Facto Magazine, editie 2 2024

NUMMER 2 JUNI 2024

FLEXIBILITEIT CENTRAAL BIJ GENMAB DE WELCOME CULTURE BIJ ASML

NIEUWE WERKOMGEVING RABOBANK

Thema:

Workplace

MAXIMALE AUTONOMIE MIRO GEEFT MEDEWERKERS GRIP OP INRICHTING WERKRUIMTE

Creëer het ideale kantoor met Viking Verhuist uw kantoor naar een nieuwe locatie of is het tijd voor vernieuwing? Als een verandering op handen is, staan we klaar om u te helpen en te adviseren.

Uw verhaal, onze zorg...

Ontdek de speciale meubelservice van Viking: Projectmanagement & advies

2-D en 3-D sfeerimpressies en advies

Maatwerk in projecten

Levering & montage

Marktconforme prijsstelling

⌂

Ergonomische oplossingen voor uw thuiswerkplek

Ontdek onze Venlo-showroom – Reserveer uw plek vandaag nog!

Wij nodigen u graag uit in onze showroom in Venlo voor een vrijblijvend adviesgesprek met één van onze experts.

Onze experts staan u graag te woord.

Maak eenvoudig een afspraak door een email met uw aanvraag te sturen aan showroom_ven@vikingoffice.eu

Richt uw kantoor opnieuw in en presenteer u als een aantrekkelijke werkgever voor nieuw talent.

Bel voor persoonlijk advies 077 323 80 00

Onderzoek heeft bewezen dat een ergonomische en sfeervolle werkomgeving niet alleen goed is voor de gezondheid en het gevoel van comfort, maar zeker ook een stimulerend effect heeft op de productiviteit, creativiteit en saamhorigheidsgevoel van uw medewerkers.

We helpen u graag bij het ontdekken van de vele mogelijkheden, want uw verhaal is onze zorg.

COLUMN

LUISTEREN NAAR DE GEBRUIKER

J

aren geleden kwam ik te werken in een nieuwe kantooromgeving. Terugkijkend was het best spartaans: een grote ruimte met bureaublokken, een paar vergaderzalen, een lunchgelegenheid met – laat ik het maar neutraal omschrijven – niet al te comfortabele stoelen en dat was het wel. Op een morgen stond er opeens een soort ‘treincoupé’ met

twee bankjes op de werkvloer. Een groepje van drie collega’s trok de stoute schoenen en besloot er een overleg te gaan voeren. Voor hen vast een leuke ervaring, maar in de directe omgeving ontstond al snel ergernis in verband met de geluidsoverlast. We deden ons beklag bij de office manager en besloten aan het eind van de dag de bankjes anders te plaatsen in de hoop dat er minder geluidsoverlast zou zijn. Twee dagen later stond alles weer in de oorspronkelijke positie en volgde een mail: het was toch echt niet de bedoeling dat wij met het meubilair gingen schuiven. Blijkbaar vond men het niet nodig om te luisteren naar ons als eindgebruiker, iemand had het zo bedacht en daar moesten we het voorlopig maar mee doen.

Dat luisteren naar de eindgebruiker gebeurt vandaag de dag gelukkig steeds beter.

Wat mij betreft niet meer dan logisch, want uiteindelijk is het FM die moet zorgen voor een dusdanige werkomgeving dat de eindgebruiker kan uitblinken in datgene waarvoor hij is aangenomen. Een bijzonder goed voorbeeld van een organisatie die het belang van goed luisteren naar de eindgebruiker begrepen heeft is Miro (zie het interview op pagina …). De aanpak van Daaf Serné en Wilco Poppelier sprak me bijzonder aan: in bijna alle stappen die ze hebben doorlopen om tot het nieuwe werkplekconcept te komen is de eindgebruiker betrokken. En best opvallend: ze hebben geen persona’s gebruikt. Serné: ‘Dan heb je drie, vier of misschien vijf ijkpersonen en dat is het dan wel. Maar bij ons werken geen vijf personen, maar ongeveer 900, en die zijn allemaal net iets anders. Daarom is de inbreng van gebruikers zo belangrijk.’

Hoe Serné en Poppelier – in nauwe samenwerking met de eindgebruiker – tot een uniek werkplekconcept zijn gekomen, vertellen ze tijdens een presentatie op het Facto Congres op 19 september a.s. Naast het plenaire programma (met onder meer tech-expert Jarno Duursma over AI) zijn er weer interessante praktijkcases, gegeven door workplace-experts van onder meer Rabobank, Booking.com, Achmea, Vattenfall, Miro, PwC, TNO, Alliander en Erasmus Universiteit Rotterdam.

Meer weten? Kijk op https://www.facto.nl/congres. Wellicht tot ziens op 19

‘HET WAS TOCH ECHT NIET DE BEDOELING DAT WIJ MET MEUBILAIR GINGEN SCHUIVEN’

september in Nieuwegein!

GERARD DESSING, HOOFDREDACTEUR (GERARDDESSING@VMNMEDIA.NL)

3

16

8 6

8

Facto Congres: Workplace Trends

12

Het thema van het Facto Congres op

Bij ASML wordt veel aandacht besteed

donderdag 19 september is bekend:

aan het creëren van een thuisgevoel als

Workplace Trends. Dagvoorzitter Suzan

onderdeel van een optimale workplace

Vink presenteert een plenair program-

experience. Marcel Boltjes en zijn colle-

ma met onder anderen tech-expert Jar-

ga Iwan de Kluys vertellen in een inter-

no Duursma en Yousri Mandour. Daar-

view over de opzet en het belang van die

naast zijn er weer tal van sessies,

Welcome Culture. ‘We moeten onze ver-

gegeven door onder meer Rabobank,

schillen niet als een probleem zien. We

Booming.com, Achmea, Miro, Vatten-

moeten ze juist vieren en als kans zien

fall, TNO en Alliander.

om te innoveren.’

Miro op weg naar nieuw kantoor Miro opent in december een nieuw kantoor in Edge Stadium in Amsterdam.

Het techbedrijf wil daar een compleet nieuw werkconcept neerleggen waarbij medewerkers maximale autonomie hebben bij het invullen van hun werkruimte

16

‘Ik weet wat een toffe werkomgeving betekent voor je welzijn’

Workplace Daaf Serné en global lead Workplace Strategy & Design Wilco Poppelier lichten de plannen toe.

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

Flexibiliteit sleutelwoord voor Genmab In 2018 betrok Genmab een nieuw kantoor in Utrecht. In verband met de snelle groei werd in 2023 een tweede kantoor in gebruik genomen, nadat eerder in Zeist al zeven verdiepingen in het voormalige TNO-gebouw werden ingericht. Nathalie Starink, directeur Facili-

oftewel neighbourhoods. Global head of

4 |

De ‘welcome culture’ bij ASML

Rising Star Thijs Nagtegaal zie pag. 43

ty Management-NL, vertelt erover.

‘Flexibiliteit is het keyword binnen Vastgoed en Facility Management.’

20

28

24 20

Heineken focust op ‘our space’ Om medewerkers weer vaker naar kantoor te laten komen en het gevoel van saamhorigheid te versterken heeft Heineken een omvangrijk Culture & Engagement-programma opgezet, met als be-

‘De meeste studenten durven nog niet eens Excel te openen’

langrijk onderdeel het nieuwe werkplekconcept ‘Our Space’. Wat houdt het concept in en wat zijn de gevolgen voor de werkomgeving? Facility manager Mathijs Schaft licht het toe.

24

CBS: Community management cruciaal

28

Rabobank vernieuwt werkomgeving Om invulling te geven aan de veranderende functie van kantoor door onder andere het hybride werken, staat Rabobank aan de vooravond van een flinke transformatie van de werkomgeving. Op de planning staan Team Areas en Meet

docent FM Wouter van Dooren zie pag. 40

Others Areas. Wat gaat er veranderen en hoe ziet het traject eruit? Een interview met Petra van de Nostrum, arealead Work Environment Concept.

Verder...

3

Column Gerard Dessing

Het CBS legt dit jaar de laatste hand

6

Nieuws

aan het nieuwe huisvestingsconcept.

32

5 vragen over hybride werken

Berry Busschops, directeur Facilitair

35

Boeken | Agenda

Bedrijf, licht achtergronden en opzet toe

36

Diversiteit in FM

en kijkt vooruit. ‘Community manage-

40

AI-geletterdheid broodnodig

ment is heel belangrijk. Zonder dat

43

Rising Star

wordt het lastig om hybride werken in

44

De lessen van Hans Topée

de lucht te houden en bestaat de kans

46

Colofon

dat bestuurders mensen meer gaan dwingen op kantoor te komen.’

5

NIEUWS

Facto Congres: ontmoet 300 vakgenoten Het jaarlijkse Facto Congres komt er weer aan. Op donderdag 19 september worden in het geheel vernieuwde NBC Nieuwegein weer 300 FM-professionals verwacht die zich verdiepen in het thema van dit jaar: Workplace Trends.

De opkomst van AI, duurzame en circulaire bedrijfsvoering, datadriven dienstverlening, optimalisering van de user experience voor de hybride medewerker, de war for talent: het zijn relevante én actuele onderwerpen voor veel facilitaire organisaties. Alle reden om dit jaar tijdens het Facto Congres het thema Workplace Trends centraal te stellen onder leiding van dagvoorzitter Suzan Vink.

gegeven door workplace- en FM-experts van onder andere Rabobank, Booking.com, Achmea, Vattenfall, Miro, PwC, TNO,

Naast het plenaire programma, met tech-expert Jarno Duursma

Colliers, Alliander en Erasmus Universiteit Rotterdam.

(Hoe blijven we menselijk in het tijdperk van kunstmatige intelligentie?) en Yousri Mandour (De strategie van de kreeft – ‘Heb

Meer weten? Zie voor het congresprogramma

het lef om te groeien’) zijn er weer interessante praktijkcases,

https://www.facto.nl/congres

Maakt thuiswerken kantoren goedkoper?

De verkoopprijs van kantoren daalt al vier kwartalen op rij. Dat is sinds 2015 niet meer voorgekomen, meldt het CBS. Mogelijk komt dit doordat Nederlanders relatief veel thuiswerken.

vele thuiswerken, dreigt er een shake-out in kantorenland. In de grote steden blijft de vraag naar moderne, duurzame kantoren relatief hoog, blijkt uit het laatste NVM Business-rapport. In 2023 vond bijna de helft van de opname plaats in de vijf grootste kantoorsteden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eind-

De prijzen van kantoren waren in januari, februari en maart ruim 2 procent lager dan in diezelfde periode een jaar eerder.

Nederland telt nog 94.000 kantoorgebouwen, tegenover ruim 97.500 in 2015. De voorraad kantoorpanden neemt al jaren af.

Veel kantoren krijgen een andere bestemming, zoals wonen, of worden gesloopt, wat wijst op een verminderde vraag naar kantoren. Tegelijkertijd blijft de dienstensector groeien.

Volgens het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid werkten Nederlanders in 2022 gemiddeld 11 uur per week thuis. Onderzoek toont aan dat het aantal thuisgewerkte uren na de piek van de pandemie is afgenomen, maar hybride werken is blijvend. De komende jaren komt 20 tot 30 procent van de kantoorruimte beschikbaar, voorspelt vastgoedadviseur Colliers. Doordat bedrijven massaal loze vierkante meters inleveren die zijn ontstaan door het

6 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

hoven. In 2022 was dit nog ongeveer 38 procent.

Akkoorden over cao’s schoonmaak en hospitality Er zijn onderhandelingsresultaten bereikt over nieuwe cao’s in de schoonmaak- en glazenwassersbranche en de hospitalitysector .

ger in de branche werkzaam zijn, een eenmalige bruto-uitkering van maximaal 1.000 euro. Tot slot krijgen medewerkers met ingang van 1 januari 2025 vrij op hun verjaardag en ontvangen hotelmedewer-

De nieuwe schoonmaak-cao gaat in per 1

kers een toeslag voor werken op zondag.

juli en loopt tot en met 30 juni 2026. Tijdens deze periode gaan de lonen in twee

Met het oog op duurzame inzetbaarheid

flight liep tot 31 maart. Daarin was afge-

stappen omhoog. Per 1 juli gaat er in ie-

komt er een Basisopleiding Reiniging

sproken dat de cao uit twee groepen me-

der geval een minimale loonsverhoging

(BOR) die (nieuwe) medewerkers kennis

dewerkers bestaat, deel A

van 7 procent in. Vervolgens volgt op 1 ja-

laat maken met de specialistische kant

(contractcatering) en deel B (hospitality)

nuari 2025 een extra verhoging van 3

van het vak. Nieuwe leidinggevenden vol-

en Inflight. Deel A blijft behouden en er

procent. Nog eens zo’n verhoging staat

gen verplicht de opleiding voor leidingge-

blijft keuzevrijheid voor deel A en deel B.

gepland op 1 januari 2026. Daarnaast is

venden (vanaf 1 juli 2025). Er komt een

De lonen in deel A (basisregeling) gaan

afgesproken dat loongroep 1 er per 1 juli

landelijke campagne voor meer dag-

minimaal 9,5 procent omhoog, oplopend

2025 25 cent per uur bij krijgt. Loon-

schoonmaak en deelname aan het Gene-

tot 12 procent voor hogere loonschalen.

groep 2 gaat dan 15 cent omhoog en loon-

ratiepact wordt voor werknemers ver-

In deel B (aanvullende regeling) bedragen

groep 3 tot en met 6 krijgen er 10 cent bij.

ruimd van drie naar vijf jaar voor de

de loonsverhogingen 8 tot 12 procent.

Op 1 januari 2026 wordt dat herhaald.

AOW-leeftijd (vanaf 1 januari 2025).

Vanwege de hogere brandstofprijzen is ook de reiskostenvergoeding verhoogd

Er komt, aanvullend op de huidige reis-

Hospitality

met 4 cent per kilometer. De nieuwe cao

kostenregeling, een regeling voor reiskos-

In de contractcatering- en hospitalitysec-

loopt tot en met 31 december 2025.

ten vanaf 10 tot 30 kilometer van 14 cent

tor hebben werkgevers en werknemers

Inflight-medewerkers (cateringmedewer-

per kilometer, gemeten vanaf de eerste

een loonsverhoging afgesproken die kan

kers die werkzaam zijn in de luchtvaart)

kilometer. Verder ontvangen medewer-

oplopen tot 12 procent. De vorige cao

ontvangen hiernaast een eenmalige

kers die op 1 januari 2025 20 jaar of lan-

voor contractcatering, hospitality en In-

bruto-uitkering in 2024 van 250 euro.

HAVERMELK DE NIEUWE STANDAARD BIJ EUR Cateraar Vitam is op de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) gestart met het serveren van havermelk als nieuwe standaard in plaats van koemelk bij koffie. Als gasten voor koemelk kiezen, zullen zij dit apart bij hun bestelling moeten aangeven. Andere plantaardige melksoorten blijven apart te bestellen. De nieuwe standaard gaat gepaard met een nieuwe prijs van e 2,42, die voor alle varianten geldt. Daarmee wordt koffie met een plantaardig alternatief iets goedkoper en koffie met melk iets duurder dan voorheen. ‘De CO2-uitstoot en milieukosten, en daarmee de echte prijs van koemelk, zijn hoger. Die worden echter niet doorberekend in verkoopprijzen, maar afgewenteld op de maatschappij. Om een stap richting die “True Price” te maken, vraagt Vitam tijdens dit project voor beide varianten dus dezelfde prijs’, schrijft Michel Flation, algemeen manager Erasmus University Rotterdam bij Vitam, op LinkedIn.

7

THEMA: WORKPLACE

Nieuw kantoor Miro (10.500 m2)

Maximale autonomie bij inrichting ‘neighbourhood’ Miro opent in december de deuren van haar nieuwe kantoor in Amsterdam. Een compleet nieuw werkplekconcept moet ervoor zorgen dat de 900 medewerkers graag naar kantoor blijven komen om kennis te delen en samen te werken. Daaf Serné en Wilco Poppelier delen hun ervaringen. ‘In het nieuwe concept hebben medewerkers maximale autonomie over de inrichting van hun neighbourhood.’

DOOR GERARD DESSING

I

k denk dat we straks met ons nieuwe

Edge Stadium, dat in december in gebruik zal wor-

kantoor in Amsterdam de meest uit-

den genomen. Dat Miro overgaat naar een nieuw

vergrote versie neerzetten van alles

kantoor, heeft vooral te maken met de wens om de

wat we tot nu toe gedaan en geleerd

Amsterdamse huisvesting te consolideren. Het be-

hebben bij de realisatie van Miro-werkomgevin-

drijf is al jaren gevestigd in twee panden aan de

gen, hier maar ook in andere landen.’ Aan het

Stadhouderskade 1 en 5. Aan de ene kant prima,

woord is Daaf Serné, sinds 2022 global head of

maar voor de onderlinge samenwerking om prakti-

Workplace bij Miro en een van de sprekers op het

sche redenen geen ideale situatie. Vandaar de be-

Facto Congres (thema: Workplace Trends) op 19

hoefte om alle activiteiten onder één dak samen te

september a.s. in Nieuwegein.

brengen. De zoektocht naar een geschikte locatie

Miro, een technologiebedrijf met hoofdkantoren

leidde uiteindelijk naar Edge Stadium, het voor-

in Nederland en de VS, biedt een digitale, visuele

malige hoofdkantoor van advocatenkantoor Loy-

werkruimte voor innovatie waar teams samen-

ens & Loeff. Het bijna 25 jaar oude pand was door

werken. Het platform wordt gebruikt voor alle

Edge herontwikkeld en scoort hoog op onder meer

stadia van innovatiewerk, van workshops en asyn-

duurzaamheid en gezondheid.

chrone samenwerking tot meer technische onder-

In het vijf verdiepingen tellende multi-tenant-

delen zoals diagrammen en procesmapping, en

kantoor (totaal 29.000 m2 bvo) was op de tweede,

voor de ontwikkeling van producten en diensten.

derde en vierde verdieping voldoende ruimte beschikbaar om de 900 medewerkers van Miro te

MIRO 100

huisvesten. En nog een voordeel: de verdiepin-

Samen met zijn collega Wilco Poppelier, global

gen, elk zo’n 4.000 m2, waren dusdanig groot,

lead Workplace Strategy & Design, geeft hij een

open en ruim, dat modulair bouwen heel goed

uitgebreide toelichting op het traject dat zal leiden

mogelijk was. Anders gezegd: er waren geen be-

tot ‘Miro 100’, het nieuwe kantoor (10.500 m ) in

lemmeringen om de ruimte geheel naar eigen

2

8 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

wens in te delen, in te richten, niet alleen voor de huidige situatie maar ook voor de toekomst. Serné: ‘Toen we hier rondliepen, zagen we al snel de potentie van het pand. Het was eigenlijk een hele grote schoenendoos waarin we makkelijk zouden kunnen schuiven. Juist naar die flexibiliteit en modulariteit waren we op zoek.’

STUURGROEP EN PROJECTGROEP Na het besluit om te verhuizen naar het nieuwe pand volgden een paar concrete acties. Een stuuren projectgroep werden ingesteld, een projectmanager werd extern aangetrokken en vanuit de afdeling Workplace werden de gebruikers geïnformeerd over het hoe en waarom van de geplande verhuizing. Tegelijk werd medewerkers gevraagd om ideeën en wensen in te brengen voor de nieuwe werkomgeving en werden de business line leaders, in totaal zo’n 30, uitgenodigd voor

Daaf Serné (links) en Wilco Poppelier van Miro: ‘Als de organisatie daarom

een interview om inzicht te krijgen in hun visie.

vraagt, kunnen we heel makkelijk schuiven met de neighbourhoods. De inrichtingselementen zijn heel makkelijk te verwisselen en daarmee zijn we maxi-

DATA TOETSEN

maal flexibel.’

Poppelier: ‘We hadden al de beschikking over veel data, verkregen uit onder meer ons Learning Lab-

menwerken gekoppeld aan de aanwezigheid van

concept en een uitvoerige Workstyle-studie. Met

een speciale of informele flexibele ruimte. Maar

die gegevens zijn we het gesprek aangegaan met de

Miro-medewerkers, zo bleek uit de analyse, zagen

business line leaders, in de trant van: we denken

dat toch anders, aldus Poppelier. ‘Ze werken voor-

dat jouw groep ongeveer deze werkomgeving zou

al samen, zittend achter hun bureau, door met di-

willen hebben. Zien we dat goed? Heb je andere

recte collega’s naast of tegenover hen te overleg-

ideeën? Het op die manier toetsen van data was

gen. Of ze werken digitaal samen, via ons eigen

waardevol, je krijgt meer zekerheid of alles klopt.’

platform. Daar hebben ze niet per se een speciale

Serné onderschrijft de woorden van Poppelier en

ruimte voor nodig. Als je dan weet dat medewer-

benadrukt het belang van het betrekken van ge-

kers vier tot vijf uur per dag achter hun bureau

bruikers. Voorheen werden daarvoor nogal eens

zitten en je beschikt over de trend in bezettings-

persona’s bedacht, iets waar Miro niet voor kiest.

cijfers van de drukste dagen, dan weet je dus ook

‘Met persona’s creëer je drie, vier of misschien vijf

hoeveel bureaus je in huis moeten hebben. Want

ijkpersonen en dat is het dan wel. Maar bij ons

als je die te weinig hebt, ervaren mensen die naar

werken geen vijf personen, maar ongeveer 900,

kantoor komen hun werkdag als verloren.’

en die zijn allemaal net iets anders. Je moet dus veel breder kijken. Daarom is de inbreng van ge-

DOORVRAGEN BIJ EINDGEBRUIKERS Na de Workstyle-studie en de informatie opge-

bruikers zo belangrijk.’

WORKSTYLE-STUDIE De Workstyle-studie leverde interessante informatie op. Bijvoorbeeld rondom de vraag wat Miro-medewerkers nu verstaan onder samenwerken en waar ze dat dan willen doen. Vaak wordt sa-

‘Data toetsen bij medewerkers geeft meer zekerheid of alles klopt’

haald uit de contacten met gebruikers en business line leaders, ontstond een steeds beter beeld hoe het werkplekconcept eruit zou moeten gaan zien.

Echter, daarmee was de eerste fase nog niet af. Om de laatste onduidelijkheden eruit te halen werd nogmaals een enquête verstuurd aan de gebruikers, met

9

>>

THEMA: WORKPLACE

specifieke vragen op een aantal onderwerpen zoals

Afbeelding 1. Het Mi-

ving door een presentatie lopen waarbij de op-

de phone booths en vergaderruimtes. ‘Toen we za-

ro100-werkplekcon-

drachtgever mondeling en visueel een toelichting

gen dat collega’s graag phone booths wilden hebben,

cept heeft een groene

geeft op een specifiek onderdeel. Aanbieders kun-

zijn we gaan doorvragen. Bijvoorbeeld: wat moet

“middenstrook” als

nen dus per onderdeel een tekst lezen, schema’s of

daar dan in komen? Een loungestoel? Of moet er

basis, met links en

beelden bekijken, maar ook een video aanklikken

een plankje in waar je je laptop op kunt zetten zodat

rechts de speciale

waarin ik uitleg geef wat onze visie is en hoe we te-

je via je laptop kunt bellen? Gaat het om een grotere

functies en aan de

gen onze werkomgeving aankijken.’ Het grote

ruimte voor twee personen? Echt doorvragen dus.

boven en onderzijde

voordeel van deze manier van werken is voor Pop-

Ook dat leverde waardevolle informatie op voor het

de werkgebieden (pa-

pelier evident. ‘Je stuurt geen dik, statisch tekstdo-

opstellen van het kantoorconcept.’

vilions en neighbor-

cument rond maar deelt een link. De ontvangers

hoods).

krijgen dan toegang tot een specifieke omgeving

RFP: GEEN DIK DOCUMENT MEER

met een presentatie van niet meer dan acht minu-

Alle informatie, opgehaald uit de gesprekken, on-

ten waarin ze alle informatie aantreffen.’

derzoeken en enquêtes, in combinatie met eerder verzamelde data, resulteerde in een helder beeld

SCORING

van de gewenste werkomgeving. Met dat beeld

De RFP leidde tot een diversiteit aan inschrijvingen, van fysieke documenten en linkjes naar een

ging vervolgens de RFP-fase (Request for Proposal) van start. Vijf architecten werden uitgenodigd een voorstel in te dienen voor de inrichting van ‘Miro 100’. In tegenstelling tot hetgeen vrij gebruikelijk is bij een RFP - namelijk de opdrachtgever maakt een stevig document van soms wel 100 pagina’s en stuurt dat rond aan een groep potentiële inschrijvers - besloten Serné en Poppelier het geheel anders aan te pakken en gebruik te

‘Toen we zagen dat collega’s graag phone booths wilden hebben, zijn we gaan doorvragen’

Powerpoint tot ingevulde Miro-boards. Om appels met appels te kunnen vergelijken werd eerst een consolidatie gedaan waarna Serné, Poppelier en vijf collega’s de scoring uitvoerden. De twee hoogst scorende inschrijvingen werden vervolgens geanonimiseerd - inclusief een korte uitleg via TalkTrack – waarna alle Miro-medewerkers mochten stemmen op hun voorkeursarchitect.

gaan maken van het Miro-platform.

Het was best een tricky moment, blikt Serné teTALKTRACK

rug. Maar omdat het resultaat van de voting over-

Poppelier licht vol enthousiasme de gevolgde weg

eenstemde met de voorkeur van het beoordelings-

toe. ‘We hebben de feature TalkTrack gebruikt.

team was het duidelijk wie de uitverkoren

Daarmee kan iemand in een beschermde omge-

architect was: Zenber architecten in Amsterdam.

10 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

Het werkplekconcept dat de komende maanden

Afbeelding 2. De ver-

Je kunt denken aan onder andere een phone

wordt gerealiseerd (zie ook afbeelding 1) komt er

schillende ‘Pavilions’

booth, focuswerkplek, informele coupé, extra

in grote lijnen als volgt uit te zien:

zijn voorzien van:

groen, opslagruimte, een semi-focusruimte en een

> Uitgangspunt is dat iedere afdeling of team op

flexibele vergader- en

compacte agile-ruimte.’ Uit de tot nu toe ontvan-

een van de verdiepingen een ‘neighbourhood’

agile-ruimtes, phone

gen signalen blijkt dat vooral de phone booths en

krijgt toegewezen. Medewerkers van zo’n neigh-

en focus booths en

focusplekken razend populair zijn bij de gebrui-

bourhood hebben vervolgens de beschikking

een Hub (pantry)

kers. ‘Het zou dus kunnen dat het aantal bouw-

over een aantal standaardwerkplekken. Deze

waar Miro-medewer-

stenen wordt gereduceerd als blijkt dat daar wei-

komen aan de buitenzijde van de verdiepingen.

kers samenkomen.

nig belangstelling voor is, aldus Poppelier.’

> Als medewerkers zich op enig moment van de

Wat de kracht van het concept is? Voor Serné is

dag even met een of meerdere collega’s willen

dat duidelijk: ‘Als de organisatie daarom vraagt,

afzonderen voor overleg, een korte brainstorm,

kunnen we heel makkelijk schuiven met de neigh-

een stand up of iets dergelijks, kunnen ze ge-

bourhoods. De inrichtingselementen zijn heel

bruiken maken van een soort paviljoens (zie

makkelijk te verwisselen en daarmee zijn we

afbeelding 2). Deze bevinden zich in het mid-

maximaal flexibel. En ook belangrijk: we willen

den van de afdeling, op korte afstand van de

alles zelf kunnen doen. Het moet mogelijk zijn

werkplekken. Ze zijn naar eigen wens van een

om een phone booth te verplaatsen zonder dat we

afdeling, team of groep in te delen. > Tot slot bevinden zich rondom de binnenkern een soort aanlandplekken (camp outs), bedoeld voor mensen die bij een andere neighbourhood horen, maar die daar even kunnen werken om vervolgens aan te sluiten bij een ontmoeting in een vlakbij gelegen

daar een bedrijf voor moeten bellen. Alles moet

‘Met Talktrack hoef je geen dik, statisch document te sturen’

zo zijn geconstrueerd dat we het zelf kunnen. Dat is echt een groot pluspunt.’ << Dit is een ingekorte versie van het volledige interview dat eerder verscheen op Facto.nl.

paviljoen.

SESSIE OP FACTO CONGRES GROTE STAP VOORUIT De nieuwe indeling is volgens Poppelier een hele

Daaf Serné en Wilco Poppelier verzorgen tij-

grote stap vooruit. ‘We geven medewerkers maxi-

dens het Facto Congres 2024 op donderdag

male autonomie over de manier waarop ze hun

19 september de sessie 'Met je eindgebrui-

neighbourhood willen inrichten en indelen. Op

kers naar een inspirerend en passend werk-

basis van de gebruikerswensen bieden we een

plekconcept'. Kijk voor meer informatie op de

aantal bouwstenen aan waaruit men kan kiezen.

congreswebsite Facto.nl/congres.

11

THEMA: WORKPLACE

Belangrijke pijler van workplace experience

DE ‘WELCOME CULTURE’ BIJ ASML Bij ASML wordt veel aandacht besteed aan het creëren van een thuisgevoel als onderdeel van een optimale workplace experience. Marcel Boltjes en zijn collega Iwan de Kluys vertellen in een interview over de opzet en het belang van die Welcome Culture. ‘We moeten onze verschillen niet als een probleem zien. Nee, we moeten ze juist vieren en ze als kans zien om te innoveren.’

DOOR GERARD DESSING

T

ijdens de rondleiding op de ASML-campus in Veldhoven belanden we al snel in een van de Plaza’s. Het is lunchtijd en het is

meteen duidelijk aan het geluid en de honderden mensen die met elkaar praten, koffie drinken, met elkaar overleggen, bij een outlet een broodje of maaltijd bestellen: deze ruimte is voor medewerkers een echte ontmoetingsruimte om even van het werk los te komen, te ontspannen en samen met collega’s een maaltijd te nuttigen.

THUIS VOELEN Waarom bij ASML (wereldwijd 60 locaties, ca 42.000 medewerkers) zoveel aandacht wordt besteed aan het creëren van een thuisgevoel als onderdeel van een optimale workplace experience?

Marcel Boltjes hoeft over zijn antwoord niet lang na te denken. ‘Kijk eens hoe groot het hier is’, licht hij toe. Hij doelt daarbij niet alleen op het terrein (De Run 1000+6000 = 450.000 m2) maar ook op het aantal mensen dat op de campus werkt namelijk zo’n 20.000. Het is dan van groot belang om voor geborgenheid en herkenbaarheid te zorMarcel Boltjes (rechts), competence manager Service Design & Hospitality bij

gen. ‘Je wilt dat al die mensen zich thuis voelen en

ASML Global en Iwan de Kluys, senior demand manager FM voor ASML NL.

op tal van momenten anderen kunnen ontmoe-

12 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

Zitgedeelte in een van de Plaza’s. (foto ASML)

ten, ideeën kunnen uitwisselen, kunnen samen-

werken en elkaar kunnen inspireren. Ik ben er

‘Hier in Veldhoven werken meer dan 120 nationa-

ook van overtuigd dat onze Welcome Culture kan

liteiten. Stel, je komt uit een ver land om bij ons

bijdragen aan de innovatiekracht van ASML.’

te werken en je kent eigenlijk niemand. Dan is het belangrijk dat je in verbinding komt met an-

Boltjes is sinds begin 2021 competence manager

deren en mensen leert kennen. Vandaar dat we

Service Design & Hospitality bij ASML Global.

community-vorming aanmoedigen en dat graag willen ondersteunen met faciliteiten en services,

Op een ochtend eind februari geeft hij samen met collega Iwan de Kluys, senior demand manager FM voor ASML in Nederland, op de campus in Veldhoven een uitgebreide toelichting op de opzet en het belang van de Welcome Culture bij de chipmachinefabrikant.

‘Laat mensen zelf bepalen of ze een grote of kleine salade willen’

met als doel de sociale contacten, het samenwerken en de gezondheid en welzijn van medewerkers te bevorderen.’ Als voorbeelden noemt Boltjes de diverse sportfaciliteiten die de campus biedt, zoals ruimtes voor gym en yoga/mindfullness, een running track van 200 meter en een

DRIE KERNWOORDEN

basketbalveld. Daarnaast zijn er actieve ‘oplaad-

De Welcome Culture en aangeboden services

ruimtes’ in de buurt van de werkvloeren voor een

moeten ervoor zorgen dat iedereen bij ASML zich

energiegevende pauze zoals tafeltennis of actieve

welkom en optimaal ondersteund voelt, vervolgt

videogames.

Boltjes. Daarbij spelen drie kernwoorden een belangrijke rol: community, autonomie en voorspel-

Verder zijn er community’s waarin mensen elkaar

baarheid. Boltjes en De Kluys lichten ze een voor

vinden op een gemeenschappelijk onderwerp.

een toe.

Binnen ASML zijn er verschillende, variërend van

13

>>

THEMA: WORKPLACE

Coffeebar in een van de Plaza’s op de ASML-campus in Veldhoven. (foto ASML)

Green tot Proud (LHBTIQ+) en van Woman tot

zen zelf bepalen of je hier op kantoor of thuis

Senior en Atypical.

werkt. En als je hier bent kun je zelf kiezen waar je wilt werken, op de afdeling of bijvoorbeeld op

een van de drie Plaza’s, het past allemaal in die

Autonomie vormt het tweede belangrijk element

autonomie-gedachte.’

van de Welcome Culture, vervolgt Iwan de Kluys.

Keuzevrijheid bieden en niets opdringen, daar gaat het om, is zijn overtuiging. ‘Mensen verleiden om andere keuzes te maken is oké, maar we gaan niets opdringen.’ Hij geeft wat voorbeelden van de keuzevrijheid op gebied van eten en drinken. ‘Neem de grootte van de salades. Waarom alleen een grote salade aanbieden? Laat mensen zelf de ingrediënten kiezen en bepalen of ze een grote of een kleine salade willen. Of kijk naar de koffieautomaten, die beschikken tegenwoordig ook over decafé- en vegan-opties. Een automaatkoffie met havermelk is nu dus ook mogelijk.’

‘Als voor veel mensen maandag pastadag is, is het maar de vraag of ze het op prijs stellen als je opeens pannenkoeken gaat serveren’

Voorspelbaarheid is het derde onderdeel van de Welcome Culture. Als voorbeeld van medewerkers die daar onder andere baat bij hebben, noemt Boltjes neurodiverse collega’s. ‘Uit onderzoek is gebleken dat voorspelbaarheid in de werkomgeving voor hen belangrijk is’, weet Boltjes. ‘Zij hebben behoefte aan structuur. Om die reden proberen we de Plaza’s wereldwijd overal dezelfde look & feel mee te geven en zorgen we dat bepaalde faciliteiten altijd op dezelfde plek te vinden zijn.’

Die autonomie is overigens een belangrijk onder-

Het is overigens vanuit facilitair perspectief best

deel van de algemene bedrijfscultuur, benadrukt

wel eens zoeken naar de juiste balans tussen voor-

De Kluys. ‘Het vormt een rode draad in onze ma-

spelbaarheid en de wens om medewerkers van

nier van werken. Je kunt binnen bepaalde gren-

tijd tot tijd te verrassen, geeft hij toe. ‘Je kunt bij-

14 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

voorbeeld wel met wisselende menu’s werken,

vers bereide warme en koude gerechten. Dat laat-

maar als voor veel mensen maandag pastadag is,

ste restaurant wordt met 80 procent van de be-

is het maar de vraag of ze het op prijs stellen als je

zoekers het drukst bezocht.

daaraan gaat sleutelen en je opeens op maandag Aanvullend op deze voorzieningen biedt iedere

pannenkoeken gaat serveren.’

Plaza één of meerdere speciale restaurantconcepVORMGEVING THUISGEVOEL

ten met internationale gerechten, zoals Italiaans,

Bij het vormgeven van de uitgangspunten com-

Indian Food en Aziatisch. In een van de Plaza’s is

munity, autonomie en voorspelbaarheid in de

verder een 100 procent vegan-restaurant en in

werkomgeving spelen de volgende kernwoorden

een andere een typisch Hollandse snackbar inclu-

een belangrijke rol: uitnodigend, inclusief, onder-

sief trekmuur met frikandellen en kroketten. Pak-

steunend, aantrekkelijk en makkelijk toeganke-

weg 20 procent van de lunchgasten maakt ge-

lijk. Boltjes benadrukt het belang van inclusivi-

bruikt van een van deze speciale voorzieningen.

teit. ‘We moeten onze verschillen niet als een probleem zien. Nee, we moeten ze juist vieren en

INRICHTING PLAZA’S

ze als kans zien om te innoveren.’

Bij de inrichting van de Plaza’s is over vrijwel ieder element goed nagedacht met als kernwoord afwisseling. Dat uit zich in onder meer de volgen-

SERVICE DESIGN Alle services worden ontworpen met inachtneming van een aantal principes. De Kluys geeft wat voorbeelden: betrek de eindgebruiker bij het design, doe onderzoek naar zijn wensen en behoeftes en ga uit van standaardisering, maar als de klant goede argumenten heeft of als dat van toegevoegde waarde is voor de business, is maatwerk ook mogelijk.

‘En zorg voor een oplossing die gemakkelijk in gebruik en niet moeilijk te begrijpen is’, vult hij aan.

‘Door een espressobar centraal te positioneren worden de vierkante meters veel effectiever gebruikt’

de elementen: > kleurgebruik (variatie van licht en donker); > materiaalgebruik (afwisselend hard en zacht); > meubilair (diverse soorten tafels en stoelen, lounge hoeken, ontmoetingsplekken); en > vormgeving (afwisseling ronde en rechte vormen).

Waarom die verscheidenheid zo belangrijk is?

Boltjes: ‘Er moet voor ieder wat wils zijn, zodat

EAT, MEET, SHARE & CONNECT

iemand naar keuze op een plek kan gaan zitten

Een belangrijke plek waar de Welcome Culture op

waar hij of zij op dat moment het meest behoefte

de campus in Veldhoven tot uiting komt, zijn de

aan heeft.’

drie Plaza’s, met 1034, 682 respectievelijk 640 zitplaatsen. Het gaat in feite om een soort food-

RUIMTE BETER BENUTTEN

courts, opgezet vanuit de filosofie ‘eat, meet, sha-

Naast het faciliteren van ‘eat, meet, share & con-

re & connect’. De Plaza’s bevatten altijd drie vaste

nect’ bevatten de Plaza’s ook een component van

onderdelen: een espressobar (Coffee Connect),

effectiviteit, licht De Kluys tot slot toe. Hij doelt

een bring-your-ownvoorziening voor medewer-

daarmee op het effectiever gebruik van vierkante

kers die een maaltijd hebben meegenomen en

meters. ‘Bedrijfsrestaurants in veel organisaties

willen opwarmen en Your Choice, een self service-

worden ingericht op basis van de drukte op piek-

restaurant à la LaPlace, met een brede keuze aan

momenten, zeg tussen half twaalf en half twee.

Dat was bij ons eigenlijk ook het geval. Maar door

WORKPLACE EXPERIENCE BIJ ASML: 4 ONDERDELEN

een espressobar centraal in de Plaza te positioneren worden de vierkante meters veel effectiever

> Place & Design

gebruikt omdat mensen nu ook in de ochtend en

> Technology

in de middag elkaar daar kunnen ontmoeten on-

> People & Culture

der het genot van een door een barista gemaakte

> Hospitality & Services

koffie.’ <<

15

THEMA: WORKPLACE

Directeur Facility Management NL bij Genmab:

‘FLEXIBILITEIT IN MEUBILAIR EN SERVICES IS HEEL BELANGRIJK’ In 2018 betrok Genmab een nieuw kantoor in Utrecht. In verband met de snelle groei werd in 2023 een tweede kantoor in gebruik genomen, nadat eerder in Zeist al zeven verdiepingen in het voormalige TNO-gebouw werden ingericht.

Facto in gesprek met Nathalie Starink, directeur Facility Management NL. Hoe ziet de werkomgeving eruit? Leidt de ‘fit out’ van het pas geopende kantoor tot veranderingen in het kantoor uit 2018? En hoe staat het met de bezetting?

DOOR GERARD DESSING

N

athalie Starink is

> Accelerator (het in 2023 geopende en naastge-

sinds februari

legen multi-tenant, in totaal 22.000 m2 waar-

2016 directeur

van Genmab circa 11.000 m2 huurt).

Facility Manage-

Verder beschikt het bedrijf over zeven verdiepin-

ment-NL bij

gen in het voormalige TNO-gebouw aan de

Genmab. Haar

Utrechtseweg in Zeist (4.000 m2). In totaal zijn

start bij dit van oorsprong Deense bedrijf volgde

er op de Nederlandse locaties 650 werkplekken

na een facilitaire loopbaan bij onder meer SHV

voor zo’n 800 tot 900 medewerkers beschikbaar

Holdings, Deloitte (gedetacheerd vanuit haar ei-

(werkplekratio 0,8).

gen bureau), NRC Media en T-Mobile (gedetacheerd vanuit D&B The Facility Group), ABN

Haar team bestaat uit 10 medewerkers. Ze wer-

Amro, Fortis en a.s.r.

ken nauw samen met zo’n 20 inhuurmedewerkers die onder meer de beveiliging, schoonmaak, hos-

DRIE LOCATIES IN NEDERLAND

pitality, catering en gebouwtechniek verzorgen.

Bij Genmab, een beursgenoteerd, internationaal biotechbedrijf dat medicijnen tegen kanker ont-

GEBOUW GENMAB, UPPSALALAAN

wikkelt, is ze verantwoordelijk voor het vastgoed

Het gesprek vindt plaats in het pand Genmab Re-

en de facilitaire services in Nederland. Het gaat

search and Development Center aan de Uppsala-

om twee panden op het Science Park Utrecht, te

laan. Het gebouw (vijf verdiepingen) kenmerkt

weten:

zich door een open structuur, veel daglicht, lange

> Genmab Research and Development Center

zichtlijnen en een fraai atrium. Op de begane

(10.000 m2, geopend in 2018) en

16 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

grond bevinden zich het vergadercentrum, audi-

In het gebouw Accelerator is er meer aandacht voor gezelligheid en warmte door andere kleuren, meer hout en meer groen.

torium, een coffeebar met gebarista, een fitness-

manier van werken tijdens en na Covid en het on-

room, opslagplaatsen en afvalruimten.

derzoek van Genmab naar de wensen van medewerkers ten aanzien van de werkomgeving. Daar-

Door de snelle groei van het bedrijf bleek al rap na de ingebruikname in 2018 dat een nieuw kantoor nodig zou zijn. De keuze viel op het naastgelegen kavel, waar Genmab, samen met een collega-biotechbedrijf, het gebouw Accelerator heeft laten bouwen, een werkomgeving speciaal voor lifesciencesbedrijven. Dat kantoor werd in 2023 in gebruik genomen.

‘Als het op woensdag minder druk is op de weg, zie je dat mensen hun gedrag aanpassen’

uit kwam naar voren dat het kantoor veel meer als een clubhuis zou gaan fungeren. Starink: ‘Toen we dat wisten, zijn we met de architect rond de tafel gaan zitten met als resultaat een nieuw design met meer variëteit in werkplekken en op elke etage een social area, dus gebieden rondom de pantry’s met gezellige zitjes en lange tafels met stoelen, planten, dat alles om informeel contact beter mogelijk te maken.’

‘FIT OUT’ AANGEPAST Een van de bijzonderheden tijdens de bouw van

In het nieuwe design, met onder meer open werk-

Accelerator was dat de oorspronkelijk bedachte

vloeren en neighbourhoods, werden verder enkele

‘fit out’ tijdens de rit flink op de schop werd ge-

phonebooths en pakweg 40 kleinere spreekka-

gooid. De directe aanleiding was de veranderde

mers voor twee tot zes personen toegevoegd.

>>

17

THEMA: WORKPLACE

set richtlijnen opgesteld. Voorbeeld van een regel: wil je langer dan vijf minuten met een collega het weekend doornemen, loop dan even naar de social area, neem een kop koffie en voer dat gesprek dan daar. Starink: ‘Dergelijke richtlijnen maakt het voor mensen makkelijker om anderen aan te spreken als ze last hebben van gesprekken in hun nabije omgeving. Dat gaat prima.’

Het is, zo vertelt Starink, de bedoeling om delen van de gewijzigde ‘fit out’ en de look & feel van Accelerator op termijn ook in het Genmab-kantoor uit 2018 door te voeren. ‘We gaan de tijd gebruiken om te zien wat in het nieuwe pand wel en niet werkt. Die ervaringen nemen we mee in onze plannen ook hier aanpassingen door te voeren. Dit kantoor heeft meer een corporate uitstraling, in Accelerator is er meer aandacht voor gezelligheid en warmte door andere kleuren, meer hout, meer groen, dat proberen we hier ook toe te voegen.’

65 PROCENT BEZETTING Hoe het met de kantoorbezetting op de twee Genmab-kantoren is gesteld? Die is - in vergelijking met andere organisaties - redelijk hoog, licht Starink toe. Maandag, dinsdag en donderdag zijn aardig drukke dagen met zo’n 65 procent bezetting, op woensdag en vrijdag is het rustiger met een bezetting van rond de 45 procent.

Starink merkt overigens dat sinds vorige zomer de laatste twee dagen langzaam aan weer wat drukker worden. Ze heeft er een mogelijke verklaring voor. ‘Als op de drukke dagen de meeting rooms vol zijn, als je je auto niet in de garage kunt parkeren omdat die vol is, als je merkt dat het op woensdag minder druk is op de weg, dan

Het gebouw kenmerkt zich door een open structuur.

zie je dat mensen hun gedrag aanpassen en voor Speciale focusruimtes werden niet gecreëerd. Een bewuste keuze, vertelt Starink. ‘Ons uitgangspunt is dat je geconcentreerd werk gewoon in de open kantooromgeving doet. Waarom heb je anders een bureau?’

EIGHT GOLDEN RULES Om rust in de open werkomgeving te waarborgen werd onder de naam ‘Eight Golden Rules’ wel een

18 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

andere dagen gaan kiezen.’

‘Thuis liggen mensen ook met hun laptop op de bank, dus waarom hier niet?’

SPREIDING OVER DE WEEK Of er acties worden ondernomen om medewerkers te verleiden meer op rustige dagen naar kantoor te gaan? Starink schudt haar hoofd: daar wordt niet actief op gestuurd. ‘De vrijdagmiddagborrel blijft gewoon op vrijdag. Wat we wel hebben veranderd is de periodieke business update-meeting in het

op door ter plaatse met het meubilair te gaan schuiven. ‘Als je dat ziet, weet je: flexibiliteit in meubilair is vandaag de dag heel belangrijk. De ene keer wil men er een poefje bij, de andere keer moet er een tafeltje af, morgen willen ze hun eigen projectkamer creëren en ga zo maar door. Als FM moet je steeds meer inspelen op dergelijke veranderende wensen.’

Het is belangrijk om op individueel niveau in gesprek te blijven met de medewerkers en om steeds op de hoogte te zijn van de actuele behoeftes zodat je die kunt faciliteren, benadrukt Starink: ‘Flexibiliteit is het keyword binnen Vastgoed en Facility Management.’

THUISGEVOEL OP KANTOOR Wat Starink ook belangrijk vindt: zorgen dat de werkomgeving thuis en op kantoor dicht bij elkaar liggen. ‘Mensen drinken thuis steeds betere Nathalie Starink (Genmab): ‘Ons uitgangspunt is dat je geconcentreerd werk in

koffie, dan moet op kantoor de koffiekwaliteit mi-

de open kantooromgeving doet. Waarom heb je anders een bureau?’

nimaal gelijk of beter zijn. Of denk bijvoorbeeld aan jongeren die thuis liggend op de bank een call

auditorium. Die plannen we nu vaak op woensdag

doen, wat mails versturen en op die manier wer-

en expres niet meer op dinsdag of donderdag.

ken. We hebben hier nu in een paar phonebooths

Maar hoe dan ook: onze medewerkers zijn geen

het bureau weggehaald en er een lekker bankje in

kleuters, ze weten zelf heel goed waar en wanneer

geplaatst. Je ziet nu mensen met hun laptop daar-

ze hun werk het beste kunnen doen.’

op liggen, lekker relaxed met hun onderbenen over de rand, dat is prima toch? Thuis wordt dat ook gedaan, dus waarom hier niet? Dat thuisge-

FLEXIBILITEIT HEEL BELANGRIJK Regelmatig klantfeedback ophalen en inschatten of aanpassingen in het werkplekconcept nodig zijn, het is een werkwijze waar Starink in gelooft.

Het is daarbij van belang in contact te staan met de gehele populatie. Zeker ook met de diverse generaties zoals de jongere generatie, zegt ze, omdat die in de praktijk vaak andere behoeftes hebben.

voel moet ook op kantoor aanwezig zijn.’

‘Als FM moet je steeds meer inspelen op veranderende wensen’

TOEKOMST VAN KANTOOR Voor de nabije toekomst ziet Starink voor Genmab geen grote veranderingen als het gaat om de werkomgeving. Het type werk, met een combinatie van werken op kantoor en in de laboratoria,

Als voorbeeld beschrijft ze een situatie laatst in de

met daarom heen tal van faciliteiten van hoog ni-

lounge. Enkele jonge collega’s hadden spontaan

veau, zal niet veranderen. ‘Zorg voor een fijne en

een paar niet-mobiele banken verplaatst om dich-

positieve bedrijfscultuur, een sfeervolle en inspi-

ter bij elkaar te zitten en te werken. En na afloop

rerende kantoorinrichting en goede voorzienin-

bleef het meubilair gewoon zo staan.

gen, dan komen medewerkers echt wel naar kantoor. En ook belangrijk: ga geen regels opleggen

De eerste keer dat ze dat zag, dacht ze: wat is dat

omdat jij iets vindt, maar kijk vooral naar de be-

nu weer? Medewerkers wilden blijkbaar een be-

hoeftes van de gehele populatie en zorg voor flexi-

paalde sfeer en setting creëren die ze op dat mo-

biliteit zodat je met de veranderende behoeftes

ment nodig hadden. En dat lossen ze dan gewoon

aan de slag kunt.’ <<

19

THEMA: WORKPLACE

Mathijs Schaft (FM’er Corporate Office Heineken):

‘DE KLANTWENS VERANDERT STEEDS SNELLER’ Om medewerkers weer vaker naar kantoor te laten komen en het gevoel van saamhorigheid te versterken heeft Heineken een omvangrijk Culture & Engagement-programma opgezet, met als belangrijk onderdeel het nieuwe werkplekconcept ‘Our Space’. Wat houdt het concept in en wat zijn de gevolgen voor de werkomgeving?

DOOR GERARD DESSING

M

athijs

Stadhouderskade in de hoofdstad valt in zijn ta-

Schaft is

kenpakket. In totaal werken er op de locaties (cir-

facility

ca 40.000 m2 bvo) zo’n 2.000 medewerkers.

manager

Toen hij een kleine tien jaar geleden aan de slag

Corporate

ging bij de bierbrouwer lagen er al rap twee uit-

Office bij

dagingen op hem te wachten. Ten eerste: het op-

Heineken. Na zijn opleiding Facility Management

zetten en (verder) professionaliseren van de facili-

aan Hogeschool InHolland (bachelor) en Hoge-

taire organisatie. En ten tweede: het faciliteren

school Diedenoort (master) vervulde hij vanaf het

van de organisatiegroei.

jaar 2000 tal van facilitaire (management)functies bij onder meer Deloitte, Mexx en AkzoNobel

SILICON VALLEY

Sassenheim.

Twee jaar later kreeg hij het verzoek van de global IT director om de werkomgeving, die tot dan toe

‘Grote vergaderruimtes ontbraken, terwijl daar tegenwoordig behoefte aan is’ 20 |

FA C TO MA G A Z INE

CORPORATE OFFICE

traditioneel was ingericht met vooral kamers en

In 2015 ging hij aan de slag als facility manager

gangen, te moderniseren. De directeur had tijdens

Corporate Office voor het internationale hoofd-

een bezoek aan Silicon Valley gezien hoe veel tech-

kantoor van Heineken in Amsterdam. In die

organisaties hun werkvloeren hadden ingericht, met

functie is hij verantwoordelijk voor de facilitaire

veel open werkruimtes en tal van mogelijkheden om

dienstverlening in de vijf grote kantoren in Ne-

samen te werken, iets waarvan hij onder de indruk

derland die onder het internationale hoofdkan-

was geraakt. Schaft: ‘Ondanks alle goede intenties

toor vallen. Drie ervan staan in Amsterdam, de

werkten we in die tijd behoorlijk in silo’s met weinig

andere twee bevinden zich op Schiphol en in Zoe-

samenwerking tussen de verschillende organisatie-

terwoude. Ook de ‘Heineken Experience’ aan de

onderdelen en disciplines. Dat moest veranderen.’

| 02 2024

WERKPLEKCONCEPT UNIVERSE Om die onderlinge samenwerking te intensiveren werd in de periode 2017/2018 in samenwerking met consultants van Hospitality Group een nieuw werkplekconcept ontwikkeld, genaamd ‘Universe’.

Een open werkomgeving met flexplekken werd gecreëerd waar activiteitgericht werken (ABW) mogelijk was. Als eerste werd een van de panden in Amsterdam verbouwd en opnieuw ingericht, met onder meer een zonering van drukte naar focus.

Het toen ontwikkelde werkplekconcept staat nog steeds overeind, vertelt Schaft. De enige aanpassing vond naar een half jaar plaats. ‘Iedereen mocht aanvankelijk overal gaan zitten en werken, maar dat werkte niet goed. Door met HomeBases te gaan werken kunnen medewerkers hun team gemakkelijk vinden. Overigens is binnen zo’n teamarea alles flexibel, niemand heeft een eigen werkplek.’

In de periode 2019/2020 was het plan om het nieuwe Heineken-pand op Schiphol in te richten met hetzelfde werkplekconcept, maar dan in een 2.0-versie. Het nieuwe werkplekconcept ‘Olympus’ werd op 1 maart 2020 gelanceerd.

GESLOTEN KANTOREN De komst van corona gooide echter roet in het

Mathijs Schaft: ‘Als mensen op kantoor komen, willen ze ook verwend worden

eten: twee weken na de opening, het was 14

met beter eten en drinken.’

maart, werd de kantoren conform de richtlijnen van de overheid gesloten en gingen de medewer-

dewerkers langzaamaan weer terug naar kantoor.

kers thuiswerken. Schaft blikt op die periode te-

Maar net als in veel andere organisaties verliep

rug. ‘Dat we twee weken na opening moesten slui-

die terugkeer mondjesmaat met als resultaat een

ten was natuurlijk erg jammer. De werkomgeving

lage kantoorbezetting begin 2022. Zelfs een orga-

was heel licht, transparant, modern, echt mooi.

nisatierichtlijn om drie dagen per week naar kan-

En het was flink anders dan de traditionele omge-

toor te gaan kon in deze situatie weinig verande-

ving die men gewend was, dus er was ook een se-

ring brengen.

rieus changeprogramma opgezet. Maar 99 procent van de organisatie kwam opeens thuis te

Om het tij te keren en medewerkers weer vaker

zitten waardoor de situatie compleet was veran-

naar kantoor te laten komen werd een Culture &

derd.’

Engagement-programma opgezet, met drie hoofdonderdelen:

LAGE KANTOORBEZETTING

> een HR-component (Together we thrive);

Halverwege 2021 openden de kantoren weer

> een FM/IT-component (Our Space);

voorzichtig hun deuren en keerden de eerste me-

> een sociale component (Social Committee).=

>>

21

THEMA: WORKPLACE

HET ECHTE HEINEKEN-GEVOEL

den werken in de ‘oude’ werkpleksetting. Daarom

Het doel van het Culture & Engagement-pro-

werd opnieuw in samenwerking met Hospitality

gramma omschrijft Schaft als volgt. ‘Met het pro-

Group ‘Our Space’ ontwikkeld, een werkplekcon-

gramma wil de organisatie een nieuwe cultuur

cept dat momenteel in een van de panden in Am-

neerzetten en het echte Heineken-gevoel terugkrijgen. De onderlinge saamhorigheid was tijdens corona en door het vele thuiswerken helaas weggezakt. Ook waren in die tijd heel wat nieuwe collega’s begonnen, sommigen daarvan waren in anderhalf jaar tijd nog nauwelijks op kantoor geweest, vandaar dat dit programma is opgezet en gelanceerd.’

‘Het is wel zaak te beschikken over een moderne workplace management-tool’

sterdam wordt gerealiseerd.

Het concept is wederom gebaseerd op Activity Based Working, maar wel met een aantal toevoegingen. Zo zijn onder andere de nodige kleinere overleg- en vergaderkamers (voor twee, vier, zes en acht personen) en een aantal grote project/ groepsruimtes voor meer dan 30 medewerkers gerealiseerd. Schaft: ‘Die grote vergaderruimtes ont-

Onderdeel van het programma is het realiseren

braken in de vorige werkomgeving terwijl daar te-

van een nieuwe werkomgeving. Uit meerdere sig-

genwoordig behoefte aan is’. Voor videocalls en

nalen bleek dat medewerkers niet goed meer kon-

langer durende telefoongesprekken is op iedere verdieping een aantal phone booths geplaatst.

Een andere aanpassing is het prominenter in beeld brengen van de zeven grote Heinekenbrands in de werkomgeving, dit om medewerkers meer gevoel te geven bij het bedrijf waar ze voor werken. ‘Dat zijn we nu aan het doen en hopen we eind mee gereed te hebben.’

KANTOORBEZETTING 70 PROCENT Het Culture & Engagement-programma en - als onderdeel daarvan de aanpassing van de werkomgeving - heeft inmiddels geresulteerd in een flinke stijging van de kantoorbezetting. Was vlak na corona de bezetting gemiddeld 10 tot 15 peocent, inmiddels is die - na een tussenfase van 30 tot 40 procent - opgelopen tot iets minder dan 70 procent, aldus Schaft.

Tegelijk met de aanpassing van de nieuwe werkomgeving wordt ook het cateringconcept vernieuwd. Wat daar de belangrijkste verandering gaat worden? Schaft: ‘We gaan eigenlijk veel meer van catering naar horeca, maar nog wel zonder horecaprijzen, hoor. Ook wordt het vegetarisch aanbod uitgebreid en er komt meer keuzevrijheid. We zijn hiermee niet uniek, maar voor ons is het een upgrade. Dat is belangrijk, want als mensen minder op kantoor komen willen ze op het moment dat ze er wel zijn ook verwend wor-

Een van de drie Heineken-kantoren in Amsterdam.

22 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

den met beter eten en drinken.’

‘We willen een nieuwe cultuur neerzetten en het echte Heineken-gevoel terugkrijgen.’

‘ONE STOP SHOPPING’-TOOL

ten we een kantoor in voor twintig jaar, maar dat

Wat de eindvisie is? Als in 2025 alle vijf kantoren

is niet meer. De klantwens verandert steeds snel-

zijn aangepast kan iedere collega van het hoofd-

ler. Ik koop tegenwoordig tweedehands bureaus

kantoor straks naar keuze werken op een locatie

en bureaustoelen in, niet alleen vanwege duur-

die op dat moment het meest past bij het werk

zaamheid maar ook omdat ik daarmee, gezien de

dat hij dan moet doen.

kortere afschrijvingstermijn, veel makkelijker kan

Om dat goed te laten verlopen is het wel zaak te

inspelen op de snel veranderende klantwens.’

beschikken over een moderne workplace management-tool, benadrukt Schaft. ‘We gebruiken daarvoor het Mapiq-platform, zodat collega’s vooraf een werkplek kunnen reserveren, inclusief bijvoorbeeld een parkeerplek, een vergaderruimte, ban-

‘We gaan veel meer van catering naar horeca’

TOEKOMST Wat Schaft voor de komende jaren verwacht als het gaat om de werkomgeving? ‘Ik denk dat de medewerker steeds meer - vóórdat hij naar zijn

queting en dergelijke. Je biedt medewerkers daar-

werk afreist - de keuze gaat maken waar en met

mee een gebruiksvriendelijke ‘one stop shopping’

wie hij wil gaan werken. En dat gefaciliteerd via

-tool die bijdraagt aan de workplace experience.’

een app, zodat men zeker weet dat de zaken die nodig zijn om daar te werken, zoals een werkplek,

SNEL VERANDERENDE KLANTWENS

teamruimte, agile-ruimte, vergaderruimte, lunch

Hoelang het nieuwe werkplekconcept volgens

enzovoort ook aanwezig zijn. Mensen komen dus

Schaft meegaat? Hij mikt op een periode van vijf

veel meer georganiseerd naar kantoor dan vroe-

jaar, beduidend minder dan vroeger. ‘Ooit richt-

ger, dat zie ik voor me.’ <<

23

THEMA: WORKPLACE

Directeur Facilitair CBS over hybride werken

‘Community management is heel belangrijk’ Dit jaar wordt de laatste hand gelegd aan het nieuwe huisvestingsconcept van het CBS. Berry Busschops, directeur Facilitair Bedrijf, licht de achtergronden en opzet van het concept toe. En hij kijkt vooruit. ‘Community management is heel belangrijk. Zonder dat wordt het lastig om hybride werken in de lucht te houden en bestaat de kans dat bestuurders mensen meer gaan dwingen om op kantoor te komen.’

DOOR GERARD DESSING

B

erry Busschops is directeur Fa-

VAN TRADITIONEEL NAAR SEMI-OPEN

cilitair Bedrijf van het Centraal

Toen Busschops 14 jaar geleden bij het CBS van

Bureau voor de Statistiek. Hij

start ging, was de werkomgeving net veranderd

startte in 2010 bij de over-

van een traditioneel kantoor, met voor iedere me-

heidsdienst na een loopbaan van twintig jaar,

dewerker een vaste werkplek, naar werkvloeren

aanvankelijk als planner/werkvoorbereider bij

met flexplekken en een semi-open inrichting. Al-

DSM en vanaf 1999 bij Vodafone Nederland,

leen het hogere management beschikte nog over

waar hij onder meer manager Workforce, hoofd

een eigen kamer terwijl het gros van de medewer-

Facilitair en uiteindelijk hoofd Vastgoed was.

kers in grotere kamers voor 2, 4 of 6 personen was ondergebracht. Die verandering, onder meer

In zijn functie is hij verantwoordelijk de facilitai-

ingezet om de onderlinge samenwerking te bevor-

re dienstverlening in de CBS-kantoren in Den

deren, leverde een aanzienlijke reductie van vier-

Haag (per eind 2024 ongeveer 20.000 m2) en

kante meters en een aantrekkelijke besparing op.

Heerlen (per eind 2024 ongeveer 15.000 m ). Bij 2

24 |

FA C TO MA G A Z INE

het CBS zijn zo’n 2.100 medewerkers werkzaam,

2012: FLEXFACTOR VAN 1 NAAR 0,7

van wie 1.150 in Den Haag en 950 in Heerlen.

In 2012 bleek echter dat het nieuwe concept door

Het facilitair bedrijf, met zo’n 50 medewerkers,

met name de onderzoekers als een achteruitgang

bestaat uit diverse onderdelen: een regieteam

werd ervaren. Ze gaven steeds aan dat ze door een

voor contract-, account-, kwaliteits- en perfor-

toename van storende omgevingsgeluiden in toe-

mancemanagement, een aantal strategisch advi-

nemende mate afgeleid werden en zich minder

seurs en teams voor de archiefdienst, grafische

goed konden concentreren. Ook bleek dat de ge-

media & post en gastvrijheid & services. Voor on-

wenste intensivering van de samenwerking, met

der meer de beveiliging, catering en schoonmaak

name die tussen clusters, niet goed uit de verf was

worden circa 40 medewerkers ingehuurd.

gekomen. ‘Het concept bleek niet goed te werken’,

| 02 2024

vertelt Busschops op een middag in het CBS-kan-

gezien voor de huisvesting geen gelukkige keuze,

toor in Den Haag. ‘Omdat we met een verhouding

licht Busschops toe. ‘Die verandering was goed

1 op 1 echt te ruim in ons jasje zaten, hebben we

voor de organisatie want het leverde vermenging

toen besloten schaarste te creëren door de flexfac-

op tussen de business en de agile community.

tor aan te passen. In 2012 ging die naar 0,9, twee later naar 0,8 en vanaf 2016 tot aan de komst van corona werkten we met een factor 0,7. Met die schaarste wilden we het toenmalige semi-open concept beter laten functioneren.’

Maar het was eigenlijk olie op het vuur. Waarom?

‘We willen medewerkers in een actievere houding krijgen’

2017: AGILE WERKEN

Mensen stonden drie keer per dag met een groep van tien tot vijftien collega’s op de gang bij een presentatie. Hartstikke mooi, maar het zorgde voor nog meer geluid en afleiding en leverde problemen op voor de onderzoekers die daar in de buurt aan het werk waren.’

In 2017 werd het kantoorconcept nogmaals aangepast. Dat had alles te maken met de overgang

2019: TRANSFORMATIE HUISVESTING

naar agile werken waardoor er behoefte was aan

De ontstane situatie, de wens om een gloednieu-

speciale ruimtes voor de dagelijkse stand ups en

we high-end newsroom te realiseren, de roep om

dergelijke. Anders dan de meeste organisaties in

nog meer onderlinge samenwerking en de toene-

ons land besloot het CBS de agile teams niet er-

mende instroom van jonge medewerkers met an-

gens afgezonderd in het pand, maar een plek

dere wensen ten aanzien van de werkomgeving,

midden in de business te geven. Hoewel goed

leidden tot dermate veel verzoeken tot aanpassing

over dat besluit was nagedacht, bleek het achteraf

van de huisvesting dat Busschops in 2019 de directie voorstelde de huisvesting volledig te transformeren en te vernieuwen.

MASTERPLAN HUISVESTING Hij stelde een ‘Masterplan Huisvesting’ voor de komende tien jaar op. De huurcontracten werden verlengd en verbeterd en vervolgacties werden in gang gezet zoals een omvangrijk onderzoek onder medewerkers, inspiratiesessies en grondige analyses van de werkprocessen en hoe die op de best mogelijke manier gefaciliteerd zouden kunnen worden.

Het masterplan leidde tot een nieuw huisvestingsconcept, met als kern de gedachte dat het kantoor fungeert als een stad waar de medewerker doorheen beweegt. Deze ontmoet op verschillende momenten van de dag allerlei collega’s op een centraal plein en gaat, als hij aan de slag wil met zijn taken, verder het gebouw in naar zijn zone of wijk. Busschops: ‘Iedere CBS-medewerker werkt in een team en hoort bij een divisie, maar maakt tegelijk ook onderdeel uit van een groter geheel, de totale organisatie. Vandaar dat we de

Berry Busschops, directeur Facilitair Bedrijf van het CBS: ‘Dat collega’s, die

metafoor ‘het kantoor als stad’ hebben gekozen.

voorheen redelijk vanuit silo’s werkten, door het nieuwe huisvestingsconcept

Daarmee willen we medewerkers ook in een ac-

meer met elkaar verbonden zijn, zowel functioneel als sociaal, is wat mij be-

tievere houding krijgen, zo van: beweeg je vooral

treft de echte winst.’

door het gebouw en zoek de omgeving waar je op

25

>>

THEMA: WORKPLACE

Het CBS-kantoor in Den Haag.

dat moment het beste je werk kunt doen, waar je

werken steeds beter mogelijk. Dit is onder meer

collega’s kunt ontmoeten cq waar je even wilt re-

gerealiseerd door een aantal meerpersoonska-

laxen en ontspannen.’

mers te voorzien van een deur: als er op de gangen te veel afleiding is kan deze gesloten worden en kunnen mensen verder met hun werk.

‘VAN REURING NAAR RUST’ Het nieuwe werkplekconcept inclusief bijbehorende aanpassingen van de werkvloeren is ontwikkeld door een eigen team, in nauwe samenwerking met de Limburgse interieurarchitect Chris Pachen. Het concept laat zich het best omschrijven met de termen ‘van reuring naar rust’ en de ontwerpelementen ‘licht, lucht en ruimte’ voor een frisse en positieve sfeer, vervolgt Busschops.

WERKPLEKMIX AANGEPAST

‘Een algehele sluiting op vrijdag is in de toekomst wellicht mogelijk’

In het nieuwe concept is de werkplekmix aangepast. Was de verhouding bureaus/vergader- en interactieruimtes vóór corona 80/20, inmiddels is die veranderd in 60/40. De nieuwe indeling en gebouwaanpassingen zijn modulair uitgevoerd: eventuele toekomstige aanpassingen (denk bijvoorbeeld aan reductie van het aantal werkplek-

Om samenwerking te bevorderen en tegelijk con-

ken) zijn qua meubilair, wanden en installatie-

centratiewerk mogelijk te maken is ervoor geko-

techniek eenvoudig te realiseren, de gebouwen

zen om met zones te werken. Wie een verdieping

zijn daar op voorbereid.

betreedt, komt in het sociale hart: een gebied met koffie, informele ontmoetingsplekken, aanland-

Wat momenteel de actuele kantoorbezetting is?

plekken, vergaderzalen en ruimtes voor agile-

Dinsdag en donderdag zijn bij het CBS net als bij

teams. Naarmate iemand verder de werkvloer op

veel andere organisaties de zogenoemde ‘kameel-

gaat neemt de rust toe en wordt geconcentreerd

dagen’. De maandag ziet Busschops trouwens ook

26 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

minder druk worden. ‘Vóór corona zaten we ge-

satiebelang onder druk. Met dat teambelang zit

middeld op 45 tot 50 procent, inmiddels is dat 30

het meestal wel goed, weet Busschops. Maar met

tot 35% met een piek van 50 tot 60% op dinsdag

meer thuiswerken bestaat het risico dat het orga-

en donderdag. Op vrijdag hebben we sinds enige

nisatiebelang bij de individuele medewerker min-

tijd alle verdiepingen afgesloten op de eerste na.

der dominant in beeld komt.

Daar ontstaat nu vermenging met andere divisies, iets wat collega’s trouwens heel leuk vinden. Ik ver-

Hij vervolgt: ‘Als je het organisatiebelang goed

wacht overigens dat we ook voor de woensdag

tussen de oren van je medewerkers wilt krijgen,

gaan kijken of we alle verdiepingen wel open moe-

gaat het niet om het kleurtje van de wanden of

ten houden. En een algehele sluiting op vrijdag zou

het logo op het dak. Nee, het is belangrijker dat je

in de toekomst wellicht ook mogelijk zijn.’

ze via community’s op een gemeenschappelijk onderwerp samenbrengt, ook als dat niet werkin-

REDUCTIE M

houdelijk is, en ze gaan voelen dat ze echt een on-

2

Het veranderde werkplekconcept, de overgang naar hybride werken (50% op kantoor, 50% thuis of elders) en de dalende kantoorbezetting hebben in de loop der jaren een flinke reductie van het aantal vierkante meters opgeleverd. ‘Zaten we vijftien jaar geleden nog op totaal zo’n 120.000 m , eind van dit jaar staat de teller op totaal 2

35.000 m2, een forse reductie dus. We hebben een deel van de vierkante meters afgestoten en een deel is naar andere huurders gegaan. Het huurcontract bevat een aantal break-opties, die kunnen we eventueel ook gebruiken.’

derdeel zijn van een groter geheel.

‘Organisatiebelang tussen de oren van je medewerkers krijgen gaat niet om het kleurtje van de wanden of het logo op het dak’

Dus niet: kom naar kantoor, dan krijg je luxe koffie of een heerlijke lunch, maar mensen helpen in het ontwikkelen van het besef dat als ze uit zichzelf naar kantoor gaan, ze echt ervaren dat ze onderdeel uitmaken van een community en van een groter geheel. Dat natuurlijk zonder het individuele belang uit het oog te verliezen.’

INTEGRAAL TEAM Het CBS heeft inmiddels een integraal team samengesteld met Communicatie, IT, HR en FM met als doel te onderzoeken hoe hybride werken

ONDERLINGE SAMENWERKING

een volgende stap kan maken. Community en pro-

Hoewel Busschops tevreden is met de efficiency-

gramma management lijkt hierbij een serieus sce-

slag die op gebied van huisvesting is gemaakt, be-

nario te worden. Busschops: ‘Community manage-

nadrukt hij dat het faciliteren van meer onderlin-

ment wordt heel belangrijk. Zonder dat wordt het

ge samenwerking misschien wel waardevoller is.

lastig om hybride werken in de lucht te houden en

‘Dat collega’s, die voorheen redelijk vanuit silo’s

neemt de kans toe dat bestuurders mensen meer

werkten, door het nieuwe huisvestingsconcept

gaan dwingen om op kantoor te komen.’

meer met elkaar verbonden zijn, zowel functioneel als sociaal, is wat mij betreft de echte winst.

TOEKOMST VAN KANTOOR

Niet alleen voor hen, maar ook voor de organisa-

Wat Busschops tot slot verwacht van het kantoor

tie als geheel.’

in de toekomst? Hij denkt dat als de transformatie van een 2D- naar een 3D-werkomgeving

Ook benoemt hij de noodzaak om een vorm van

slaagt, er wel wat gaat veranderen. ‘Als het tech-

community management op te zetten. Waarom

nologisch mogelijk wordt om in een echte 3D-be-

dat met de komst van hybride werken volgens

leving met elkaar samen te werken, is er straks

hem zo belangrijk is of gaat worden? Hij ziet het

dan nog een reden om naar kantoor te gaan? Tot

als volgt: door hybride werken hebben mensen

die tijd moet je de toegevoegde waarde van op

meer eigen regelruimte gekregen als het gaat om

kantoor aanwezig zijn bewust ensceneren, met

de werk/privé-balans, een positieve ontwikkeling,

onder meer community’s waar op gezette tijden

Hij noemt het de ‘ik-ruimte’. Maar tegelijk staat

iets wordt georganiseerd dat in relatie met het or-

de ‘wij-ruimte’, dus het teambelang en het organi-

ganisatiebelang staat.’ <<

27

THEMA: WORKPLACE

Twee nieuwe samenwerk- en ontmoetingsgebieden

RABOBANK VERNIEUWT WERKOMGEVING Om invulling te geven aan de veranderende functie van kantoor door onder andere het hybride werken, staat Rabobank aan de vooravond van een flinke transformatie van de werkomgeving. Wat gaat er veranderen en hoe ziet het traject eruit? Een interview met Petra van de Nostrum, arealead Work Environment Concepts.

DOOR GERARD DESSING

D

oor corona is de

werken Rabobank-medewerkers steeds een bewus-

functie van kan-

te keuze maken voor de locatie waar ze gaan wer-

toor wezenlijk

ken: thuis, in een RaboHouse of ‘anywhere’, bij-

veranderd. We

voorbeeld bij de klant. De drie beleidsprincipes

hebben daarop

van Rabo@Anywhere, te weten Digital First, Meet

ingespeeld met

your Team en Meet Others, helpen managers en

de introductie van Rabo@Anywhere, het hybride

hun teams afspraken te maken over hoe, wanneer

werken bij Rabobank. Aanvankelijk was dat een

en waar iemand zijn werkzaamheden het best kan

programma, maar nu is dat de nieuwe werkelijk-

uitvoeren met als doel om een gezamenlijke opti-

heid geworden en de context waarbinnen we als

male balans te vinden in hybride werken. Waarbij

organisatie werken.’ Aan het woord is Petra van

volledig digitale meetings en focuswerk efficiënter

de Nostrum, sinds maart 2022 Arealead Work

vanuit huis gedaan kunnen worden en iemand

Environment Concepts bij Rabobank.

naar een RaboHouse gaat om samen te werken, te leren, te socializen en te netwerken.’

Na een carrière van dertien jaar bij cateraar Appèl ging ze in 2007 aan de slag bij de Rabobank.

TRANSFORMATIE HUISVESTING

Ze vervulde daar diverse facilitaire functies, waar-

Om deze manier van werken te faciliteren is een

onder die van supply chain manager Facilities

transformatie van de kantooromgeving nodig,

(2007-2013), manager klantcontact Facilities

vervolgt Van de Nostrum. Het gaat daarbij met

(2013-2017) en manager Facilitaire Services

name om aanpassing van de veertien regionale

(2017-2022). Twee jaar geleden stapte ze over

RaboHouses en een Central House in Utrecht.

naar HR en werd ze verantwoordelijk voor

‘Uiteraard houden we hierbij het duurzaamheids-

Rabo@Anywhere, Travel, Hospitality, Events en

aspect voor ogen. In sommige RaboHouses zijn al

Workspace.

voldoende samenwerk- en ontmoetingsfaciliteiten aanwezig. Daar zal de verandering zich dan ook

28 |

FA C TO MA G A Z INE

BELEIDSPRINCIPES

meer richten op kleine, vaak sfeergerichte aan-

In het Rabobank-pand aan de Croeselaan in

passingen en het toevoegen van elementen die de

Utrecht legt ze uit dat bij de nieuwe manier van

Rabobank-identiteit versterken.’

| 02 2024

Een impressie van de Team Area.

ONDERZOEK ONDER MEDEWERKERS

medewerkersonderzoek en vervolgens aangepast

Het idee voor de kantoortransformatie ontstond

met de feedback van medewerkers.

eind 2022 na een grootschalig intern onderzoek naar de redenen voor medewerkers om naar kan-

WAT IS EEN MEET OTHERS AREA?

toor te gaan. Een groot deel gaf toen duidelijk aan

Een Meet Others Area (circa 10 procent van een

dat ze vooral naar kantoor wilden om elkaar te

RaboHouse) is primair bedoeld om collega’s van-

ontmoeten, om samen te werken, maar ook om

uit de gehele organisatie, gasten en/of klanten te ontmoeten, met of zonder een afspraak. Het is

verbinding te houden met de Rabobank. ‘Dat laatste zagen we vooral bij nieuwe medewerkers.

Logisch, want als je de hele week thuiszit is het lastig om die verbinding te creëren. We zijn in april 2023 toen met een aantal multidisciplinair samengestelde teams aan de slag gegaan met de conceptontwikkeling met als resultaat concrete plannen om de fysieke werkomgeving aan te

‘Vooral nieuwe medewerkers wilden naar kantoor om verbinding te houden’

een omgeving voor grotere, geplande bijeenkomsten of events, voor inspiratiesessies, kampvuurgesprekken, kennisdeling en dergelijke.

Duurzaam eten en drinken vormen een belangrijk onderdeel van een Meet Others Area. Het gebied bevat ook break-outrooms, zodat mensen na een plenaire bijeenkomst met een kleinere groep die-

passen.’

per het onderwerp kunnen duiken.

Die aanpassing houdt in grote lijnen in dat in de

WAT IS EEN TEAM AREA?

werkomgeving twee nieuwe samenwerk- en ont-

Een Team Area (circa 90 procent van een Rabo-

moetingsgebieden worden gecreëerd: Team Areas

House) is een gebied waar je met je team aan toe-

en Meet Other Areas. Deze nieuwe concepten zijn

gewezen bent. Zie het als een soort van wijk in

ontwikkeld op basis van de resultaten van een

een stad waar je je directe collega’s kunt vinden

>>

29

THEMA: WORKPLACE

om samen te werken. Van de Nostrum: ‘Teamle-

accenten en aanvullende voorzieningen voor sa-

den kunnen er bij elkaar in de buurt zitten, om

menwerken en overleg.

van elkaar te leren en om elkaar vragen te stellen.

Het gaat om dedicated zones, dus als mensen

Het was best verrassend welk thema het meest

naar kantoor komen, weten ze ook zeker dat ze

werd gekozen, zegt Van de Nostrum. ‘We hadden

daar hun directe collega’s treffen. Er zijn tal van

vooraf aangenomen dat hier in Utrecht, een om-

voorzieningen, zoals hybride videosets, een leef-

geving waar veel IT’ers werken, voor het thema

keuken met een grote, lange tafel met stoelen om

Fun gekozen zou worden. Maar tot nu toe is men

bijvoorbeeld een verjaardag te vieren, goede koffie en zitjes zodat mensen in kleine groepjes bij elkaar kunnen zitten.’

KEUZE UIT DRIE THEMA’S Bijzonder aan de Team Areas is dat teams zelf invloed kunnen hebben op de inrichting en aankle-

‘Mensen zijn toch nog redelijk behoudend als het gaat om de werkomgeving’

vooral gevallen voor Business. Mensen zijn blijkbaar toch nog redelijk behoudend als het gaat om de werkomgeving. Daaruit blijkt wel weer dat het goed is om je ideeën vooraf te valideren en te toetsen bij de gebruikers.’

DEMORUIMTE IN UTRECHT

ding (local flavouring). Daarvoor zijn drie thema’s

Het concept is een aantal weken gevalideerd bij

beschikbaar: Vitality, Fun en Business. Bij thema

eindgebruikers. Dat gebeurde onder meer in

Vitality is meer aandacht voor natuurlijke materi-

Utrecht, waar een demoruimte is ingericht zodat

alen organische vormen, actief meubilair en

medewerkers kennis kunnen maken met de voor-

groen. Fun biedt een omgeving waar plezier ma-

genomen aanpassingen in de werkomgeving en

ken centraal staat en waar ‘speels’ en ‘kleurrijk’ de

door het invullen van speciale feedback-kaartjes

boventoon voeren. Business kent meer zakelijke

hun mening kunnen geven. ‘We hebben dit tot

Een impressie van de Meet Others Area.

30 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

eind 2023 gedaan’, licht Van de Nostrum toe. ’Vervolgens halen we de rode draad uit alle reacties en koppelen we die terug aan de architect, die dan wellicht nog enkele aanpassingen doorvoert.

Dit jaar wordt het werkplekconcept in de RaboHouses en op de centrale locaties aangepast. Die operatie moet medio 2025 zijn afgerond.’

ENGAGEMENTSCAN Om ook in de toekomst de tevredenheid van medewerkers over de nieuwe werkomgeving scherp in beeld te houden wordt onder andere de bestaande engagementscan ingezet. Deze scan wordt viermaal per jaar aan medewerkers gestuurd. De resultaten worden op teamniveau verzameld en geanalyseerd. Ook bestaat de mogelijkheid om - als dat wenselijk is - een en ander te onderzoeken en te valideren via Nexthink. Hiermee kan in korte tijd heel snel feedback worden opgehaald. Van de Nostrum: ‘We onderzoeken momenteel of we patronen kunnen ontdekken in de gegevens. Bijvoorbeeld: is er een verband tussen tevredenheid en afdelingstype? Of zijn er verschillende tussen leeftijdsgroepen? Er wordt wel eens gezegd dat jonge mensen moeite hebben met bepaalde zaken, maar de vraag is of dat daadwerkelijk zo is. We willen deze informatie graag achterhalen om te bepalen of aanvullende acties nodig zijn om het welzijn van medewerkers te verbeteren.’

Petra van de Nostrum: 'Er wordt wel eens gezegd dat jonge mensen moeite hebben met bepaalde zaken, maar de vraag is of dat daadwerkelijk zo is.'

BUSINESS CASE Corona heeft de beweging die we nu doormaken

Die lag er al, maar die hebben we opnieuw ge-

versneld, benadrukt Van de Nostrum, terugkij-

maakt toen de oorlog in Oekraïne losbarstte en de

kend op de afgelopen twee jaar. ‘We waren al bezig met digitalisering en het duurzaam afbouwen van het aantal panden, maar tijdens de pandemie bleek dat mensen heel goed vanuit huis kunnen werken. We hebben de voordelen behouden van ook de thuiswerkplek als onderdeel van het optimaal hybride werken. Daarnaast zijn we nu bezig met het aanpassen van de werkomgeving in de RaboHouses om deze beter te laten aansluiten op onze nieuwe manier van samenwerken.’

inkoopprijzen omhoog liepen. Alles is meegeno-

‘We kijken naar kosten, maar ook zeker naar de opbrengsten voor onze medewerkers’

men, zoals kosten voor de aanpassing van de werkomgeving, investeringen in IT-apparatuur, kosten voor de thuiswerkplek, het effect op het woon-werkverkeer, de reductie van vierkante meters, en de business case is nog steeds valide en ziet er positief uit.’

Maar voor alle duidelijkheid: de businesscase wordt mede bepaald door ook de verbeteringen van de employee journey mee te nemen, benadrukt

Hoe het met de business case zit? Van de Nos-

ze. ‘We kijken naar kosten, maar ook zeker naar de

trum, tot slot: ‘Uiteraard hebben we die gemaakt.

opbrengsten voor onze medewerkers’. <<

31

THEMA: WORKPLACE

Hoe doet Maastricht University het?

VIJF VRAGEN OVER HYBRIDE WERKEN Maastricht University telt 250.000 m2, verdeeld over circa 55 panden, waarvan ongeveer de helft in de monumentale binnenstad staat. De projectgroep Future of Working evalueerde eind 2023 zijn aanpak van hybride werken in deze panden. Daaruit klinkt een wensenlijst voor huisvesting, voorzieningen en ondersteunende diensten. Ronald Wilmes (hoofd Vastgoed) en Cyriel Heuts (projectleider Future of Working) bij Maastricht University lichten de plannen toe.

DOOR SUSAN MEENHUIS-BOSBOOM

1. HOE ZIET HYBRIDE WERKEN ER BIJ MAASTRICHT UNIVERSITY UIT? Heuts: ‘In beleid is vastgelegd dat medewerkers de optie hebben om hybride te werken. De gewenste verdeling tussen thuiswerken en op locatie werken stemmen ze af met hun leidinggevende, waarbij wij als richting hebben gegeven 60% op locatie en 40% vanuit huis. We hebben de medewerkers die hybride werken voorzien van een thuiswerkplek.

Daar zijn ze heel erg tevreden mee. Dat ze thuis ook op een goede en verantwoorde manier kunnen werken. En we zien ook dat in al onze gebouwen de nodige aanpassingen zijn gedaan om dat hybride werken te faciliteren. Het type werkplekken laat een heel gemêleerd beeld zien. Van meerpersoonskamers tot 10-15 personen, de 6-8 persoonsruimtes voor de promovendi, éénpersoonskantoorruimtes en alles wat daartussen zit.’

2. WAAR LIGGEN KANSEN VOOR VERBETERING? Heuts: ‘Een hybride team aansturen is toch anders dan een team dat permanent op de campus is. Dus wij hebben ook aanbevolen om meer op Cyriel Heuts: ‘Er is behoefte aan andere typen werkplekken, maar dat wil niet

teambasis goede afspraken te maken over het hy-

zeggen dat je voor elke type werkplek ook een nieuwe ruimte nodig hebt.’

bride werken. Welke activiteiten doen we nou in

32 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

Meer dan de helft van de panden staat in de monumentale binnenstad van Maastricht.

campus en welke activiteiten kun je thuis doen?

vraag: hoeveel CO2 moeten we reduceren in onze

En meer georganiseerde sociale activiteiten zodat

panden om aan de doelstelling 2030 te voldoen?

je elkaar wat eerder spontaan tegenkomt? Er is

Daar zijn de maatregelen per pand op afgestemd.

een sterke behoefte aan bijvoorbeeld belcellen,

De kortste klappen maken we met het isoleren

hybride vergaderruimtes en stilteruimtes waar

van de daken, gevels en vloeren én het vervangen

mensen kunnen werken. Er is behoefte aan ande-

van de verlichting naar ledverlichting. Daarnaast

re typen werkplekken, maar dat wil niet zeggen

liggen er plannen voor het vergroenen van de

dat je voor elke type werkplek ook een nieuwe

technische installaties.’

ruimte nodig hebt. Bijbouwen, verbouwen of ruimtes afstaan is dus niet altijd noodzakelijk.’

3. HOE WERKEN JULLIE AAN DE VERDUURZAMING VAN DEZE PANDEN? Wilmes: ‘De huisvestingsplannen per pand zijn een verantwoordelijkheid van de verschillende

4. WAT BEPAALT HET TEMPO?

‘Een meter die ik niet gebruik, hoef ik niet te verwarmen’

Wilmes: ‘Het isoleren van de gevels verloopt moeizaam. Dat heeft onder andere te maken met de monumentale waarde van veel van ons vastgoed, waardoor de plannen om te verduurzamen ook langs de Welstandscommissie moeten. Aan-

beheerseenheden. Op centraal niveau worden al-

passingen doen aan de panden om ze duurzamer

gemene beleidslijnen over het gebruik van en in-

te krijgen, zal een keer moeten gebeuren, want

vesteringen in onze panden vastgelegd. Daarbin-

anders verliest het pand z’n gebruiksmogelijkhe-

nen gaan de beheerseenheden vervolgens samen

den. We zijn het aan onszelf verplicht om te zor-

met de afdeling vastgoed mee aan de slag. Voor de

gen dat die CO2-reductie echt tot nul gaat en dat

verduurzaming van onze vastgoedportefeuille

we leren om te gaan met de schaarse middelen.

hebben 2030 als stip op horizon. Waarom?

Dat betekent isoleren, maar ook besparen op

De horizon van 2050 vinden wij te ver weg en

ruimtegebruik. Een meter die ik niet gebruik,

technieken veranderen snel. We stellen ons de

hoeven we niet te verwarmen en te onderhouden.’

33

>>

THEMA: WORKPLACE

5. HOE ZIET DE IDEALE WERKRUIMTE

de werken is immers in een sneltreinvaart opge-

ER VOOR JULLIE UIT?

komen. Dan is het goed, zo zegt Heuts, als je

Heuts: ‘Waar vooral behoefte aan is, is dat men-

mensen de tijd geeft om eraan te wennen.

sen kunnen switchen van ruimtes en dat ze ergens

Wilmes voegt daaraan toe: ‘Het vinden van een

kunnen gaan zitten, dat past bij hun werk. Zon-

juiste werkplek, het bepalen van je voorkeuren,

der daarbij andere collega’s te storen, want dat

het zijn allemaal randverschijnselen. Uiteindelijk

krijgen we vaak terug in de evaluatie. Mensen voelen zich bezwaard om online te vergaderen in een open setting.’

Wilmes: ‘Ik hoop dat er meer uitwisselbaarheid komt op die plekken. Dat we activiteitgerelateerd gaan huisvesten en plekken in zones opbouwen.

gaat het over de basisvraag: wat doe ik hier? Onze

‘Uiteindelijk gaat het over de basisvraag: wat doe ik hier?’

medewerkers komen naar deze universiteit om onderwijs aan studenten te geven, onderzoek te doen of ondersteuning te bieden. Ze komen hierheen om met collega’s en studenten te ontmoeten, om te debatteren en samen te werken. Uit de eva-

Maar dat is echt nog een hele tijd te gaan voordat

luatie van Future of Working blijkt dat naast

we zover zijn.’

thuiswerken er behoefte is aan gedifferentieerd gebruik van goed gefaciliteerde ruimten. De eerste

GEEF HET TIJD

stappen die we nu zetten zijn de verschillende

De sleutel tot succes ligt in zowel een verandering

eenpersoonswerkruimtes toegankelijk maken door

van cultuur (niet iedereen heeft meer een vaste

letterlijk de sleutel uit het slot te halen en te voor-

plek) en het nemen van voldoende tijd. Het hybri-

zien van apparatuur voor hybride overleg.’ <<

Het hygiënepapier van de toekomst.

Satino PureSoft is een grondstofsensatie.

Gemaakt van gerecycled karton zodat er overtuigend premium hygiënepapier ontstaat,dat al meer dan 5.000 toiletruimtes duurzamer heeft gemaakt.

100% gerecycled. 100% veilig. 100% zacht.

BEKROOND MET HET DUITSE ECODESIGN 2023

www.satino-by-wepa.eu/puresoft

34 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

BOEKEN | AGENDA

HET GENERATIE-EFFECT Het generatie-effect

V

olgens sociaal psycholoog en generatie-expert Kim Jansen staan we op een generatiekruispunt. De babyboomers nemen de komende jaren afscheid terwijl Generatie Z langzaam de arbeidsmarkt betreedt. Een ontwikkeling die ook facility professionals stof tot nadenken geeft. Een bonte

• auteur: Kim Jansen

mix van generaties op de werkvloer: een vloek of zegen? Het zijn de laatste woorden van

• ISBN: 9789024 464357

een publicatie die uitgebreid ingaat op de uitdagingen rond het verbinden van meerdere

• uitgever: Boom

generaties in de werkomgeving. Al lezend vallen twee zaken op. In de eerste plaats zijn

• prijs: ™ 27,50

generatieverschillen niks nieuws, maar de snel veranderende ontwikkelingen in een

• conclusie: relevanter dan

steeds complexere maatschappij zorgen ervoor dat het bij veel organisaties hoog op de

ooit in een steeds krapper

agenda staat. Daarnaast wordt leidinggevenden een spiegel voorgehouden. Verdiep je in

wordende arbeidsmarkt

wat de diverse generaties bezig houdt, wat men belangrijk vindt in het werk en maak gebruik van elkaars talenten. Het is het startpunt op weg naar een toekomstbestendige

+++++

en inclusieve organisatie. Jansen weet de lezer met luchtige teksten, aansprekende voorbeelden en handige checklists bij de les te houden. Met de toevoeging dat het meer is dan een managementboek voor HR-professionals. Daarom ook de oproep aan facilitair Nederland na te denken over de vraag welke waarde het vakgebied kan toevoegen

JAAP KLOOS

in het (ver)binden en boeien van de generatiemix. Sluit je locatie, de inrichting van de

SENIOR-DOCENT OPLEIDING FACILITY MANAGEMENT,

werkomgeving en het aanbod van producten en diensten nog aan op uw medewerkers-

HAAGSE HOGESCHOOL.

populatie? Het is relevanter dan ooit in tijden van een steeds krapper wordende arbeidsmarkt en de entree van nieuwe generaties werkenden in de komende decennia.

ANDERS WERKEN SUMMIT

FACTO CONGRES

FMN KENNIS & CARRIÈRE-

Datum: 18 juni

Datum: 19 september

FESTIVAL

Locatie: Rijtuigenloods, Amersfoort

Locatie: NBC, Nieuwegein

Datum: 14 november

Organisator: Branding Experience BV

Organisator: Facto

Locatie: Flint, Amersfoort Organisator: FMN

GREEN BUILDINGS REGATTA

VAKBEURS ENERGIE

Datum: 6 september

Datum: 15 t/m 17 oktober

FMN LEDENVERGADERING

Locatie: De Mastenbar, Enkhuizen

Locatie: Brabanthallen, Den Bosch

Datum: 14 november

Organisator: CFP

Organisator: 54events

Locatie: online

INSTALLATIEVAKDAGEN

FMN CONNECT XL

Datum: 10-12 september

Datum: 7 november

REAL ESTATE FUTURE PROOF

Locatie: Evenementenhal

Locatie: n.n.b.

KENNISFESTIVAL

Organisator: FMN

Datum: 25 november

Organisator: FMN

Hardenberg Organisator: Easyfairs

Locatie: Babylon Den Haag Organisator: Holland ConTech & PropTech

agenda

HORECAVA Datum: 13 t/m 16 januari 2025 Locatie: RAI Amsterdam Organisator: RAI 35

DIVERSITEIT EN INCLUSIE

DIVERSITEIT IN FM ‘Het gaat over meer dan alleen mensen welkom laten voelen’ Regie voeren, diensten aansturen en voilà, facilitair management is gedaan. Dat is FM nogal functioneel bekeken. Door een diversiteitsbril bekeken, valt het op dat er nog veel moet gebeuren. In representativiteit van het facilitair management, in concrete aanpassingen in de gebouwde omgeving en in de doorstroommogelijkheden. ‘Het gaat erom dat ieder mens zich welkom voelt.’

DOOR RONALD BRUINS Hoe divers facilitair management is? Michel Tobé, voorzitter van FMN Nederland en afdelingshoofd dienstverlening bij de gemeente Capelle aan den IJssel, heeft het niet onderzocht en geeft toe dat het puur giswerk is, maar zijn gevoel zegt dat facilitair managers vaak witte mannen van middelbare leeftijd zijn.

‘Terwijl bij de instroom op facilitaire opleidingen in het hbo het merendeel vrouw is. Als je het zo bekijkt, ben ik optimistisch gestemd. Die vrouwen gaan doorstromen.’ Dat naar zijn gevoel vooral mannen leidinggevende facilitaire posities bekleden zou te maken kunnen hebben met de technische kant van het vak, zegt hij. ‘Het viel me wel op bij een congres van de International Facility Management Association in de Verenigde Staten dat Engelse en Amerikaanse collega’s FM vooral nog als een technisch Robert Oosting, manager diversiteit en inclusie bij ISS Nederland: ‘Ik zie diversiteit en

vak zien. We komen wellicht ook van een

inclusie als een beweging die je in gang zet.’

meer technische kant af waar mannen

36 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

van oudsher zijn oververtegenwoordigd.

pitality, maar ook over ruimte maken

leidsdoelen. Dat is voor ons als gemeente

Maar in de praktijk bewegen we meer

voor verschillende achtergronden, reli-

niet anders dan in het bedrijfsleven. Wat

naar human resource management toe

gies, geaardheden en levensstijlen. Je

wil je uitstralen als bedrijf?’

en dat zou misschien verklaren dat we

kunt dus ook in je huisvesting en dien-

nu meer vrouwen aan boord hebben.

stenpallet rekening met je medewerkers

BREDER SPEELVELD

Maar nogmaals: ik heb het niet onder-

en gasten op kantoor houden. Denk aan

ISS Nederland heeft speciaal de functie

zocht. Dit blijft giswerk.’

een stiltecentrum, het feit dat er rama-

manager diversiteit en inclusie in het le-

dan gevierd kan worden of veganistische

ven geroepen. Robert Oosting vervult

ZACHTE KANT VAN FM

catering. Ik ben zelf afdelingshoofd

sinds 2015 deze rol. ‘Ik durf wel de stel-

In de coronaperiode zijn HR en facilitair

dienstverlening bij de gemeente Capelle

len dat dit een vak is. Sinds 2015 ben ik

naar elkaar toe gekropen. Tobé: ‘Tijdens

aan den IJssel. In het programma van

verantwoordelijk voor deze onderwer-

een gesprek over arbeidsvoorwaarden

het college van burgemeester en wethou-

pen. We begonnen met name bij de Par-

met een kandidaat die solliciteert, komt

ders staat dat iedere Capellenaar mee-

ticipatiewet. Oftewel: mensen met een

al snel de vraag naar voren of er een leu-

telt. Daar moet ik in mijn facilitaire

afstand tot de arbeidsmarkt een plaats

ke werkplek is en of je mag thuiswerken.

diensten en producten ook iets mee

geven bij de werkzaamheden van ons be-

Daarnaast is de vraag wat de faciliteiten

doen, bijvoorbeeld opleidingsconcepten

drijf. Daar zijn, met name bij catering en

zijn. Kortom, je wilt je ergens welkom

aanbieden voor medewerkers om te kun-

schoonmaak, veel mogelijkheden voor.

voelen. Dat is de zachte kant van facili-

nen doorstromen of mensen met een

We kunnen dat werk toegankelijk maken

tair management.’ Tobé slaat de brug

achterstand op de arbeidsmarkt aanne-

voor grote groepen mensen. Die hebben

naar diversiteit. ‘Dat welkom voelen gaat

men. Facilitair management heeft zo ook

daar soms ondersteuning bij nodig die

niet alleen over gastvrijheid oftewel hos-

een voorbeeldfunctie als vertaler van be-

we hen ook bieden. Onder invloed van

>>

37

DIVERSITEIT EN INCLUSIE

dergelijkheid, generatiemanagement, pride en culturele diversiteit. Als afdeling diversiteit en inclusie scheppen we kaders en geven we beleid vorm zodat het werkbaar wordt. Welke managers zijn nodig om meer diverse teams te hebben? Welke leiderschapsstijl past daarbij? We creëren ook werkgroepen binnen het bedrijf van vrijwilligers die hierover willen meepraten.

Denk ook aan een leiderschapsprogramma waar we vooroordelen behandelen.

Ik zie diversiteit en inclusie als een beweging die je in gang zet. Door er een afdeling voor te hebben, houden we de beweging gaande maar uiteindelijk moet dit in het DNA van je organisatie komen.’

WELKOM VOELEN ALLEEN NIET GENOEG Jojanneke van der Toorn is bijzonder hoogleraar Inclusie van LHBTIQ+ meMichel Tobé, voorzitter van FMN Nederland: ‘Dat welkom voelen gaat ook over ruimte

dewerkers op het werk aan de Universi-

maken voor verschillende achtergronden, religies, geaardheden en levensstijlen.’

teit Leiden. Daarnaast is ze universitair hoofddocent bij de afdeling Sociale en

ontwikkelingen zoals pride, black lives

dat willen, hogerop te komen, te stude-

Organisatiepsychologie aan de Universi-

matter en me too realiseerden we dat het

ren of zich anders te ontwikkelen. Dat

teit in Utrecht. Welkom voelen alleen is

speelveld breder was en zijn we daarop

gaat veel meer over het creëren van gelij-

niet genoeg, stelt ze scherp. ‘Natuurlijk,

gaan acteren. Daardoor is de verdeling

ke kansen en het laten zien van rolmo-

vanuit facilitair management is dat een

van directiefuncties van ISS nu bijvoor-

dellen die die kansen hebben gepakt.

begin, maar vervolgens moet je mensen

beeld vijftig procent vrouw en vijftig pro-

Maar ook over echt objectieve recruit-

het gevoel geven erbij te horen én zich-

cent man. In de laag daar net onder is de

ment, vacatureteksten die verschillende

zelf te kunnen zijn. Dat betekent ook dat

verhouding veertig-zestig. Daarbij moet

culturen aanspreken en arbeidsvoor-

ze mee kunnen beslissen. Kortom, dat ze

je die veertig procent zien als een mini-

waarden die hen passen. Als je een be-

voor volwaardig worden aangezien. Daar

male doelstelling.’

drijf wilt zijn waar mensen zich welkom

zit mogelijk een spanningsveld. Erbij ho-

voelen, moet je je aan hen aanpassen en

ren kan immers leiden tot conformisme

GELIJKE KANSEN

daadwerkelijk een stem geven in de wij-

terwijl een nadruk op jezelf zijn mis-

‘Nog breder dan de verhouding man-

ze waarop je inclusiviteit vormgeeft.’

schien weer leidt tot minder cohesie. Zo

vrouw en minder makkelijk te verande-

kun je wel vrouwen aan de top hebben

ren is de culturele diversiteit’, vervolgt

VIJF DIMENSIES

maar als die zich net zo gedragen als de

Oosting. ‘Ook daar hebben we op terrei-

Dat vergt beleid, stelt Oosting. ‘Belang-

mannen die er al zitten, ben je misschien

nen zoals de schoonmaak en catering

rijk daarbij is hoe je diversiteit zo invult

nog steeds niet divers, want daarmee

meer dan tachtig 80 nationaliteiten en

dat het bij het bedrijf past. Diversiteit

heb je dus ook geen diverse teams met

culturen, maar daar is het de vraag of

heeft vijf dimensies die in een organisa-

leden die zich durven uitspreken en zich-

het allemaal inclusief genoeg is. Kortom,

tie relevant zijn. Dat zijn medewerkers

zelf durven te zijn. Dan wordt een vraag-

krijgen ze de mogelijkheden om, als ze

met een ondersteuningsbehoefte, gen-

stuk nog steeds niet van meerdere kan-

38 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

ook dat je diverse doelgroepen vraagt hoe je aan hun eisen en wensen tegemoet kan komen.’

BLIK VERRUIMEN Bedrijven roepen vaak dat ze een afspiegeling van de maatschappij willen zijn, constateert de hoogleraar. ‘Daarmee maak je het, met alle goede bedoelingen, wel meteen heel breed. Je kunt ook eerst wat dichterbij huis beginnen. Om als facilitair Nederland diverser te worden zou je bijvoorbeeld kunnen kijken naar waar de aanwas van studenten vandaan komt en daarop je streefcijfers voor instroom en doorstroom in je organisatie afstellen.

Maar de diversiteit onder schoolverlaters kan wel een goede eerste doelstelling zijn voor je organisatie. Weet in elk geval wie je niet aantrekt als beroepsgroep en zet daar dan actief diversiteitbeleid op. Dan weet je bijvoorbeeld dat je de vacature van facilitair manager niet in de papieren krant moet zetten om jongeren aan Jojanneke van der Toorn, bijzonder hoogleraar Inclusie: ‘Als de vrouwen aan de top zich

te trekken. Je kunt je zelfs afvragen of

net zo gedragen als de mannen die er al zitten, ben je misschien nog steeds niet divers.’

het een advertentie moet zijn. Vervolgens stel je de verdiepende vragen over

ten bekeken. Dat soort leiderschap wil je

voor vastleggen.’ Soms schuilt er onbe-

die aanwas van studenten: Wie zitten

niet in je organisatie.’

doelde symboliek achter een keuze in het

daar niet in en is dat geoorloofd? Het

gebouw, stelt Van der Toorn. ‘Waarom zit

zou mooi zijn als de branche ook op dit

NOG NIET ZO EENVOUDIG

een invalidenlift achter het gebouw als je

thema zou samenwerken met de oplei-

Diversiteitsbeleid vormgeven, is nog niet

alle mensen welkom wilt laten voelen?

dingen.’

zo eenvoudig. Van der Toorn maakt dat

Hetzelfde zie je bij gezinswoningen.

duidelijk met voorbeelden. ‘Je kunt zeg-

Vaak ingericht op een vader, een moeder

Tobé zegt tot slot: ‘Ik geloof in contact-

gen dat je de toiletten wilt aanpassen zo-

en twee kinderen. Niet op eenpersoons-

momenten met de doelgroepen van de

dat je transgender personen tegemoet-

huishoudens of samengestelde gezinnen.

vijf dimensies. Alleen daardoor achter-

komt. Maar een vrouw die een

In dat licht noem ik inclusief ontwerpen.

haal je waardoor medewerkers en gasten

hoofddoek draagt, wil wellicht geen

Dat zou ook op kantoorgebouwen toege-

zich in de kantooromgeving welkom voe-

mannen in datzelfde toilet kunnen te-

past moeten worden. Het idee van inclu-

len en hun plaats krijgen. In mijn eentje

genkomen als ze het hoofddoekje wil af-

sief ontwerpen is dat zoveel mogelijk

ga ik niet achterhalen wat bijvoorbeeld

doen. Daar zijn oplossingen voor te be-

mensen, onafhankelijk van zaken als

een blind persoon nodig heeft. Als facili-

denken maar dan moet je wel eerst

leeftijd, functiebeperking of leesvaardig-

tair management kunnen we in elk geval

willen luisteren naar je medewerkers. De

heid, in staat zijn om producten, gebou-

het onderwerp diversiteit heel concreet

vraag is dus: wanneer ben je inclusief?

wen en diensten te gebruiken. Idealiter

maken. Maar dan moeten we – en dat zie

Dat is op die vijf dimensies telkens an-

is iets zo ontworpen dat het geen gebrui-

ik ook als een opdracht naar mezelf –

ders. Daar moet je dus met jouw doel-

kersgroepen uitsluit en er dus geen extra

wel de blik verruimen.’ <<

groepen over praten en uitgangspunten

maatregelen nodig zijn. Dat vraagt dan

39

TECHNOLOGIE

‘AI-GELETTERDHEID BROODNODIG IN OPLEIDING FM’ ‘Sensoren, domotica, cijfers over warmte en bezetting in het pand. Allemaal leuk en aardig, maar de meeste studenten durven nog niet eens Excel te openen’. Aan het woord is Wouter van Dooren, sinds 1,5 jaar docent Facility Management aan de Hogeschool Rotterdam. Hij maakt zich hard voor data en technologie in het FM-onderwijs. Hoe dat gaat, lees je in het eerste artikel uit de reeks ‘FM en Technologie’.

DOOR SUSAN MEENHUIS-BOSBOOM

‘Er staat al wel iets in over data en technologie’, lacht Van Dooren, als hij het heeft over het Landelijk Opleidingsprofiel Facility Management (LOOFD).

‘Maar dat is in mijn ogen te summier’.

In het document staat de visie van hogescholen op het vak Facility Management en vertaald in onderwijsdoelen. In het LOOFD wordt het omschreven als: “De student leert 21e-eeuwse digitale vaardigheden, bijvoorbeeld informatievaardigheden, data-awareness instrumenteel en mediawijsheid.” En dan bestaat er nog het Onderwijs Examenreglement (OER). Van Dooren: ‘Als ik daar nieuwe zaken aan wil toevoegen, kunnen die pas in 2025 structureel getoetst worden. Je moet dus voorop de bal zijn, dat is best ingewikkeld’.

GEEF BETEKENIS AAN DATA In het tweede jaar geeft Van Dooren het vak ‘Datadriven FM is de toekomst’. Dan Wouter van Dooren: ‘We willen ze juist leren welke data ze zelf willen terugzien als faci-

komen vaardigheden aan bod als het uit-

lity manager.’

lezen van technische systemen en het

40 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

kunnen gebruiken van de data. De studenten kregen allerlei datasets te zien, zoals die van een storing in koffiemachines van een groot kantoor. Vervolgens kregen ze de opdracht om betekenis te geven aan die data, in plaats van te onderzoeken wat het probleem is. Van Dooren: ‘Dat is bewust de omgekeerde volgorde, want we willen ze juist leren welke data ze zelf willen terugzien als facility manager.’

AI-GELETTERDHEID Data en technologie-onderwijs in het derde en vierde jaar is nog niet opgenomen.

Uit zijn woorden klinkt een betoog om dat wel te doen, om in te kunnen spelen op de technologische trends van nu. Van Dooren zou graag zien dat er de vaardigheid AI-geletterdheid bij komt. En dat betekent dat FM-studenten leren omgaan met allerlei AI-tools en apps. ‘Studenten

FM. Het uitlezen van data leidt dan tot het

zijn slim, ze swipen en scrollen, maar als

vaststellen van problemen en die zijn vak-

SERIE OVER TECHNOLOGIE

apps bijvoorbeeld nu niet met elkaar kun-

overschrijdend. En dat is volgens hem niet

Dit artikel is de eerste in de

nen communiceren, neemt hun motivatie

alleen een uitdaging voor studenten, maar

reeks ‘Technologie en FM’. In

af om de data te interpreteren.’

VAKOVERSCHRIJDEND

ook voor docenten omdat iedereen pro-

deze reeks leggen we vanuit

beert vat te krijgen op technologische ver-

verschillende invalshoeken uit

anderingen zoals Artificial Intelligence.

waarom technologie en toene-

Beslissingen worden door systemen voor

mende mate van digitalisering

je genomen en dat lijkt het werkveld

TE SNEL

belangrijk is in het vak Facilitair

steeds meer te beïnvloeden. Van Dooren

En grip krijgen op systemen, betekent

Management.

vindt het daarom cruciaal om uiteinde-

dat je programmeertaal begrijpt die stu-

lijk een wendbare student ‘op te leveren’.

denten en docenten Informatica hier

Maar welke managementvaardigheden

hanteren. Het betekent dat je deze taal

heb je daarvoor nodig?

kunt toepassen op de datasets die FM-

heldere boodschap: maak er iets van.

studenten voorgelegd krijgen om daar

Wat dat is, is volgens hem niet relevant,

In het derde jaar leren studenten als ma-

betekenis aan te geven. Van Dooren kent

want het gaat nu om het onderbouwen

nager te denken en te doen tijdens hun

het uit zijn tijd bij de RAI. Daar heeft hij

van het denkproces. De basis van het on-

stage. Ze worden goed op weg geholpen als

software ontwikkeld om processen te op-

derwijs is volgens hem kijken, lezen en

het gaat om vaardigheden als onderhande-

timaliseren. ‘Dat kostte zes jaar. Het is

daarover praten. Docenten die aan stu-

len, processen verbeteren en presenteren

dus echt een gezamenlijke opgave en valt

denten vragen: ‘Show me your thoughts’.

in het Engels. Vervolgens krijgen ze het

of staat met of iedereen mee kan. Men

Daar liggen kansen. Het vakgebied is

vak strategisch facility management, waar-

vindt nu dus ook dat ik te snel ga’.

volgens hem bij uitstek geschikt om als

na ze het vierde jaar hun stage in gaan.

glue te fungeren tussen aangrenzende

Wat Van Dooren merkt, is dat er in deze

ONDERBOUWING VAN HET

vakgebieden, om data en technologie te

fase meer aandacht komt voor het multi-

DENKPROCES

gebruiken en zodoende waarde te creë-

disciplinaire karakter van het vakgebied

Voor studenten heeft Van Dooren een

ren. <<

41

Sponsored content

Generaties in een kopje: van babyboomer tot Gen Z, ieder zijn favoriete koffie De koffiecultuur verandert, waar men vroeger vooral bekend was met zwarte koffie, worden er sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw steeds meer varianten met melk gedronken. De populairste warme drank met melk is – nog steeds – de cappuccino.

Sinds begin deze eeuw is het aanbod in koffie nog verder gegroeid.

Er is een breed assortiment aan koffievarianten en zetmethoden zoals bonen, pads, filter of capsules, maar ook een grote keuze in siropen en verwenkoffies. Door het bredere aanbod, wordt koffie toegankelijker en begint men jonger met koffiedrinken.

Ook personalisatie is door de jaren heen steeds belangrijker geworden. Thuis wordt er vaak een variant koffie gedronken die past binnen het eigen smaakprofiel. Wanneer men buiten de deur koffie bestelt, wordt er vaker geëxperimenteerd.

De jongere generatie, ook wel de gemaksgeneratie genoemd, houdt van buiten de deur eten en drinken. Voor deze generatie is dit een manier om zichzelf te belonen: kleine genietmomenten zijn belangrijk (bron: FSIN). "Ook de populatie op kantoor

aan je favoriete koffie. Een totaalconcept, dat naast alle koffieva-

wordt steeds meer divers, met verschillende generaties medewer-

rianten ook alles in huis heeft voor een heerlijke thee. Hiervoor

kers. Om die reden wordt er niet meer alleen zwarte koffie ge-

zijn exclusieve koffiebonen-blends ontwikkeld. Zo haal je volgens

dronken, maar worden koffies met haverdrink of een andere

Jacobs Douwe Egberts de horecabeleving naar kantoor.

plantaardige variant steeds populairder", zegt Nannette Unger, facilitair manager bij Jacobs Douwe Egberts. "De jonge generatie

ONDERZOEK NAAR KOFFIE OP HET WERK

is gewend om met elkaar in de horeca koffie te gaan drinken, dus

Het Coffee&Tea@Work onderzoek van afgelopen jaar laat zien

ze verwachten dat de werkgever dat soort speciale warme dran-

dat 24 procent van de jongere werknemers (18-34 jaar) voorkeur

ken en deze horecabeleving ook aanbiedt op de werkplek."

heeft voor een plantaardige drink en dat het bieden van variatie in melk en sterkte van koffie de waardering van de werknemers

BELEVING ALS IN EEN CAFÉ

verhoogt. Uit ditzelfde onderzoek blijkt ook dat 49 procent van

Sinds kort heeft Jacobs Douwe Egberts het vernieuwde

de jonge generatie graag ijskoffie zou willen drinken op het

D.E. Café barista station geïntroduceerd, een hip houten

werk. IJskoffie is de laatste jaren uitgegroeid tot een mainstream

meubel met een terrazzo blad en een koffiemachine die voor

product. Daarom heeft Jacobs Douwe Egberts Cafitesse Hot &

elke generatie wat wils heeft. Een beleving vergelijkbaar met

Cold, de snelst gezette ijskoffie, geïntroduceerd. Een pilot uitge-

die in een café, waarbij je kunt kiezen uit diverse koffievarianten

voerd bij de Hogeschool Utrecht geeft aan dat de ijskoffies uit de

en diverse koffiesterktes, maar ook een siroop kunt toevoegen

Cafitesse Hot & Cold gemiddeld beoordeeld werden met een rapportcijfer 8. Medewerkers en studenten zullen de toevoegingen in koffiekeuzes waarderen, wat bijdraagt aan de motivatie, prestatie en een positieve ervaring van de werkplek.

Scan de QR-code voor meer informatie over de D.E. Café barista stations.

Dit artikel is gesponsord door Jacobs Douwe Egberts Professional

42 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

RISING STAR

THIJS NAGTEGAAL LEEFTIJD OPLEIDING

: 25 : FACILITY MANAGEMENT, HOGESCHOOL ROTTERDAM

Mijn werk bestaat uit: Als interim- en projectmanager bij Humanagement werk ik met diverse opdrachtgevers en ben ik een relatief korte tijd al betrokken bij een breed spectrum aan facilitaire vraagstukken.

Ik mag leidinggeven aan facilitaire teams, de veiligheid binnen organisaties waarborgen en ondersteuning bieden op tal van vlakken.

Waarom heb je voor Facility Management gekozen?

Het menselijke aspect van het vakgebied sprak mij enorm aan. Als facility manager ben je veel in gesprek en probeer je samen het beste voor je collega’s te realiseren.

Wat is voor jou in je werk de grootste uitdaging?

Het inbrengen van duurzaamheid in de bedrijfscultuur. Bij iedere beslissing moet duurzaamheid een rol spelen. Dat lijkt anno nu vanzelfsprekend, maar is het nog lang niet altijd. Soms is het een complexe of schijnbaar onoplosbare puzzel.

Wat zou je graag beter kunnen?

‘Duurzaamheid is soms een schijnbaar onoplosbare puzzel’

Een nieuw project maakt me enthousiast, waardoor ik vaak (te) snel wil beginnen. Het is dan lastig om eerst een stapje terug te doen voor het totaalplaatje. Dit is wel iets waarin ik mij in de afgelopen anderhalf jaar flink heb ontwikkeld, maar het kan natuurlijk altijd beter!

Belangrijkste FM-trend volgens jou: Duurzaamheid! Op dit vlak kunnen – en móeten – we als FM’ers veel meer impact realiseren.

Grootste verbazing tot nu toe?

Hoe groot de impact van huisvesting is op medewerkers. Ik was medeverantwoordelijk voor de verhuizing van ons kantoor en heb aan den lijve ervaren wat een toffe werkomgeving betekent voor je welzijn, productiviteit en werkplezier.

Grootste succes tot nu toe?

De verhuizing van Humanagement, waar ik een mooie bijdrage kon leveren aan de kantoorinrichting en een inspirerende werkomgeving waar collega’s prettig kunnen (samen)werken.

Ambitie over vijf jaar: Dan hoop ik nog steeds niet uitgeleerd te zijn. Als FM’er is het essentieel om mee te ontwikkelen met het werkveld. Daarnaast is het natuurlijk leuk om jezelf te blijven inspireren en met nieuwe onderwerpen en kennis aan de slag te gaan. Dat voorkomt verveling en routine.

In deze rubriek komt jong talent aan het woord over carrière en ambities.

Aanmelden van personen kan bij de redactie: redactiefacto@vmnmedia.nl 43

OVERLIJDEN HANS TOPÉE

Wat kunnen we leren van Hans Topée?

‘HIJ WAS ER EEN KEI IN OM BUITEN DE GEBAANDE PADEN TE TREDEN’ Hans Topée overleed op dinsdag 20 februari 2024. Voor niemand in de wereld van facilitair management zal zijn naam onbekend zijn. Hij staat te boek als vrijdenker, pionier, provocateur en creatief genie. Hoe gaat het facilitaire vak zich verder ontwikkelen zonder Hans Topée?

Welke lessen geeft hij mee die we niet mogen vergeten? Gerard de Bruijn (Humanagement), Peter Veer (De Projectinrichter) en Rianne Wilmer (BUAS) vertellen.

DOOR PAULA JANSEN Wilmer is haar carrière begonnen bij

hij een andere manier van werken had.

NewDirections, het facilitair adviesbu-

Tegenwoordig zou je het misschien dis-

reau van Topée. Voor haar werk toen bij

ruptief noemen. Hij had een bepaalde

de servicedesk en later als adviseur op

manier van doen en daardoor haalde hij

verschillende projecten werkte ze steeds

opdrachten binnen.’ Zelf een kantoorin-

meer samen met Topée. ‘Iedereen kende

richter, werkte Veer soms met Hans en

Hans, omdat hij altijd overal iets van

soms dongen ze naar dezelfde opdrach-

moest vinden. En altijd iets anders dan

ten. Veer heeft wel eens van klanten te

anderen. Ik was onlangs op een congres

horen gekregen dat zij de opdracht niet

van een bekende antropoloog en zij heeft

kregen want ‘jullie waren fantastisch,

het over ‘Harries’. Harries zijn mensen in

maar hij was anders’. Volgens De Bruijn,

organisaties die het altijd even anders

die hem ook in beide hoedanigheden

doen en daarom irritant kunnen zijn.

kende, was de aanpak van Topée (‘ik zeg

Dat is dus echt Hans.’

liever Hans’) niet voor iedereen een fit.

Maar daar zat ook zijn kracht. ‘Ik ken

44 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

ANDERS

hem in een aantal rollen. In eerste in-

Bij die omschrijving sluit Veer zich aan.

stantie als concurrent en daarna vooral

‘Hans was een factor, met name omdat

als FMN-icoon, maar ook als hockeyva-

der. Wij waren diametraal andere typen

wikkelingen die er zijn in het facilitaire

bedrijven. NewDirections kenmerkte

veld en ontwikkelingen in zaken als

zich door creativiteit. Dat zat overal.

duurzaamheid en technologie, is het

Daardoor werden we ook voor verschil-

vandaag al niet meer de dag van morgen.

lende type projecten gevraagd.’

Dus daar moet je snel op kunnen acteren. Het is de mens eigen om in je vaste

UIT DE STRAMIENEN

stramien te blijven zitten. Dat voelt veili-

De Bruijn noemt als voorbeeld een pro-

ger, maar dat kan vandaag de dag eigen-

ject waar Topée en hij samen bij betrok-

lijk niet meer. Hans was er een kei in om

ken waren. ‘Het mooiste voorbeeld is een

out of the box te denken. Jezelf afvragen:

project dat ik heb mogen doen bij Unile-

Hoe kan ik mezelf verder uitdagen? Hoe

ver. Dat is een soort ‘schoenendoos’ over

kan ik zelf net een stapje verder gaan en

de fabriek op Rotterdam-Zuid heen.

die lat net wat hoger leggen?’

Daar deed hij het hele creatieve deel van het bouwen en inrichten. En ik heb een

CONFRONTEREN EN

bijdrage geleverd aan de organisatiever-

PRIKKELEN

andering die nodig was om de facilitaire

Durven buiten de gebaande paden te tre-

exploitatie aan te laten sluiten bij het

den en dat ook echt aanpakken, is abso-

nieuwe concept. Dat was eigenlijk heel

luut een les die we meenemen uit het

kenmerkend voor waar we op dat mo-

tijdperk dat Hans Topée vormde. Daarbij

ment in de tijd onze expertise in hadden.’

is het wel belangrijk de basis op orde te

hoe minder effectief je oplossing is. Hans

hebben, zo betoogt De Bruijn. ‘Hij was

kon echt heel breed kijken. Dat maakte

Veer vertelt dat Topée met zijn creatieve

zeker geen warhoofd. Als hij ergens voor

hem ook weleens lastig. Als je dan een

aanpak buiten de gebaande paden durf-

ging, dan was goed niet goed genoeg.

verhaal over schoonmaak vertelt waar

de te treden en bedrijven zo hielp het an-

Dat maakte hem ook een goede onderne-

IT’ers bij zitten, dan verlies je je publiek

ders te doen dan in het vaste stramien.

mer. Je kunt creatief zijn, maar je moet

wel eens. Maar ik denk dat je het echt de

‘Hans keek op een andere manier naar

wel je zaken op orde hebben.’ Daarna

hele organisatie mee moet nemen. Niet

kantoren en organisaties en de processen

kun je een andere afslag nemen en je nek

alleen dat stukje administratie dat aan-

die in zo’n kantoor plaatsvonden. Dat

uitsteken. En daarvoor moet je de juiste

gepast moet worden. Niet dat ene wand-

was voor kantoorinrichters ook fantas-

vragen stellen. Veer: ‘Hans had een

je dat verzet moet worden. Want het do-

tisch, omdat wij ook vastzaten in stra-

enorm slimme manier om vragen te stel-

mino-effect van dat ene wandje is veel

mienen. Standaardafmetingen van werk-

len. Dat was niet altijd leuk, want het

groter. Dat vergeten we in facilitair ma-

plekken en kantoorruimtes. Er waren

waren vaak best confronterende vragen.’

nagement nog wel eens.’

bepaalde wetmatigheden en begrippen

De Bruin vult aan: ‘Blijf vragen stellen

als managementwerkplekken, die mede

aan anderen en aan jezelf. Wat vind ik

VERANDERING IS

door toedoen van hem uiteindelijk vrij-

hiervan? Is dit de goede richting? Kan

VERBETERING

wel zijn verdwenen. Daar was Hans

het niet anders? Altijd op het scherpst

Topée was een karakter en bleef daar ook

meesterlijk in.’

van de snede. Goede, verrassende vragen

bij. Elke ondernemer moet streven naar

stellen prikkelt en dat dat leidt tot nieu-

die authenticiteit, vindt De Bruijn. Blijf

we inzichten.’

bij je kracht, maar durf wel over de

SNEL ACTEREN Waar Topée ook in uitblonk, was provo-

schutting heen te kijken. Veer haalt tot

ceren. Altijd op het randje, maar soms

BREED KIJKEN

slot de quote van Einstein aan: ‘Als je

ook erover. Dat leverde niet altijd vrien-

Veer betoogt ten slotte dat Topée organi-

doet wat je altijd deed, krijg je wat je al-

den op, maar het bracht wel verandering

saties tot verandering wist te bewegen,

tijd kreeg’. Daar voegen we aan toe in de

teweeg. Topée ging confrontaties niet uit

omdat hij breed kon kijken. Dat moeten

stijl van Topée: Als je geen verandering

de weg, maar kleurde liever buiten de

we volgens hem dan ook blijven doen.

teweegbrengt, dan kun je ook niet verbe-

lijntjes. Wilmer: ‘Zeker nu met alle ont-

‘Hoe meer je focust op specifieke zaken,

teren. <<

45

VOLGEND NUMMER

COLOFON FACTO IS EEN UITGAVE VAN VMN MEDIA

IN FACTO MAGAZINE 3 - SEPTEMBER 2024:

THEMA: CIRCULAIR FM ALLIANDER Ernst-Willem van Drumpt vertelt over het nieuwe regiokantoor in Amsterdam, dat volledig uit hout is opgetrokken.

KOFFIE INKOPEN Royan van Velse, manager inkoop bij PreZero Nederland, legt uit waar je op kunt letten om koffie op een duurzame manier in te kopen.

NIEUW HOOFDKANTOOR ESSENT Hoe gaat de energieleverancier om met hybride werken en hoe gaat dat tot uiting komen in het nieuwste kantoor in Den Bosch?

WWW.FACTO.NL | NIEUWS, VERDIEPING, BLOGS ALLES OVER DUURZAAM FM Facto.nl heeft een online themapagina over duurzaamheid. Daar vind je het laatste nieuws, zoals de ingrijpende renovatie van het verouderde stadhuis van Hoorn, en whitepapers over onderwerpen als duurzaam inkopen en het klimaatneutraal maken van een kantoor.

Op de themapagina is ook een verdiepend artikel te vinden over circulair inkopen en huisvesten: waar begin je mee en waar moet je op letten? En wat zijn de ervaringen van anderen? Lees dit en veel meer op: Facto.nl/duurzaamheid

46 |

FA C TO MA G A Z INE

| 02 2024

HOOFDREDACTEUR Gerard Dessing, gerarddessing@vmnmedia.nl REDACTIE Julie Koster, Susan Meenhuis, Anne Tjon-A-Joe, Ronald Bruins (Scherp Communicatie), Paula Jansen (Scherp Communicatie) EINDREDACTEUR Rob van de Laar, robvandelaar@vmnmedia.nl UITGEVER Maciek Piasecki MEDIA-ADVISEURS Kevin Donders, tel. 06 - 51 68 27 23, kevindonders@vmnmedia.nl VORMGEVING & OPMAAK colorscan, www.colorscan.nl DRUK Wilco BV ADRES VMN media, Utrechtseweg 44, 3704HD Zeist www.facto.nl ABONNEMENTENADMINISTRATIE klantenservice@vmnmedia.nl, tel. 088-5840888 ABONNEMENTEN Facto Magazine verschijnt 4 keer per jaar. Kijk voor meer informatie over individuele en collectieve abonnementen en prijzen op Facto.nl/abonneren.

Op alle uitgaven van VMN media zijn de Algemene Voorwaarden van toepassing. Die zijn te vinden op www.vmnmedia.nl.

COPYRIGHT Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. © VMN media 2024 PUBLICATIEVOORWAARDEN Op iedere inzending van een bijdrage of informatie zijn de standaardpublicatievoorwaarden van VMN Media van toepassing. Deze zijn te vinden op www.vmnmedia.nl.

DISCLAIMER Alle in deze uitgave opgenomen informatie is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld. De juistheid en volledigheid kunnen echter niet worden gegarandeerd. Vakmedianet en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het directe of indirecte gevolg is van het gebruik van de opgenomen informatie.

ISSN 0927-1384

G;< <HG@K>L<>GMKNF% GB>NP>@>BG

PA:M L G>QM8 De opkomst van Artificial Intelligence, duurzame en circulaire bedrijfsvoering, datadriven dienstverlening, optimalisering van de user experience voor de hybride medewerker, vierkante meters die meer niet dan wél gebruikt worden, afnemende sociale cohesie, de war for talent. Veel organisaties zijn bezig met het verder aanscherpen van hun (hybride) werkplek- en vastgoedstrategie.

Waar staan we nu, waar gaan we naartoe, hoe kunnen we snel en efficiënt meebewegen met organisatie-ontwikkelingen, hoe kunnen we slim gebruik maken technologische ontwikkelingen zodat FM de klant optimaal van dienst kan zijn?

Alle reden om tijdens het Facto Congres 2024 het thema ‘Workplace Trends: What’s Next?’ centraal te stellen. Laat je inspireren door de praktijkcases en inspirerende keynote sprekers.

DAGVOORZITTER

SPREKER

SPREKER

Suzan Vink

Jarno Duursma

Dr. Yousri Mandour

Ondernemer, presentator en trainer

Tech-expert, publicist, spreker op het gebied van digitale technologie

Businessconsultant bij Lobster Company en docent aan Nyenrode Business Universiteit

Bekijk het complete programma en meld je aan op facto.nl/congres Georganiseerd door:

In samenwerking met:

Afgelopen jaren volledig volgeboekt Profiteer van aantrekkelijke collegakorting Vol = vol Maximaal 30 deelnemers per sessie

24#-6Đ -

•Achmea •Booking.com •Rabobank •Vattenfall •PwC •Alliander •TNO

Kwaliteit opnieuw gedefinieerd.

NU BESCHIKBAAR.

De Nexaro NR 1500 werd speciaal voor de professionele schoonmaakbranche ontwikkeld. Met zijn compacte formaat is hij een van de kleinste in zijn soort.

Onze Nexaro NR 1500 is de eerste autonome robotstofzuiger ter wereld die aan de veiligheidsnorm IEC 63327 voor commerciële schoonmaakrobots voldoet.

Bovendien werd hij conform de Machinerichtlijn 2006/42/EG getest en met het TÜV SÜD-zegel gecertificeerd. Meer informatie vindt u op nexaro.com