OR magazine nummer 6 juni 2018

NO6 juni 2018

Scholing moet mogen Scholing or levert veel op / 08

Drie stappen van leren / 10

E-learning: geheim leerwapen / 12

Colofon OR magazine is een uitgave van vakmedianet Hoofdredacteur Jac. Janssen ormagazine@vakmedianet.nl

inhoud

Aan dit nummer werkten mee: Wanne van den Bijllaardt, Hugo Burger, Ester Damen, Jeannette van Dongen, Jan Willem Dorr, René Hampsink, Harry Hartmann, Niek Klerks, Loek Kusiak, Koen Langenhuysen, Carola Meyer, Pauline van der Meer Mohr, Paul Peijnenburg, Jan Popma, Elke van Riel, Tineke de Rijk, Erik Sibbel, Loe Sprengers, Annette Terpstra, Erik van Triest & Mariek de Valk (allen tekst), en Joep Bertrams, Arend van Dam, Dirk Hol, Sylvia Jansen, Shutterstock (beeld).

Uitgever Roel van Rijk Accountmanager André van der Hammen, tel. 088 - 584 09 25 andrevanderhammen@vakmedianet.nl Marketing Juliette Lammers - Cras / Ellen van der Hoorn ellenvanderhoorn@vakmedianet.nl Vormgeving & opmaak colorscan, www.colorscan.nl Druk Ten Brink, Meppel Adres Vakmedianet, Postbus 448 2400 AK Alphen aan den Rijn www.ornet.nl

14 /Op cursus om personeel te binden Duurzame inzetbaarheid als scholingsthema

Abonnementenadministratie klantenservice@vakmedianet.nl, tel. 088-5840888 Abonnementen OR magazine verschijnt 10 keer per jaar.

Jaarabonnement € 314,50. Verzending buitenland per jaar € 29,50 (EU) en € 41,50 (niet-EU-landen).

Prijzen zijn exclusief btw. Op alle uitgaven van Vakmedianet zijn de Algemene Voorwaarden van toepassing. Die zijn te vinden op www.vakmedianet.nl.

Oplage Door onafhankelijk accountant gecontroleerde oplage. Zie voor accountantsverklaring van Grant Thornton www.vakmedianet.nl Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieen, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. © Vakmedianet 2018

26 /Maak proces-

30 /Swung in de or

Aandachtspunten fusie en overname

Nissewaard naar nieuwe medezeggenschap

32 /Dom van leren?

34 /Arbovoorlichting

Leer je voor jezelf of omdat het moet?

Adequate voorlichting kan onheil voorkomen

afspraken

Publicatievoorwaarden Op iedere inzending van een bijdrage of informatie zijn de standaardpublicatievoorwaarden van Vakmedianet van toepassing. Deze zijn te vinden op www.vakmedianet.nl.

Disclaimer Alle in deze uitgave opgenomen informatie is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld.

De juistheid en volledigheid kunnen echter niet worden gegarandeerd. Vakmedianet en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het directe of indirecte gevolg is van het gebruik van de opgenomen informatie.

ISSN 2543-2125 Partner:

2/

Juni 2018

welkom rubrieken 04 /Vraag en antwoord

Het CAOP beantwoordt or-vragen

06 /Vraag het aan de SER Tweemaandelijkse SER-rubriek

07 /#durftevragen

Advocate Annette Terpstra behandelt een kwestie

16 /Joeps loep Personeelsbeheer

25 /Opleidingen 36 /Jurisprudentie

Drie juristen bespreken een zaak

praktijkkatern 18 /Analyse

JAC. JANSSEN IS HOOFDREDACTEUR VAN OR MAGAZINE ORMAGAZINE@VAKMEDIANET.NL

Rolletje plakband In een brief in de Volkskrant noemt Mariëtte Straathof de or een ‘zachtgekookt eitje’ als het gaat om onderhandelen.

Aanleiding is het verhaal over supermarktketen Jumbo, die de vakbonden passeert om met de eigen or afspraken te maken over de arbeidsvoorwaarden. Straathof heeft helaas vaker dan gewild een punt. De bonden vertegenwoordigen niet alleen hun leden, maar via die leden ook de rest van de medewerkers in een onderneming. Natuurlijk is elke or weer anders. Wat or-leden gemeen hebben is dat zij meestal loyale werknemers van hun organisatie zijn. En juist die loffelijke eigenschap plaatst hen per definitie op een achterstand van de bestuurder, waar het om onderhandelen gaat. Bonden zijn onafhankelijk, loyale medewerkers niet.

Scholing voor elkaar krijgenl

20 /Ambtelijk secretariaat Medezeggenschap, inclusief of exclusief?

21 /Or-lid aan het woord Alie Nobach, or-lid Poiesz

22 /Het gaat om de klik Case: Selko besteedt scholing aan

24 /Checklist scholing

Maatwerkcursus

opinie 05 /Jan Popma Doemscenario’s

21 /Pauline van der Meer Mohr Het C-woord

Zelf zat ik een tijdje geleden bij Vakmedianet tussen startende or-leden. De vraag was: welke van hun ondersteunings- en scholingsbehoeften moeten het dringendst worden opgelost? De situatie van deze or-leden, soms ook nog eens lid van een startende or, deed me denken aan een rolletje plakband waarvan je het begin niet kunt vinden. Als je niet weet wat je niet weet, is het lastig zoeken. Op de binnenkort vernieuwde website van Ornet vind je straks een handreiking ‘Hoe start je een or?’ Om dat begin te helpen vinden.

In dit themanummer over scholing valt me op dat de afdelingen hrm het vaak moet ontgelden als het gaat om hun rol in scholingsbeleid. Enkele citaten. ‘Er lijkt meer gefocust te worden op testen en scores dan op het werkelijke leren, het ontwikkelen van het individu, zowel in het onderwijs als in het aanbod van scholing binnen organisaties.’ ‘Scholing centraal aangestuurd door hrm, centraal ingekocht en centraal opgelegd.’ Elders lees ik: ‘De hrm-directeur staat te laag in de pikorde.’ En: ‘Bij veel or’s is het vertrouwen in hr tot het nulpunt gedaald.’ ‘Or’s vragen zich af hoe ze de hr-afdeling wakker kunnen schudden.’ Kortom, or: maak ook hier je eigen keuzes.

Op de hoogte blijven? Check ornet.nl

Juni 2018

/3

VRAAG & ANTWOORD

Het CAOP beantwoordt gratis or-vragen van lezers. Dat gebeurt snel en deskundig, binnen enkele werkdagen.

Heb je een vraag, stel die dan via de website: www.ornet.nl/vragenservice/.

De vragenservice wordt vanuit het CAOP gecoördineerd door Harry Hartmann.

Het CAOP is het kennis- en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken in de publieke sector (www.caop.nl).

Jaarverslag bespreken

Technisch or-voorzitter?

Binnenkort gaan wij in de overlegvergadering met de bestuurder het jaarverslag van onze organisatie bespreken. Wij willen in onze vragen niet te veel focussen op details.

Zijn er richtlijnen voor de bespreking van het jaarverslag?

Mag de ondernemingsraad of bestuurder een niet-lid aanstellen als voorzitter van de ondernemingsraad?

Dit is niet mogelijk conform artikel 7 van de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). Bij onvoorziene omstandigheden of vanuit praktisch oogpunt, zou de or mogelijk wel

Er bestaan geen officiële richtlijnen, je bepaalt zelf waar-

tijdelijk een ‘technisch voorzitter’ van buiten de or in de

over je wilt vragen. Hier enkele tips: Wanneer het gaat om

hand kunnen nemen voor het puur voorzitten van een

het financiële jaarverslag is het belangrijk je goed voor te

vergadering. Maar deze persoon kan in rechte en inhoude-

bereiden. Nodig zo nodig de financiële directeur/manager

lijk niet de or vertegenwoordigen en heeft dus ook niet de

uit in een or-vergadering om hem of haar e.e.a. toe laten te

(stem)rechten van een or-lid. De bestuurder kan niet bepa-

lichten. Bij twijfel over de financiële resultaten: vraag naar

len wie voorzitter van de or wordt, dat is een interne aan-

de RAK-gelden van de laatste jaren (reserve aanvaardbare

gelegenheid van de or zelf.

kosten). Neemt die post af, dan is de organisatie aan het interen op zijn reserves en gaat er meer uit dan dat er bin-

Actieplan

nenkomt. Andere te bevragen gebieden: plannen over de toekomst van de organisatie, relevante ontwikkelingen in de markt en de diensten die u verleent en plannen rond samenwerking met andere organisatie.

Wanneer het gaat om het sociale jaarverslag, dan kunt u vragen over de betekenis van de personele kengetallen zoals de mate van personeelsverloop en de gevolgen van de

Vorig jaar mei heft de or een positief advies uitgebracht op een organisatiewijziging.

Nu functioneert een bepaalde afdeling slecht, er vertrekken tegelijkertijd veel mensen.

HR geeft aan dat dit GEEN or-zaak is; hoe kunnen wij een actieplan stimuleren?

leeftijdsopbouw van de medewerkers. Moet er meer ingezet worden op duurzame inzetbaarheid? Arbo-gerelateerde

De or kan zijn zorg altijd kenbaar maken op de overlegver-

zaken als ziekteverzuimbeleid, jaarverslag vertrouwensper-

gadering met de bestuurder door het te agenderen. De on-

sonen en klachtencommissie zijn hierbij ook van belang.

dernemingsraad heeft immers het overlegrecht.

4/

Juni 2018

column Een actieplan kun je opstellen en laten behandelen door de bestuurder volgens het initiatiefrecht van artikel 23, derde lid. Hier staat vermeld dat de WOR-bestuurder verplicht is om te overleggen met de ondernemingsraad over diens voorstel en mee te delen wat hij daarmee zal doen.

JAN POPMA ONDERZOEKER BIJ DE INSPECTIE SZW

Nieuwe bezems…

De laatste tijd zijn er enkele nieuwe managers aangesteld. Het personeel heeft op dit moment veel moeite met de manier van leidinggeven van deze managers. Wij zijn benaderd door de achterban. Hoe hiermee om te gaan als or?

Je kunt de achterbanleden die naar de or zijn gestapt begeleiden om de bestuurder te informeren, bijvoorbeeld door het schrijven van een brief, desnoods geanonimiseerd.

Geef duidelijk aan dat de or ook met anoniem gestelde brieven aan de slag gaat, bijvoorbeeld via een informeel gesprek tussen or en bestuurder. Een andere optie is om de medewerkers door te verwijzen naar de vertrouwenspersoon van jullie organisatie. Indien de betrokken medewerkers verder geen actie willen ondernemen, kunnen jullie zelf als or de bestuurder bevragen naar de gekozen leiderschapsstijl van de organisatie en hier zelf onderzoek naar (laten) doen. Ook kunnen ziekteverzuimcijfers gespecificeerd naar afdeling bruikbaar zijn. Voor de langere termijn is het instellen van een medewerkerstevredenheidsonderzoek zinvol.

(Te) nieuw Er komen verkiezingen aan. Er melden zich alleen nieuwe kandidaten aan die nog niet lang genoeg bij ons werken volgens het verkiezingsreglement. Wat zijn de mogelijkheden?

De or kan en mag in zijn reglement positief afwijken door werkzame personen eerder het actief en passief kiesrecht toe te kennen. Je kunt ook op grond van artikel 15, lid 2 Wet op de ondernemingsraden medewerkers betrekken bij een vaste commissie. Daarnaast kunnen jullie medewerkers altijd mee laten praten en meedenken zonder dat zij een actieve formele stem hebben in de besluitvorming.

Met hun inbreng bestaat er wel degelijk beïnvloeding.

Ook een vraag?

Heb je ook een vraag voor deze rubriek? Stel deze op ornet. nl (klik op rubriek Vragenservice). Hier vind je ook nog andere or-gerelateerde vragen en antwoorden.

Juni 2018

Doemscenario’s Sommige mensen houden er vreemde hobby’s op na.

Ook ikzelf. Zo mag ik bijvoorbeeld graag nadenken over het Einde der Tijden. Vroeger was dat overigens heel gewoon. De joods-christelijke kerken zijn er groot mee geworden. Ook heilige schriften uit andere religies hebben een flinke plek ingeruimd voor bespiegelingen over de Apocalyps. Maar dat zijn valsspelers: voor hen zijn de Laatste Dagen een opmaat tot de Eeuwige vrede, een verhaal over de Wederkomst van de Messias die het Kwade overwint. Een Happy End waarbij Hollywood verbleekt.

Zelf geloof ik niet zo in een Messias of hiernamaals. Dat maakt het Einde der Tijden toch minder aantrekkelijk.

Reden te meer om het thema serieus te nemen. Dat is precies wat ze doen bij het Centre for the Study of Existential Risk en het Future of Humanity Institute.

Voor alle duidelijkheid: die instituten worden niet gerund door een paar godsdienstwaanzinnigen, maar zijn onderdeel van de meest vooraanstaande universiteiten ter wereld (Cambridge respectievelijk Oxford). Thema’s die worden bestudeerd zijn onder meer de dreigende klimaatcatastrofe, een machtsovername door vijandige robots, en de mogelijk catastrofale gevolgen van outof-control biotechnologie. Het is eenvoudig om deze extreme risico’s af te doen als doemdenkerij of science fiction, maar ze zijn bepaald niet ondenkbaar. In het verleden hebben reli-extremisten zelfs geprobeerd het einde der tijden een beetje te bespoedigen door verspreiding van dodelijke virussen en bacteriën, en de kennis om die te maken is tegenwoordig vrij toegankelijk. Er zijn wel degelijk al bedrijven die autonome killer-robots ontwikkelen. En over de klimaatcatastrofe maken gerespecteerde wetenschappers zich oprecht zorgen. Het is van belang zich het onvoorstelbare voor te stellen, om bij te sturen nu het nog kan. Dat geldt op kleinere schaal ook op bedrijfsniveau. Zo moeten bedrijven met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen op grond van de Arbowet worst-case scenario’s in beeld brengen. Niet omdat we nodeloos paniek moeten zaaien, maar omdat het onvoorstelbare soms wel degelijk optreedt – en om bij te sturen waar het kan.

/5

PERSOONSGEGEVENS VERSTREKKEN AAN VAKBONDEN

Vraag het aan de In deze rubriek bespreekt de SER vragen over medezeggenschap in de dagelijkse praktijk. In de tussenliggende maanden wordt telkens een in het oog springend geschil behandeld dat ter bemiddeling is voorgelegd aan een van de bedrijfscommissies.

En de privacy dan?

EEN VAN DE VAKBONDEN DIE IS AANGESCHREVEN IN VERBAND MET ONZE AANKOMENDE OR-VERKIEZINGEN STELT RECHT TE HEBBEN OP DE MEDEWERKERSLIJSTEN VAN ONZE ORGANISATIE. IS DAT ZO EN IS DAT GEEN SCHENDING VAN DE PRIVACYREGELS?

E

en kandidatenlijst voor de verkiezing van de or kan onder meer worden ingediend door een vakbond die aan de genoemde eisen voldoet in artikel 9 van de Wet op

de Ondernemingsraden. Als er verkiezingen aankomen, sturen de meeste or’s een brief aan de vakbonden met daarin de naam en adres van het bedrijf, de verkiezingsdatum en de datum waarop de bereidverklaringen van de kandidaten die de vakbonden willen stellen, bij de or binnen moeten zijn. Vakbonden verzoeken or’s regelmatig om ook de lijst met verkiesbare medewerkers mee te sturen, die hen in staat stelt al-

Over de SER De Sociaal-Economische Raad (SER) heeft onder meer de wettelijke taak de medezeggenschap in ondernemingen en organisaties te bevorderen. De SER-Commissie Bevordering Medezeggenschap (CBM) stimuleert dat in ondernemingen medezeggenschap plaatsvindt en bevordert de kwaliteit daarvan.

Zo is er voorlichtingsmateriaal, worden leden van ondernemingsraden (OR) aangemoedigd om goede scholing te volgen en bereidt de CBM de SER-adviezen over medezeggenschap voor. Naast de CBM voert de SER ook het secretariaat van de twee bedrijfscommissies voor de marktsector (www.bedrijfscommissie.nl). De bedrijfscommissies bemiddelen kosteloos in geval van een geschil, bijv. tussen bestuurder en OR. Bovendien voert de SER het secretariaat van de Stichting SCOOR (www.scoor.nl). Deze stichting bewaakt de kwaliteit van opleidingen voor leden van or’s door certificering van oropleidingsinstituten.

Voor meer informatie en antwoorden op veelgestelde vragen: www.ser.nl en www.bedrijfscommissie.nl.

Via beide websites kunt u ook een vraag stellen met behulp van een contactformulier.

leen de in de betreffende onderneming werkzame verkiesbare vakbondsleden uit te nodigen om zich kandidaat te stellen.

Anders dan een aantal or’s en ondernemers denkt, is dit niet in

Deze vraag is gesteld en beantwoord vóór 25 mei 2018, de

strijd met de privacyregels. In artikel 7 lid 4 onder c van het

datum waarop de Wbp en het Vrijstellingsbesluit Wbp ver-

Vrijstellingsbesluit Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)

vangen zijn door de Algemene verordening gegevensbe-

is aangegeven dat hiertoe bepaalde persoonsgegevens kun-

scherming (AVG). Onder de AVG geldt een documentatie-

nen worden verstrekt aan de vakbonden. Aangezien de vak-

plicht. Op grond daarvan moeten organisaties kunnen

bonden contact moeten kunnen opnemen met deze werkne-

aantonen dat zij bij de verwerking van persoonsgegevens

mers, is de verwachting dat in ieder geval naam en

voldoen aan de beginselen van rechtmatigheid, transparan-

contactgegevens worden verstrekt. Wel moet de or de mede-

tie, doelbinding en juistheid. Onder de AVG zal in deze casus

werkers tijdig informeren over de verstrekking van deze per-

ondubbelzinnig toestemming moeten worden verkregen van

soonsgegevens aan de vakbond en hen daarbij in de gelegen-

de betrokkenen, en dienen zij onder meer duidelijk geïnfor-

heid stellen om daartegen bezwaar te maken binnen een

meerd te worden over de redenen van de verwerking, de

redelijke termijn (bijvoorbeeld een of twee weken).

wijze van verwerking en de rechten van de betrokkenen die

Overigens mogen de vakbonden deze personeelsgegevens

voortvloeien uit de AVG. Meer informatie over de AVG en

alleen gebruiken voor het aanschrijven van hun leden in het

wet- en regelgeving rond privacy vindt u op de website van

kader van de or-verkiezingen. Na het aanschrijven van hun le-

de Autoriteit Persoonsgegevens (https://autoriteitpersoons-

den dienen de vakbonden de lijst met personeelsgegevens

gegevens.nl/nl).

weer te vernietigen.

6/

Juni 2018

#durftevragen

Wij zijn een ondernemingsraad van een groot bedrijf met statutaire zetel in Nederland.

Wij hebben begrepen dat ons bedrijf een zogenaamde structuurvennootschap is. Wat betekent dit en welke gevolgen heeft dit voor de medezeggenschap?

ANNETTE TERPSTRA IS WERKZAAM ALS ADVOCAAT BIJ SPRENGERS ADVOCATEN, UTRECHT.

#Structuurregeling en structuurvennootschap is een grote vennoot-

E

samenstelling van de RvC. De or heeft namelijk het recht

schap die onder de structuurregeling van het Bur-

om personen aan te bevelen voor de benoeming als com-

gerlijk Wetboek valt. De structuurregeling is van toe-

missaris. De gedachte hierachter is, dat daarmee een band

passing wanneer de vennootschap een eigen vermogen

ontstaat tussen de or en de RvC. De or heeft een versterkt

heeft van € 16 miljoen, een (wettelijk verplichte) or heeft

recht van aanbeveling voor ten hoogste een derde van de

ingesteld en meer dan 100 personen werkzaam heeft in

leden van de RvC. De RvC kan bezwaar maken tegen de

Nederland. Op grond van de structuurregeling dienen gro-

door de or aanbevolen persoon. Dit kan ofwel omdat de

te vennootschappen een Raad van Commissarissen (RvC)

persoon naar verwachting ongeschikt zal zijn voor de ver-

in te stellen. Dit is voor ‘gewone’ vennootschappen niet

vulling van de taak van commissaris, dan wel omdat de

verplicht. De RvC houdt toezicht op het beleid van het be-

RvC na de benoeming niet naar behoren zal zijn samenge-

stuur en op de algemene gang van zaken in de vennoot-

steld. De RvC moet het bezwaar onder opgaaf van redenen

schap en de met haar verbonden onderneming.

meedelen aan de or, en vervolgens met de or hierover

De RvC is het hoogste toezichthoudend orgaan binnen de

overleggen. Wanneer het overleg niet leidt tot overeen-

onderneming en heeft een aantal bijzondere bevoegdhe-

stemming tussen RvC en or, kan de RvC de Onderne-

den. Zo heeft de RvC de bevoegdheid om bestuurders van

mingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam verzoeken

de onderneming te benoemen en te ontslaan. Bij vennoot-

het bezwaar gegrond te verklaren.

schappen die niet onder de structuurregeling vallen, heeft

In de praktijk maken niet alle ondernemingsraden gebruik

de algemene vergadering van aandeelhouders (AvA) deze

van het aanbevelingsrecht. Dat is jammer, want het beïn-

bevoegdheid. Ook heeft de RvC de bevoegdheid om be-

vloeden van de samenstelling van de RvC kan nuttig zijn.

langrijke besluiten van de directie goed te keuren. Dit bete-

Het is in ieder geval een aanzet om regelmatig contact te

kent niet dat de AvA buiten spel staat, want deze kan in-

hebben met de RvC. Dit is ook los van het aanbevelings-

vloed uitoefenen op de samenstelling, de benoeming en

recht verstandig, aangezien RvC en or elkaar op sommige

het ontslag van de RvC.

punten goed kunnen aanvullen, en zo invloed kan worden

Ook de ondernemingsraad kan invloed uitoefenen op de

uitgeoefend op het beleid van de onderneming.

Juni 2018

/7

THEMA: scholing

TEKST ELKE VAN RIEL

Bestuurder heeft ook baat bij sterk inhoudelijk tegenspel

Scholing or levert veel op Zowel ondernemingsraden als bestuurders ervaren scholing als nuttig en effectief. Toch maakt driekwart van de or’s slechts deels gebruik van het wettelijk scholingsrecht. De SER bevordert de scholing van or-leden met tools en certificaten. ndernemingsraden hebben een scholingsrecht

O

alleen in het belang van de werknemers die de or verte-

dat is vastgelegd in de Wet op de Ondernemings-

genwoordigt. Een bestuurder heeft ook baat bij een goed

raden (WOR). Toch benut hooguit een kwart van

geïnformeerde en vaardige or die in staat is tot sterk en in-

de or’s dit volledig, zo blijkt uit het onderzoek Ontwikkelin-

houdelijk tegenspel. Dat zorgt voor constructief overleg en

gen in scholing van ondernemingsraden. Terugblik op de

draagt bij aan de kwaliteit van de besluitvorming en draag-

afgelopen jaren en verwachtingen voor de toekomst van

vlak voor beleid. Scholing van de or komt dus de hele orga-

ITS Radboud Universiteit Nijmegen. Dat vond plaats in op-

nisatie ten goede. In het ITS-onderzoek blijkt dat niet al-

dracht van de van de SER.

leen or-leden, maar ook bestuurders scholing en vorming ervaren als nuttig en effectief.

Maar liefst 96 procent van de or’s geeft aan profijt te heb-

Beginnende or-leden kunnen kiezen voor een WOR-basis-

ben van de scholing. Dat or-leden behoefte hebben aan

cursus over onder meer de bevoegdheden van de or. Voor

specifieke kennis en vaardigheden voor hun medezeg-

or-leden die al langer meedraaien, kan een cursus ‘Strate-

genschapstaken, is verklaarbaar. In hun dagelijkse werk

gisch onderhandelen’ interessant zijn. Terwijl voor or’s van

voeren zij doorgaans namelijk heel andere taken uit dan

organisaties waar een (mogelijke) fusie of reorganisatie

die behorend bij het or-werk. Scholing is de afgelopen ja-

speelt, de cursus ‘Or en organisatieverandering’ relevant is.

ren nog eens extra belangrijk geworden vanwege de snel

Er zijn ook trainingen waarin or-leden leren omgaan met

veranderende omgeving, de oplopende werkdruk en de

jaarcijfers en begrotingen en meer inzicht krijgen in rele-

nieuwe en vaak behoorlijk complexe taken die de or,

vante actuele thema’s, zoals duurzame inzetbaarheid, flexi-

vooral in grote bedrijven, er de laatste jaren heeft bij ge-

bilisering van arbeid en arbeidsvoorwaarden en de nieuwe

kregen, aldus ITS.

privacywetgeving (AVG).

Kwaliteit en draagvlak

Rol

Goede scholing van or-leden vergroot hun weerbaarheid

Bijna alle or’s blijken tevreden over het inspelen van trai-

en effectiviteit bij het uitoefenen van hun taken. Dat is niet

ners op hun scholingswensen. Van de or’s die in de

Scholingsrecht in de WOR De WOR bepaalt niet alleen dat or-leden recht hebben op scholing, maar ook welke voorwaarden hiervoor gelden. De werkgever is verplicht de or-leden gedurende minimaal vijf dagen per jaar de gelegenheid te bieden scholing te ontvangen. De werkgever en or stellen samen het aantal dagen vast. Or-leden bepalen zelf welke training of cursus zij voor de vervulling van hun taak nodig achten. Scholing is onder werktijd en met behoud van loon. De werkgever is verplicht om de kosten te betalen die redelijkerwijze noodzakelijk zijn voor de scholing van or-leden.

8/

Juni 2018

Vraag of geschil?

De Scholingskamer helpt Soms ontstaat er discussie of zelfs een conflict over de scholing van or-leden. Bijvoorbeeld omdat een werkgever

De (voorbije) economische crisis en hoge werkdruk spelen een rol bij onderbenutting

twijfelt aan de noodzaak en er niet voor wil betalen. Or en werkgever kunnen een meningsverschil over scholing van

medewerkers’ voor MKB-ondernemingen. Verder wil de

de or voorleggen aan de Scholingskamer, een onderdeel

SER de kennis over scholingsrechten bij or’s vergroten, en

van de bedrijfscommissies. Een kwestie indienen gebeurt

in het MKB werken aan meer bewustwording over het feit

schriftelijk (of digitaal) en kan samen of apart. De scho-

dat kennis en vaardigheden nodig zijn voor een goede in-

lingskamer vraagt de wederpartij altijd om een reactie.

vulling van medezeggenschapstaken.

Binnen drie weken volgt een uitspraak. Indien nodig organiseert de scholingskamer een zitting, maximaal binnen

SCOOR

vier weken na het indienen van een kwestie.

Ondernemingsraden of individuele or-leden die op zoek

Zie: www.bedrijfscommissie.nl/scholing

zijn naar een trainer of opleidingsinstituut met een kwaliteitskeurmerk kunnen kiezen voor een opleider met het SCOOR-certificaat. SCOOR staat voor Stichting Certifice-

periode 2014-2015 scholing volgden, melden de meeste

ring Opleiding Ondernemingsraden en is in 2013 door de

dat zij hierdoor beter zijn gaan functioneren als team. Ver-

SER opgericht om de kwaliteit van de opleidingen te ga-

der vinden ze dat hun overlegvaardigheden erdoor zijn

randeren. Op de website www.scoor.nl is een register met

verbeterd, zijn ze zich sterker bewust geworden van hun

gecertificeerde opleidingsinstituten te vinden. Momenteel

rol als vertegenwoordiger van de werknemers en vinden

hebben vijftien opleidingsinstituten een SCOOR-certifi-

zij dat ze deze rol ook beter zijn gaan invullen. Daarnaast

caat. Dat geldt maximaal drie jaar. Om de kwaliteit in die

geven veel or’s aan dat zij door scholing beter zijn thuisge-

periode te garanderen, wordt er een tussentijdse steek-

raakt op relevante beleidsterreinen. Hierbij gaat het wel va-

proef gedaan. Gecertificeerde bureaus hebben de bedrijfs-

ker om personeelsbeleid dan om financieel-economisch

voering goed op orde en zijn getoetst op punten als klant-

of strategisch-commercieel beleid.

gerichtheid, kwaliteitsbeleid, planning, verantwoordelijkheden en communicatie.

KoersKaart

Trainingsbureaus met een certificaat nemen altijd eerst

Een derde van de or’s vindt dat hij zich onvoldoende

een intake af om de scholingswens, opleiding en opleider

schoolt. Or’s van kleine ondernemingen (MKB) blijken zich

goed op elkaar af te kunnen stemmen. Ook evalueren zij

het minste te scholen. Bij de onderbenutting van het scho-

na afloop de klanttevredenheid en de effecten van de trai-

lingsrecht spelen verschillende factoren een rol. Het gaat

ning op de praktijksituatie. Trainers en opleiders die wer-

hierbij om de (toenmalige) economische crisis en een

ken voor SCOOR-gecertificeerde trainingsbureaus be-

hoge werkdruk in de reguliere functie, zodat er geen tijd is

schikken over de juiste kennis en vaardigheden om

voor scholing. Ook wisselt de behoefte aan scholing in de

or-leden te kunnen scholen. Doorgaans zijn zij ook opge-

praktijk. Bovendien blijken veel or’s geen duidelijk beeld te

nomen in het Register MZ-opleiders (www.mz-opleiders.

hebben van de scholing die zij nodig hebben om hun werk

nl). Wanneer bureaus gebruikmaken van externe experti-

goed te doen. Dat komt ook doordat twee derde van de or’s

se, wordt ook die beoordeeld.

niet beschikt over een scholings- of ontwikkelingsplan.

Waar wel zo’n plan is, blijkt dit zelden concreet ingevuld en uitgewerkt.

Bronnen Onderzoek:

Om or’s te stimuleren hun scholingsrecht meer te benut-

https://www.ser.nl/nl/actueel/nieuws/2010-

ten, is de SER gestart met concrete acties na het verschij-

2019/2014/20140723-daling-gebruik-scholingsfacilitei-

nen van het onderzoek in oktober 2016. Zo komt er een

ten-minder-groot-dan-gedacht.aspx

stappenplan om or’s te helpen bij het ontwikkelen van een

Koerskaart: https://www.ser.nl/nl/themas/or-en-mede-

concreet scholingsplan. Dat is vermoedelijk deze zomer

zeggenschap/or-koerskaart.aspx

beschikbaar. Vorig jaar is al een KoersKaart ontwikkeld, een

Mkb: https://www.ser.nl/nl/publicaties/overi-

gratis hulpmiddel waarmee een or eenvoudig en snel zijn

ge/2010-2019/2017/bereik-uw-doel-met-betrokken-me-

strategie en prioriteiten kan bepalen.

dewerkers.aspx

Ook is er een handreiking ‘Bereik uw doel met betrokken Juni 2018

/9

THEMA: scholing

TEKST NIEK KLERKS EN ERIK SIBBEL BEELD SHUTTERSTOCK

Snel iets leren is 1 maar echt leren gaat 2 stappen verder

Drie stappen van leren Or-leden hebben goede redenen om snel te leren! De eerste overlegvergadering of achterbanbijeenkomst staat vaak al snel op de agenda. Spannende tijden, zeker voor een nieuw or-lid.

H

oewel zij daar niet uniek in zijn, leren nieuwe or-leden vooral in de praktijk. Dit leren gebeurt gewoonlijk door goed te kijken naar je collega’s en

daarna ook zelf te proberen. Leren is echter niet alleen aanpassen en kennis vergaren, maar ook jezelf ontwikkelen door nieuwe dingen te ontdekken en zelf uit te proberen. Leren verloopt in drie stappen, ook wel leercurves genoemd. Drie leercurves om precies te zijn, die onontbeerlijk zijn in elk leerproces. Graag nemen we je eerst mee naar de eerste leercurve.

Snel leren In deze eerste fase van leren pas je je aan de eisen van de dagelijkse praktijk aan. Je leert al werkend. Als or-lid leer je vergaderen, overleggen met de bestuurder en de achterban. Kenmerkend voor deze manier van leren is dat het vrij snel kan gaan. Dat komt doordat de leerervaringen binnen je eigen kaders vallen. Het leren hier is vooral aanpassen aan bestaande patronen.

Vragen stellen Als or-lid verwacht je bijvoorbeeld dat het overleg met de bestuurder vooral bestaat uit informatie ontvangen van de bestuurder, en dat je als or kritische vragen moet stellen. Dat spel leer je snel. Ook de bestuurder verwacht deze gang van zaken. Dit geldt ook als er een adviesaanvraag op tafel komt.

De or gaat het lezen en bestuderen, en stelt vervolgens heel veel vragen. Vaak formuleert de or daarna een advies dat alle haken en ogen opsomt bij de uitvoering van het voorstel.

Nuttig werk, maar meestal niet helemaal bevredigend.

Vragen blijven stellen kent ook zijn grenzen. De bestuurder beantwoordt ze en overlegt wel, maar doet uiteindelijk gewoon zijn eigen zin. Een teleurstellende ontdekking. De kunst is dan om in die situatie te leren en je daarop aan te passen. De manier van leren door af te kijken en na te doen volstaat dan niet meer.

Mogelijkheden bekijken Om in dit (eerste) stadium te leren, is het nodig om te leren

10/

Juni 2018

buiten je eigen kaders te kijken. Dat kan opleveren dat de bestuurder in het definitieve besluit meer rekening houdt

Snel iets leren …

met de inbreng van de or.

is tellen tot 1 maar bij echt leren tel je tot 3! Doe dit zo:

Een voorbeeld. In deze fase wordt het overleg misschien

1. kijk als startend or-lid goed naar je collega’s wat zij

niet alleen gebaseerd op het uitwisselen van vragen en ar-

doen (de 1e leercurve);

gumenten, maar ook op het krijgen van invloed door het

2. spreek af wie je ‘mentor’ wordt de eerste periode;

gesprek op een andere manier te voeren. Door te kijken

3. blijf gebruikmaken van de mogelijkheden om jezelf te

naar de mogelijkheden (en niet alleen naar de beperkingen), rek je de bestaande kaders op of verander je ze zelfs.

We zijn dan aangekomen in de tweede leercurve.

scholen en te trainen; 4. neem echt de tijd om kritisch te reflecteren (de 2e leercurve) 5. experimenteer, vorm een visie en ontwikkel je samen

Kritische reflectie

met de bestuurder naar de 3e leercurve.

De praktijk knelt en de or probeert de kaders te verleggen.

Negen van de tien or’s gaan dan op zoek naar meer invloed binnen de bekende kaders. Het vragenspelletje wordt

te veranderen. In de medezeggenschap is dat door bijvoor-

scherper. Er komt meer ruimte door ook te onderhandelen

beeld een gezamenlijke dialoog aan te gaan. Het beleid

naast het overleggen. Deze verandering van de or-strate-

komt dan niet tot stand door een voorstel van de bestuur-

gie kan in de praktijk ontstaan.

der en een reactie daarop van de or, maar door het geza-

Leren in deze tweede leercurve vindt vooral plaats door

menlijk ontwerpen van het gewenste beleid.

kritische reflectie. Door het verwerven van een nieuwe houding met bijbehorende vaardigheden. Dáár zijn trai-

Het zal je waarschijnlijk duidelijk zijn dat een training niet

ningen voor bedoeld. Rustig de tijd nemen voor de evalua-

volstaat voor zulke veranderingen. Een training kan in dit

tie van de praktijk en het bepalen van noodzakelijke veran-

stadium wel een beginpunt zijn wanneer de trainer voor or

deringen. Het oefenen van vaardigheden voordat ze in de

én bestuurder optreedt als een gezamenlijke coach, die kri-

praktijk kunnen worden toegepast.

tisch blijft begeleiden in een nieuwe praktijk. Het leren wordt nu echt vormgegeven door de gewenste toekomst

Gewenste situatie

van de gezamenlijke spelers. Je zou kunnen zeggen dat

Die kritische reflectie is natuurlijk nuttig, maar er wordt

het leren gevormd wordt door de wens om te veranderen.

nog steeds geleerd op basis van de bestaande praktijk met

Leren wordt experimenteren.

de huidige kaders. Wat belangrijk is voor het leren van een or in de 2e loop of leercurve, is om niet te blijven hangen

Conclusie

in die bestaande praktijk en in het verleden, maar juist uit

Voor de ontwikkeling van medezeggenschap is het dode-

gaan van – en te streven naar – de gewenste situatie

lijk als ondernemingsraden blijven hangen in de eerste leercurve. Als medezeggenschapper moet je het voortouw

Visievorming

blijven nemen om de medezeggenschap continu te verbe-

Forward thinking heet dat in het Amerikaans: niet het ver-

teren, te ontwikkelen en te vernieuwen. Blijf leren!

leden bepaalt de verandering maar de gewenste toekomst.

Die ontwikkeling van medezeggenschap is noodzakelijk

Geen feedback maar ‘feed forward’. Voor het leren is afkij-

voor het voortbestaan. Daar doet een starre wet op de on-

ken niet meer voldoende. Belangrijk is dat je ideeën wor-

dernemingsraden namelijk niets aan. Onvervulbare or-va-

den aangevuld met theorie over hoe het anders kan. Én

catures zijn een duidelijk teken aan de wand van een me-

door een visievorming, namelijk door je af te vragen: wat

dezeggenschap die blijkbaar niet meer aantrekkelijk is voor

willen wij in de toekomst? Dat laatste is een grote ‘leerstap’,

veel personen. De medezeggenschap ontwikkelt zich te

wat ons brengt bij de derde en laatste leercurve.

weinig. De medezeggenschap leert en verandert dan niet genoeg.

Gezamenlijk ontwerpen

Snel iets leren is één, maar echt iets leren gaat twee stap-

In dit derde stadium is het niet alleen mogelijk de patronen

pen verder!

en kaders op te rekken, maar zelfs om de kaders wezenlijk ERIK KLERKS & NIEK SIBBEL

Leercurves die onontbeerlijk zijn in elk leerproces Juni 2018

ODYSSEE MEDEZEGGENSCHAP E.KLERKS@ODYSSEE-GROEP.NL N.SIBBEL@ODYSSEE-GROEP.NL

/11

THEMA: scholing

TEKST EN BEELD ERIK VAN TRIEST

E-learning verhoogt de kwaliteit van de or

Geheim leerwapen E-learning begint ingeburgerd te raken. Maken ondernemingsraden er ook voldoende gebruik van om hun kennis en kunde verder bij te spijkeren?

eker in Engelstalige landen is e-learning een inge-

Kat en boom

burgerde manier van leren. Kijk maar eens naar het

Aan het begin van de zittingsperiode vult e-learning de

aanbod op bijvoorbeeld Udemy.com of de e-learn-

startcursus aan. Mijn geïnterviewden vertelden dat best veel

Z

ings van universiteiten. Kenmerkend van e-learnings is dat

nieuwe or-leden afhaken in het eerste jaar. Een meer ge-

je je op je eigen tijd, in je eigen tempo online kunt leren. In-

structureerd proces van inwerken zou dat kunnen verhel-

dividueel leren staat voorop.

pen. Op dit moment bestaat het inwerken vaak uit een traditionele startcursus en overdracht van dossiers. Daarna

Onlangs heb ik tien ambtelijk secretarissen en or-secreta-

kijken nieuwe or-leden lang de kat uit de boom. Soms wel

rissen geïnterviewd over hun rol bij de scholing van or-le-

drie jaar, een complete zittingsperiode! Dat leerproces kan

den. De opvallende uitkomst luidt, dat e-learning eigenlijk

versneld worden met een e-learning waarin duidelijk wordt

niet in beeld is. Geen van de geïnterviewden had ooit zelf

wat een or-lid kan en mag, en hoe je snel een goede bijdra-

naar e-learnings voor or’s gezocht. Slechts één keer had

ge kunt leveren. Hoe eerder iemand zich nuttig voelt, des te

een or-lid daar om gevraagd: ‘Ik wil een e-cursus om beter

minder de kans op afhaken. Bovendien: als het tempo van

Engels te leren!’ Onderzoek van OR-platform in 2016 en

de startcursus te hoog was, kunnen nieuwe or-leden bij een

2017 had in grote lijnen dezelfde uitkomst.*

e-learning in alle rust de kenniselementen nog eens tot zich

De traditionele meerdaagse or-cursus geniet dus nog

nemen en reflecteren op hun eigen bijdrage aan de or.

steeds de voorkeur. Daar zijn or-leden dik tevreden over.

Toch breek ik graag een lans voor e-learning. Misschien

Wachtstand

niet in plaats van de traditionele cursus, maar wel als aan-

Voor tussentijds toetredende or-leden kan een e-learning

vulling erop. In een aantal situaties is het belangrijk

ook veel toevoegen. Steeds vaker komen mensen tussen-

e-learning in te zetten.

tijds in de or. Er is dan geen startcursus, hoogstens een

12/

Juni 2018

Goede e-learning kan nieuwe or-leden helpen snel hun rol te vinden.

deelnemer steun krijgt, bijvoorbeeld van een coach of mentor, al dan niet online. Ook stimulerend is het als je kunt aansluiten bij een online leergroep waarin je elkaars resultaten bespreekt. Uit het onderzoek van OR-platform bleek, dat cursisten van e-learnings graag interactie hebben met een online trainer, maar andere vormen (chats,

WOR-dagje. Een goede e-learning, liefst gekoppeld aan

online leergroepen) minder interessant vinden.

een inwerktraject, kan deze nieuwe leden helpen snel hun weg te vinden in de or. Ze voelen zich dan minder verloren

3. Voelt de e-learning een beetje prettig? In een fa-

en komen eerder uit de wachtstand.

ce-tot-face-cursus is vaak ruimte voor humor, gebruik je weinig formele taal, zijn oefeningen leuk om te doen. Een

Last

e-learning moet ook prettig voelen, informeel aandoen,

Als or-leden niet goed ingewerkt zijn, krijgt de or daar last

humor bevatten, prikkelen. Zo vergroot je het leereffect

van, zo vertelden enkele geïnterviewden:

en de kans dat de deelnemer de e-learning echt afmaakt.

• ze doen niet goed mee, • stellen op het verkeerde moment vragen over zaken die al lang gepasseerd zijn,

Praktische tip en conclusie Vraag altijd om een inkijkje in de e-learning. Dan kun je

• voeren taken niet goed uit, vertragen het werkproces.

ook beter bepalen of de e-learning past bij de (nieuwe)

Een extra leerinspanning kan de kwaliteit van de or dus

or-leden en hun manier van leren.

flink verhogen.

E-learning is een goede aanvulling op de traditionele

Aanbod

groepsgerichte leerprocessen van or-leden. Goede

Veel e-learnings gaan over de basis: de Wet op de Onder-

e-learning kan nieuwe or-leden helpen snel hun rol te

nemingsraden (WOR), de Arbowet en andere basiskennis

vinden. Het zou zomaar het geheime ingrediënt kunnen

voor nieuwe or-leden. Andere e-cursussen zijn erop ge-

zijn voor een succesvolle or. Probeer het eens.

richt dat or-leden opvattingen ontwikkelen.

Drie jaar lang de kat uit de boom kijken is niet meer

Uiteraard zou een e-learning pensioenkennis voor or’s

van deze tijd.

heel handig zijn. Of een e-learning over or en privacywetgeving. Helaas bestaan zulke meer specialistische e-learn-

ERIK VAN TRIEST

ings nog niet voor or’s. Voorlopig is het aanbod vooral ge-

ERIK@MIJNORSUCCES.NL

richt op beginnende or-leden. (* zie artikel Machiel de Rooij in OR Magazine 5, oktober

Pratende hoofden

2017, blz 28-29.)

Stel: je wilt als or een e-learning aanschaffen voor je nieuwe leden. Waar moet je dan op letten? Zeker als je weet dat een e-learning niet altijd makkelijk is om vol te houden.

Het vergt discipline. Je wilt het je or-lid natuurlijk zo mak-

Waar vind je e-learnings voor or’s?

kelijk mogelijk maken. Hier kun je op letten:

Wie even googelt, kan zien dat er een beperkt aanbod van e-learnings voor or’s is. Zo bieden de opleidingsplatforms

1. In de eerste plaats is het belangrijk te letten op hoe de deel-

Studytube (3), Springest (9) en Edubookers (4) enkele

nemer in de e-learning gaat leren. Sommige aanbieders

e-learnings voor or’s aan. Ook zijn er losse online-aanbie-

werken met grote lappen tekst en filmpjes met pratende

ders, waaronder Or-elearning.nl en MijnORsucces.nl.

hoofden. Cursisten met een sterk verbale leerstijl voelen zich

Het meeste aanbod is ‘blended’. Dat betekent dat de

hierbij thuis. Andere aanbieders gaan juist uit van een visue-

e-learning in combinatie met een face-to-face-cursus

le leerstijl: filmpjes, schema’s, gesproken presentaties. Nu het

wordt aangeboden. Cursisten doen vooraf een stukje

erop lijkt dat steeds minder mensen grondig lezen, zou deze

e-learning, zodat er in de or-cursus sneller voortgang kan

leerstijl weleens beter kunnen passen bij drukke or-leden. Uit

worden gemaakt. De grote scholingsinstituten hebben al-

het onderzoek van OR-platform bleek al dat cursisten het

lemaal wel een vorm van e-learning of blended learning,

liefst korte films zien, aangevuld met andere informatie.

en soms ook apart te kopen e-learnings.

Kijk dus ook op de websites van SBI/Formaat, GITP-mede-

2. Wordt de deelnemer gestimuleerd tijdens de e-learning?

zeggenschap, Mede, Loof trainingen.

Nogmaals: e-learning vergt discipline. Het helpt als de Juni 2018

/13

THEMA: scholing

TEKST LOEK KUSIAK

Duurzame inzetbaarheid als scholingsthema

Op cursus om personeel te binden Ondernemingsraden vragen vaker om scholing over duurzame inzetbaarheid. Want van de hrm-afdeling valt meestal weinig over dit thema te verwachten.

goede opleiding te bieden en voor de arbeidsmarkt te behouden.’ Nu de economie aantrekt en de vergrijzing van de beroepsbevolking toeneemt, voelen bedrijven de pijn van het kortetermijndenken. Daarbij hekelt Van der Kraats hekelde ook de lage status van het vak human resources: ‘De hrm-directeur staat te laag in de pikorde.’

Berends: ‘Or’s vragen zich af hoe ze de hr-afdeling wakker kunnen schudden. Doel is een langetermijnbeleid om te investeren in de ontwikkeling en het behoud van vakbe-

oe blijft onze organisatie boeiend voor de werkne-

H

kwame en gemotiveerde mensen. Geld kan het probleem

mers? Wat is er nodig om jong talent aan ons te

niet zijn, want tegenwoordig klotst in de directiekamers

binden? Hoe verhogen we de bereidheid tot mo-

het geld tot op kniehoogte tegen de muren.’

snijvlak van innovatief personeelsbeleid en duurzame in-

Sleutelen

zetbaarheid, die voor steeds meer ondernemingsraden

Werk moet waarde toevoegen voor de organisatie, maar

aanleiding zijn tot scholing. ‘Veel or’s willen strategisch

ook voor de werknemer, om duurzaam te zijn, benadrukt

personeelsbeleid gestructureerd behandelen als onder-

Berends. ‘Ik train ook de or van een verhuurder van hoog-

werp in een cursus,’ zegt or-trainer Johan Berends van bu-

werkers. Er werken 70 monteurs en er zijn nog tien nodig.

reau Metamorfase. ‘De or’s willen goed beslagen ten ijs ko-

De or deed op mijn verzoek een telefonische rondvraag

men bij vraagstukken rond personele werving op een

onder de monteurs: Wat is nodig is om jullie voor ons be-

krappe arbeidsmarkt, doorstroming, opleidingskansen,

drijf te behouden? Daar kwam uit dat men niet meer loon

verbetering van de medewerkerstevredenheid.’

wil, maar op zaterdagochtend in de werkplaats met ge-

biliteit van oudere werknemers? Aandachtspunten op het

reedschap van de baas mogen sleutelen aan motoren en Nog niet zo lang geleden hoorde Berends werkgevers gere-

auto’s. Dat is dus een strategisch punt. De afdeling hrm

geld zeggen: ‘Als het je niet bevalt, vertrek je toch?!’ ‘Die

gaat zo’n belrondje niet doen.’

houding kan een bedrijf zich niet meer veroorloven, want

Ook trainer Erik van Triest van CursOR signaleert onder

overal zijn er handjes tekort. Ik deed onlangs de or-scholing

zijn or-klandizie – in onder meer de industrie, de catering,

van een ziekenhuis. Jaarlijks werd een klasje van dertig ver-

de havens en het streekvervoer – een toenemende vraag

pleegkundigen opgeleid, maar deze keer waren er slechts

naar scholing over duurzame inzetbaarheid. ‘Een paar jaar

vijf deelnemers, zo moeilijk is het om mensen te werven.’

geleden nog een wollig onderwerp, maar nu we tot ons 67ste doorwerken, willen we fysieke en mentale belasting

Uithangbord

verminderen. Or’s zien werknemers van 62 en ouder niet

In de voorbije crisisjaren is het thema duurzame inzet-

meer zo goed meekomen. Ik help or’s bij het bestuderen

baarheid op de agenda weggezakt, zegt Berends. Hij haalt

van loopbaanpaden, wat de werkgever aan opleidingen

directeur sociale zaken Harry van de Kraats van werkge-

doet, door welke slijtagefactoren mensen afhaken.’

versvereniging AWVN aan. Deze zei in het Financieele Dagblad dat personeelsmanagers verslaafd waren geraakt

Ziekteverzuim

aan exitgesprekken met 50-plussers en ‘het uitdelen van

Dat een hrm-afdeling het voortouw zal nemen bij het be-

gouden handdrukken. Ze vergaten de eigen mensen een

denken van maatregelen zoals functieroulatie en arbopre-

14/

Juni 2018

Erik van Triest

Johan Berends

‘Bij veel or’s is het vertrouwen in hr tot het nulpunt gedaald’

ventie om medewerkers duurzaam inzetbaar te houden, is

half jaar niet opvult om daarmee loonkosten te besparen.

ook volgens Van Triest eerder uitzondering dan regel. ‘Hrm

Instroom van veel flexibele krachten veroorzaakt boven-

staat veelal in dienst van efficiency en voert braafjes uit

dien een onevenwichtig personeelsbestand. Moeilijk om

wat het management denkt dat goed is. Opleiding krijgt

daaruit een representatieve or te kiezen. Stonden in de ca-

weinig aandacht. Dat is een eigen verantwoordelijkheid

tering eerst drie professionals op de werkvloer, nu is dat er

van de werknemer.’

maar één, samen met twee WSW’ers*.’

‘Bij veel or’s is het vertrouwen in hr tot het nulpunt gedaald. Hr is de ontslagafdeling, de afdeling ook die mana-

Bedrijfsblind

gers erin traint dat ziekteverzuim een keuze is en niet iets

Door de werkdruk in hun reguliere baan vinden or-leden

dat een mens overkomt. De zieke werknemer staat in de

het moeilijk om nog op cursus te gaan naast het werk in de

beklaagdenbank. Die benadeelt het bedrijf. Op een zieke

medezeggenschap. Dat is vastgesteld in een SER-onder-

oefen je pressie uit om snel het werk te hervatten.’

zoek. Van Triest: ‘Ik begin een or-cursus dan ook steevast

Adviezen voor een vitale loopbaan en duurzame inzet-

met de vraag: Zit je hier wel op je gemak nu je twee dagen

baarheid komen van hrm-kant meestal niet verder dan

het bedrijf uit bent?’

meer fruit eten en stoppen met roken, constateert Van

Johan Berends: ‘Or-leden voelen zich overmatig verant-

Triest. ‘Duurzame inzetbaarheid geïndividualiseerd tot ge-

woordelijk voor hun normale taken. Overwerk nemen ze

zonde leefstijl. Maar een lasser of buschauffeur heeft wel

erbij. Daardoor verzuimen ze scholingstijd om zich in het

wat anders aan zijn hoofd dan een zak chips minder eten.

or-werk te professionaliseren. Dat maakt bedrijfsblind. Or’s

De chauffeur moet staken voor een plaspauze. Of neem

raad ik aan congressen te bezoeken en een visie te ontwik-

het cabine- en grondpersoneel bij KLM, dat eveneens ac-

kelen. En ambtelijk secretarissen van de or moeten tijd ste-

tievoerde tegen hoge werkdruk.’

ken in het opstellen van scholingsplannen. Dat is hun taak.’

Machteloos gevoel

Waar de or vroeger twee keer per jaar op cursus ging, is dat

Werkdruk behoort door de schaarste aan personeel mo-

vaak nu nog één keer, zegt Van Triest. ‘Dat betekent na-

menteel in veel bedrijven tot de grootste knelpunten, zegt

drukkelijk niet dat de or negatief is over de bruikbaarheid

Van Triest. Daarmee is overigens niet gezegd dat vermin-

van scholing. Men wil inspelen op de actualiteit. Na een

dering van werkdruk, maar ook flexibilisering van de ar-

cursus van een dagdeel over financieel management kan

beid hoog op de or-agenda staan.

een or met een concreet advies naar huis.’

‘Integendeel. Or’s hebben hierover naar mijn indruk een machteloos gevoel: “Tegen de efficiency-retoriek van het

(* medewerkers in het kader van de West Sociale Werk-

management kunnen we toch niet op.” Het is frustrerend

voorziening)

als de werkdruk oploopt omdat het bedrijf vacatures een Juni 2018

/15

JOEP BERTRAMS

BEKIJK HET BIJBEHORENDE FILMPJE OP ORNET

16/

Juni 2018

/6

PRAKTIJK KATERN Nietjes EEN LEZERES WEES EROP DAT ZE HET PRAKTIJKKATERN UIT POR, EEN VAN DE VOORGANGERS VAN DIT MAGAZINE, ALTIJD NETJES UIT DE NIETJES LICHTTE EN BEWAARDE MET DE ANDERE KATERNEN. VOND ZE HANDIG, ALLE PRAKTIJKKATERNEN OP EEN RIJ. DAAR VALT WAT VOOR TE ZEGGEN! HET VRAAGT, MET DE BESTAANDE OMVANG EN GEMIDDELDE INHOUD, DAT WE BEGINNEN OP PAGINA 17 EN EINDIGEN OP 24. DUS KIJK, BESTE LEZERES, DITMAAL IS HET GELUKT. WE GAAN ZIEN HOE HET BEVALT EN OF HET TE HANDHAVEN IS. WANT SOMS VRAAGT DE INHOUD VAN HET KATERN OF JUIST DE INHOUD ERBUITEN, OM SCHUIVEN EN CREATIEF WOEKEREN MET DE RUIMTE. HET IS DE OPLETTENDE LEZER VAST NIET ONTGAAN DAT IN DEZE EDITIE DE ACTUALITEITEN ONTBREKEN WAARMEE WE NORMAAL GESPROKEN OPENEN. DIT HAD TE MAKEN MET EEN GROTE KEUS UIT ARTIKELEN OVER HET THEMA VAN DEZE MAAND, NAMELIJK SCHOLING. IN DIT KATERN MOEST ZELFS DE VASTE RUBRIEK VAN HANS VAN DEN HURK ERVOOR WIJKEN. EENMALIG, UITERAARD, WANT ZIJN BIJDRAGEN WORDEN GOED GEWAARDEERD.

18

Analyse

Scholing voor elkaar krijgen

20

Ambtelijk secretariaat

Medezeggenschap, inclusief of exclusief?

21

Pauline van der Meer Mohr Column: Het C-woord

21

Or-lid aan het woord Alie Nobach, or-lid Poiesz

SCHOLING IS EEN BELANGRIJK THEMA. TE BELANGRIJK, ALS IK DE DIVERSE BIJDRAGEN GOED BEGRIJP, OM OVER TE LATEN AAN PERSONEELSZAKEN. ER BESTAAN OOK NOGAL WAT MISVERSTANDEN OVER DE SCHOLING VAN OR-LEDEN. OVER DE FINANCIERING, BIJVOORBEELD. EN COLLEGA’S SCHIJNEN WELEENS TE DENKEN DAT DE OR EIGENLIJK ZIT TE FEESTEN IN DIE SPREEKWOORDELIJKE HUT OP DE HEIDE, OP KOSTEN VAN DE ZAAK. HET IS AAN DE OR ZELF OM DUIDELIJK TE MAKEN DAT DIT NIET ZO IS. TRANSPARANTIE EN OPENHEID HELPEN HIERBIJ. LAAT WETEN WAT JE DOET EN WAAROM, DAT VOORKOMT SCHEVE OGEN EN GEDOE DAN KUN JE JE TIJDENS DE SCHOLING BETER OP DE INHOUD CONCENTREREN. EN HET DWINGT JULLIE METEEN ZELF EERST DE SCHOLINGSBEHOEFTE GOED TE BEKIJKEN.

22 Het gaat om de klik Case: Selko besteedt scholing aan

24

Checklist maatwerkcursus Waar moet je rekening mee houden?

CHECK OOK ORNET.NL

Juni 2018

/17

THEMA: scholing

TEKST TINEKE DE RIJK BEELD AREND VAN DAM

Stug onderhandelen om op cursus te mogen

Scholing voor elkaar krijgen De WOR is duidelijk: de or en zijn commissies hebben recht op acht dagen scholing.

Maar in de praktijk is er steeds meer weerstand hiertegen. Hoe krijgt je het als or dan toch voor elkaar?

persoon, de cursus zou toch ook op het bedrijf zelf kunnen, hij kent een instituut dat goedkoper is en nog zowat.

Tot slot krijgt een aantal or-leden op het moment van de cursus zelf geen scholingsverlof, ze zouden onmisbaar zijn. De or gaat dus niet compleet op cursus.

erug in de tijd: in 1975 is het

T

ties. Daar was het toen al vaak tot in de

Dit voorbeeld is niet uniek en het is te

GBIO (Gemeenschappelijk Be-

details onderhandelen om ‘op cursus te

begrijpen dat menige or opziet tegen

geleidingsinstituut Onderne-

mogen’. Na het verdwijnen van de

dergelijk gedoe en dan bij voorbaat al

mingsraden) opgericht in opdracht

GBIO-subsidie lijkt de druk toe te ne-

inbindt. Daar komt bij, dat in veel orga-

van de SER. Dit vooral om de medezeg-

men om minder of niet van het WOR

nisaties om bedrijfseconomische rede-

genschap door gesubsidieerde scho-

scholingsrecht gebruik te maken, ook

nen strak op de kosten wordt gestuurd.

ling op niveau te brengen. Want, zo

voor de zogenaamde professionele on-

En geen enkel or-lid wil dan op de

was de gedachte in werkgeverskrin-

dernemingsraden.

werkvloer het verwijt krijgen dat de or niet aan de kostenbesparing mee zou

gen: als er dan toch een or komt moet die wel deskundig zijn. Het GBIO werd

Continu onderhandelen

willen doen. Daarbij komt dat veel

gefinancierd uit een algemene heffing

Een or kan bij scholingsplannen op

or-leden er zelf ook moeite mee heb-

van 0.003 procent van de totale loons-

onvermoede weerstanden en vooroor-

ben om meerdere dagen van huis te

om voor ieder bedrijf dat onder de

delen stuiten van bestuurder, manage-

zijn. Plus dat veel kennis over wet- en

WOR viel. Er werden inhoudelijk voor-

ment en collega’s. Een voorbeeld uit de

regelgeving te googelen of via

waarden aan de cursussen gesteld, zo-

praktijk. De or heeft extern een twee-

E-Learning beschikbaar is. Al deze fac-

als minimaal een dagdeel WOR-scho-

daagse gepland, begroot en om verlof-

toren kunnen leiden tot het idee dat

ling. In 2012 maakte maar liefst 98

faciliteiten gevraagd. Bestuurder en hr

meerdaagse scholing van de gehele or

procent van de ondernemingsraden

zijn een half jaar van tevoren geïnfor-

anno 2018 overbodig zou zijn.

gebruik van deze subsidie. Het GBIO is

meerd. Er is een traditie van op cursus

in 2013 opgeheven, met name door de

gaan, meestal vijf dagen per jaar als or,

Geheimzinnigheid

lobby van werkgeversorganisaties die

en men is tevreden over het instituut.

In een organisatie kan ook het idee

van de heffing af wilden. Belangrijk ar-

Maar dan blijkt net een maand voor de

ontstaan dat de or buiten de deur

gument van werkgeverszijde was dat

cursus dat de nieuwe hr-manager het

‘feestviert’ en de collega’s ondertussen

ondernemingsraden inmiddels sterk

programma wil inzien voor er defini-

het werk opvangen. Ideeën die met

en professioneel genoeg waren. Scho-

tief toestemming komt. Vervolgens lijkt

openheid te doorbreken zijn. Want

ling zou vanzelfsprekend zijn. Dit gold

er geen eind te komen aan de onder-

twee, drie dagen op de hei in een

een paar jaar geleden op hoofdlijnen

handelingen. Er zouden wel wat dag-

soort van geheimzinnigheid kan ook

inderdaad voor grote concerns in de

delen afkunnen, er wordt geknibbeld

tot rumoer leiden. Dus waarom niet je

profit-sector. Maar bepaald niet voor

op de kosten met als serieus voorstel

scholingservaringen delen met de

andere sectoren en kleinere organisa-

niet meer dan twee drankjes per

achterban? Of laten weten voor welke

18/

Juni 2018

Analyse

Met openheid vooroordelen doorbreken

de (c)or-leden alleen kunnen ruim op tijd aangevraagd worden.

speerpunten er gekozen zijn? Of wat

deskundige medezeggenschap. Een

Het eigen krachtenveld

bijvoorbeeld de op de cursus ontwik-

meerjaren-scholingsplan met begro-

Met zijn allen in het spreekwoordelijke

kelde strategie van de or rond flexibili-

ting geeft overzicht en, geen onbe-

hutje op de hei zitten past niet meer in

sering is? En waarom de bestuurder,

langrijk argument, kan tot afspraken

deze tijd. Een or die strategisch wil par-

hr, management en/of toezichthouder

leiden over kosten en kortingen.

ticiperen in de verschillende besluit-

niet uitnodigen voor een dagdeel over

Medezeggenschap die ‘ertoe doet’

vormingsprocessen van de organisatie,

de ontwikkelingen in de organisatie?

heeft belang bij scholing. Scholing

betrekt het eigen krachtenveld bij de

Zij zijn wel de overlegpartners, en hen

voor de gehele (c)or om aan teamont-

scholing. Zo is het niet verboden om

erbij betrekken kan tot een groter

wikkeling te werken bijvoorbeeld. Af-

interne deskundigen, collega’s dus, in

draagvlak leiden voor de medezeg-

zonderlijke cursussen en/of coaching

de cursus aan het woord te laten. Het-

genschap. En tot het inzien van het

voor het DB, werken aan individuele

zelfde geldt voor het uitnodigen van

belang van een goed geschoolde or

competenties, een basiscursus voor

bestuurder en hr en wellicht ook een of

waarmee professioneel te onderhan-

startende or-leden, eigen cursussen

meerdere leden van de Raad van Com-

delen valt.

voor de verschillende commissies, the-

missarissen. Wat dat laatste betreft: het

maconferenties over onderwerpen,

recht op contact daarmee staat in de

or-dagen.

WOR. Vakbondsbestuurders en externe

Doelgericht scholen

adviseurs kunnen eveneens gevraagd

Op cursus gaan omdat de or daar nu eenmaal recht op heeft, zal niet vaak

De cor van KPN bijvoorbeeld organi-

worden. Medezeggenschap kan zo in

meer gebeuren. Maar aan een plan-

seert, conform een plan, voor de hele

principe een verbindende rol spelen in

ning over de gehele (c)or-zittingsperi-

medezeggenschap een jaarlijkse drie-

het krachtenveld van belangen. En ge-

ode, voor onderliggende onderne-

daagse werkconferentie met verdie-

zamenlijk de ontwikkelingen in de or-

mingsraden, commissies en op

ping op thema’s. Daar worden externe

ganisatie bespreken, én daarbij oog

thema’s ontbreekt het nogal eens.

experts en gerenommeerde weten-

hebben voor de verschillende belan-

Juist zo’n overzicht met scholingsdoe-

schappers voor uitgenodigd.

gen, zal kunnen leiden tot meer inzicht

len en een daaraan gekoppelde kosten-

Een eigen plan hebben biedt ook de

en waardering voor en een sterke posi-

raming vormt een goed kader om in-

basis voor overleg met bestuurder en

tie van de medezeggenschap. De kos-

zichtelijk te maken wat scholing kan

HR. En zowel de financiën als facilitei-

ten zijn dan waarschijnlijk minder van

bijdragen aan een professionele en

ten en betrokkenheid van anderen dan

belang.

Juni 2018

/19

AMBTELIJK SECRETARIAAT

TEKST JAN WILLEM DORR

Ex-ambtelijk secretaris, nu LOMOZ, over brede medezeggenschap

Inclusief of exclusief?

De WOR legt de medezeggenschap ‘exclusief’ bij de ondernemingsraad. Waarom zou je dan nadenken over ‘inclusieve’ medezeggenschap en wat houdt dat dan in?

participeren in het vormgeven van beleid. Iemand zei: ‘participeren betekent dat je participeert in hún beleid’; zou beleid niet ‘inclusief’ ontwikkeld moeten worden?’ Kortom: speel je als medezeggenschap een rol in het spel van

a 17 jaar ondersteuning als

N

klopten managers al bij de or aan op

de organisatie, of ben je, samen met

ambtelijk secretaris van de or

een moment dat de plannen nog vorm

anderen, zelf spelbepaler?

ging ik in 2014 tevens aan de

moesten krijgen. Voorbeeld hiervan

‘Inclusief’ wordt maatschappelijk

slag voor de cliëntenraad van het De

was het komen tot uitbesteding van

meestal gebezigd als het gaat om di-

Noordwest Ziekenhuisgroep. De voor-

het personeelsrestaurant. Een langdu-

versiteitsbeleid. Bij organisaties gaat

delen van de gezamenlijke ondersteu-

rig traject waarin de or én het perso-

het om het betrekken van medewer-

ning van meerdere adviesraden zijn al

neel werden meegenomen in de afwe-

kers en anderen die belang hebben bij

beschreven in OR Informatie van mei

gingen en keuzes. Daar startte het

‘het goed functioneren van de onder-

2017, ‘Beter advies, minder rompslomp’

traject met personeelsbijeenkomsten

neming in al haar doelstellingen’ (arti-

door mijn collega Hannah Wahab.

van management en personeel en het

kel 2 WOR). Dan spreken we dus over

Voor mij leidde deze combinatie van

aanschuiven van een or-delegatie. Ei-

andere adviesraden, maar ook vrijwilli-

taken gaandeweg tot een nieuwe kijk

genlijk participeerde de or daar in de

gers, gedetacheerden, subcontractors

op medezeggenschap, een ander ‘den-

medezeggenschap op de werkvloer.

en ZZP’ers.

kraam’ om tegen de ontwikkeling van

Deze werkwijze liep door en na verloop

Misschien zou artikel 2 van de WOR

medezeggenschap aan te kijken.

van tijd parallel met het formele advies

uitgebreid moeten met de volgende

Misschien is het typerend voor de

(het aanbestedingstraject en afspraken

toevoeging: ‘de ondernemingsraad sti-

zorgsector, maar medewerkers vinden

over gevolgen voor medewerkers). Hier

muleert de medezeggenschap voor alle

de patiënt/cliënt en de inhoud van hun

was dus helder: medezeggenschap was

direct betrokkenen binnen de onder-

werk meestal belangrijker dan hun ei-

niet het exclusieve terrein van de or,

neming’. Want medezeggenschap doe

gen medewerkersbelang. En dat zie je

maar van or en de medewerkers van

je samen, dus inclusief.

ook terug in de medezeggenschap.

het personeelsrestaurant samen.

Voorbeeld: niet alleen de cliëntenraad,

JAN WILLEM DORR

ook de or maakt zich zorgen om de

Inclusief

ADVISEUR EN ONDERSTEUNER MEDEZEGGEN-

schoonmaak en hygiëne van patiën-

In maart 2017 bezocht ik een congres

SCHAP,

tenkamers. En kwam dit aan de orde in

waar ontwikkelingen in de medezeg-

PENNINGMEESTER LOMOZ - DÉ KOEPEL VAN

de or-vergadering, dan kon ik vanuit

genschap centraal stonden. Aan de

OR’S IN DE ZORG

cliëntenraad-perspectief meteen aan-

orde kwam of en hoe je als or moet

geven, dat CR-leden participeren in de periodieke schoonmaak audits en de selectie van een andere schoonmaak-

Praktijkvoorbeeld

dienst. Medezeggenschap is dus niet

Sinds anderhalf jaar ondersteun ik de or van het nieuw opgerichte bedrijf van de

exclusief van de or, maar ook van de

medisch specialistisch in de Noordwest Ziekenhuisgroep. Dit betekent vormgeven

cliëntenraad en andere adviesorganen

van medezeggenschap in een organisatie die als het ware ingekapseld is in het

binnen het ziekenhuis.

ziekenhuis. Hoe ga je dan om met organisatiewijzigingen, regelingen voor arbobeleid en privacywetgeving, zaken die zich niet veel aantrekken van de grenzen van

Een andere ontwikkeling was dat de or

organisaties? Dit kan alleen wanneer een vorm van inclusieve medezeggenschap

steeds vroeger en actiever betrokken

tot stand wordt gebracht.

werd bij organisatiewijzigingen. Vaak

20/

Juni 2018

column ALIE NOBACH OR-LID POIESZ PAULINE VAN DER MEER MOHR VANUIT AMG-DENKTANK VOORDRACHTSCOMMISSARISSEN

Het C-woord Waarom blijft het toch zo moeizaam om in de boardroom te praten over de cultuur in de organisatie? Zelfs nu de code corporate governance het toezicht op cultuur heeft verankerd als principe van goed ondernemingsbestuur, blijft het ‘C-woord’ in veel organisaties onderaan het lijstje bungelen van belangrijke zaken, vlak onder ‘diversiteit’.

Lange tanden-onderwerpen, die zo snel mogelijk worden afgevinkt. En dat terwijl we weten dat de hoe-vraag minstens even belangrijk is als de vraag wat de organisatie precies doet. Dat een divers samengesteld personeelsbestand en het vermogen van de top tot kritische reflectie samenhangen met een gezonde organisatiecultuur en daarmee tot betere prestaties. Het zou vanzelfsprekend moeten zijn dat bestuur en commissarissen regelmatig goede gesprekken voeren over de doorstroming van vrouwen en etnische minderheden naar zwaardere functies.

Over hoe de organisatie scoort op andere indicatoren die een gezonde bedrijfscultuur voorspellen: veiligheidsstatistieken, klokkenluiders, verzuimpercentages, medewerkerstevredenheid, verloopcijfers, duurzaamheidsdoelstellingen, kwaliteit van het leiderschap en ‘toon aan de top’, om er maar een paar te noemen. De medezeggenschap is van onschatbare waarde voor de kwaliteit van deze dialoog.

Niet alleen heeft de or veel beter zicht dan de commissarissen (en vaak ook beter dan het bestuur) op wat er werkelijk leeft op de werkvloer, ook kan een zelfbewuste en constructieve medezeggenschap helpen om het goede gesprek aan te moedigen, als het tussen bestuur en RvC nog niet wil vlotten.

‘Denk je dat, of weet je dat?’ is in mijn ervaring een nuttige vraag voor wie een gewetensvolle poging waagt om het ongrijpbare te concretiseren. Wie zich een beetje in het onderwerp verdiept, ziet dat de corporate governance code een behulpzaam steuntje in de rug geeft. Zodat het ‘C-woord’ net zo’n gewoon gespreksonderwerp kan worden als financiën of strategie.

Or-lid aan het woord

Een button voor de or ALIE NOBACH IS ASSISTENT-BEDRIJFSLEIDER BIJ POIESZ SUPERMARKTEN IN HARKEMA. ALS OR-LID IN DE SUPERMARKTKETEN WERKT ZE MEE AAN EEN DUIDELIJKER PROFIEL VOOR DE ONDERNEMINGSRAAD.

Waarom eigenlijk?

betrekken we ook de jeugd

‘Tot dusver waren we als or

en de hulpkrachten, twee

niet zo zichtbaar. Gevolg is

heel belangrijke groepen

dat veel collega’s niet pre-

medewerkers, bij de werk-

cies weten wat we allemaal

zaamheden van de or. In

voor hen doen. Weten ze

alle filialen en distributie-

dat wel, zo leert de ervaring,

centra hangen bovendien

dan staan ze daar heel posi-

televisiescherm die mensen

tief tegenover. Neem bij-

over bedrijfsaangelegenhe-

voorbeeld de invoering van

den en nieuwtjes informe-

het fietsenplan. Dat dat er

ren. Ook de or zendt daarop

is, danken collega’s aan de

uit.’

inspanningen van de or.’

Welke middelen zetten jullie ervoor in?

Wat trekt jou persoonlijk aan de or?

‘Ik doe dit werk nu ander-

‘Voor alle medewerkers is er

half jaar. Volgens mij is er

een intranetplatform: Mijn

geen plek in de organisatie

Poiesz. Elk relevant onder-

waar je het bedrijf zo goed

werp in de organisatie heeft

kunt leren kennen. Door je

daarop een button waar-

lidmaatschap van de on-

achter alle informatie daar-

dernemingsraad valt vaak

omtrent is opgenomen. Tot

beter te begrijpen waarom

dusver ontbreekt zo’n knop

bepaalde beslissingen wor-

voor de or. Die gaat er dus

den genomen. Daar komt

komen. Eveneens lanceer-

bij dat je vanuit die positie

den we recent een eigen

echt iets voor je collega’s

Facebookpagina plus

kunt betekenen.’

Whatsapp-nummer. Zo Juni 2018

/21

THEMA: scholing

TEKST LOEK KUSIAK BEELD SELKO

Scholing aanbesteden? Zoek de verschillen

‘Het gaat om de goede klik’ De medezeggenschap van Nutreco koos uit drie presentaties een nieuwe or-trainer.

Zoek de verschillen, door scholing aan te besteden.

kwam als winnaar uit de bus. ‘De verschillen tussen de scholingsbureaus waren verrassend groot, maar WVM stak erbovenuit, zegt Kleinhoven.

‘WVM was niet de goedkoopste, ook niet de duurste. Maar het belangrijkste

et ene trainingsinstituut voor

H

Scoringspunten

was de inhoud. WVM had een aantal

ondernemingsraden is het

Die goede klik was verdwenen bij het

spelletjes bedacht om de spanning

andere niet, zegt Pim Kleinho-

instituut waar de or-leden van Nutreco

voor de or-leden die elkaar niet ken-

ven. ‘En dat is maar goed ook. Dankzij

voordien mee werkten, zegt Kleinho-

den, weg te halen en hen te verbinden.

de diversiteit in kwaliteit van cursus-

ven. ‘Het werd te veel een herhaling

Dat werkte in een half uurtje. Ook

aanbod en manier van trainen, kan een

van hetzelfde. We waren erop uitgeke-

moesten we in een rij gaan staan, van

or bij een switch naar een andere trai-

ken en wilden zelf meer bepalen wat

klein naar lang, met de ogen dicht,

ner weer nieuwe inzichten opdoen en

we belangrijke cursusstof vinden. Om-

waarbij we elkaar moesten aanraken.

scherp blijven.’ Kleinhoven is voorma-

dat Nutreco vier or’s heeft, doen we so-

Alle or-leden van de locaties stonden

lig voorzitter van de centrale onderne-

wieso altijd na or-verkiezingen een op-

opeens door elkaar en niet meer bij

mingsraad van Nutreco, een internati-

startcursus om elkaar beter te leren

hun eigen or. Het ijs was gebroken.

onale producent van dier- en visvoeder

kennen. Hoe een trainer dat aanpakt,

Voor de individuele or’s en voor Nutre-

met vier vestigingen in Nederland,

vinden we wel belangrijk.’

co als geheel stelden we, op vraag van

waaronder Selko Feed Additives in Til-

Op initiatief van Kleinhoven benader-

de trainer, ook een overzicht op met

burg, de locatie waar Kleinhoven

de de or drie scholingsinstituten, die

zwakke en sterke aspecten van Nutre-

or-voorzitter is. Gepokt en gemazeld

ieder twintig minuten de tijd kregen

co.’ Doel voor de or was om zwakke

door twintig jaar ervaring in de mede-

voor een presentatie. Daarin moesten

kanten om te zetten in speerpunten

zeggenschap kwam Kleinhoven, al-

ze aangeven met welke onderwerpen

voor overleg, zoals het wegwerken van

weer enige jaren geleden, op het idee

en op welke wijze ze een driedaagse

de verschillen in arbeidsvoorwaarden

voor een aanbesteding in de zoektocht

or-cursus zouden vullen. Hoeveel de

tussen de Nutreco-vestigingen. Ver-

voor een nieuwe or-trainer. Dat uitein-

scholing zou gaan kosten, werd ook

schillen die zijn ontstaan door overna-

delijk uit de vier kandidaten die zich

uitdrukkelijk gevraagd. Kleinhoven:

mes in het verleden.

presenteerden de keuze viel op ‘Werk-

‘Onderdeel van onze aanbesteding was

plaats voor Medezeggenschap’ (WVM)

een lijst met scoringspunten die de cor

Nieuw ploegsysteem

uit Deventer, had volgens Kleinhoven

had opgesteld om een cijfer te geven

Kleinhoven: ‘De harmonisatie moet dit

te maken met ‘een goede klik. Want dat

voor de vakbekwaamheid van de trai-

jaar tot een afronding komen. De totale

is het belangrijkste als je een of twee

ner, het vernieuwende van het cursus-

waarde van het pakket arbeidsvoor-

zittingsperiodes met trainers gaat sa-

programma, of het goed bij ons type

waarden per werknemer verandert

menwerken. Wat dat betreft gaat het er

bedrijf past, ofwel het gevoel dat we er-

niet, maar de verdeling kan anders zijn.

bij het clubvoetbal niet anders aan toe.

bij kregen, en de kosten uiteraard.’

Door dit onderwerp als or te agende-

Je wilt verfrissing en nieuwe teamdy-

ren, voelt de bestuurder ook extra druk

namiek, een trainer dus met originele

Verbinden

om het op te lossen.’

invalshoeken.’

De Werkplaats voor Medezeggenschap

De or van Selko speelde ook een proac-

22/

Juni 2018

Formuleer welk type or je wilt zijn tieve rol bij de overgang van tweenaar drieploegendienst voor de productiemedewerkers in Tilburg. ‘Een drieploegendienst heeft invloed op het slaapritme. Reden waarom we bij deze verandering niet over één nacht ijs zijn gegaan maar er eerst uitvoerig met de achterban over gesproken hebben.

Voorafgaand aan de invoering van het nieuwe ploegsysteem hebben we er een pilot mee gedraaid om de voor- en

Pim Kleinhoven, or-voorzitter Selko en voormalig cor-voorzitter Nutreco

nadelen te proeven.’

‘Ik denk,’ vervolgt Kleinhoven, ‘dat de

proces van voorbereidend overleg met

zijn trekken komen als de oudere

or mede dankzij de training van WVM

de bestuurder.’

werknemer voor wie vitaliteit tot aan zijn pensioen belangrijk is.’

erin geslaagd is een goed balans te vinden tussen wat de achterban wil en de

Versobering

Discussie is er ook over de medezeg-

plannen van de bestuurder. De flexibe-

Een actueel aandachtspunt voor de

genschapsstructuur bij Nutreco. ‘We

le en uitdagende ondersteuning van

or-leden bij Nutreco is duurzame in-

twijfelen of een centrale or met daar-

WVM heeft ons geholpen beleids-

zetbaarheid.

onder vier or’s nog wel efficiënt is. Mis-

vraagstukken goed boven tafel te krij-

Kleinhoven: ‘Voor de advisering over

schien moeten we per locatie toe naar

gen en te zorgen voor heldere achter-

maatregelen om werknemers inzetbaar

een onderdeelcommissie met daarbo-

bancommunicatie.’

te houden, hebben or en werkgever

ven één or. Dit thema leent zich moge-

De or bepaalt ook zelf aan welke cur-

een extern bureau in de arm genomen.

lijk ook voor scholing.’

sussen hij behoefte heeft, waarna de

De hr-afdeling van Nutreco heeft over

bestuurder akkoord gaat. Scholings-

dit onderwerp te weinig kennis.’ Het

Tip

budget is nooit een probleem. De be-

pensioen van de Nutreco-werknemers

Eind dit jaar zijn er nieuwe or-verkie-

stuurder loopt trouwens soms mee in

is door overheidsmaatregelen verso-

zingen. ‘De cor zal zeker or-trainers

een or-cursus. Hij ziet dat or van toe-

berd. Bij het geld dat hiermee is be-

uitnodigen voor een aanbesteding

gevoegde waarde is, waardoor het ver-

spaard, stort de werkgever eenzelfde

voor de nieuwe zittingsperiode,’ zegt

trouwen in de or is toegenomen om

bedrag om duurzame inzetbaarheid

Kleinhoven. Zijn tip: ‘De or die scho-

allerlei informatie te delen. De or loopt

(‘Fit 4 Future’) in concrete stappen om

ling wil aanbesteden raad ik aan te for-

van meet af aan mee bij de besluitvor-

te zetten. ‘En voor alle leeftijdsgroepen,’

muleren welk type or je wilt zijn.

ming rond beleidsvoornemens. Als de

zegt Kleinhoven. ‘De jonge werknemer

Proactief? Afwachtend of volgend? Dat

or een advies uitbrengt, dan is dat het

die meer tijd wil voor zijn gezin met

bepaalt sterk hoe je naar de voorstellen

formele hamerstuk van een intensief

kleine kinderen moet net zo zeer aan

van de or-trainers moet kijken.’

Juni 2018

/23

Checklist scholing

TEKST WANNE VAN DEN BIJLLAARDT

Waar moet je rekening mee houden?

Checklist maatwerkcursus De leden van de ondernemingsraad hebben scholingsrecht. Als jouw or een maatwerkcursus wil volgen, dan kun je kiezen uit veel verschillende aanbieders.

D

• Let op ook eens op originaliteit (dus

e kwaliteit en de prijzen kun-

susprogramma, doe dan inspiratie

nen nogal verschillen. Waar-

op bij een open training. Het pro-

geen standaardformules), kennis van

mee moet je rekening houden

gramma daarvan staat vaak op de

de bedrijfstak, de persoonlijke aan-

als je een cursus op maat wilt volgen?

website van een scholingsinstituut.

pak. Soms staat de naam van een an-

Deze checklist helpt je hierbij op weg.

• Nodig de aantrekkelijkste aanbieders

dere organisatie in de offerte….

uit om een offerte uit te brengen. Let

• De uitspraak ‘wij werken volgens’ de

• Kijk of je scholing nodig hebt of dat

niet alleen op prijs, maar ook op des-

richtlijnen van de Vetron, ISO, CE-

je meer hebt aan begeleiding of ad-

kundigheid, snelheid en de bewezen

DEO of een ander kwaliteitskeur-

vies.

expertise. Selecteer er niet meer dan

merk, zegt lang niet alles. Ga vooral

drie. De selectie van een scholings-

van je eigen indruk uit.

• Als je iets wilt leren, inventariseer welke scholingsvragen er zijn in de ondernemingsraad. Is er een scholingsplan?

• Kijk hoeveel scholingsdagen jij en de collega or-leden nog hebben. Een or-lid heeft minimaal 5 dagen per

• Let erop wat in de offerte wordt berekend. Is een voorbereidingsgesprek

erop dat er meerdere kandidaten zijn.

bij de prijs inbegrepen? Wordt er btw

Zij zullen alles uit de kast moeten ha-

berekend? Zijn de reiskosten van de

len om de opdracht binnen te halen.

trainer niet erg hoog? Is een verslag

• Kijk eens of je reviews (beoordelin-

van de cursus of een terugkombij-

jaar. Een commissielid heeft er mini-

gen) kunt vinden over de trainers en/

eenkomst onderdeel van de cursus

maal 3 per jaar. Or-leden die ook in

of het instituut dat je benaderd hebt.

of moet je hier extra voor betalen?

een commissie zitten hebben er dus

De mening van anderen zegt vaak

• Over de prijs is soms te onderhande-

minimaal 8.

wel iets. Zorg er wel voor dat je re-

len. De dagdeeltarieven en de voor-

cente reviews hebt. Een review van

bereidingstijd verschillen nogal per

een paar jaar geleden geeft geen

scholingsinstituut. Kijk wat er be-

goed beeld.

spreekbaar is. De scholingsrichtprijs

• Als je op zoek gaat naar een aanbieder kun je je eigen scholingsinstituut benaderen. Heb je die niet of ben je toe aan iets nieuws dan zoeken de

• Maak een (telefonische) afspraak met

van de SER geeft een indruk van wat

meeste or’s via Google naar een ge-

degene die straks de cursus gaat uit-

de cursus kan kosten. In 2018 heeft

schikte aanbieder.

voeren. Dan kun je kijken of er een

de SER een richtprijs van 1000 euro

klik is.

per dagdeel berekend.

• Als je wilt nadenken over een cur-

24/

instituut kost veel tijd.

• Wijs de uitgenodigde instellingen

Juni 2018

OR /Opleidingen

Fusies en de rol van de or 4 september 2018, Utrecht

Nieuw

tactieken om als or krachtig en doelge-

langdradig terwijl je eigenlijk de tijd

richt op te treden!

niet kunt missen? Het kan echt slimmer, effectiever, efficiënter en leuker.

In deze studiedag aandacht voor de

Persoonlijke effec- Nieuw tiviteit in de or 18 september 2018, Utrecht

vraag wat een fusie is, wat het gebrui-

Vergroot je invloed en je resultaten

kelijke verloop van een fusie is, wat

Wil jij je kwaliteiten en talenten meer

cruciale momenten (en documenten)

tot hun recht laten komen? Wil je beter

zijn, welke rol de or in de diverse fasen

in staat zijn om je invloed en je resulta-

kan pakken.

ten te vergroten? Leer hoe je effectiever

Scenario’s voor de or 25 september 2018, Utrecht

wordt en hoe je meer plezier haalt uit

Een middel om in onzekere situaties

De nieuwe ArboNieuw wet in jouw praktijk 6 september 2018, Utrecht

het or-werk.

toch te handelen

OR & invloed op zelfsturing 20 september 2018, Utrecht

voorwaarden die moeten voldoen, hoe

Ga up-to-date met het Arbobeleid

De or is belangrijker dan ooit!

schijnlijke) sociale gevolgen per scena-

aan de slag!

Deze studiedag biedt concrete hand-

rio in kaart brengt.

Deze studiedag behandelt de wijzigin-

vatten om daadwerkelijk invloed te

gen van de arbowet die op 1 juli 2017

hebben op de ontwikkeling van zelf-

zijn ingegaan. Na afloop van deze trai-

sturing.

Welke rol kan jouw or spelen in de diverse fasen van een fusie?

Je kunt overbodige handelingen schrappen door het bekende ‘lean’-principe toe te passen op het vergaderproces.

Nieuw

Je leert wat scenario’s zijn, aan welke

ning ken je de wijzigingen in de Arbo-

je scenario’s opstelt, hoe je de (waar-

Verhoor je bestuurder 27 september 2018, Utrecht Verkrijg de informatie die je nodig hebt

je eigen organisatie en heb je een plan

Masterclass OR & strategie van de organisatie 20 september 2018, Utrecht

van aanpak uitgewerkt over jouw rol

In samenwerking met Erasmus Uni-

chercheur. Hij geeft aan hoe je uit een

als OR/VGWM-commissie.

versiteit van Rotterdam

zwijgende gesprekspartner stuk-

Leer als or-professional om de strate-

je-bij-beetje het verhaal naar boven

gie-voornemens van bestuurders te

kunt halen.

wet, kun je een oordeel geven over de gevolgen, kansen en uitdagingen voor

HELP! Hoe stuur ik Nieuw mijn bestuurder?

13 september 2018, Utrecht

dat waarde toevoegt aan de toekomstplannen van de organisatie.

treden!

NLP voor de or 20 september 2018, Utrecht

Krijg inzicht in intimidaties en mani-

Slimmer en effectiever vergaderen!

pulaties van je bestuurder en leer

Ervaar jij de or-vergadering ook als

Juni 2018

de schouder van een ervaren politiere-

toetsen en om advies uit te brengen

Tactieken om als or krachtig en doelgericht naar je bestuurder op te

In deze opleiding kijken we mee over

Kijk voor meer informatie op www.ornet.nl/ opleidingen /25

ACHTERGROND / fusie en overnames

TEKST LOE SPRENGERS, RENÉ HAMPSINK EN PAULINE BURGER BEELD SHUTTERSTOCK

Aandachtspunten voor rol ondernemingsraad bij fusie en overname

Maak procesafspraken

Op welke wijze kan de or belangrijke zaken regelen die bij een overname spelen? Hoe maak je, om te beginnen, procesafspraken?

Leg vast wanneer en hoe je als or zeker betrokken wilt worden. it is het vierde artikel in de reeks over fusie en

D

dernemer over hoe de besluitvormingsprocedure eruit zal

overnames. In eerdere artikelen bespraken we de

gaan zien, en op welke momenten en op welke wijze de

bevoegdheid van de or bij fusies en overnames en

ondernemingsraad daarbij een rol zal spelen. Een advies-

de implicaties die een fusie of overname kan hebben voor

aanvraag over het inschakelen van externe deskundigen

personeel. We ontwikkelden een 10-stappenplan voor on-

kan daartoe een goede aanleiding zijn, net als de bespre-

dernemingsraden die met een fusie of een overname/ver-

king van de algemene gang van zaken waarin een aan-

koop te maken krijgen. In dit artikel lichten we een van de

kondiging wordt gedaan (op grond van artikel 24 lid 1

andere belangrijkste stappen toe, namelijk het maken van

WOR) dat er een besluit aan zit te komen.

afspraken over het proces van de medezeggenschap tijdens het fusie- of overnametraject.

Het maken van afspraken heeft als voordeel – voor de ondernemingsraad, voor de ondernemer en de andere be-

Procesafspraken maken

trokken partijen – dat iedereen weet dat de or ook een rol

Het is zeer aan te raden om aan het begin van het fusie-

wil spelen in het traject, en dat duidelijk wordt in welke fa-

dan wel overnametraject afspraken te maken met de on-

sen op welke wijze de or bij de besluitvorming zal worden

26/

Juni 2018

DEEL 4

betrokken. In het begin zal het vooral gaan over informatie

gen bestuurder over het toekomstige beleid van de andere

en overleg. In een latere fase zal het gaan om het moment

partij hebben maar een relatieve betekenis. Het is zaak om

van de adviesaanvraag en de contacten met de potentiële

toezeggingen en liefst afspraken met de koper te maken

koper(s).

over het toekomstig beleid. Na een overname is het vaak zo dat in alle organen vertegenwoordigers van de koper

Uitgangspunten or formuleren

hun stempel kunnen gaan drukken. Bijvoorbeeld in de

In onze praktijk zien we dat het heel nuttig kan zijn, als de

aandeelhoudersvergadering, zeker als honderd procent

ondernemingsraad aan het begin van het traject voor zich-

van de aandelen worden overgenomen. Ook kan het zijn

zelf een aantal uitgangspunten formuleert, waaraan hij de

dat er een nieuwe bestuurder wordt benoemd uit de gele-

naderende besluitvorming zal gaan toetsen. Daarmee krij-

deren van de koper. Is er een toezichthoudend orgaan, dan

gen de ondernemingsraadsleden een kompas waarop ze

zie je vaak dat de meerderheid van de leden van dat orgaan

kunnen terugvallen. Bijvoorbeeld op het moment dat er

komt te bestaan uit aan de koper gelieerde personen. Het is

een adviesaanvraag ligt en moet worden bepaald wat de or

de vraag of dat in alle gevallen juridisch mag, maar het is

van het voorgenomen besluit vindt. Door het delen van de

wel een veelvoorkomende praktijk.

uitgangspunten met de achterban weet deze dat de onder-

Dat betekent dat de ondernemingsraad het enige orgaan

nemingsraad het traject van begin af aan volgt. Door de

binnen de onderneming is dat na de verkoop niet van

uitgangspunten ook met de bestuurder te delen en aan

kleur verschiet. Dit maakt het juist ook zo belangrijk dat de

hem te vragen om deze op te nemen in de dataroom (de

ondernemingsraad zich sterk maakt voor het maken van

plek waar alle documenten over de tansactie worden op-

afspraken met de koper: omdat hij in staat is om ook na

geslagen), of aan alle betrokken partijen toe te zenden,

verkoop toe te zien op de nakoming van die afspraken.

zorgt de ondernemingsraad ervoor dat het voor iedereen duidelijk is dat de ondernemingsraad het eindresultaat aan

Advies opstellen

deze uitgangspunten zal toetsen. Dit geeft de bestuurder

Indien er goede afspraken zijn gemaakt, zal het advies juri-

houvast bij de inrichting van de nog in te dienen advies-

dische bezien niet meer aan veel vereisten behoeven te

aanvraag. De kandidaat-kopers biedt het inzicht in de as-

voldoen. Wat van belang is voor de ondernemingsraad, is

pecten die de ondernemingsraad van belang vindt.

met de afspraken reeds geregeld. Het advies heeft dan vooral de functie om het standpunt van de ondernemings-

Deskundigheid inschakelen

raad nog eens nader te onderbouwen, richting achterban

Voor de meeste ondernemingsraden is een voorgenomen

en richting toekomstige overnemer. Indien er bijvoorbeeld

besluit over een fusie of overname geen alledaagse kwes-

onvoldoende toezeggingen zijn gedaan over het toekom-

tie. Het is dan ook raadzaam om in een vroeg stadium al

stig beleid of over de opvang van de personele gevolgen,

contacten te leggen met interne en/of externe deskundi-

zal de ondernemingsraad moeten afwegen wat dit bete-

gen die de ondernemingsraad daarbij kunnen begeleiden.

kent voor de kleur van zijn advies. Indien alles afwegende

Te denken valt aan scholing over wat komt kijken bij een

de ondernemingsraad van mening is dat hij negatief staat

fusie- of overnametraject, juridische ondersteuning bij de

tegenover het voorgenomen besluit, dan zal de onderne-

vormgeving van de te maken afspraken en bij de beoorde-

mingsraad met een goed onderbouwd advies moeten ko-

ling van adviesaanvragen, en financiële deskundigheid

men. Uit de rechtspraak blijkt dat de ondernemingsraad

wat betreft de wijze waarop de transactie financieel vorm

alle argumenten in zijn advies moet opnemen. De onder-

krijgt en wat de consequenties daarvan zijn voor het toe-

nemer dient deze vervolgens ook in het besluit gemoti-

komstig financieel beleid. In de WOR is geregeld dat de

veerd af te wegen. Mocht de ondernemingsraad daarna

ondernemingsraad de mogelijkheid moet krijgen om zich

besluiten om tegen het besluit in beroep te gaan bij de On-

door deskundigen te laten bijstaan.

Overleg en afspraken maken met mogelijke overnemer(s)

Reeks fusie en overname

Het is van belang om, voordat de ondernemingsraad ad-

• Vormen van fusie en overname

vies uitbrengt, contact te hebben met (vertegenwoordigers

• Verschillende fases in het besluitvormingstraject

van) de kopende of fusiepartij. Immers, indien de deal

• Personele gevolgen

doorgaat en zeker in geval van verkoop, zal dáár de zeg-

• Aandachtspunten rol ondernemingsraad

genschap komen te liggen. De koper zal de toekomst van

• Privatisering en aanbesteding

de onderneming gaan bepalen. Toezeggingen van de eiJuni 2018

/27

FUSIE EN OVERNAME

De or is het enige orgaan in de onderneming dat na de verkoop niet van kleur verschiet.

komt dat afwijkt van het advies van de ondernemingsraad, dan gaat er een opschortingstermijn annex beroepstermijn van een maand lopen. Ook in die periode vindt vaak nog aanvullend overleg plaats dat tot een oplossing leidt.

En tot slot: mocht de ondernemingsraad besluiten om in

dernemingskamer, dan toetst de Ondernemingskamer het

beroep te gaan, dan blijkt uit de praktijk dat in zeven van

besluit alleen aan die bezwaren van de ondernemingsraad

de tien gevallen de zaak niet wordt uitgeprocedeerd. Voor-

die in het advies zijn opgenomen. Het gaat er dan om of er

dat de rechter een oordeel behoeft te geven, blijken de par-

sprake is geweest van een redelijke belangenafweging, ge-

tijen alsnog tot goede afspraken komen.

zien de belangen en/of argumenten die de ondernemings-

Slot

raad in zijn advies heeft opgenomen.

Indien de ondernemingsraad zich goed voorbereidt op het

Vervolg na negatief advies

fusie- en overnametraject, en ervoor zorgt dat hij in alle fa-

Ook in het geval de ondernemingsraad negatief adviseert,

sen zijn rol inhoud geeft, kan de or een belangrijke rol spe-

blijkt in de praktijk dat er vaak nog de nodige overleg- en

len bij en grote invloed uitoefenen op de uitkomst van de

onderhandelingsmomenten ontstaan waarin de onderne-

besluitvorming.

mingsraad alsnog kan proberen tot een bevredigend resultaat te komen. Na het uitbrengen van een negatief advies

LOE SPRENGERS, RENÉ HAMPSINK EN PAULINE BURGER

wordt vaak nog rond de tafel gezeten voordat er een deďŹ -

SPRENGERS ADVOCATEN TE UTRECHT

nitief besluit wordt genomen. Indien er toch een besluit

WWW.SPRENGERSADVOCATEN.NL

ADVERTENTIE

28/

Juni 2018

GRAAG ONTMOET IK U PERSOONLIJK OP DE LANDELIJKE

OR-DAG 12 JUNI JAARBEURS UTRECHT!

WAT ZIJN UW PIJLERS? De ondernemingsraad is een groot avontuur. Welk pad gaat u samen volgen voor uw achterban in de komende periode?

Bij uw OR-bijeenkomst doen wij u een ‘gewaagd’ aanbod.

2 OF 3-DAAGS ARRANGEMENT Al vanaf € 179,- kunt u bij ons een 2-daags OR-arrangement reserveren.

Dit is inclusief overnachten, huur zaal, gebruik van apparatuur, eten en drinken. Zelfs een buitenactiviteit zoals bijvoorbeeld handboogschieten.

Het verblijf van de trainer wordt u gratis aangeboden!

2-DAAGS ARRANGEMENT* VANAF € 179,3-DAAGS ARRANGEMENT* VANAF € 299,Laat een arrangement samenstellen door Tanja Anneveld T 0573-253351 M 06-34134091 of t.anneveld@hofvangelre.nl * Geldig vanaf 8 betalende personen

WIJ MAKEN HET VERSCHIL

HOTEL

Nieuweweg 38 LOCHEM | 0573 - 253351 | info@hofvangelre.nl | www.hofvangelre.nl

LOCHEM

*

een begrip in documentatie en archivering

AL MEER DAN 100 JAAR IS SAMSOM FORMULIEREN & OPBERGSYSTEMEN EEN BEGRIP IN HET VASTLEGGEN, BEHEREN EN ARCHIVEREN VAN INFORMATIE. Verlofaanvraagbriefjes Handig formulier voor het aanvragen van verlof, vakantie of een snipperdag. Wordt door de werknemer ingevuld.

Zelfkopiërend.

Ga naar www.samsom.nl/shop voor meer informatie of een persoonlijk advies. Of scan de qr code.

NIEUWE VORMEN MEDEZEGGENSCHAP

TEKST HARRY HARTMANN, BEELD GEMEENTE NISSEWAARD

Nissewaard op weg naar nieuwe medezeggenschap

Swung in de or De or van de gemeente Nissewaard heeft gekozen voor een nieuwe vorm van medezeggenschap: een kern-or.

Wat is dat en waarom kiest de or voor deze constructie? en kern-or betekent een kleinere or met minder ze-

E

dat de or steeds meer afstand schept door traditionele me-

tels dan de Wet op de Ondernemingsraden voor-

dezeggenschap. We behandelden keurig de adviesaanvra-

schrijft. Tegelijk werkt de kern-or actief met een

gen, maar er zat geen “schwung” in, niet binnen de or en

flexpool ofwel flexibele schil: een wisselende groep achter-

niet binnen de organisatie. Veel energie ging vervolgens

banleden die actief meedenkt met advies- en instem-

verloren door stress over het niet-functioneren van de

mingsvoorstellen. Een gesprek met or en de bestuurder of

werkwijze. Dat leidt tijdens or-vergaderingen zo af, dat je

het waarom van deze keus.

minder toekomt aan de inhoud.’

Ambtelijk secretaris Natasja Dolk: ‘Klassieke medezeggen-

Hoe is het gekomen?

schap schept afstand. De or controleerde grote beleids-

Jasper Limmen: ‘We zijn hierin gegroeid. Een jaar geleden

stukken die de achterban niet konden boeien door de ab-

oriënteerde de or van Nissewaard zich op een nieuwe

stractiegraad ervan. Het is voor hen een ver van je bed

vorm van medezeggenschap omdat de nood hoog was. De

show. De veelvuldige controle achteraf van een adviesaan-

or was twee jaar eerder verkozen met 13 leden. Een aantal

vraag stimuleert ook niet de betrokkenheid van de achter-

leden haakten echter af door allerhande redenen, zoals het

ban.’

lastig kunnen combineren van het or-werk met het regu-

Limmen: ‘Kortom, voor onze achterban zijn de beleids-

liere werk. Na een tijd werd het or-werk voornamelijk ge-

stukken te vaag, óf we moeten juist heel veel uitleggen na-

daan door een actieve groep van vijf leden, waardoor de

dat het is uitgewerkt. De uitdaging voor medezeggenschap

werkdruk voor deze leden opliep.’ Or-voorzitter Bert van

ligt in het kunnen betrekken van collega’s, op zo’n manier

Hoef: ‘Het werd ons ook duidelijk dat de or onvoldoende

dat men handvatten krijgt om het te kunnen behandelen.

leeft bij de achterban. We zijn niet zichtbaar genoeg is en

En tegelijk moet het niet in beton gegoten zijn, omdat men

men voelt zich niet vertegenwoordigd.’

nog wel inspraak wil. Wij concludeerden dat kansen voor

Or-lid Richard Koning: ‘Collega’s vroegen zich wel af wat

een actieve achterban liggen in een andere aanpak.’

we deden als de or-leden van de afdeling gingen om te vergaderen, maar verder gingen de vragen niet.’

Hoe hebben jullie je scholing hierin gebruikt?

Limmen: ‘Om tot een andere werkwijze te komen hebben

Te weinig van je laten horen als or?

we allereerst onze scholing aangepast. In plaats van een

Van Hoef: ‘Nee, we publiceerden onze stukken aan de ach-

gebruikelijke tweedaagse training kozen we voor zeven

terban net als andere ondernemingsraden. Mijn analyse is

werkconferenties in een aantal maanden. Ten eerste verleg je zo de focus naar verandering. Ten tweede helpt externe begeleiding in het zorgvuldig maken van neutrale keuzes:

De praktijk

je zoekt iemand die geen verleden heeft bij de or en dus

Onlangs was er een eerste sessie met de flexpool. Hoe liep

onbesproken partij kan zijn in de discussies, ook bij MT en

dat? Koning: ‘Het komen tot een goede beeldvorming

bestuurder.’

werd erdoor enorm versneld. Er is een grote slag gemaakt met inhoud, en tegelijk heb je een groep ambassadeurs

In dit traject zijn de volgende stappen genomen:

voor de or.’ Van Hoef: ‘Belangrijk, want je mandaat voor dit proces ligt echt bij de achterban.’

• Er is een vragenlijst afgenomen bij een steekproef van de achterban. Men kon zijn mening geven over het huidige

30/

Juni 2018

scholing

V.l.n.r.: or-voorzittter Bert van Hoef, or-lid Richard Koning, ambtelijk secretaris Natasja Dolk, gemeentesecretaris Marc Weerts en or-secretaris Jasper Limmen.

functioneren van de or en over een aantal vernieu-

gadering. De or denkt nog na over het inzetten van een

wingsvormen. Het idee van een kern-or met flexibele

e-learningstraject om de leden van de flexpool zich beter

schil werd goed ontvangen.

te laten voorbereiden op het or-werk.

• De bevindingen van het onderzoek zijn vervolgens bediscussieerd met achterbanleden. Hiervoor is de metho-

De bestuurder aan het woord

de van het wereldcafé gebruikt: meerdere gesprekstafels

Marc Weerts, gemeentesecretaris bij gemeente Nisse-

met verschillende onderwerpen die in een middag wor-

waard: ‘Ik sta erg achter een kern-or met een achterban-

den besproken. Er werd nagedacht over faciliteiten voor

pool. Een extra groep medewerkers die meedenkt met de

de ‘flexibele schil’. Men vond ook specifieke competen-

or verhoogt de kwaliteit. Je merkt dat veel mensen minder

ties belangrijk voor de kern-orleden, zoals netwerkvaar-

makkelijk tijd in een or-lidmaatschap willen stoppen, maar

digheden en goed kunnen communiceren met de ach-

wel in een flexibele schil waarin je zo nu en dan werkzaam

terban. Bijzonder was dat tegelijkertijd een deel van de

bent. Via de flexibele schil kan je als bestuurder informatie

flexpool werd geworven.

ophalen waar je goed mee aan de slag kan gaan. Je ver-

• In overleg met achterban en bestuurder is vervolgens

hoogt ook de betrokkenheid, want je geeft de gewone me-

het reglement juridisch aangepast. Belangrijke wijzigin-

dewerker de mogelijkheid aan te haken zonder zich vast te

gen: de omslag van een lijstenstelsel naar een personen-

leggen als vast or-lid. De organisatie zal nog moeten wen-

stelsel; het aantal or-leden is verlaagd van 13 naar 7 le-

nen aan nieuwe vormen van medezeggenschap. Het mag

den, dus minder dan de WOR voorschrijft. Er is een

ook rustig groeien. Als mensen zien dat het werkt, zullen er

bijlage toegevoegd met de gekozen werkwijze voor een

meer aansluiten. Ons directieteam is enthousiast, want

flexibele schil.

moderne medezeggenschap sluit goed aan bij de ontwik-

• Er is tot slot een presentatie gegeven aan het MT en gevraagd naar wensen en behoeftes.

kelingen. Complexe onderwerpen als de Omgevingswet en het Sociaal Domein vragen om het anders organiseren van onze medewerkers. Het verkennen daarvan, met meer

Er ligt nu het volgende model:

mensen in de medezeggenschap, werkt goed. De verschil-

De or gaat werken met 7 kern-orleden en een flexpool uit

lende perspectieven vullen elkaar goed aan. Ik geloof daar-

de achterban. De or neemt een regie-rol aan. Bij elke be-

naast in het organiseren van goede tegenkracht, want

langrijke advies- of instemmingsaanvraag maken enkele

daardoor stuw je elkaar omhoog naar een beter besluit.

kern-orleden een projectvoorstel in overleg met de be-

Er zal verder mee geexperimenteerd worden en het zal

stuuurder en leden van de flexibele schil. Door heldere af-

doorgroeien in mogelijk weer andere vormen. Net zoals de

spraken over tijd en faciliteiten kunnen de flexpoolleden

organisatie leert, leert ook de medezeggenschap.’

goed afstemmen met hun afdeling hoeveel tijd ze investeren in een or-project. De beeldvorming en een deel meningsvorming wordt gedaan door de flexibele schil samen

HARRY HARTMANN

met de betrokken or-leden. Het uiteindelijke advies wordt

IS TRAINER BIJ HET CAOP

door de or met de bestuurder besproken op de overlegver-

H.HARTMANN@CAOP.NL

Juni 2018

/31

THEMA: scholing

TEKST JEANNETTE VAN DONGEN BEELD AREND VAN DAM

Leer je voor jezelf of omdat het moet?

Dom van leren?

We trainen en leren ons suf.

Maakt dat ons echt slimmer en flexibeler? Steken we er veel van op? Een pleidooi voor vernieuwing. En bemoeienis, door de or.

Deze uitgangspunten passen niet in standaardisering. Het is al langer een debat in onderwijsland: er lijkt meer gefocust te worden op testen en scores dan op het werkelijke leren, het ontwikkelen van het individu. Datzelfde zie je in het aanbod dat in bedrijven gestimuleerd of gefinancierd wordt. Centraal aangestuurd door hrm, centraal ingekocht en opgelegd. Het beleidsmiddel ‘een leven lang leren’ had als uitgangpunt dat mensen zich zouden blijven ontwikkelen, zodat ze makkelijker kunnen schakelen en ander werk oppakken. Op die wijze zou er altijd een plek zijn voor me-

ebben we net Six Sigma, SMART en Lean onder de

H

dewerkers op de arbeidsmarkt, al dan niet bij de huidige

knie, daar komt Scrummen en Agile om de hoek.

werkgever. Het standaard leren heeft daar niet zoveel mee

Weer een certificaat, al dan niet met een Black

te maken. Robinson noemt leren een individueel proces

Belt, die je ook bij de betere gevechtsport kunt behalen.

dat door een vakkundige leraar gegeven moet worden. So

Maakt bestaande scholing medewerkers future proof? En

much voor e-learning zou je denken, wat toch als het

welke rol wil je als ondernemingsraad spelen wat betreft

nieuwe leren wordt gepromoot.

scholing in het bedrijf?

E-learning Future proof

E-learning is een hulpmiddel in het onderwijs. Het kan ge-

Het opleidingsplan valt niet voor niets onder het instem-

standaardiseerd worden aangeboden of gepersonaliseerd.

mingsrecht in de WOR. Want scholing, jezelf kunnen ont-

E-learning gaat via je computer en kent grote verschillen,

wikkelen, is van groot belang in een wereld die voortdu-

bijvoorbeeld in de skills die het vraagt van de gebruiker.

rend verandert. Hoe die wereld verandert is moeilijk te

Het voordeel ervan is dat je niet naar een klaslokaal hoeft,

voorspellen, dus hoe zorg je dan ervoor dat je de scholing

en je kunt het elk moment doen. Bij het taleninstituut Re-

ontvangt die je toekomstbestendig maakt?

gina Coeli (ook wel ‘de Nonnen in Vught’), hebben ze deze

Scholing vanuit het bedrijf is gericht op de markt, de vraag

werkwijze goed opgepakt en onderdeel gemaakt van hun

van de klanten en de technische ontwikkelingen. Het gaat

leermethode. Koningin Maxima leerde hier haar voortref-

vaak om wat er nu gebeurt en wat nu nodig is. Dat leidt tot

felijke Nederlands. Intensief individueel leren in maatwerk

veel standaard training en scholing. De scholing voldoet aan

gegoten. Met e-learning-resultaten die worden terugge-

een zekere standaard, zodat het bedrijf aan normen kan voldoen als bijvoorbeeld ISO. Het wordt vaak als een verplicht nummer ervaren door diegenen die de scholing volgen: er

Aandachtspunten or

moet nu eenmaal aan worden voldaan. Een or zal er niet

Wat is het beleid in jullie organisatie t.a.v. opleidingen?

meteen warm voor lopen om zich hiermee te bemoeien.

Wordt er gelet op: • maatwerk voor het individu;

Is standaardisering beter?

• individuele leerwensen;

De vraag is of standaard scholing nog het antwoord is op

• goede begeleiding;

toekomstontwikkelingen en geschikt om medewerkers fu-

• leren in brede zin, dus niet louter gerelateerd aan de

ture proof te maken voor de arbeidsmarkt. Ken Robinson* noemt drie uitgangpunten bij leren: • Mensen zijn verschillend • Mensen zijn van nature nieuwsgierig • Mensen zijn fundamenteel creatief, en verbeelding leidt

huidige functie?

• Zijn er ontwikkelgesprekken waarin leren een onderwerp van gesprek is?

• Wat zouden je collega’s graag willen leren en op welke manier, is dit geïnventariseerd?

tot beweging.

32/

Juni 2018

koppeld naar een docent. Die het bijvoorbeeld gebruikt in

len. De huidige, standaard-manier van scholen is aan ver-

de 1-op-1-lessen.

nieuwing toe. Die vernieuwing is broodnodig om de

Leren staat of valt immers met goede begeleiding en het

generatie van boven de 25 aan het werk te houden en te la-

aanboren van de nieuwsgierigheid. Wanneer e-learning

ten meegroeien met de ontwikkelingen, maar ook om hun

bijdraagt aan maatwerk voor iedereen, is het van grote toe-

talenten te behouden.

gevoegde waarde. Hierbij wordt vaak gaming (computerspelletjes) ingezet om het leren speels en uitdagend te ma-

Slimmer door je met leren te bemoeien

ken. Het kan echter persoonlijke aandacht niet compleet

Scholing, zegt Ricardo Semler (directeur SEMCO in Brazi-

vervangen. Zelfs een webinar (waar je online vragen kunt

lië), moet uit jezelf komen, uit je eigen nieuwsgierigheid.

stellen en antwoord krijgen) kan hierin tekortschieten. In-

Om die reden startte hij de Lumiar scholen, waar kinderen

formatieoverdracht is niet hetzelfde als leren stimuleren.

zelf bepalen wat zij willen leren. Die basisnieuwsgierigheid zit niet alleen in kinderen maar in ons allemaal.

Dommer door leren

We maken slechts beperkt gebruik van de menselijk bron

Als leren is gereduceerd tot een standaard aanbod waaraan

en haar talenten, als we niet investeren in onderwijs dat

je nu eenmaal moet voldoen wegens bijvoorbeeld certifi-

ons in de toekomst onszelf laat mee-ontwikkelen met ver-

cering, leidt het niet tot slimmere mensen die op hun toe-

nieuwing (het verbeteren van bestaande technieken), met

komst zijn voorbereid, maar eerder tot dommere mensen

innovatie (het bedenken van nieuwe technieken) en met

die hun baan gaan verliezen. Dat is nogal een stevige stel-

nieuwe vragen en nieuwe uitdagingen. Als je dit belang

ling, maar niet zonder reden. De meerwaarde van mense-

ziet, dan kun je niet anders dan bedenken dat het verstan-

lijk handelen in het toekomstige arbeidsproces hangt af

dig is dat de WOR de medezeggenschap sterke invloed

van je motivatie om te leren en of je jezelf weet uit te da-

geeft in een onderwerp dat zo belangrijk is voor de houd-

gen in het ter discussie stellen van vanzelfsprekendheden.

baarheid van onszelf op de arbeidsmarkt.

Een prachtige manier om te leren over nieuwe ontwikke-

JEANNETTE VAN DONGEN

lingen is door op YouTube naar Ted Talks te kijken. Eddie

WWW.INCITAMENTUM.COM

Obeng, Ricardo Semler, Ken Robinson en andere sprekers

JVDONGEN@INCITAMENTUM.COM

herhalen het gegeven dat de toekomst van ons vraagt dat we sneller schakelen dan voorheen, en dat we onze (lineai-

(*Ken Robinson, The Element, How finding your passion changes

re) waarheden uit het verleden ter discussie durven te stel-

everything, 2009’

Juni 2018

/33

Arbo

TEKST KOEN LANGENHUIJSEN BEELD SHUTTERSTOCK

Ook veilig lassen vergt arbo-onderricht

Adequate voorlichting kan veel onheil voorkomen

Waar blijft Arbovoorlichting?

Weinig werkgevers hebben de arbovoorlichting goed op orde.

Wat kan een or doen om de arbovoorlichting op een hoger peil te brengen?

openbaar vervoer, politie of sociale dienst. Of over veilig lassen voor de technische dienst, en tillen in de productie en het magazijn.

Structuur ontbreekt De meeste organisaties blijken geen doordachte structuur te hebben voor de arbovoorlichting. Daardoor gaan er zaken mis.

e Arbowet spreekt duidelijke taal over arbovoor-

D

Ten eerste blijft de arbovoorlichting bij diverse onderwer-

lichting. En daarmee kan ook veel onheil worden

pen en functies achterwege. Een voorbeeld uit de recht-

voorkomen. Werknemers verantwoord leren om-

spraktijk. Een monteur is van vier meter hoog van een lad-

gaan met de risico’s in hun werk vereist gedegen voorlich-

der gevallen. Hij verbrijzelt zijn rechterarm op verschillende

ting. De Arbowet schrijft voor dat iedere werkgever zijn

plaatsen en zal deze nooit meer goed kunnen gebruiken.

werknemers doeltreffende voorlichting en onderricht biedt

Bij de rechter bleek dat hij geen voorlichting en onderricht

over hun arborisico’s en beschermende maatregelen. Zoals

hadden gekregen over het gebruik en de juiste opstelling

over omgaan met agressie voor medewerkers in de zorg,

van de ladder. De werkgever kreeg een boete. Dit voorbeeld

34/

Juni 2018

toont wat de verstrekkende gevolgen kunnen zijn van een

informatie over te dragen over een arborisico. Het blijkt

gebrek aan arbovoorlichting. Dat geldt niet alleen in een

veel doeltreffender om met werknemers in de praktijk te

productie-omgeving. Op menig kantoor is voorlichting

gaan oefenen met veilig en gezond werken. Hoe laad je

over beeldschermwerk en werkdruk onmisbaar.

met de minste rugbelasting een rolcontainer, of til je een

Ten tweede is de voorlichting die wel wordt aangeboden,

patiënt uit bed? Hoe kan een grote last veilig gehesen wor-

vaak van onvoldoende kwaliteit. Werknemers klagen over

den? Hoe gaan we om met deze gevaarlijke stof? Hoe stel

algemene, niet op hun werk toegesneden verhalen en saaie

je de beeldschermwerkplek goed in? Dat leren werknemers

presentaties. Zelden wordt nagegaan of eerdere instructies

het best door het onder begeleiding zelf te doen. Liefst op

effectief zijn gebleken. Sommige ‘toolboxmeetings’ bestaan

de eigen werkplek. Dan kan ook meteen gedemonstreerd

uit het uitdelen van wat schriftelijk materiaal en het verza-

worden waar het beter kan.

melen van handtekeningen voor ontvangst. Zulke voorlichting is een papieren tijger.

Tips voor de or

Tot slot is de arbovoorlichting nogal eens eenmalig en

Probeer als or eerst na te gaan wat de kwaliteit is van de

wordt hij soms jarenlang niet herhaald. Terwijl herhaling

huidige arbovoorlichting en het -onderricht in de eigen

toch het toverwoord is bij gedragsbeïnvloeding. Eenmalige

organisatie. Wat wordt er aangeboden, hoe beoordelen

losse flodders treffen zelden doel.

werknemers dat, is er een planmatige aanpak? Breng de resultaten in kaart en bespreek dit met de bestuurder. Pro-

Arbovoorlichtingsplan

beer toe te werken naar verbeterafspraken die vooral een

Om de arbovoorlichting doeltreffend te laten zijn, is het

planmatige aanpak mogelijk moeten maken. Liefst een

nuttig dat de or bij de werkgever aandringt op een ‘arbo-

aanpak die in samenspraak met preventiemedewerkers, or,

voorlichtingsplan’. Daarin staat per functie vermeld, welke

leidinggevenden en enkele werknemers wordt opgesteld.

arbo-onderwerpen worden aangeboden en wanneer ze

Als eerste stap kan een herhaaldelijke arbovoorlichting

worden herhaald. Voor verpleegkundigen bijvoorbeeld

over de belangrijkste arbo-risico’s worden afgesproken.

wordt tweemaal per jaar in het werkoverleg een kwartier aandacht besteed aan de praktische aanpak van prikincidenten. Daarnaast is er elke twee jaar een uitgebreide in-

Wat zegt de wet?

structie over de juiste manier van tillen, etc. Bij andere

De Arbowet geeft in artikel 8 helder aan wat er van een

functies worden uiteraard andere trainingen met herha-

werkgever wordt verwacht:

ling gepland.

Werknemers moeten doeltreffend worden ingelicht over

Het is wijs om bij herhaling van een onderwerp steeds an-

de risico’s in hun werk en over de maatregelen die tegen

dere werkvormen toe te passen: uitleg met vragen, een

die risico’s zijn genomen. Daarnaast is doeltreffend onder-

praktische oefening op de werkplek, een quiz of een arbo-

richt vereist.

filmpje. Zoek creatieve vormen die passen bij de doelgroep.

Speciale aandacht is nodig voor jeugdigen, persoonlijke

Zo verzorgt een metaalbedrijf eenmaal per jaar een veilig-

beschermingsmiddelen, machinebeveiliging en de organi-

heidsweek, waarbij elke dag aan alle werknemers verschil-

satie van de arbozorg. En in het Arbobesluit is opgenomen

lende arbothema’s worden voorgelegd. Uiteraard zijn die

dat in ieder geval uitgebreide arbovoorlichting en onder-

toegesneden op de verschillende functies.

richt moet worden gegeven aan werknemers die te maken hebben met: schadelijk geluid, mechanische trillingen,

Ook op www.arboportaal.nl zijn in enkele arbocatalogi al-

werkdruk, ongewenst gedrag, fysieke belasting en gevaar-

lerlei korte en praktische arbovoorlichtingsfilmpjes te zien

lijke stoffen. Verder bevat de arbocatalogus in enkele sec-

en te downloaden. Enkele organisaties werken zelfs met

toren nog aanvullende voorschriften.

Arbogames, al dan niet digitaal. Maar ook het samen ana-

Tot slot: Als een arbeidsinspecteur een arbo-overtreding

lyseren van een recent (bijna)ongeval kan heel leerzaam

constateert, wordt de hoogte van de boete verlaagd als de

zijn.

werkgever kan aantonen over dit punt voorlichting en onderricht te hebben verzorgd.

Ook onderricht!

En bij aansprakelijkheidszaken na een bedrijfsongeval of

Naast herhaling en afwisseling is vooral praktische oefe-

een beroepsziekte, weegt ook de rechter zwaar mee of de

ning van belang om gedragsverandering bij werknemers

betrokken werknemer aantoonbaar is voorgelicht over het

te bewerkstelligen. Dat is wat de Arbowet bedoelt met de

arborisico dat tot het letsel heeft geleid.

term ‘onderricht’. Het is niet voldoende om alleen maar Juni 2018

/35

Jurisprudentie Uitsluiting transitievergoeding AOW-gerechtigden

eventuele discriminatie van oudere werknemers bij de toekenning van de transitievergoeding. De Hoge Raad heeft bovendien overwogen dat voor een individuele toets (waarbij een

DE WERKNEMER WIENS ARBEIDSOVEREENKOMST WORDT

werknemer misschien op

BEËINDIGD NA ZIJN AOW-GERECHTIGDE LEEFTIJD, HEEFT

individuele basis toch aan-

OP GROND VAN DE WET GEEN RECHT OP EEN TRANSITIE-

spraak zou kunnen maken

VERGOEDING. IS DAT DISCRIMINATIE?

op een transitievergoeding,

ESTER DAMEN IS ADVOCAAT BIJ KENNEDY VAN DER LAAN, CONTACT: ESTER.DAMEN@KVDL.NL

bijvoorbeeld omdat hij lanDe werkgever die de ar-

een andere baan te verge-

ger door zou willen werken)

Hoge Raad 20 april 2018,

beidsovereenkomst met

makkelijken. De verplich-

geen ruimte bestaat.

ECLI:NL:HR:2018:651

een werknemer zelf beëin-

ting om een transitiever-

digt, is zijn werknemer die

goeding te betalen wordt

24 maanden of langer in

gezien als een invulling van

dienst is geweest een tran-

de zorgplicht van de werk-

sitievergoeding verschul-

gever ten opzichte van de

digd. De werknemer kan,

werknemer die wordt ont-

ook al is aan de voorwaar-

slagen. Die zorgplicht strekt

den voldaan, geen aan-

zich niet uit tot gevallen

spraak maken op de transi-

waarin de werknemer voor

tievergoeding indien zijn

het voorzien in zijn inko-

WANNEER IS HET REDELIJK DAT EEN OUD SOCIAAL PLAN

arbeidsovereenkomst niet

men niet langer is aange-

GELDT VOOR EEN NIEUWE REORGANISATIE?

wordt voortgezet in ver-

wezen op het verrichten

band met of na het bereiken

van arbeid. De wettelijke

In 2012 is bij Canon een so-

grond, omdat Canon Euro-

van de AOW-leeftijd. On-

transitievergoeding is be-

ciaal plan afgesloten. Het is

pa niet is ingegaan op

langs vroegen twee kanton-

doeld voor werknemers die

van toepassing op werkne-

maatregelen om eventuele

rechters de Hoge Raad om

zijn aangewezen op het

mers ‘die als gevolg van een

personele gevolgen van

uitsluitsel: is deze uitzonde-

verrichten van arbeid om in

reorganisatie waarvoor een

Fase II te ondervangen, en

ring voor werknemers met

hun levensonderhoud te

adviesaanvraag voor 1 janu-

evenmin heeft gemotiveerd

de AOW-gerechtigde leef-

voorzien. Het doel van de

ari 2015 bij de or is inge-

waarom het Sociaal Plan

tijd (leeftijds)discriminatie?

uitzondering voor

diend hun arbeidsplaats

hier niet van toepassing is.

AOW-gerechtigde werkne-

verliezen, dan wel een an-

Canon Europa liet daarop

De Hoge Raad toetst deze

mers is legitiem, omdat met

dere functie of standplaats

weten dat Fase II niet zal

vraag aan de geldende re-

deze regel wordt voorko-

krijgen toegewezen’. Op 23

gels voor discriminatie. Een

men dat de transitievergoe-

juni 2014 vroeg Canon Eu-

direct of indirect onder-

ding toekomt aan een cate-

ropa de or advies over een

scheid op grond van leeftijd

gorie personen voor wie de

voorgenomen reorganisatie

is verboden, tenzij sprake is

vergoeding niet is bedoeld.

van de IT-organisatie. De or

van een legitiem doel en de

Daarnaast is de regel ook

voerde een procedure bij de

middelen waarmee dat doel

passend en noodzakelijk

Ondernemingskamer om-

bereikt wordt passend en

om dat doel te bereiken.

dat hij vond dat personeel

noodzakelijk zijn.

Sociaal plan niet van toepassing op later besluit

dat in Fase II van de reorga-

De transitievergoeding kent

Commentaar

nisatie zou afvloeien (na 1

een tweeledig doel: als

Met deze uitspraak maakt

januari 2015), ook onder het

compensatie voor het ont-

de Hoge Raad korte metten

sociaal plan moest vallen.

slag, en om de transitie naar

met de discussie over de

De OK achtte dit beroep ge-

36/

INEKE VAN DE PAS IS WERKZAAM BIJ DE VOORT ADVOCATEN | MEDIATORS, CONTACT: I.VANDEPAS@DEVOORT.NL

Juni 2018

worden uitgevoerd. Op 19

satie waarop de

zal leiden tot de aanpassing

juli 2017 diende Canon

adviesaanvraag van 23 juni

van privacy-beleid. Dit

Europa een adviesaanvraag

2014 betrekking had en het

roept de vraag op of de or

in bij de or over

bestreden besluit. Canon

hierbij moeten worden be-

‘Outsourcing Utility Hos-

Europa kon daarom in re-

trokken. In deze en de vol-

ting’. De or stelt dat dit be-

delijkheid het Sociaal Plan

gende column bespreek ik

sluit hoort bij Fase II en dat

buiten toepassing laten op

de meest relevante rechten

het sociaal plan van toepas-

de personele gevolgen van

van de or in verband met de

sing moet zijn.

dat besluit. Het verzoek van

implementatie van de AVG.

de or wordt afgewezen.

Deel I behandelt het infor-

Ondernemingskamer

matie- & initiatiefrecht. In

CAROLA MEYER-DE SWAAN IS ADVOCAAT BIJ BOONTJE ADVOCATEN (WWW.BOONTJEADVOCATEN.NL)

Het sociaal plan vereist een

Commentaar

deel II zal het instemmings-

concreet verband tussen

Als een reorganisatieplan

recht aan bod komen.

een reorganisatie waarvoor

in fases wordt uitgevoerd,

een adviesaanvraag is inge-

is het redelijk dat de perso-

Informatierecht

(artikel 23 lid 2 en 3 WOR).

diend (voor 1 januari 2015),

neelsleden die daarvan ge-

Ten eerste kan de or ge-

Op grond hiervan kan de or

en het verlies van een ar-

volgen ondervinden op

bruikmaken van het infor-

onderwerpen op de agenda

beidsplaats of de toewijzing

eenzelfde manier worden

matierecht. Dat zal vooral

van de ondernemer plaat-

van een andere functie of

behandeld en onder het-

relevant zijn als de AVG

sen. Het initiatiefrecht kan

standplaats. De or maakte

zelfde sociaal plan vallen.

(nog) niet op de agenda van

bijvoorbeeld gebruikt wor-

niet aannemelijk dat de ad-

Hier speelde het omge-

de ondernemer staat, of als

den bij een voorstel van de

viesaanvraag van 19 juli

keerde. Indien niet aanne-

de or niet of nauwelijks bij

or tot (vrijwillige) instelling

2017 bij de invoering van

melijk is dat de reorganisa-

de implementatie ervan be-

van functionaris voor de

Fase II hoort. De or kon niet

tie deel is van een eerdere

trokken is. In dat geval kan

gegevensbescherming, of

duidelijk maken dat de ad-

reorganisatie, gaat het om

de or de ondernemer vragen

het (vrijwillig) uitvoeren van

viesaanvraag 23 juni 2014

een op zichzelf staand be-

om informatie over de wijze

een ‘gegevensbescher-

óók de outsourcing van

sluit. Daarop hoeft een

waarop de AVG in de orga-

mingseffectbeoordeling’. De

Utility Hosting aanging, en

oude sociaal plan dan niet

nisatie wordt nageleefd. Het

or moet uiteraard het nut

kon evenmin aanwijzen

zonder meer toegepast te

informatierecht verplicht de

en de noodzaak van de der-

welke plaats Utility Hosting

worden.

ondernemer de or alle infor-

gelijke initiatiefvoorstellen

matie te verstrekken die

motiveren. Zeker nu uit de

in de destijds beoogde Fase

ken van het initiatiefrecht

II zou krijgen. Een voldoen-

Gerechtshof Amsterdam

deze redelijkerwijs nodig

AVG volgt dat de onderne-

de concreet verband ont-

(OK) 27 maart 2018, ECLI:N-

heeft voor zijn taakvervul-

mer slechts onder voor-

breekt tussen de reorgani-

L:GHAMS:2018:993

ling (artikel 31 lid 1 WOR). Dit

waarden verplicht is deze

betreft de uitoefening van

maatregelen te nemen.

de bevoegdheden van de or,

De rol van de or bij de AVG

waaronder het instem-

Conclusie

mingsrecht en het initia-

Is de or (nog) niet betrokken

tiefrecht. Op basis van de in-

bij de implementatie van de

formatievoorziening kan de

AVG, dan zal het gebruik

or vervolgens nagaan of hij

van het informatie- en ini-

DEEL I: INFORMATIE- & INITIATIEFRECHT. MOET DE OR WOR-

bij de implementatie betrok-

tiatiefrecht hoogstwaar-

DEN BETROKKEN BIJ NIEUW PRIVACY-BELEID?

ken moet worden op grond

schijnlijk leiden tot verdere

van de het advies- of in-

consultatie met de or. In dat

stemmingsrecht.

kader zal vooral het instem-

De Algemene Verordening

gen en hoge boetes die de

Gegevensbescherming

AVG introduceert en het feit

(AVG) krijgt veel aandacht

dat de AVG sinds 25 mei

Initiatiefrecht

lid 1 sub k en l van belang

in de media. Logisch, ge-

van toepassing is. Uit de

Naast het informatierecht

zijn, waarover meer in deel

zien de nieuwe verplichtin-

publicaties blijkt dat de AVG

kan de or ook gebruikma-

II van deze column.

Juni 2018

mingsrecht van artikel 27

/37

# ! "

! !

8T TXVT]bRWP__T] eP] TÅ&#x160; TRcXTU T] [TP] bP\T] fTaZT] 8T YdXbcT ZTdiTb \PZT] _aX^aXcTXcT] bcT[[T] T] YT VaT]iT] PUQPZT]T] @TP] R^\\d]XRTaT] _a^PRcXTU TÅ&#x160; TRcXTU T] PbbTacXTU <Tc ^_cX\P[T aTbd[cPPc QTWP[T] JTab_X[[X]VT] T[X\X]TaT] >T ^a fTaZ T] _a^RTbbT] [TP] ^aVP]XbTaT]

" ! ! "

! !

9aePPa YXY ST ^a eTaVPSTaX]V ^^Z P[b [P]VSaPSXV cTafXY[ YT TXVT][XYZ ST cXYS ]XTc Zd]c \XbbT]! GRWaXYU YT SP] X] e^^a ST caPX]X]V @TP] eTaVPSTaT] e^^a ST ^a T] [TTa ^eTa [TP] eTaVPSTaT] T] fPc SXVXcP[T Wd[_\XSST[T] T] b^RXP[T \TSXP Zd]]T] QXYSaPVT] PP] TT] TÅ&#x160; TRcXTU T] TÅ&#x2039; RX¾]c eTaVPSTa_a^RTb ^eTa ST QT[P]VaXYZbcT eTab_X[[Tab eP] WTc eTaVPSTa_a^RTb ST cX_b cT VTQadXZT] e^^a TT] QTcTaT e^^aQTaTXSX]V T] dXce^TaX]V eP] TT] ^a eTaVPSTaX]V

! % " % % ))+ # & )( +,- .(#(! / ( )( +( '#(!,+

- '!, ' * &$!"+, %)*,$(#

!! % ) $ " ( ))&%#- 1 !! (, " * /#( $ *+ %-#$%#( )+' -# ') && ( ( " %&#,-, # $ #( $).0 )+ 0 +% %.(- #(1 -- ( "# % ))+ && % ((#, # $ )/ + - )* )( +( '#(!,+ ( () #! " - ,- - #( *+ %-#$% -)- $ , "#%%#(!

- #!#- & * %% - /))+ )+ & ( ,- - .#- /)&! ( )( + & (

2

2 2 !+ -#, !+ -#,

&($ # % - (# .0, +# / ( ( - "). ( 0 $ 0 % &#$%, )* "))!- / ( -. & )(-0#%% &#(! (

)+' & *+#$, /))+ #- * %% - )' #( -# *+#$,

2

2

# $ #' * ( - (& # ( 0 $ ( /+ ! (, +/# 0 + & $ )+ /+ ! ( ))+ ( ,%.( #! + -# (-0))+ 0)+ (

! % " %"# $ #$% # *

) % ' ! 1#( #!#- & "). - $ )* "))!- / ( 1 % ( &, )+! (#, -)+#, " / + ( +#(! ( 0 -- ( ( + ! &, + ) ( / +%# 1#(! (

% "% ' # #

!% ' ( # $% # )# " & ' # % ! # # ! ! # ! # # & !$ ! ! & !" " ! # ! ! ! ! ! " ! ! ! )) ! !$ # ! # & # # "$ # !

# $ & $ $ ! # ! ! ! ! ' ! ' # & ' & $ ' % ! ' # # $ ! ! ' " ' $ $ # (