen we dus aan met de kennis van buiten. Op deze wijze bieden we als zorginstelling tegenspel aan de commerciële partijen.” Het bouwteam wordt aangestuurd door het bouwbureau van Amphia met aan het hoofd een bouwdirecteur. Hamans: “Bewust hebben we gekozen voor intern beheer. Het is een langdurig traject; nieuwe parkeergarage, nieuwbouw, renovatie van de bestaande bouw en vervreemding van een locatie op de Langendijk. Consultants zijn wellicht te duur voor zo’n periode en bovendien hebben en houden wij zo de kennis in huis.” Joop Hamans tot slot over het financiële plaatje van de parkeergarage: “In het PvE staat dat de aannemer bouwt en dat hij een financier meebrengt. De grond geeft Amphia in erfpacht aan de financierder uit. Amphia huurt de garage bij deze financierder. Vervolgens exploiteert het facilitair bedrijf van Amphia de garage. De exploitatie die de garage opbrengt – parkeergelden – moeten gelijk zijn aan de huurpenningen die we betalen aan de financierder. Zo houden we de zorgkosten binnen de zorg en stoppen we ze niet in het vastgoed.”

ZORGINSTELLINGEN - 2

THEMA SCHOONMAAK EN HYGIËNE

VERNIEUWINGSPROGRAMMA VWS BEKIJKT KNELPUNTEN

'HACCP ONDERWERP VAN DISCUSSIE' Op welke wijze zijn de hygiëneregels in het huiselijke karakter van kleinschalige zorg nu wel of niet van toepassing? Het is een vraag die veel zorginstellingen met kleinschalige woongroepen bezighoudt. Reden voor het ministerie van VWS om HACCP onderdeel te maken van het programma ‘Waardigheid en Trots’. Tekst Martijn Louws

e praktijk betrekken bij vernieuwingen in de zorg: het is een belangrijk uitgangspunt van het VWS-programma Waardigheid en Trots. “We bieden de instellingen de ruimte om hun ambitie om best practice te worden waar te maken”, vertelt Manon Koster, projectsecretaris Waardigheid & Trots bij VWS. Zij was één van de gastsprekers tijdens het Nationaal Congres Veilig Voedsel dat eind januari werd gehouden. Op het gebied van HACCP zijn zeven instellingen geselecteerd, zo vertelde zij.

Gekoesterd wonen De eerste bijeenkomst van de HACCP-groep in het kader van Waardigheid en Trots was begin december. Daaruit bleek dat de instellingen met kleinschalige woongroepen vooral aanlopen tegen de vraag waar nu de grens ligt en op welke wijze de HACCP-regels in het huiselijke karakter van kleinschalige zorg wel of niet van toepassing zijn.

Manon Koster, projectsecretaris Waardigheid & Trots bij VWS

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

Ook tijdens het Nationaal Congres Veilig Voedsel kwam dit punt naar voren. Wim Nicolaas, directeur Vecht en IJssel: “In het project gekoesterd wonen, een kleinschalige woonvorm voor ouderen met dementie die niet meer zelfstandig kunnen wonen, is het creëren van waardevolle momenten het uitgangspunt van onze zorg. We bewegen mee in het ritme en de belevingswereld van de bewoners. We leggen hen niet ons tempo en onze realiteit op, maar zoeken de aansluiting en de verbinding. Vrijwilligers, familie en andere naasten betrekken we hier nadrukkelijk bij en zij zijn altijd welkom. Ook om te koken of om gezamenlijk een appeltaart te bakken.”

Risico’s Of Nicolaas zich wel realiseert welke risico’s dit met zich meebrengt, is de vraag uit de zaal. En of hij wel weet dat het bij wet verplicht is om de HACCP-regels nauw na te leven. “Tuurlijk, maar de risico’s schatten wij in als heel laag. En voor wat betreft de wet; soms moet je een beetje ondeugend zijn.” Nicolaas noemt het ook wel ‘de-institutionaliseren’ en normaliseren. “Natuurlijk werken de medewerkers volgens de richtlijnen, maar als vrijwilligers of familieleden inspringen, dan gaan we daarin minder ver.” HACCP-regels in kleinschalige woongroepen is een onderwerp van discussie, erkent ook Koster van het VWS. “Vandaar ook het aparte projectteam. De instellingen bekijken daarin samen met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), ActiZ, het ministerie van VWS en het programma Waardigheid en Trots wat knellende weten regelgeving is.” Later worden ook andere stakeholders erbij betrokken, zoals de grotere leveranciers die nu een groot deel van het proces borgen, het Voedingscentrum die de hygiënecode heeft ontwikkeld, de NVWA en de GGD. Gezamenlijk brengen zij de komende periode in kaart welke aanpassingen aan het voedselveiligheidssysteem voor kleinschalige woongroepen mogelijk en wenselijk zijn.

EEN ORKAAN OF EEN BRIESJE?

GAST COLUMN

Hoe krijg je een ziekenhuis in fusietijd duurzaam? Dat vraag ik me de laatste tijd regelmatig af. Het zijn roerige tijden bij het Spaarne Gasthuis. Het samenvoegen van twee organisaties gaat met de nodige hobbels, maar het biedt ook kansen, zoals het opnieuw bepalen van een missie en een bijbehorend logo. Ik was blij verrast met het nieuwe logo waarin duurzaamheid een duidelijke stem heeft gekregen. Tijdens de presentatie ervan werd gezegd: "De kleuren van het logo verwijzen naar de lucht, het gras en het groene karakter van onze regio. Maar ze benadrukken ook dat we veel belang hechten aan duurzaamheid in alles wat we doen." Uit vooral dat laatste gedeelte spreekt een enorme ambitie en voor mij als coördinator duurzaamheid/ MVO voelt dat als een grote verantwoordelijkheid. Want hoe geef je invulling aan zo'n indrukwekkende ambitie? Soms spreken beelden meer dan woorden en zo ging ik voor ons nieuwe personeelsbulletin op de foto met een windmolen. Met als onderliggende tekst dat ik hoopte dat er een krachtige, duurzame wind door ons gasthuis ging waaien, vol met nieuwe ideeën. Dat deze beeldspraak heel treffend bleek te zijn voor de situatie waar we ons nu in bevinden, merkte ik later pas. Medewerkers vragen mij een orkaan op gang te brengen, tegelijkertijd is het in deze roerige fusietijd soms al een uitdaging de boel draaiende te houden en is een duurzaam briesje misschien wel het hoogst haalbare. De organisatie zoekt richting en wil tegelijkertijd snel slagen maken. Ik moet vaak denken aan de zin: “Als je de richting van de wind niet kunt veranderen, verander dan de stand van je zeilen.” Als coördinator is het mijn taak mijn zeilen zo te positioneren dat ik alle winden benut. Bij het opstellen van een meerjarig MVO-beleid voel ik regelmatig tegenwind en laveer ik me een weg door de veelheid aan meningen. Bij een inspirerend project gaat alles voor de wind en hoef ik mijn zeilen alleen maar zover mogelijk uit te zetten. Zo ook bij het project Spaarne SPA. Een perfect voorbeeld van deze wind-beeldspraak. Door het aanbieden van aanvullende zorg geven we invulling aan onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dit jaar gaan onze patiënten dan echt ontspannende handmassages krijgen. Met behulp van een enorme groep vrijwilligers die allemaal het verschil voor hen willen maken.

'ALS JE DE RICHTING VAN DE WIND NIET KUNT VERANDEREN, VERANDER DAN DE STAND VAN JE ZEILEN'

Freekje Savenije is coördinator duurzaamheid / MVO bij het Spaarne Gasthuis

ZORGINSTELLINGEN - 2

THEMA

Handhygiëne in ziekenhuizen

VAN GEMAKZUCHTIG De handhygiëne in de Nederlandse ziekenhuizen verbetert. Beetje bij beetje. Maar dat gaat niet vanzelf. Kennistrainingen en 'slimme' dispensers bieden uitkomst, blijkt uit onderzoek van het Erasmus MC. Tekst Ronald Bruins

ederland is verwend geweest als het gaat om handhygiëne. Vicki Erasmus – post doctoraal onderzoeker aan het Erasmus Medisch Centrum – vertelt over een 'paradigmashift'. “Tot pakweg veertig jaar geleden was het wassen van de handen in de zorg nog erg belangrijk. Daarna bleek antibiotica een ideaal middel voor het bestrijden van talloze infecties. Dat hebben we iedereen voorgeschreven, waardoor het belang van basishygiëne verminderde. Dat was achteraf gezien niet zo handig, omdat daardoor ook de antibioticaresistentie toenam. De laatste tien jaar is de nadruk weer meer op het wassen van de handen gekomen.” Opvallend is daarbij ook het verschil met de buurlanden van Nederland, België en Duitsland. Daar is het handhygiënegedrag in ziekenhuizen een veel minder groot probleem. “Komt omdat wij ons hebben gespecialiseerd in search and destroy”, verklaart Erasmus. “We kunnen in Nederland infectieziekten snel opsporen, indammen en vernietigen. Ook dat heeft bijgedragen aan een vorm van gemakzucht.”

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

Menselijk falen Erasmus studeerde af als psycholoog. Ze behaalde haar doctoraat op basis van een onderzoek naar het handhygiënegedrag in Nederlandse ziekenhuizen. “Mondiaal was duidelijk dat de handhygiëne in de zorg te wensen over liet. Maar de precieze situatie in Nederland was onduidelijk.” Die bleek uiteindelijk weinig rooskleurig. Erasmus toonde aan dat het wassen van de handen in slechts twintig procent van de gevallen op het juiste moment én op de juiste manier plaatsvond. Dat onderzoek vormde het startpunt voor een nieuwe onderzoek, gesubsidieerd door de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Daarbij zocht Erasmus naar manieren om het handhygiënegedrag in ziekenhuizen te verbeteren. “Als psycholoog ben ik gespecialiseerd in menselijk falen. Er zijn twee soorten: fouten, zoals je vergissingen kunt maken. En overtredingen. Daarin is er sprake van duidelijke regels, maar worden die niet opgevolgd. Dat kan verschillende redenen hebben. Vaak is het een groepsproces.”

SCHOONMAAK EN HYGIËNE

NAAR ALERT

In die laatste categorie valt ook het handhygiënegedrag. Want natuurlijk kennen artsen en verpleegkundigen het belang van goede handhygiëne. “Het probleem is ook niet dat ze hun handen niet wassen - ze doen het vaak niet op het juiste moment of niet op de juiste manier.”

Transmissieroute Erasmus ging gedurende anderhalf jaar aan de slag met zestien Nederlandse ziekenhuizen. De aanpak bestond uit een tweetal interventies: kennistraining en het geven van feedback op het handhygiënegedrag. “Handhygiëne moet een gewoonte worden. De sociale component is daarin heel belangrijk, vandaar dat we hebben gekozen voor teamtrainingen. Feedback op het gedrag maakt dat er uiteindelijk zelfregulatie ontstaat. Wie af wil vallen, staat ook elke dag op de weegschaal. Zo wordt je heel bewust van je eigen gedrag.” De kennissessies bestonden onder meer uit enkele praktische handreikingen. “Wat zijn nu de belangrijkste momenten om de transmissieroute van een infectie te verbreken? Wat moet je doen, als je zojuist je neus hebt gesnoten? Wat zijn de juiste momenten om de handen te wassen en wat is de juiste techniek?” Daarnaast hadden de groepssessies betrekking op het creëren van een gezamenlijke norm. “Er wordt veel gedoogd, dat is een groot probleem”, vertelt de onderzoekster. “Iedereen weet dat het dragen van sieraden verboden is, maar toch... Door expliciet met elkaar afspraken te maken is het ook eenvoudiger elkaar te wijzen op eventueel onwenselijk gedrag.”

Volgens Erasmus stonden de zorgmedewerkers open voor de trainingen. “Zeker op het moment dat de leidinggevenden ook heel actief het belang benadrukten.” Tegelijkertijd geeft ze aan dat de druk op artsen en verpleegkundigen groot is. “Overal wordt bezuinigd in de zorg. De werkdruk is hoog. En wij vroegen weer iets extra's van ze... Natuurlijk vinden ze handhygiëne belangrijk, kennen ze de mogelijke, negatieve gevolgen. Maar ze worstelen vaak ook met honderd andere zaken die van belang zijn voor de gezondheid en hun aandacht vragen.”

Dispensers Voor de feedback zochten Erasmus en haar collega-onderzoekers naar een goede zeepdispenser om het gedrag van de zorgmedewerkers te meten. “Vooronderzoek had uitgewezen dat het helpt als de dispenser een moderne uitstraling heeft. Het apparaat moest ook touchless zijn, in verband met de hygiëne. En de dispensers moest dus 'intelligent' zijn. Uiteindelijk kwamen we in contact met SCA, dat juist zocht

+++

'ER WORDT VEEL GEDOOGD, DAT IS EEN GROOT PROBLEEM' ZORGINSTELLINGEN - 2

THEMA

'BINNEN EEN JAAR VERDIENEN DE DISPENSERS ZICH TERUG'

naar een partij om haar dispensers in de praktijk te testen.” De sensoren van de dispensers telden simpelweg het aantal keren dat medewerkers het apparaat gebruikten. Eventuele trends konden de onderzoekers vervolgens terugkoppelen aan een afdeling. “Kanttekening is wel dat je daarmee niet weet wanneer een dispenser gebruikt had móéten worden. Een kamer kan bijvoorbeeld leeg hebben gestaan, waarmee automatisch ook het gebruik van de dispenser daalt. Voor een medewerker die de hele dag administratieve handelingen verricht, is het vanzelfsprekend niet zo erg dat hij minder zijn handen wast. Anders is dat voor een medewerker die een hele dag aan het bed van een patiënt staat.”

Nationaal platform Ondanks deze kanttekeningen zijn de resultaten van het onderzoek bemoedigend. Dankzij de interventies steeg het aantal zorgmedewerkers dat de handen wast op de juiste momenten én op de juiste wijze naar veertig procent. “Een verdubbeling”, zegt Erasmus. “Enerzijds hoop je misschien op meer. Anderzijds zie je dat de maatregelen een gestaag effect hebben in de

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

tijd. Dat vind ik belangrijker dan een hoog compliance cijfer bij de start, dat vervolgens wegzakt. Verschillende ziekenhuizen hebben een vervolg gegeven aan onze interventies. Die blijven verder stijgen met hun handhygiëne, de metingen gaan richting de vijftig procent.” Belangrijke ontdekking is ook de kosteneffectiviteit van de interventies. Binnen een jaar verdienen de dispensers en trainingen zichzelf terug, vertelt Erasmus. “Simpelweg omdat er minder infecties ontstaan.” Vraag is nu wat het vervolg is. Het onderzoek is vanzelfsprekend aangeboden aan alle Nederlandse ziekenhuizen. De vervolgstappen zijn aan hun. Erasmus benadrukt dat zij zich met het Erasmus MC louter op onderzoek richt. “Wij zijn een onderzoeksafdeling en kunnen dus geen beleid uitoefenen. Wel willen we met een aantal onderzoekers een national handhygiëne platform oprichten. België en Duitsland beschikken al over een dergelijk platform, Nederland dus nog niet. Daarmee willen we kennis omtrent handhygiëne bundelen en gestructureerd aanbieden aan de verschillende ziekenhuizen, zodat ze er vervolgens zélf eenvoudig mee aan de slag kunnen.”

Schoonmaakdienstverleners CSU en Asito omarmen TASKI Intellibots

Robotica versterkt dienstverlening Diversey Care, onderdeel van Sealed Air, is groot in innovatie. Dat bewijst het ook nu weer met de introductie van TASKI Intellibots. De stofzuigerrobot AeroBot en de schrobzuigrobot SwingoBot 1650 onder deze merknaam, worden met open armen ontvangen door schooonmaakdienstverleners. “TASKI Intellibots kunnen vrijwel autonoom opereren.

vervolgens zelf zorgt voor het se-

De schoonmaakrobots zijn namelijk voorzien van diverse senso-

cuurdere werk, de hospitality en

ren”, vertelt Joël de Rooij, sector lead schoonmaakbedrijven bij

de puntjes op de i.”

Sealed Air. In de functie area cleaning brengt de operator volgens hem de AeroBot of de SwingoBot 1650 naar de startplek en ver-

HOOGGESPANNEN

volgens gaat de machine zelf aan de slag. “Obstakels, zoals een

VERWACHTINGEN

bureau, een trap of een medewerker detecteert de robot automa-

Zowel Asito als CSU spreken over

tisch om er vervolgens omheen te manoeuvreren.”

een experiment om ervaring op te

De schoonmaakrobots kunnen ook zo worden geprogrammeerd

doen. “We moeten als organisatie

(mappingfunctie) dat ze zelfstandig meerdere ruimtes na elkaar

zien en vooral ervaren waar deze

schoonmaken. De Rooij: “Het is echt een nieuwe en duurzame

robots voor ons en voor onze klan-

manier van werken voor de schoonmakers. Door het opnieuw in-

ten van toegevoegde waarde kunnen zijn”, aldus De Jong.

richten van de arbeid en de dienstverlening hebben zij tijd voor

Toch zijn de verwachting hooggespannen.

andere klantgerichte activiteiten.”

“De schoonmaakrobot geeft onze mensen tijd voor het echte werk; het werk dat vakkennis en aandacht vereist en het verschil

MENSELIJKE TOUCH

maakt in de beleving van opdrachtgevers. Bovendien zorgen de

Het is precies de reden waarom Asito de schrobzuigrobot

waterzuiveringfilters voor een duurzame component, die ons en

SwingoBot 1650 test. “Waar de robot eenvoudige en eentonige

vele van onze klanten zal aanspreken”, zegt De Jong.

taken doet, heeft de schoonmaakkracht meer tijd voor taken

Zij doelt hiermee op het unieke EcoSave-filtersysteem van de

waar de menselijke touch onontbeerlijk is, zoals ingewikkeldere schoonmaakwerkzaamheden en hospitalitytaken. Op deze manier verbeteren we de dienstverlening naar de klant en maken we het werk van de schoonmaakkracht leuker en interessanter”, zegt

‘DE SCHOONMAAKROBOT GEEFT ONZE MENSEN TIJD VOOR HET ECHTE WERK’

Sander Haas van Asito. Bij CSU leeft dezelfde gedachte. “CSU is voortdurend gefocust op innovaties om het werk voor de mede-

schrobzuigrobot SwingoBot 1650. De Rooij: “Dit bespaart 85

werkers makkelijker te maken en de dienstverlening richting op-

procent water. Hoe werkt het? De machine is voorzien van een

drachtgever te optimaliseren”,

vierstappenfilter die het water zuivert, waardoor het kan worden

vertelt Elke de Jong, manager

hergebruikt.” CSU zet vanaf levering (verwacht eind maart/begin

Business Development. Zij zegt

april) de schrobzuigrobot in bij vooral de locaties met een groter

dat robotica hoog op de agenda

vloeroppervlak. “Bij Asito krijgen verschillende klanten de gele-

staat van CSU. “We zien in de toe-

genheid de robot op hun pand te testen om zo zelf te zien wat

komst onze schoonmaker ook wel

deze kan”, vertelt Haas. Een goede stap volgens De Rooij van

als aansturende kracht van een

Sealed Air. “De TASKI Intellibots zijn goed voor het imago van de

groep gerobotiseerde machines.

schoonmaakdienstverleners, onderschat dat niet. Het straalt

Dit is ook afhankelijk van de ge-

vooruitstrevendheid uit, naast natuurlijk het feit dat de robotica

schiktheid van deze machines op

de dienstverlening versterkt.”

de werklocatie. Een ‘operator’ die een ploeg robots aanstuurt en

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Diversey Care.

THEMA

Zorgorganisatie tevreden over uitbesteding schoonmaakonderhoud

‘DE EURO’S ZIJN NIET HET BELANGRIJKSTE’ Minimaal hetzelfde doen met minder mensen. Het cluster Services, zeg maar de eigen huishoudelijke dienst, van Daelzicht stond in 2011 voor een uitdaging. Een uitdaging die het met succes aanging, samen met Gom ZorgSupport. Tekst en beeld Martijn Louws

aelzicht, een instelling die zorg, ondersteuning en begeleiding biedt aan kinderen, jongeren en volwassenen met een verstandelijke beperking, en Gom Zorgsupport zijn sinds 2005 partners. “Wij voerden in het begin een deel uit van het schoonmaakonderhoud bij de ruim 80 locaties van Daelzicht, het andere deel werd verzorgd door medewerkers van de eigen organisatie op de zorgafdelingen, onder leiding van de teamleiders uit de zorg”, vertelt Herman Busch, directeur Gom ZorgSupport. Duidelijk voor Daelzicht was dat deze versplintering van de planning en aansturing van de schoonmaakwerkzaamheden niet efficiënt was. “De Raad van Bestuur van Daelzicht gaf aan dat er meer focus moest komen op de kernactiviteit, namelijk het verlenen van zorg”, zegt John Hoofs, Manager Services van Daelzicht. Feitelijk betekende dit dat er anders moest worden gewerkt en dat bezuinigingen in de ondersteunende diensten van Daelzicht niet uit konden blijven.

Contract Het schoonmaakcontract van Daelzicht behelsde in 2011 2,1 miljoen euro per jaar. De eerste stap was de verantwoordelijkheid van de planning en de aansturing onderbrengen bij één afdeling. Ook moesten de zorgmedewerkers met een schoonmaaktaak onderdeel gaan uitmaken van het cluster Services van Daelzicht. “Daarna hebben we geïnventariseerd wat de taken precies waren van de medewerkers. En wat bleek? In het algemeen deed iedereen verschillende taken op een niet uniforme wijze; een wasje hier, een extra poetsbeurt daar, ko-

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

ken en de boterham werd ook gesmeerd”, vertelt Hoofs. Per medewerker is de persoonlijke werksituatie in kaart gebracht en gekeken wat de persoonlijke wensen en voorkeuren waren. “Daarna startte het opleidingstraject. De medewerkers moesten als het ware Gom-proof worden gemaakt”, vertelt Busch.

Revitaliseringsprogramma Dit revitaliseringsprogramma, zoals Daelzicht het noemt, had als uiteindelijk doel te komen tot meer efficiency. Een vervolgstap was het maken van een businesscase om te onderzoeken of uitbesteding van de schoonmaak kon leiden tot besparingen. “Door hen op te leiden volgens de werkwijze van Gom ZorgSupport konden medewerkers wennen aan de werkmethodiek en de normen van Gom ZorgSupport. In het geval dat Daelzicht definitief zou kiezen voor uitbesteding van de schoonmaak, waren de medewerkers in ieder geval voldoende opgeleid”, verklaart Busch. Het revitaliseringsprogramma wordt door Hoofs gezien als één van de succesfactoren van de uitbesteding van het schoonmaakonderhoud binnen Daelzicht. “Het betekende nogal wat voor onze huishoudelijk medewerkers. Daar moesten ze vanzelfsprekend erg aan wennen en juist daarom hebben we veel aandacht besteed aan de menselijke kant van de veranderingen met als resultaat tevredener medewerkers.” Het rayonmanagement van Gom ZorgSupport begeleidde de medewerkers van Daelzicht in de praktijk met de themakaart, het gebruik van uniforme materialen en middelen, het doelmatig vloeronderhoud, het gebruik van het logboek, het veilig en gezond werken en met andere protocollen. “De themakaarten vertellen medewerkers bijvoorbeeld precies wat ze moeten doen; de buitenkant van de kast hoeft maar één keer in de twee weken te worden gedaan, terwijl ze dat voorheen misschien wel twee keer per week deden. Dit voorkomt overbodig werk en geeft ruimte voor zaken die er echt toe doen.”

SCHOONMAAK EN HYGIËNE

Na zeven maanden hadden bijna alle medewerkers zo’n certificaat. Het was meteen het moment waarop Daelzicht en Gom ZorgSupport om de tafel gingen zitten en de feitelijke uitbesteding van de schoonmaak aan Gom ZorgSupport hebben besproken. “In totaal ging het om negentig medewerkers, van iedereen individueel is gezamenlijk bepaald wie in aanmerking kwam voor overgang naar Gom Zorgsupport op basis van de Wet Overgang van Onderneming”, vertelt Busch. In totaal zijn dat er zo’n 45 geworden. Voor de overige boventallige medewerksters heeft Daelzicht een andere oplossing gezocht. Een aantal mensen ging met (vervroegd) pensioen, een aantal medewerkers vond een andere functie buiten Daelzicht en voor een groep medewerksters is het sociaal plan in werking gesteld. De medewerkers die overgingen behielden hun arbeidsvoorwaarden. Voor hen is door middel van suppletie het verschil tussen de cao Gehandicaptenzorg en de cao Schoonmaak gecompenseerd. “Het is in zo’n traject belangrijk om op meerdere vlakken samen te werken en de mensen van human resources van beide organisaties te betrekken. Onze mensen hebben bijvoorbeeld geen specifieke inzichten in de schoonmaak cao’s, terwijl de HR-afdeling van Gom dat wel heeft”, aldus Hoofs.

Zeventig medewerkers

John Hoofs, Manager Services bij Daelzicht (links) en directeur Herman Busch van Gom ZorgSupport.

Houvast De nieuwe aanpak en werkwijze was wennen voor medewerkers, bekent Hoofs. “Maar niet alleen medewerkers, ook cliënten en hun familie ervoeren de andere invulling. En ook zij hadden meteen veel houvast aan de themakaarten. Ze konden namelijk precies zien wanneer wat werd schoongemaakt.” Duidelijke communicatie; het is één van de belangrijke vereisten in zo’n traject. Ook tussen Daelzicht en Gom ZorgSupport, weet Busch. “Zo verzorgden we samen nog de planning; Daelzicht de basis en Gom vulde dit aan. Dat moesten we goed op elkaar afstemmen, keer op keer.” Behalve de ondersteuning in de praktijk werd de medewerkers via de Daelzicht Academy ook de theorie van het schoonmaakonderhoud bijgebracht. Hier werden mensen ook beoordeeld op hun motivatie. “Iedereen die het hele traject doorliep en goed meededen, werden beloond met het Revitaliserings Certificaat. Trots dat ze waren, echt heel leuk om te zien”, vertelt Hoofs.

In totaal zijn er nu zeventig medewerkers betrokken bij de schoonmaak voor Daelzicht. “Wat de totale uitbesteding ons heeft gebracht? De besparing van een half miljoen is in ieder geval gerealiseerd. Maar de euro’s zijn niet het belangrijkste. In de oude situatie was de planning van de schoonmaak en de aansturing in verschillende handen. Het ging hierdoor minder over de kwaliteit van de schoonmaak, nu wel. We sturen op duidelijke SLA’s, die we steeds weer aanscherpen”, vertelt Hoofs. Gom ZorgSupport hanteert strakke schema’s, maar laat ruimte voor hostmanship. “Ook omdat dit voor Daelzicht heel belangrijk is; de cliënt staat centraal. In alles. Dus niet alleen de standaard werkzaamheden, maar ook ruimte voor extra’s zoals een praatje”, weet Busch. “Wat de cliënt nodig heeft, krijgt die. We leven bijvoorbeeld niet naar de letter van de Wet Langdurige Zorg. We schalen op waar nodig en schalen af waar het kan”, vult Hoofs aan. In de toekomst verwacht hij verdere focus op kwaliteit en een proactieve houding van Gom ZorgSupport, onder meer op het gebied van innovatie. “De schoonmaak verandert, wij willen daarin mee en vooroplopen.”

ZORGINSTELLINGEN - 2

BEDRIJF IN BEELD

Pilot ISS Facility Services levert aanzienlijke kostenbesparingen op

Nanocoating in ziekenhuis Nij Smellinghe Hoe zorg je er als ziekenhuis voor dat je nieuwe klantvriendelijke en kostenefficiënte toepassingen voor het schoonmaken kunt vinden en implementeren? Ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten stelt de hoogste eisen op het gebied van hygiëne en ging daarom niet over één nacht ijs toen ze de mogelijkheden van nanocoating onderzochten.

Samen met ISS Facility Services en Nanocoat Nederland deed het ziekenhuis een succesvolle pilot met de toepassing van hoogwaardige coatings voor de bescherming en behandeling van tegelwanden, vloeren, voegen, spiegels, kranen, wasbakken en armaturen. Tijdens de pilot zijn 22 badkamers voorzien van een nanocoating van het merk Chemona op de klinische maag, darm, lever-afdeling van het ziekenhuis. Het project heeft in totaal nu 3,5 jaar geduurd. In die periode zijn veel activiteiten ontplooid om uitgebreide data te kunnen verzamelen. Het project is bijzonder en uniek omdat het een gezamenlijk project is van ISS, ziekenhuis Nij Smellinghe en de leverancier (Nanocoat Nederland). Er zijn diverse testen uitgevoerd, samen met de afdeling Quality Health Safety & Environment van ISS. Daarnaast was de training voor de uitvoerende medewerkers een gezamenlijk traject.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Ziekenhuis Nij Smellinghe is altijd op zoek naar innovatie. Als er voor het ziekenhuis ontwikkelingen zijn die op meerdere vlakken voor verbetering kunnen zorgen, dan pakt directeur Bedrijf & Gebouwen Folkert Brouwers die graag samen met haar partners op. In 2012 is een project gestart met het coaten van de buitenschil van het ziekenhuis. De goede bevindingen die daar uit voortkwamen, waren reden om die ook intern toe te passen in de badkamers. Voor het ziekenhuis was daar duidelijk ruimte voor verbetering.

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

BEDRIJF IN BEELD

'Niet iedereen zelf het wiel laten uitvinden, maar samen met je partners innoveren'

“Dit is een voorbeeld van maatschappelijk verantwoord ondernemen waar Nij Smellinghe nu en in de toekomst op in wil zetten. Niet iedereen zelf het wiel laten uitvinden, maar samen met je partners innoveren om gezamenlijk een maximaal resultaat te halen”, aldus Folkert Brouwers.

Topkwaliteit zonder verstoring Er zijn vele voordelen aan het werken met nanocoating. Kostenreductie doordat er geen periodieke reinigers meer nodig zijn, tijdbesparing, aandacht voor het milieu door het minimaliseren van chemie en kwaliteitsbehoud van de ondergrond. Wanneer een ondergrond is voorzien van de nanocoating, vergemakkelijkt dit de schoonmaak sterk. Dat betekent een belangrijk ergonomisch voordeel, omdat een schoonmaker minder kracht hoeft te gebruiken en snel kan werken. Daarnaast is minimaal machinaal onderhoud nodig – waardoor er veel minder geluidsoverlast is – en ook het periodieke onderhoud vervalt grotendeels. Daarmee komen de grootste voordelen naar voren, die belangrijker zijn dan de betere efficiency. Een constante en zeer hoge reinheidsgraad, zonder onderbrekingen of verstoringen van de primaire processen.

Gevels “Op basis van deze positieve resultaten gaat ISS ook verder met toepassingen in andere ziekenhuizen. Verder hebben we nog meer initiatieven in gebouwen van overige organisaties”, geeft business unit manager Gert-Jan Cornelissen van ISS Cure & Care aan. Er wordt al gewerkt met het aanbrengen van nanocoating gevels. Vanuit Chemona/Nanocoat Nederland wordt er gemeld dat er meerdere aanvragen zijn omtrent de coatings die uiteindelijk verwerkt worden in onder andere ziekenhuizen en zorginstellingen. Dat lijkt ook zeer terecht, want samen met de andere initiatiefnemers Chemona/Nanocoat Nederland en ISS Cure & Care is ziekenhuis Nij Smellinghe zeer tevreden over de resultaten van deze toegepaste innovatie. Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met ISS Facility Services.

ZORGINSTELLINGEN - 2

ACHTERGROND

DUURZAAM OP GROTE SCHAAL Hoe kun je een zorgorganisatie van 1100 medewerkers in 50 verschillende panden verduurzamen? Door medewerkers op locaties verantwoordelijk te maken voor de uitvoering. Tekst Harmen Weijer

De uitrol van energiebesparende maatregelen is gestart bij de Roggeveen, een groot laagdrempelig opvangcentrum voor vrouwen, kinderen en gezinnen in nood.

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

DUURZAAMHEID

VO-Querido is een grote zorgorganisatie die opvang, woonbegeleiding en dagbestedingsactiviteiten biedt aan zo’n 3.300 mensen op 50 verschillende locaties in heel Amsterdam. Daarnaast heeft de organisatie 500 woningen in gebruik, waar cliënten de volgende stap zetten om terug te komen in de maatschappij. Juist dat grote aantal panden en woningen maakt het niet eenvoudig om structureel aan de slag te gaan met energiebesparing en verduurzaming in de gehele organisatie. Terwijl juist hier grote mogelijkheden liggen om te besparen op exploitatiekosten.

Verbeteringen noodzakelijk Bij HVO-Querido werd men vijf jaar geleden op het spoor van verduurzaming gezet door Milieudienst Amsterdam, vertelt projectmanager duurzaamheid Paul Toes, die tevens acht jaar lang facility manager van HVO-Querido is geweest. “De Milieudienst had al onze gebouwen bezocht en gaf aan dat daar op energetisch gebied de nodige verbeteringen gedaan konden worden. Voor drie grote panden zijn we gestart met het aanbrengen van energiebesparende maatregelen, zoals led-verlichting en klokthermostaatkranen. In 2014 hebben we in 14 andere gebouwen maatregelen getroffen.” Ook zette HVO-Querido op het gebied van waterbesparing flinke stappen door op alle locaties waterbesparende douchekoppen te installeren. Dat lijken kleine stappen, maar met flinke gevolgen. “Alleen al met deze maatregel is het waterverbruik gedaald van 12 liter per minuut naar 8,5 liter per minuut.” Daarnaast is HVO-Querido aan de slag gegaan met duurzame mobiliteit. Toes: “Allereerst doen we dat door van onze medewerkers te vragen zo veel mogelijk met de fiets of het openbaar vervoer naar een van onze 50 locaties te gaan. Voor bijvoorbeeld huismeesters die vervoer nodig hebben tussen de verschillende locaties hebben we elektrische voertuigen aangeschaft.” Verder worden bij HVOQuerido biologisch afbreekbare schoonmaakmiddelen gebruikt.

Verduurzaming op locatie Afvalscheiding en voedselverspilling staat inmiddels ook hoog op de agenda van HVO-Querido. “Dat vraagt op locatie veel aandacht van onze medewerkers. Om dat in goede banen te leiden hebben we voor de 20 grote locaties speciale medewerkers aangewezen, die er op letten dat deze acties ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.” Deze zogeheten ‘aan-

'VOOR DE HUISMEESTERS HEBBEN WE ELEKTRISCHE AUTO'S AANGESCHAFT' dachtsfunctionarissen duurzaamheid’ vormen uiteindelijk de sleutel tot het succes van verduurzaming bij HVO-Querido. Toes: “Bij ons werken relatief jonge mensen uit Amsterdam, waar duurzaamheid hoog in het vaandel staat. Zij moeten ook wel iets hebben met duurzaamheid, want het komt boven op hun normale werk. Deze contactpersonen komen ieder kwartaal samen om tips en trucs uit te wisselen. Ze worden daarin begeleid door Stefan Valk van adviesbureau RoyalHaskoning/DHV. Niet alleen komen ze regelmatig samen, maar als het nodig is kunnen ze hem dagelijks bereiken voor vragen en tips.” Deze activiteiten leverden de zorgorganisatie in 2014 het predikaat brons van de Milieuthermometer Zorg op. De Milieuthermometer is een certificeerbaar milieumanagementsysteem, ontwikkeld door het SMK samen met het Milieuplatform Zorgsector, de branchevereniging van intramurale zorginstellingen voor een duurzame bedrijfsvoering.

Monitoring Voor HVO-Querido was dat predikaat geen reden om achterover te leunen, want de zorgorganisatie wil graag zilver halen. Toes: “We

+++

GREEN DEAL IN DE ZORG

Eind vorig jaar hebben 54 partijen - waaronder minister Edith Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport - hun handtekening gezet onder de Green Deal Nederland op weg naar Duurzame Zorg. Milieu Platform Zorgsector is de initiator van deze Green Deal, waaraan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland bij de totstandkoming ervan ondersteuning heeft verleend. De ambitie van de ondertekenaars van de Green Deal is dat eind 2018 80% van de ziekenhuizen en 50% van de andere zorgaanbieders een begin hebben gemaakt met systematische verduurzaming van hun bedrijfsvoering. Daarnaast spreken zij af om de bereikte resultaten inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld door toe te werken naar een betrouwbaar integraal duurzaamheidkeurmerk. De ondertekenaars gaan onderling kennis en ervaring delen en een duurzame bedrijfsvoering hoger op de agenda zetten. www.greendeals.nl/ green-deal-nederland-op-weg-naar-duurzame-zorg.

ZORGINSTELLINGEN - 2

ACHTERGROND

Projectmanager duurzaamheid Paul Toes. hebben extra maatregelen van circa 400.000 euro genomen om energiekosten te verlagen. Daarbij is monitoring van energieverbruik heel belangrijk. Daarom zijn we ook de afgelopen jaren druk bezig geweest met het laten plaatsen van slimme meters door netbeheerder Liander op al onze locaties. Hoewel in de komende jaren heel Nederland fasegewijs slimme meters krijgt, hebben wij geïnvesteerd om ze eerder te krijgen. Daardoor hebben we goed inzicht in het energieverbruik van al onze locaties, zodat we actie kunnen ondernemen als er ergens teveel gas of stroom wordt verbruikt.” Nog zo’n ingrijpend onderdeel is het inkoopbeleid, vertelt Toes. “Dat betekent dat onze inkoop moet voldoen aan de zogeheten PIANOO-richtlijnen voor duurzaam inkopen. Concreet houdt dat in dat we voor circa 20 productgroepen duurzame eisen stellen aan onze leveranciers, denk aan energieleveranciers, catering, afvalinzamelaar, auto- en schoonmaakbedrijven. Dat wordt ook gemonitord en dit jaar voor het eerst in een milieuparagraaf in ons jaarverslag vermeld.” Andere benodigde maatregelen voor zilver zijn minstens 10 procent duurzame energie-inkoop en hergebruik van meubilair. “En niet te vergeten: ieder jaar worden de eisen om brons of zilver te be-

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

houden aangescherpt”, geeft Toes de opgave weer voor deelnemende zorginstellingen.

Kostenverlaging Om deze duurzame stappen kracht bij te zetten heeft HVO-Querido – samen met 54 andere partijen – vorig jaar de Green Deal ‘Nederland op weg naar Duurzame Zorg’ ondertekend (zie ook kader). “Dat doet onze directie niet voor niets. Wij zijn voor een groot deel afhankelijk van subsidies van de gemeente Amsterdam. We moeten rekening houden met een mogelijke korting op de subsidie. Dus is het verstandig te kijken naar de verlaging van bijvoorbeeld energiekosten.” En met een jaarrekening van 1 miljoen euro aan energiekosten is daar nog flink te besparen, weet Toes. “Allereerst zijn we druk in gesprek met de acht woningcorporaties en vastgoedorganisatie, waarvan wij onze 500 woningen huren, om deze woningen energe-tisch te verbeteren. Het gaat om in ieder geval de woningen met een energielabel E en F. Dat zullen we zoveel mogelijk gezamenlijk oppakken omdat wij ook beseffen dat woningcorpora-ties uit zwaar weer komen.” Bovendien heeft HVO scans laten uitvoeren voor het optimaliseren van de stookinstallatie, zodat ook daar energie- en kostenbesparingen te behalen zijn.

ADVERTORIAL

Geuroverlast en beperkte ventilatie steeds vaker probleem bij personeel en patiënt In de zorg komen geuroverlast en ventilatieproblemen steeds vaker voor. De nare luchtjes worden veroorzaakt door onder andere medische behandelingen, lijflucht van de patiënt en incontinentiemateriaal. Ventilatie is vaak een probleem met het oog op privacy (het raam moet dicht blijven) maar ook door energiebesparende maatregelen als raamloze ruimtes en minder ventilatiecapaciteit in de luchtbehandeling. Euromate wordt door de zorg steeds vaker gevraagd om deze problemen op te lossen. Geen last meer van incontinentieluchtjes in de verpleeghuisunits Het woon- en zorgcomplex Weidevogelhof van Pieter van Foreest bestaat ook uit kleine verpleeghuisunits. Hier waren klachten ten aanzien van stank, omdat een aantal cliënten last heeft van incontinentie. In de bewonerskamers, waar ventilatie niet altijd mogelijk is voor de gezondheid (denk aan tocht) ontstaat er, onder andere hierdoor, een vervelende en muffe lucht. Johan van Galen, falicitair adviseur: “Op deze locatie zijn we gestart met een proef met de Grace CarbonMax luchtreiniger. Dat beviel zo goed dat we gelijk over zijn gegaan tot aanschaf van deze luchtreinigers. Ze zijn eenvoudig te verplaatsen en dat maakt het voor ons mogelijk om flexibel problemen op te lossen, daar waar hinder is van vervelende luchtjes.”

Passende oplossingen tegen stof, rook en stank Euromate loste niet alleen de klachten ten aanzien van incontinentieluchtjes op. Er werden ook verschillende rookkamers voorzien van luchtreiniger. Tevens is een einde gekomen aan de klachten over stank van afval en linnengoed in een van de containerruimtes. Euromate denkt ook graag met u mee over een passende oplossing als het gaat om vervuilde binnenlucht.

Maak kans op 1 van de 20 gratis proefplaatsingen Euromate heeft in de zorg veel klanten die stank en ventilatieproblemen hebben opgelost met het CarbonMax filter. Een kort overzicht: t Het Kennemer Gasthuis (Haarlem) t HWW Zorg (Den Haag) t Florence Gulden Huis (Den Haag)

Wilt u ook ventilatieproblemen en geuroverlast binnen uw afdeling/organisatie oplossen? Neem dan contact op om kans te maken op 1 van de 20 gratis proefplaatsingen, via de volgende webpagina: http://www.euromate.com/nl_NL/Zorg.html

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Euromate. ZORGINSTELLINGEN - 2

BEVEILIGING

RICHTLIJNEN VOOR SECURITY MANAGEMENT Het Europese Standaardisatie instituut heeft gewerkt aan een Europese standaard voor security management. De standaard, die eind 2015 is gepubliceerd, geeft richtlijnen voor het opzetten van een security managementsysteem, specifiek voor zorginstellingen. Inmiddels is deze standaard formeel goedgekeurd door de negen landen die deelnamen aan het traject; Duitsland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Spanje, Tsjechië, Zweden, Zwitserland en Nederland. De titel van de standaard is 'CEN/TS 16850 – Security management system for healthcare facilities'.

Doel en inhoud Het doel van de standaard is om verdere professionalisering van de beveiliging binnen zorginstellingen te faciliteren. De standaard biedt een raamwerk voor het beschermen van mensen, kritische processen, eigendommen en informatie tegen moedwillige dreigingen, door mensen veroorzaakte dreigingen, de zogenaamde 'intentional human threats'.

De standaard houdt met name rekening met de open cultuur van zorginstellingen en de specifieke dreigingen die daardoor kunnen optreden. Voorbeelden van deze dreigingen zijn bijvoorbeeld agressie tegen zorgverleners, diefstal van eigendommen van patiënten of ontvoering van patiënten. De standaard is zo opgezet dat altijd wordt gestart met een risicoanalyse en een inventarisatie van de kwetsbaarheden. Vervolgens biedt de standaard concrete handreikingen en voorbeelden van maatregelen die zorginstellingen kunnen treffen. Zij biedt handvatten om te komen tot een adequaat (basis)niveau voor de beveiliging binnen de zorginstelling. De standaard is ontwikkeld als een 'technical specification', dat wil zeggen dat landen de standaard niet verplicht hoeven over te nemen. Instellingen kunnen de norm gebruiken als hulpmiddel voor hun beveiligingsopzet en –organisatie.

Toepasbaarheid De standaard is geschikt voor alle zorginstellingen (Cure, Care, Revalidatie, GGZ) die hun beveiliging willen verbeteren en daarbij ook de brug willen slaan tussen fysieke beveiliging, informatiebeveiliging en andere veiligheidssystemen. Ze is bedoeld voor functionarissen die binnen een zorginstelling verantwoordelijk zijn voor security management en/of informatiebeveiliging. Denk hierbij aan de facilitair manager, de security manager/ teamleider beveiliging, front desk managers, veiligheidskundigen (MVK/HVK), de Security Officer (informatiebeveiliging) en/of het Hoofd BHV of de Coördinator BHV. Door de generieke opbouw en concrete voorbeelden is deze standaard makkelijk te lezen en snel te implementeren.

DOWNLOADEN?

De nieuwe standaard is opgesteld door een werkgroep waarin experts vertegenwoordigd waren van ASIS, BSI, NEN, IAHSS en diverse andere expertorganisaties op gebied van security management. Zorginstellingen kunnen het document downloaden van de webshop van NEN via https://www.nen.nl/NEN-Shop.htm.

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

WIJZE LES

'Het moet praktisch toepasbaar zijn'

Tekst Aline de Bruin

'WE HADDEN ER EERDER EEN THEMA VAN MOETEN MAKEN'

Iedereen zou dingen in het verleden anders doen met de wijsheid van nu. Wat zou Sietske van Loenen, afdelingshoofd Hospitality bij het Máxima Medisch Centrum, nu anders doen? “Als afdelingshoofd Hospitality stuur ik verschillende afdelingen aan: de beveiliging, de receptie, de registratie, telefonie, het servicebureau en de vrijwilligersorganisatie. Daarnaast ben ik verantwoordelijk voor het gastvrijheidsbeleid. Op dit moment zijn we druk bezig met het implementeren van een andere manier om patiënttevredenheid te meten. We willen de standaard onderzoeken deels schrappen en in plaats daarvan veel meer op het moment zelf feedback vragen. Daarnaast moet het gastvrijheidsbeleid (nog) verder geïntegreerd worden in de organisatie. Het moet meer onderdeel worden van organisatiebrede processen zoals integratie in het opleidingsaanbod en het personeelsbeleid. Ik heb het gastvrijheidsbeleid nu vier jaar in mijn pakket. Eerst hebben we geprobeerd om dat grotendeels vorm te geven vanuit het facilitair bedrijf, maar dat werkte niet. Dat was echt een leermoment voor mij. Initiatieven werden niet breed gedragen en buiten het facilitair bedrijf werden veel kleine projecten

opgezet waar wij dan niet van op de hoogte waren. Daardoor kwam het niet van de grond, het bleven losstaande initiatieven. Nu pakken we dat heel anders aan: er is een thema van gemaakt in het ziekenhuis. Dat hadden we veel eerder moeten doen. Nu kunnen we ook doorpakken: het staat in de visie, er is een stuurgroep opgericht met vertegenwoordigers uit de hele organisatie en we bekijken per jaar welke thema’s we aan de orde gaan stellen. Ik heb geleerd dat een project pas gaat slagen op het moment dat alle betrokkenen ermee bezig zijn en het echt gedragen wordt. Ook moet het vooral praktisch toepasbaar zijn. Vorig jaar zijn we begonnen met dit nieuwe beleid en je ziet nu al een wezenlijk verschil ten opzichte van vijf jaar geleden. Als ik nu tegen een verpleegkundige iets over het gastvrijheidsbeleid zeg, kijkt ze me nog steeds vragend aan, maar als ik een voorbeeld noem waar we mee bezig zijn, dan weet ze meteen wat ik bedoel. Zo zie je maar weer: het moet niet bij theorie blijven, maar in de praktijk uitgewerkt worden.”

ZORGINSTELLINGEN - 2

BOUW

EEN BOUWTRAJECT IN 5 STAPPEN

De tijdlijn voor de nieuwbouw van het Medisch Spectrum Twente locatie Enschede begon in januari 2007 met het opstellen van een vastgoedvisie. Nu, ruim 9 jaar later, staat er een prachtig nieuw ziekenhuis. Alp Buitelaar en Marien Breedijk van het projectbureau Nieuwbouw blikken terug op het bouwtraject aan de hand van een stappenplan met tips. Tekst Aline de Bruin

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

Stap 1: Een goede voorbereiding is het halve werk “Een doorlooptijd van negen jaar voor de ontwikkeling en bouw van een ziekenhuis lijkt lang, maar je hebt die tijd echt nodig”, zegt Marien Breedijk. “Een ziekenhuis is geen kantoorgebouw, maar een hoogspecialistisch gebouw met een ongelooflijke diversiteit aan technieken. Dat vergt een intensieve voorbereiding.” Volgens Alp Buitelaar is een zorgvuldige voorbereiding ook belangrijk om je bouwproces binnen de tijd en binnen het budget af te ronden. “De grootste vijand van een goed bouwproces zijn wijzigingen tijdens de bouw ten gevolge van een opdrachtgever die ineens

MEDISCH SPECTRUM TWENTE

zegt: doe het toch maar anders. Als opdrachtgever moet je dus prioriteiten stellen: je wilt graag zo goed mogelijk aansluiten bij de laatste medische ontwikkelingen, maar je kunt niet het hele bouwproces door allerlei dingen gaan aanpassen. Wij hebben bijvoorbeeld nog net op tijd besloten om 2 van de operatiekamers uit te voeren als hybride OK’s. Dat is een ontwikkeling die je nodig hebt om toekomstbestendig te zijn. Aan de ene kant probeer je zo goed mogelijk aan te sluiten bij de medische ontwikkelingen, maar aan de andere kant moet je als projectbureau ook de eerder opgestelde eisen en uitgangspunten voor het gebouw bewaken.”

Stap 2: Stel uitgangspunten op voor het nieuwe gebouw Het oude MST bestond uit twee gebouwen die met elkaar verbonden waren via een loopbrug. In het nieuwe ziekenhuis is alle zorg in één gebouw geconcentreerd. Om te voorkomen dat de zorg grootschalig en onpersoonlijk overkomt en patiënten snel de weg kwijtraken in het gebouw, heeft het ziekenhuis een heel belangrijk uitgangspunt geformuleerd: kleinschaligheid. “Dat hebben we uitgewerkt door klinische centra neer te zetten rond bij elkaar horende specialismen”, aldus Alp Buitelaar. “Er is bijvoorbeeld een traumacentrum, een oncologisch centrum en een thoraxcentrum voor hart- en vaatziekten. Die centra zijn in het gebouw gegroepeerd, steeds rondom een atrium. Op die manier heeft de patiënt al zijn afspraken dicht bij elkaar en hoeven artsen en verpleegkundigen ook niet steeds heen en weer te lopen.” Een ander belangrijk uitgangspunt: het creëren van een helende omgeving, een gebouw wat qua uitstraling geruststellend is en wat kan bijdragen aan het welbevinden van de patiënten. Het gebouw is licht en open en er wordt gebruik gemaakt van rustige kleuren. Verder is er expliciet gekozen voor eenpersoonskamers. Breedijk: “Met als voordelen dat het bezoek de hele dag door kan komen en dat de patiënt meer privacy heeft en de deur dicht kan doen wanneer hij wil.” Verder is het MST een topklinisch opleidingsziekenhuis, dus er moesten voldoende faciliteiten in het gebouw verwerkt worden om medisch-specialisten in opleiding en co-assistenten goed op te kunnen leiden en om bepaalde academische functies te faciliteren.

Stap 3: Manage de verwachtingen van de gebruikersgroepen en bewaak het budget goed

bruikersgroepen verder uitgewerkt. “Bij zo’n nieuwbouwproject is het wenskaartje vaak torenhoog”, zegt Marien Breedijk. “Het moet allemaal mooier en groter. Soms hebben mensen van nieuwbouw te hoge verwachtingen. Voor ons zaak om dat allemaal goed te managen, want je zit natuurlijk ook met het budget. Je kunt een project pas aan de aannemer geven als je 100% zeker weet dat je het ook kunt betalen. Soms moet iets groots weleens wijken voor iets wat meer efficiënt is.”

Stap 4: Maak een bouwteamconstructie en zorg voor goede onderlinge verhoudingen Bij het Medisch Spectrum Twente was de aannemer al lang voor de start van de bouw betrokken bij het project. Dat komt omdat het ziekenhuis een bouwteamconstructie heeft opgesteld, waarbij de aannemer al een jaar van te voren werd meegenomen in het ontwerp. Alp Buitelaar: “Daar hebben we van tevoren goed over nagedacht. Voor ons was het belangrijk om het bouwproces goed te laten verlopen, zonder allerlei nare strubbelingen en met tussenkomst van juristen. De vraag was: hoe gaan we het bouwen weer leuk maken? Simpel: door een bouwteam te vormen en degelijke en transparante afspraken te maken. Een bouwteam is geen absolute sleutel voor succes, maar bij ons is het bouwproces heel goed verlopen. Dat komt ook omdat de verstandhouding heel goed was, zonder daarbij soft te worden bij prijsonderhandelingen. We hadden wel met elkaar afgesproken om als opdrachtgever en aannemer een driemansschap aan te stellen van mensen die als arbitragecommissie zouden optreden op het moment dat wij er niet meer uit zouden komen. Dat werd de Raad van Beoordelaars genoemd door ons. Ze hebben ons goed in de gaten gehouden, maar tussenkomst is niet nodig geweest.”

+++

NIEUWBOUW MST LOCATIE ENSCHEDE t Oppervlakte: 78.400 m2 t Bedden: 620 (locatie Enschede, inclusief Vrouw Kind Centrum en dagbehandeling) t Investering: nieuwbouw € 239 miljoen inclusief BTW, medische apparatuur en ICT € 63 miljoen inclusief BTW t Huisvestingsadviseur: ptg advies/ ir. K.C.A. Pieterse t Bouwkundig ontwerp: IAA Architecten/ ir. H.A.M. Abels t Constructie: Bartels ingenieurs/ ir. S.W.H. Droste t Techniekconcept: Arup/ ir. J.Wiedenhoff t Realisatie: Bouwcombinatie DuraVermeer-Trebbe / Installatiecombinatie Croon/ Unica/ Wolter & Dros

De opgestelde uitgangspunten zijn met ge-

ZORGINSTELLINGEN - 2

Kom van 10-13 mei naar de grootste vakbeurs voor schoonmaak en hygiĂŤne in RAI Amsterdam

www.issainterclean.com

MEDISCH SPECTRUM TWENTE

'DE VRAAG WAS: HOE GAAN WE HET BOUWEN LEUK MAKEN?'

Stap 5: Zorg voor een lean bouwproces “De bouwbranche staat bekend om de zogenaamde faalkosten, geld wat door het putje gaat”, zegt Marien Breedijk. “Dat komt onder andere door de manier waarop de bouw georganiseerd is. Stel: de hoofdaannemer werkt met 20 tot 30 onderaannemers. Iedereen komt ‘s ochtends tussen 7 en 8 aan met busjes en moet op de juiste verdieping materialen gaan brengen. Wat gebeurt er? File voor de lift. Voor bijvoorbeeld het keukenblok geplaatst kan worden, is het alweer half 10. Die twee uur voor half 10 zijn faalkosten en uiteindelijk moet de opdrachtgever die betalen.” De aannemer van het MST heeft het anders aangepakt. “Onze aannemer werkte vanuit de lean methode en heeft gezegd: we spreken af dat alle onderaannemers vooraf melden wat ze de volgende dag nodig hebben. De aannemer huurde vervolgens een bedrijf in dat aan het eind van de middag alle materialen op hun plek bracht. De mannen konden de volgende ochtend dus meteen aan de slag.” Alp Buitelaar: “Nog een groot voordeel voor ons als opdrachtgever: door de lean bouwmethode is er ook totaal geen verkeersoverlast geweest in de stad. Terwijl we hebben gebouwd in de stad, in het stadscentrum. Zelfs tijdens het leveren van prefab bouwdelen, met zo’n 1800 opleggers in totaal, ging het goed. Die werden eerst naar een industrieterrein buiten de stad gedirigeerd en van daaruit 1 voor 1 opgeroepen. Het verliep allemaal heel gestroomlijnd.”

Het nieuwe ziekenhuis is pas zo’n drie maanden in de running, maar het projectbureau is alweer bezig met het volgende plan. “We zijn nu bezig met een relatief bescheiden verbouwplan van één van de twee oude locaties van het ziekenhuis. Hier komen het laboratorium, het logistiek centrum en de werkplekken van alle ondersteunende afdelingen. De ambitie is om deze locatie zo goed mogelijk te renoveren zodat het ook aansluit bij het nieuwe ziekenhuis. De eerste fase is in gang gezet.”

ZORGINSTELLINGEN - 2

Wint u straks één van de

Golden Service Awards

2016

INNOVATIE AWARD

De winnaar wordt 12 mei 2016 bekend gemaakt. Kom ook naar deze themamiddag over Innovatie

SCHOONMAKER VAN HET JAAR Wilt u uw schoonmaakmedewerker / collega opgeven als Schoonmaker van het Jaar 2016?

Inschrijven t/m 1 september 2016

MVO AWARD

Wilt u meedingen naar de Golden Service Award op het gebied van MVO? Houd de website in de gaten

Stuur uw case in en nomineer dé Schoonmaker van het Jaar(m/v)

WWW.GOLDENSERVICEAWARDS.NL @GSawards

SPONSOREN

AMBASSADEURS

goldenserviceawards

PARTNERS

instellingen

COLUMN 'MORTUARIUM RECHTSAF' Mijn aankomst bij het ziekenhuis had ik me anders voorgesteld. De meeste mensen gaan toch naar het ziekenhuis in de veronderstelling dat ze niet gelijk in het mortuarium eindigen. Terwijl ik doorrijd naar de parkeerplaats, dwalen mijn gedachten af naar schrijfster en cabaretière Paulien Cornelisse. Wat zou zij van dit bord vinden? Haar fascinatie voor verkeersborden is groot. Dankzij haar kan ik niet meer zonder te glimlachen naar het ‘stoplichtmannetje’ kijken: het schattige mannetje met zijn taps toelopend broekje en kleine voetjes. Ook andere borden zijn dankzij haar een bron van vermaak voor mij. Nou is dit bord met ‘mortuarium’ en dan een pijl naar rechts erop natuurlijk geen bron van inspiratie te noemen. De plek waar het staat des te meer. Want waarom is dit het eerste wat ik zie als ik naar de entree van het ziekenhuis rij? Zoals Paulien haar fascinatie heeft voor verkeersborden, zo heeft ondergetekende die voor de entreegebieden van zorginstellingen. Ik kom er graag en vaak voor mijn werk. Jeeves levert diensten rondom patient journeys, van eigen voordeur tot in het ziekenhuis. Zodoende werken wij veel voor de entrees van ziekenhuizen met ieder zijn eigen stijl.

'DE MEESTE MENSEN GAAN TOCH NAAR HET ZIEKENHUIS IN DE VERONDERSTELLING DAT ZE NIET GELIJK IN HET MORTUARIUM EINDIGEN'

De meeste entreegebieden weten mij te verwonderen. Zowel positief als negatief. Zo zie ik met grote regelmaat het ‘lange stoep fenomeen’ voorbij komen. Ziekenhuizen met stoepen voor hun ingang van 50 meter lengte of zelfs meer. Zo’n stoep is natuurlijk heel handig, want je hebt geen verkeer rechtstreeks voor je ingang en je hebt ruimte voor bloembakken, kunstwerken, bankjes en zelfs vijvers. Maar als het regent, je met de auto aankomt bij het ziekenhuis en je wilt je passagier met rolstoel graag voor de deur afzetten, dan kan zo’n stoep al snel voor het volgende scenario zorgen: je stapt de auto uit, loopt 50 meter door de regen naar de ingang van het ziekenhuis, gaat naar binnen, pakt een rolstoel, loopt weer 50 meter door de regen terug, helpt je passagier in de rolstoel, loopt met de rolstoel weer naar de ingang, laat je passagier daar achter in de hal en loopt wederom door de regen terug naar de auto. Dan rijdt je naar de parking waarna je, voorlopig voor de laatste keer, de gang naar de entree mag maken. Al met al heb je er dan al gauw 250 meter op zitten. Nu weet ik dat beweging goed voor een mens is, maar ik vraag me af of dít daarvoor de juiste plek is. Dus kunnen we daar misschien mee stoppen, met dat wedstrijdje ‘wie legt de langste neer’? Emilie Bots - van der Grinten is ambassadeur Patient Journeys bij Jeeves

ZORGINSTELLINGEN - 2

(advertorial)

Slim dispensersysteem voor rolhanddoeken, met de hoogste capaciteit ooit

Handdoeken zijn essentieel als het gaat om veilige zorg voor de patiënten. Vorig jaar heeft Kimberly-Clark Professional het SCOTT® MAX Systeem geïntroduceerd. En met succes. Dat is niet verwonderlijk, want dankzij de hoge uitgiftecapaciteit (de hoogste ooit!) zorgt het systeem dat de beschikbaarheid van hygiënische producten – in de gezondheidszorg een kritische factor – geoptimaliseerd wordt.

AIRFLEX* Technologie Dankzij het gebruik van AIRFLEX* Technologie, absorberen de SCOTT® MAX Rolhanddoeken water sneller dan conventionele papieren handdoeken. Het drogen van de handen gebeurt snel en effectief, waardoor er minder wordt verbruikt (en er dus ook minder afval is). De zachte handdoeken voelen aan als textiel en combineren een hoog absorptievermogen

Handdoeken zijn essentieel als het gaat om veilige zorg

met uitstekende natsterkte. Hierdoor zijn er minder

voor de patiënten. Schoonmaakteams in ziekenhuizen

handdoeken nodig om de handen te drogen. Zowel de

moeten ervoor zorgen dat er altijd voldoende hand-

handhygiëne als de kosteneffectiviteit varen er wel bij.

doeken beschikbaar zijn. Het SCOTT MAX Systeem ®

biedt meer handdoeken en meer handdrogingen per

Makkelijk schoon te houden

rol dan ieder ander manueel systeem in de markt.

De combinatie van de GIO Design Award winnende

Dat komt de hygiëne en (betrouwbare) beschikbaarheid van handdoeken ten

AQUARIUS* Rolhanddoeken-dispenser en de SCOTT® MAX Rolhanddoek is twee keer makkelijker in gebruik dan sommige

goede.

andere manuele handdoeksystemen.1 Minder vaak bijvullen

Dankzij het strakke ontwerp, zonder

Een SCOTT MAX Rolhanddoek

plekken waar het vuil zich kan

is 350 meter lang. De speciale

ophopen, zijn de dispensers snel

AQUARIUS* Rolhanddoekdispenser

en eenvoudig schoon te houden.

geeft per keer een handdoek van 25

Doordat de AQUARIUS* Dispenser de

cm uit, zodat per rol maar liefst 1.400

handdoeken stuk voor stuk uitgeeft, kunnen

handdoeken beschikbaar zijn. Dankzij de hoge capaciteit hoeven de dispensers minder vaak bijgevuld

professionals in de gezondheidszorg snel de handen drogen tijdens het werk.

te worden, terwijl toch aan de strenge protocollen wordt voldaan. Dat ontlast de vaak overbelaste

Het SCOTT® MAX systeem levert prima uitgiftepresta-

schoonmaakteams in ziekenhuizen en zorginstellingen.

ties, onder meer omdat voorkomen wordt dat delen van de handdoek al afscheuren voordat de hele handdoek

Handhygiëne

is afgesneden. Dit effect (‘tabbing’ genoemd) treedt bij

“Als er geen handdoeken beschikbaar zijn, heeft dat

SCOTT® MAX tweeënhalf keer minder op dan bij andere

gevolgen voor de handhygiëne en daarmee lopen de

geteste systemen met rolhanddoeken.1 SCOTT® MAX is

patiënten het risico op infecties,” aldus Bram Janssen,

daardoor makkelijker in het gebruik en zorgt bovendien

Key Account Manager Healthcare bij Kimberly-Clark

voor minder rotzooi.

Professional. “Voor professionals in de gezondheidszorg heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Hygiëneprotocollen

richtlijnen ontwikkeld voor 5 kritieke momenten waarop

“Het systeem levert de hoge capaciteit én de kwaliteit

ze handhygiëne moet toepassen. Dat kan verschillende

die nodig is in de gezondheidszorg. Dankzij de

keren per uur zijn, zodat zowel de beschikbaarheid als

betrouwbaarheid en de goede prestaties worden

de kwaliteit van de handdoeken belangrijk zijn.”

gezondheidszorginstellingen ondersteund bij

het naleven van de strikte hygiëneprotocollen,” aldus Bram Janssen. “De werkdruk bij ziekenhuispersoneel is vandaag de dag vaak erg hoog. Oplossingen om snel en effectief te kunnen voldoen aan de infectiepreventieprotocollen zijn belangrijker dan ooit.” Voor meer informatie: kijk op www.kcprofessional.nl of bel met Sales Support (0318) 697 691.

“De hoge capaciteit ontlast de vaak overbelaste schoonmaakteams in ziekenhuizen en zorginstellingen.”

Resultaten van ‘Hall Test research’ uitgevoerd door Redshift Research Agency in 2014, Commotion House, Morley Road, Tonbridge, Kent, TN9 1RA

De 5 kritieke momenten waarop professionals in de gezondheidszorg handhygiëne moeten toepassen volgens de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): Ŕ 7¯¯S WFS[PSHJOH DPOUBDU NFU EF QBUJ§OU PG CFXPOFS Ŕ 7¯¯S FFO BTFQUJTDIF CFIBOEFMJOH Ŕ /B BBOSBLJOH NFU MJDIBBNTWPDIU FO OB IFU VJUUSFLLFO WBO IBOETDIPFOFO Ŕ /B DPOUBDU NFU EF QBUJ§OU PG CFXPOFS Ŕ /B BBOSBLFO WBO NBUFSJBMFO SPOE EF QBUJ§OU CFXPOFS 2

De nieuwe SPEED bedrĳfsafwasautomaten

.257,1* Een label voor elke toepassing Met de QL labelprinters van Brother creëert u zelf professionele labels tot 1 meter lang. U kunt ook kiezen voor een ruim assortiment voorgestanste labelformaten, ideaal voor toepassingen zoals verzending, administratie en archivering. Profiteer nu van extra voordeel met 50% korting op diverse modellen!

Alleen bĳ Miele

Bedrĳfsafwasautomaten met verswatersysteem! š Kortste programmaduur 5 minuten š beladingsniveau‘s š *HVFKLNW YRRU WZHH Norven 500 x 500 mm š 8LWVteNHQG K\JLßQLVFKH reinigingsresultaat

Info: (0347) 37 88 84 www.miele-professional.nl www.mĳnvaatwasserkiezen.nl

www.brother.nl/actie

PRODUCT & MARKT SCHOONMAAK SPAARNE GASTHUIS NAAR WESTERVELD

Schoonmaakbedrijf Westerveld is sinds 1 maart 2016 verantwoordelijk voor de schoonmaak van vijf locaties van het Spaarne Gasthuis in NoordHolland. Westerveld gaat schoonmaken op de locaties in Haarlem-Noord, Haarlem-Zuid, Waarderpolder, Hoofddorp en Heemstede. In totaal gaat het om 56.000 vierkante meter. Het bedrijf is verantwoordelijk voor de schoonmaak van de algemene ruimten, kantoren en poliklinieken. Met de overeenkomst (looptijd van 5 jaar met daarna maximaal tweemaal 1 optiejaar) krijgt het bedrijf er vijftig nieuwe collega’s bij. Ruim veertig van de huidige medewerkers helpen de nieuwe collega’s tijdens de opstart.

TECHNISCHE UNIE LANCEERT BIM SOFTWARE PLUG-IN Het Bouw Informatie Model maakt bouwen eenvoudiger en overzichtelijker. Nu is er ook een BIM Software Plug-In. Met deze applicatie kunnen producten uit het assortiment van de Technische Unie gekoppeld worden aan de ontwerptekening. Dat betekent dat de installateur tegelijkertijd aan hetzelfde bouwproject kan werken als de projectontwikkelaar en de ingenieur. Met één druk op de knop kunnen relevante producten uit het assortiment van Technische Unie worden geüpload in de ontwerptekening. Doordat meerdere disciplines in de vroege fase van het bouwproces integraal samenwerken in één ontwerptekening, worden de faalkosten minder. De gratis BIM Software Plug-In van Technische Unie, ontwikkeld in samenwerking met Itannex, is toe te passen bij Autodesk Revit® versies 2014, 2016 en 2016 en te downloaden via tu.nl/BIM of via Autodesk Exchange Revit Apps – de appstore van Autodesk.

FORBO STELT DEMENTIA-COLLECTIE SAMEN Forbo Flooring heeft speciaal voor verzorgingshuizen met dementerende bewoners een dementiacollectie samengesteld. De vloeroplossingen in deze nieuwe collectie moeten bijdragen aan een veilige, vertrouwde en aangename ruimte en sfeer.

Ook het kleurgebruik speelt een grote rol, bijvoorbeeld om onderscheid te maken tussen de verschillende ruimten voor bewoners, maar ook voor de verzorgers.

In de ontwerpen zitten bijvoorbeeld geen sterk herhalende patronen die verwarring kunnen veroorzaken. De vloeren zijn ook niet glimmend, maar mat (omdat die geen storende reflecties opleveren). Daarnaast wordt met de nieuwe collectie gestreefd naar het creëren van een huiselijke atmosfeer met bijvoorbeeld de combinatie van textiel- en linoleumontwerpen die een vertrouwd gevoel opleveren. De Forbo dessins zijn sowieso op elkaar afgestemd zodat verschillende producten naast elkaar kunnen worden gebruikt.

ZORGINSTELLINGEN - 2

SERVICE

ERKENDE CERTIFICATIEINSTELLINGEN

AUTOMATISERING/ KASSASYSTEMEN

Straight Systems

Straight Systems, één adres voor al uw kassa- en betalingsuitdagingen in de zorg en ziekenhuizen. Kattenburg 29-31 6651 AL Druten 0487-517700 www.straight.nl

Lloyd’s Register Quality Assurance Postbus 701 3000 AS Rotterdam K.P. van der Mandelaan 41a 3062 MB Rotterdam 010-201 84 76 info@lrqa.nl www.lrqa.nl of www.lrqa.nl/training

LRQA is een internationale leverancier van certificering en training voor o.a. de volgende normen: ISO 9001, ISO 14001 en OHSAS 18001. Verder certificeren wij de meeste relevante normen in de zorg.

FACILITAIRE DIENSTEN

Newasco

Newasco Diensten BV Nijverheidsweg 40 2102 LL Heemstede 023-5474004 diensten@newasco.nl www.newasco.nl Voel je thuis bij onze innovatieve familiebedrijven. Altijd dichtbij met kwalitatief hoogwaardige dienstverlening in textiel. Wereldwijd unieke RFID chip Newid. Lees meer op onze website.

BRANDVEILIGHEID

Nu-Swift Brandbeveiliging B.V. Ringoven 45 6826 TP Arnhem 026 363 03 30 info@nu-swift.nl www.nu-swift.nl

Al sinds 1974 biedt Nu-Swift een totaalpakket met persoonlijk advies, training, levering en onderhoud van blusmiddelen, noodverlichting, AED’s, BHV-verbanddozen en BHV-opleidingen.

AUDIOVISUELE COMMUNICATIE

BIS BV

Audiovisuele totaalinrichting: van entree tot OK. BIS optimaliseert de communicatie in de gezondheidszorg met audiovisuele apparatuur, zoals beamers, touch screens, infoschermen en videoconference, én ruimte-inrichting. Rietdekkerstraat 14 2984 BM Ridderkerk T.: 0180 – 486777 I.: www.bis.nl @: info@bis.nl BIS is ook gevestigd in Almere, Eindhoven en Mechelen (BE)

SYMPOSIUM 24 MEI 2016, 13:00 - 17:15 UUR

Hotel en Congrescentrum Papendal te Arnhem

D In 1 middag op de hoogte van alle actuele en relevante ontwikkelingen rond ondervoeding in de zorg. D Laat u inspireren door dé experts uit de zorg en de voedingsindustrie.

www.focusopondervoeding.nl 42

APRIL - ZORGINSTELLINGEN

Focus op Ondervoeding wordt georganiseerd door:

INFORMATIE

9 mei HOOFDREDACTEUR Kees van Delft, keesvandelft@vakmedianet.nl tel. 06-31677793 EINDREDACTEUR Aline de Bruin, alinedebruin@vakmedianet.nl MEDEWERKERS AAN DIT NUMMER Emilie Bots, Ronald Bruins, Martijn Louws, Betty Rombout, Freekje Savenije, Harmen Weijer UITGEVER Frederique Zeemans ACCOUNTMANAGER Bert Renkema, bertrenkema@vakmedianet.nl tel. 06-30060061 VORMGEVING & OPMAAK colorscan, www.colorscan.nl DRUK Ten Brink, Meppel ADRES Vakmedianet, Postbus 448, 2400 AK Alphen aan den Rijn www.zorginstellingen.nl, redactie@vakmedianet.nl ABONNEMENTENADMINISTRATIE klantenservice@vakmedianet.nl, tel. 088-5840888 ABONNEMENTEN Zorginstellingen verschijnt 8 keer per jaar. Jaarabonnement € 145,00, verzendkosten buitenland € 29,50 (EU),€ 41,50 (niet-EU-landen); prijzen zijn exclusief btw. Op alle uitgaven van Vakmedianet zijn de Algemene Voorwaarden van toepassing. Die zijn te vinden op www.vakmedianet.nl.

HOSPITALITY INSPIRATIETOUR Diverse locaties in Amsterdam www.masterclasshospitality.nl 10 mei - 13 mei

ISSA/INTERCLEAN Amsterdam RAI www.issainterclean.com 24 mei

FOCUS OP ONDERVOEDING Hotel en Congrescentrum Papendal, Arnhem www.focusopondervoeding.nl 27 mei

FACILITY OPEN IJsselmeer, Lelystad www.cfp.nl 14 juni

FACTO CONGRES Hotel van der Valk, Veenendaal www.congres.factomagazine.nl

OPLAGE Door onafhankelijk accountant gecontroleerde oplage. Zie voor accountantsverklaring van Grant Thornton www.vakmedianet.nl DOELGROEP Algemeen & financieel management, facilitair management, hoofden inkoop & voeding, ICT-management & hoofden administratie. COPYRIGHT Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. © Vakmedianet 2016 PUBLICATIEVOORWAARDEN Op iedere inzending van een bijdrage of informatie zijn de standaardpublicatievoorwaarden van Vakmedianet van toepassing. Deze zijn te vinden op www.vakmedianet.nl.

Brother International

Diversey

Electrolux Professional

Euromate

ISS Facility Services Nederland

DISCLAIMER Alle in deze uitgave opgenomen informatie is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld. De juistheid en volledigheid kunnen echter niet worden gegarandeerd. Vakmedianet en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het directe of indirecte gevolg is van het gebruik van de opgenomen informatie.

Kimberly-Clark Professional

Miele Professional

RAI Group

Saval Brandbeveiliging

SVS Opleidingen

ISSN 1386-4076

Vermop Salmon

ZORGINSTELLINGEN - 2

Uw AED in geval van nood altijd klaar voor gebruik. We know.

Uw AED moet in geval van nood altijd klaar zijn voor gebruik. Het is daarom van groot belang dat uw AED goed wordt onderhouden. Maar wat is goed onderhoud? Wanneer moeten de elektroden en batterijen van uw AED worden vervangen? Wat moet u doen nadat uw AED is gebruikt? Is de software van uw AED nog up to date? Wat moet u doen als uw AED een storing heeft? Kies een onderhoudsabonnement voor uw locatie op:

saval.nl