Issuu

AD TO BRASIL - ROAD TO BRASIL - ROAD TO BRASIL - ROAD TO BRASIL - ROAD TO NEGENDE JAARGANG, JUNI 2015

Ken je rechten! Alles over de Wet Werk en Zekerheid

Techniek: Leidingwerk Vrouwen in de koeltechniek Renovatie luchtbehandeling

GEA: The Refrigeration Expert www.gearefrigeration.com

GEA: de expert in industriĂŤle koudetechniek GEA Refrigeration Netherlands is dĂŠ expert en marktleider in de industriĂŤle koudetechniek. Wij ontwerpen, installeren, optimaliseren en onderhouden koelen vriesinstallaties. Deze installaties zijn oplossingen op maat, die tot stand komen door een professionele ĂŠn prettige samenwerking tussen de klant en onze koeltechnische experts. 2PGDW HONH EUDQFKH YUDDJW RP VSHFLĂ€HNH RSORVVLQJHQ KHHIW *($ 5HIULJHUDWLRQ NRHOtechnische experts in dienst die ieder hun eigen specialisme hebben. Zo zijn onze medewerkers bekend met de uitdagingen in de voedingsmiddelenindustrie, de scheepvaart, distributie & opslag, de procesindustrie, de recreatieve -, de chemische - en de farmaceutische industrie. Onze experts leggen de lat hoog; alleen de beste oplossing is goed genoeg. Van advies, engineering en calculatie in de voorbereiding tot detailengineering, montage en tests in de uitvoering: samen werken we naar de juiste oplossing voor de vraagstukken van onze klanten waarbij de bedrijfsvoering en productkwaliteit centraal staan. De juiste oplossing is vaak ook een innovatieve oplossing. GEA Refrigeration verlegt grenzen, met name als KHW JDDW RP HQHUJLH HIĂ€FLsQWLH HQ GXXU]DDPKHLG :LQVW YRRU KHW PLOLHX HQ NRVWHQEHVSDring voor de klant gaan daarbij hand in hand. We laten ons dan ook graag uitdagen door onze klanten en zetten altijd die extra stap. Met 150 servicemonteurs op de weg zorgen we voor 365 dagen per jaar voor optimale, betrouwbare koeling. Onze refrigeration experts onderhouden installaties en verhelpen storingen vakkundig en snel. Ook klanten op zee bedienen we overal via het wereldwijde netwerk van GEA Refrigeration Technologies Marine. Ben jij ook een Refrigeration Expert? In een kennisorganisatie als GEA Refrigeration zijn medewerkers het allerbelangrijkst. Onze koeltechnische experts krijgen dan ook veel verantwoordelijkheid en werken met passie en plezier. We zijn hier met recht trots op! Bij GEA Refrigeration ben je zelf de architect van jouw eigen ontwikkeling. We bieden meerdere trainings- en opleidingsSURJUDPPDÂˇV GLH ]RZHO JHULFKW ]LMQ RS MH SHUVRRQOLMNH RQWZLNNHOLQJ DOV RS MH WHFKQLVFKH ontwikkeling. Wil jij ook werken bij de marktleider in de koeltechniek die altijd vooruit kijkt en meedenkt? GEA Refrigeration is altijd op zoek naar de beste mensen in hun vakgebied. Kijk op onze website www.gea.com of neem contact met ons op.

GEA Refrigeration

Hans van der Wurff, eigenaar Aziatisch restaurant The Red Sun

“Wanneer het op vriezen en koelen aankomt, moeten we compromisloos zijn”

Energiezuinig, betrouwbaar en compact; ZEAS is dé alles-in-één oplossing

Aziatisch restaurant The Red Sun is een begrip in Amsterdam en ’t Gooi. Het serveert gerechten en wijnen van onberispelijke kwaliteit, in een sprookjesachtige ambiance. De horecagelegenheid moet elke dag presteren op topniveau. Een betrouwbare en efﬁciënte koeling is voor The Red Sun daarom van levensbelang, vertelt eigenaar Hans van der Wurff. “Wanneer het op vriezen en koelen aankomt, moeten we compromisloos zijn. Als Aziatisch restaurant werken we met heel veel verse producten, waaronder rauwe vis voor onze sushi. We nemen daarin geen enkel risico en kiezen voor de kwaliteit en betrouwbaarheid van Daikin. Bijna net zo belangrijk vinden we het duurzame karakter van de ZEAS, die tot wel 25 procent minder energie verbruikt dan een traditioneel samenbouwsysteem. Bovendien is de motorunit buiten geplaatst, dat scheelt ruimte en extra warmteontwikkeling in de keuken.” Kijk voor het hele verhaal op daikin.nl/ervaringen.

Daikin maakt het u steeds comfortabeler.

INHOUD

10 23

17 26

Van de redactie

Subsidies voor BBL

Nieuws

Op naar BraziliĂŤ 23 Nederland naar de World Skills

Vrouwen en koeltechniek Frigidarium Achtergrond van een opleidingsinstituut

10 Techniek: Leidingwerk

Hans Huukske

Wet Werk en Zekerheid

Branchenieuws

Productnieuws

Luchtbehandeling Renovatie van een LBK

Opleidingen

KIES VOOR GROEI

Download GRATIS de nieuwe brochure. Kies de ARBO>> opleiding die bij u past. U krijgt een inspirerend overzicht van opleidingen passend op elk risiconiveau en op diverse gebieden als: > Actuele weten regelgeving > Strategie en beleid > Vaardigheden > Preventie > Veilig en gezond werken > Duurzame inzetbaarheid Groei in uw vak ĂŠn als persoon Ga snel naar www.arbo-online.nl/brochure, download de digitale brochure en schrijf u in!

WWW.ARBO-ONLINE.NL/OPLEIDINGEN

Digitaal te downloaden

VAN DE REDACTIE

COLOFON

Symbiose

FreeGo wordt gemaakt door Vakmedianet in opdracht van Stichting GO° Hoofdredacteur Bas Roestenberg, basroestenberg@vakmedianet.nl Eindredacteur Christine Linneweever

Koeltechnici kenmerken zich door interesse in nieuwe techniek en toepassingsgebieden. Dat is prachtig, want er is een breed scala aan toepassingsgebieden voor koude. Overal kom je koeling tegen: in laboratoria, bij de opslag van levensmiddelen, voor klimaatbeheersing in gebouwen, zelfs in de ruimtevaart, en ook nog op duizend andere plaatsen. Om al die zaken goed te kunnen koelen, moeten techneuten over kennis beschikken. Serieuze koelmonteurs worden gelukkig nieuwsgierig geboren, want dat is de eerste vereiste. Een tweede vereiste is dat er kennisaanbod, opleidingen en trainingen zijn, en op dat vlak speelt zich een nieuwigheidje af.

Redactie en medewerkers aan deze uitgave Hans van Aar, Martijn Louws,, Jeroen Schroer

Redactieraad Hans van Aar, Karin van der Maarel-Sonneveld (NVKL), Wim Overeem (GO°), Leo Voorwinden (PTC+) Uitgever Geert van den Bosch Accountmanager Gejo Flierman gejoﬂierman@vakmedianet.nl

Er is een nieuwe symbiose ontstaan. Symbiose is een term uit de biologie. In de oorspronkelijke betekenis stond het voor ‘het langdurig samenleven van twee organismen van verschillende soorten, waarbij die samenleving voor ten minste één van de organismen gunstig of zelfs noodzakelijk is’. Tegenwoordig wordt de term symbiose alleen gebruikt in de betekenis van wederzijds voordelige co-existentie: je moet er allebei iets aan hebben. Beide partners heten symbionten, en de grootste partner wordt gastheer genoemd.

Adres Vakmedianet, Postbus 448 2400 AK Alphen aan den Rijn Tel. 088-5840800 redactie@vakmedianet.nl

Symbiose is precies wat plaats heeft gevonden in het koeltechnisch onderwijs. Stichting GO°, het opleidingscentrum van NVKL, werkte al jaren samen met stichting PTC+. Het leek beide opleiders echter beter om in een symbiose-achtige vorm verder te gaan. De een kan niet zonder de ander en beide hebben een voordeel. Maar wie heeft er het meeste voordeel? Dat is de branche, dat is de leerling. Het gevolg van deze samenvloeiing zal zijn dat er veel effectiever wordt gewerkt, tegen lagere kosten.

Doelgroep Allround koudetechnische monteurs, installateurs en aankomende koudetechnici.

PTC+ is in het vergelijk van hierboven de gastheer, het biedt de faciliteiten. GO° heeft de formule en de branchemiddelen. Samen vormen ze het beste en meest actuele opleidingsinstituut in de koeltechniek. Die symbiose zien we ook terug in deze gezamenlijke uitgave van Freego en Cold+. Freego beslaat de ene helft van dit magazine en het omslag, Cold+ de andere helft. De één zou zonder de ander bestaan, maar slechts de helft van dit magazine zijn. Vanaf heden maken we de toekomst samen.

Abonnementen & Abonnementenadministratie Freego verschijnt vier keer per jaar op basis van controlled circulation. Verzending buitenland per jaar € 27,00 (EU) en € 38,00 (niet-EU-landen) exclusief btw. klantenservice@vakmedianet.nl, tel. 088-5840888 Vormgeving & opmaak colorscan, www.colorscan.nl Druk Ten Brink, Meppel

Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. © Vakmedianet 2015 Publicatievoorwaarden Op iedere inzending van een bijdrage of informatie zijn de standaardpublicatievoorwaarden van Vakmedianet van toepassing. Deze zijn te vinden op www.vakmedianet.nl. Disclaimer Alle in deze uitgave opgenomen informatie is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld. De juistheid en volledigheid kunnen echter niet worden gegarandeerd. Vakmedianet en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het directe of indirecte gevolg is van het gebruik van de opgenomen informatie. ISSN-NUMMER: 1877-0282

WIM OVEREEM

NIEUWS van het koudefront Gratis studie- en loopbaanhulp in Rijnmond

Installatie Vakbeurs Hardenberg

Jongeren die een opleiding willen volgen of willen werken in de techniek, kunnen zich aanmelden bij het project TechniPret. Dit project helpt jongeren van 16 tot 27 jaar uit de regio Rijnmond gratis bij het maken van een studiekeuze en het vinden van werk binnen de techniek. TechniPret helpt jongeren te ontdekken wat zij het allerliefste willen doen in de techniek en zorgt ervoor dat het volgen van hun droomopleiding en/of droombaan dichterbij komt. Voorwaarde voor deelname is dat een startkwaliﬁcatie (mbo 2-diploma) haalbaar is. TechniPret is een initiatief van De Jonge Krijger. Dit projectbureau helpt jongeren naar school, werk en wat zij het allerliefste willen doen. Al ruim twaalf jaar dringt De Jonge Krijger het aantal voortijdig schoolverlaters terug; het ontwikkelt projecten voor jongeren die buiten spel staan en voert projecten uit voor diverse gemeenten. http://jongekrijger.nl

Installatie Vakbeurs Hardenberg is ooit begonnen als een regionale vakbeurs, maar is na zeventien jaar uitgegroeid tot dé beurs voor installatietechniek in Nederland. Het karakter van de beurs blijftregionaal, het grootste gedeelte van de circa 15.000 bezoekers komt namelijk uit de uit de noordelijke provincies. Ook de rest van Nederland weet Hardenberg echter prima te vinden. Zowel de exposanten als de bezoekers zijn vaak landelijk of zelfs internationaal actief. Fabrikanten, importeurs en groothandelaren in de installatiebranche op het gebied van verwarming, sanitair, klimaatbeheersing en koudetechniek maken onderdeel uit van het platform. http://www.evenementenhal.nl/hardenberg/ beurzen/view/208/installatie-vakbeurs

Video: Lessen na een ernstig ammoniaklek Welke lessen zijn er te leren na een ernstig ammoniaklek? US Chemical Safety Board (CSB) maakte een video. De organisatie legt hierin het ernstige ammoniaklek van 14,4 ton bij het Amerikaanse bedrijf Millard Refrigerated Services in 2010 uit. Dat meldt Cooling Post. De nieuwssite schreef dat uit een veiligheidsbulletin van de CSB blijkt dat de oorzaak van het ammoniaklek een hydraulische schok is. Door de gevolgen van het lek werden 153 werknemers getroffen waarvan 32 in het ziekenhuis werden opgenomen. CSB ondersteunt de publicatie met een zeven minuten durende veiligheidsvideo ‘Shock to the System’. Van minuut tot minuut legt de video uit welke zaken leidden tot het lek. “De belangrijkste lessen uit ons rapport – onderzocht in ons verslag en getoond in deze video – kunnen bedrijven helpen bij het voorkomen van dit soort ongevallen als gevolg van hydraulische schok”, reageert voorzitter Rafael Moure- Eraso. http://tinyurl.com/pm8xvdr

Nieuws? Heb je een mooie prestatie geleverd op jouw vakgebied? Wil je graag dat we aandacht besteden aan een bepaald onderwerp? Of heeft het bedrijf waarvoor je werkt iets nieuwswaardigs te melden? Laat het de redactie van FreeGo weten! Ook als je geïnterviewd wilt worden of iemand kent die dat graag wil, mag je een e-mail sturen naar de redactie: redactie@vakmedianet.nl. Zet wel even FreeGo in het onderwerpveld.

Maximale inzet van innovatieve technieken Verwarming en koeling worden steeds meer één. Zij

zijn veelal een essentieel onderdeel van processen in de meest uiteenlopende sectoren. Het gebruik van verwarming en koeling is onbegrensd. Voor een duurzame inzet is de koeltechnieker aan zet. Deze zorgt voor een totaalconcept en levert zo een positieve bijdrage aan het behoud van de productkwaliteit en een beter milieu. Nieuwe wetgeving en een vernieuwde kijk op zaken maken dat er een grote interesse is voor alternatieven en de allerlaatste innovaties! Uniechemie is hierin uw professionele kennispartner, die u helpt dit onderscheid te maken én toe te passen. Zij heeft visie en is in staat die in de praktijk te vertalen in oplossingen. Dit THH[^LYR PZ KPYLJ[ [VLWHZIHHY PU \^ ZWLJPÄ LRL ZP[\H[PL

Uniechemie B.V. | Aruba 21 | 7332 BJ Apeldoorn Telefoon 055 533 45 29 | Fax 055 533 37 29 www.uniechemie.nl

GENDER

VROUWEN IN DE KOELTECHNIEK Vrouwen in de koeltechniek: ze zijn schaars. Zeker in het ‘veld’. Op kantoor, in directiefuncties, vervullen vrouwen echter vaak een belangrijke rol. Met een deel van deze groep werd tijdens de Ice Tea-bijeenkomst van de NVKL, OTIB en PTC+ gesproken over de dagelijkse praktijk, over het runnen van een koeltechnisch bedrijf. Tekst: Martijn Louws

“De vrouw is de spil in veel kleinere installatietechnische bedrijven. Ze voeren vaak niet alleen de directie of het management van een afdeling, ze nemen daarbij meestal ook

hr-taken op zich en verzorgen de communicatie naar buiten toe”, weet Yvonne Hermkens van OTIB. Voor die groep ondernemende vrouwen in de installatietechniek

organiseert OTIB al jaren High Teabijeenkomsten. “Tijdens deze bijeenkomsten wisselen vrouwen, onder het genot van een high tea, ervaringen en kennis uit over hun

GENDER

dagelijkse werkzaamheden, zoals het personeelsbeleid, de pr en de communicatie, maar ook over de balans tussen werk en privé”, vertelt Hermkens.

ma’s kunnen bijvoorbeeld zijn: effectief communiceren, persoonlijk leiderschap voor vrouwen en communiceren op basis van persoonlijkheidsstijlen. Maar omdat dit een eerste keer is, wilden we graag de breedte bespreken van wat het nu betekent om als vrouw in de koeltechniek te werken.”

ganiseerd door de NVKL in samenwerking met OTIB en PTC+. Er kwam een breed scala aan onderwerpen aan bod: zaken zoals het runnen van een koeltechnisch bedrijf, HRM en werving van medewerkers, samenwerking met vmbo-scholen en de promotie van het vak. Volgens Hermkens was de bijeenkomst zeer vruchtbaar. “Dat is ook het typische aan de vrouwen die deze bijeenkomsten bezoeken. Ze gaan er vooral naartoe om informatie te brengen en informatie te halen, en zijn daarbij heel open; ze nemen geen blad voor de mond. Erg prettig, hierdoor ging iedereen naar huis met handige tips en tricks die direct toepasbaar zijn.”

Elkaar leren kennen

Jongeren

De Ice Tea-bijeenkomst voor vrouwen in de koeltechniek werd geor-

Een belangrijk onderwerp dat werd besproken en waar alle bedrijven

laatste tijd bij de High Tea-bijeenkomsten vaak wordt gekozen voor een bepaald thema, werd er nu een algemene insteek aan opgehangen. Hermkens: “Speciﬁeke the-

‘Allemaal een beetje slimmer na de Ice Tea-bijeenkomst’ Thema’s Het succes van deze bijeenkomsten was voor haar, en voor de NVKL, reden om ook voor de vrouwen in de koeltechnische branche een dergelijk evenement te organiseren. “Hoe houden zij zich nu staande in deze speciﬁeke bedrijfstak van de installatietechniek? En wat kunnen ze van elkaar leren? Het idee werd eigenlijk meteen met veel enthousiasme ontvangen”, zo vertelt Hermkens. Waar de

GENDER

oplossen. Ook zijn zij voor een deel de oplossing voor het tekort aan vakmensen in de koudetechniek.” Maar dan moet er volgens Hermkens wel wat veranderen bij de bedrijven, zo bleek. “De branche is nog altijd vrij conservatief, zeker als het gaat over ﬂexibel en parttime werken. Volgens veel bedrijven is dit niet mogelijk, terwijl werknemers – mannen en vrouwen – hier juist steeds meer behoefte aan hebben.”

Cultuuromslag mee te maken hebben, is de uitstroom van medewerkers en de verregaande vergrijzing van de koeltechnische branche in combinatie met teruglopende instroom. Hermkens: “Jongeren lopen niet warm voor techniek, laat staan voor koeltechniek. Maar hoe zorg je er nu voor dat ze wel enthousiast worden? Daarom hebben we bijvoorbeeld TechKnow, een uitgebreid naslagwerk dat een kijkje geeft in de belevingswereld van jongeren van nu, besproken. Wat vinden jongeren belangrijk in een baan en hoe kiezen ze een studie?” De pocket geeft praktische handvatten om jongeren enthousiast te maken voor de techniek. Hij is bedoeld voor mensen die vanuit hun werk contact hebben met jongeren op scholen, tijdens de werving en selectie en gedurende de inwerkperiode. “De vrouwen die aan tafel zaten dus”, aldus Hermkens. Zij bleken het volgens haar echter moeilijk te vinden om pakkende doeactiviteiten te bedenken voor jongeren, zodat deze een positieve ervaring met (koude)techniek kunnen opdoen. “Daarbij hebben we ze

een handreiking gedaan. Zo is het goed om te bedenken dat jongeren vaak eerst positieve ervaringen met techniek in het algemeen op moeten doen, om zo een interesse voor techniek te ontwikkelen. Daarna kan pas op koudetechniek worden ingezoomd.”

Scholen Maar behalve inzicht in de beleveniswereld van jongeren werd ook duidelijk dat contacten met scholen erg belangrijk zijn. Hermkens: “De automatische instroom van jongeren in de koudetechniek is problematisch. Uit een inventarisatie onder de vrouwen die deelnamen aan de bijeenkomst bleek echter dat slechts enkele bedrijven contacten onderhouden met vmbo-scholen.” Het werven van meisjes daarbij vraagt om nog meer inspanning, al was iedereen het er volgens Hermkens over eens dat een grotere instroom van technisch geschoolde meisjes en vrouwen in de koeltechnische branche goed zou zijn. “Vrouwen zijn creatief, communicatief vaardig en zoeken vaak andere manieren van

De vraag aan OTIB en NVKL was dan ook wat zij kunnen doen om de broodnodige cultuuromslag bij bedrijven dichterbij te brengen. Hermkens geeft aan dat dit een kwestie van langere adem is. “Het begint allemaal met het verspreiden van goede voorbeelden uit de praktijk, best practices.” Ook kunnen koeltechnische bedrijven volgens haar nog leren van elkaar en van andere bedrijven. “Bedrijven hebben op allerlei gebied veel kennis in huis. Het zou goed zijn deze kennis te delen en af en toe in de huid van een ander bedrijf te kruipen.” OTIB kent in verschillende regio’s daarom de zogenoemde P&O-cafés. Hermkens: “Hier treffen mensen uit verschillende bedrijven elkaar, brengen zaken uit de praktijk op tafel en wisselen ervaringen uit. Deelnemers aan deze kennisdelingsbijeenkomsten zijn er enthousiast over omdat ze op deze manier niet altijd zelf het wiel opnieuw hoeven uit te vinden.” Dat principe ging ook op voor de Ice Tea-bijeenkomst. Hermkens: “Het is zeker voor herhaling vatbaar, het enthousiasme was groot, evenals de openheid. We zijn allemaal een beetje slimmer naar huis gegaan.”

NIJSSEN: koploper in industriële koeltechniek

Werken bij Nijssen, dat is werken in de voorhoede van de industriële koeltechniek. We ontwerpen en realiseren innovatieve complexe installaties en geavanceerde klimaatkamers. Altijd met een open oog voor het toepassen van nieuwe technologieën. En altijd op zoek naar nog slimmere oplossingen en een nog lager energieverbruik.

Natuurlijke koudemiddelen en ledverlichting gebruikten we

je te ontplooien en door te groeien – in je vakgebied, maar

als een van de eerste leveranciers. In al die jaren bouwden

ook commercieel en organisatorisch. In onze organisatie

we een enorme expertise en ervaring op. Onze klanten

zijn de lijnen kort en werk je in teamverband aan projecten.

zijn gerenommeerde internationale opdrachtgevers die

Je doet in relevante opleidingen en trainingen binnen

de hoogste eisen stellen. Onze installaties vind je onder

jouw vakgebied. En natuurlijk wissel je met je collega’s

meer bij distributiecentra van grote supermarktketens,

voortdurend kennis uit. Op de werkvloer leer je tenslotte het

bij AGF-groothandels en logistiek dienstverleners, in de

meest.

voedingsindustrie, de procesindustrie en bij researchcentra

Kom jij ons team versterken?

en universiteiten.

Vanwege onze volle orderportefeuille hebben we

Doorgroeien

vacatures voor een (senior) technical engineer, een

Ben jij een specialist met een passie voor koeltechniek? Wil

werkvoorbereider/tekenaar, (ervaren) servicemonteurs en

je graag van ontwerp tot oplevering de verantwoordelijkheid

een PLC software engineer. Meer informatie over Nijssen

in ambitieuze projecten? Bij Nijssen heb je volop ruimte om

en onze vacatures vind je op www.nijssen.com.

Nijssen Koeling - Einsteinweg 3 - 2333 CC Leiden - 071 5216214 - www.nijssen.com

ONDERWIJS

FRIGIDARIUM: ‘DE TAND DES TIJD DOORSTAAN’ Wat in het vat zit, verzuurt niet, zo geldt voor het lesmateriaal van Frigidarium. De cursussen werden bijna 65 jaar geleden voor het eerst gegeven en nog steeds zijn de studies actueel en toonaangevend in de koeltechnische en luchttechnische sector. Een gesprek met Marijke Terwee, die jarenlang nauw was betrokken bij Frigidarium, over het toen en nu. Tekst:Martijn Louws

We bevinden ons in de jaren vijftig. De koelen klimaattechnische branche zat zonder duidelijke onderwijsprogramma’s. “Terwijl de behoefte hieraan groot was. Dat kon eigenlijk niet, zo vond mijn toenmalige schoonvader, de heer Kouwenhoven senior”, vertelt Marijke, terwijl ze een slok neemt van haar koffie in haar huis in het lommerrijke Bosch en Duin. Kouwenhoven senior trok in 1951 de stoute schoenen aan en ontwikkelde lesmateriaal dat in eerste instantie vooral als thuis- cq zelfstudie werd

gebruikt. “De belangrijkste doelgroep waren de werknemers van rederijen, die met koelschepen voeren in de visserij, maar ook monteurs werkzaam bij koeltechnische bedrijven. Zij hadden vaak een lagere of middelbare opleiding achter de rug en werden via de schriftelijke cursus voor koeltechnisch vakman A of B verder bijgespijkerd over de koeltechniek”, zegt Marijke. Aanvullend werden er lessen in een klein klaslokaal in het huis van de heer Kouwenhoven in Rotterdam gegeven, zo weet Marij-

ke nog. “Zo ging dat toen. Het was immers een particulier initiatief en iedereen in het gezin werkte mee. De moeder deed de administratie, de kinderen hielpen als ze thuis waren ook mee met het tikken van de stencils en de vader was onderwijzer en corrector tegelijk.”

TU Delft Vanwege het feit dat het in huize Kouwenhoven allemaal draaide om opleidingen en om koudetechniek, was het logisch dat zoon Han ‘het vak’ ging studeren aan de TU Delft.

ONDERWIJS

Han Kouwenhoven, zoon van de oprichter van Frigidarium, op op landgoed ‘Heidestein’ in Driebergen. Hier heeft hij de laatste dertig jaar van zijn leven gewoond en was Frigidarium gevestigd voordat het overging naar de NVKL. Een groot deel van zijn leven is hij als adviseur van koeltechnische en luchttechnische installaties werkzaam geweest. “In dat opzicht was het ook geheel volgens de verwachting dat hij in 1972 het Instituut Frigidarium van zijn ouders voortzette. Han had veel vakkennis, hij volgde alle ontwikkelingen en verwerkte dit in het lesmateriaal”, vertelt Marijke, die toen nog was getrouwd met Han. De belangrijkste doelgroep waren en bleven de zeelui, zo vertelt zij. “Het kantoor van Frigidarium was dan wel verhuisd van Rotterdam naar ons huis in Bilthoven, maar de contacten met de commerciële rederijen bleven bestaan. Daarnaast hadden we ook cursisten van de Marine en van grote en kleine koeltechnische bedrijven. Verder kwamen de correctoren en examinatoren uit het bedrijfsleven van bijvoorbeeld

Grasso (het huidige GEA Refrigeration Technologies, red.).” Er werd ook niet of nauwelijks geacquireerd richting de koeltechnische en luchttechnische sector. “ We waren zo uniek, het lesprogramma stond zo goed bekend, dat er voldoende nieuwe aanwas was. Hieraan hadden we onze handen meer dan vol.” In die tijd deed Marijke de administratie en zorgde ze ervoor dat de correctoren de stukken konden nakijken van de studenten. “Dat was allemaal best complex, een computer was er namelijk niet, alles verliep per post. Bovendien waren de studenten op zee en vaak lang van huis, zodat werd aangeraden daar in de vrije uurtjes alvast verder te studeren. Dit ondanks dat ze hun nagekeken lessen nog niet retour hadden gekregen.” De structuur van de opleidingen was anders dan nu, zo blikt Marijke terug. “Leerlingen mochten zelf weten hoelang ze erover deden. Ze konden het binnen een jaar afronden, maar ook binnen twee jaar. We bo-

maakte het extra zwaar. Steevast haakte een groep deelnemers naar verloop van tijd dan ook af.”

Zelfstandig Marijke heeft het instituut Frigidarium, na de scheiding van haar man Han eind jaren tachtig, vijf jaar lang zelfstandig voortgezet. “Het was het continueren van Frigidarium. Zelf had en heb ik namelijk geen kaas gegeten van de koude- en luchtbehandelingstechniek, de vakkennis zat vooral bij mijn toenmalige man”, zegt Marijke. Toch redde zij zich er aardig mee. “Ik had de juiste correctoren, die de cursussen upto-date hielden, en goede examinatoren.” Aan acquisitie deed zij nauwelijks. “Ik stond met een stand op de onderwijsbeurs, ook weer met behulp van één van de correctoren. Maar dat was het dan ook.” De contacten met de rederijen wa-

‘Het lesprogramma stond zo goed bekend, dat er voldoende nieuwe aanwas was’ den de leerlingen in ieder geval twee keer per jaar de mogelijkheid om deel te nemen aan een examen.” De opleiding was pittig. “De lesstof stak goed in elkaar en je moest hard werken om het allemaal te kunnen begrijpen. Bovendien werkte iedereen erbij, dat

Frigidarium Een Frigidarium is in de oorspronkelijke betekenis een koele ruimte in een Romeins badhuis.

ONDERWIJS

“De belangrijkste doelgroep van Frigidarium waren zeelui.” ren namelijk goed, er was dan ook een continue stroom van nieuwe leerlingen. Bovendien waren we nog steeds het enige instituut in Nederland dat kwalitatieve lesprogramma’s voor werknemers in de koelen klimaattechnische branche aanbood.” Marijke kan zich niet precies heugen hoeveel leerlingen er aan de cursussen hebben deelgenomen. “Het waren er wel veel, heel veel. Dat weet ik nog wel. Het lesmateriaal moest allemaal worden gedrukt. Eerst deden we dat met een stencilapparaat, waarbij mijn kinderen mij ook veel hebben geholpen. Later pas werd het, ook vanwege de grote aantallen, omgezet naar offsetdruk.”

Gezag groeide Na de vijf jaar kwam Frigidarium toch weer in handen van Han. “Fri-

gidarium was zo verbonden aan de familie Kouwenhoven, ik vond dat dit ook zo moest blijven. In goed overleg heb ik het toen weer overgedaan aan mijn ex-man”, vertelt Marijke. Han bouwde het aanbod en de kwaliteit van het cursusaanbod verder uit. Het gezag van het instituut kreeg in die jaren een nieuwe impuls. Inmiddels maakt Frigidarium onderdeel uit van het opleidingsprogramma van de NVKL. “Sinds 2011 heeft Han het lesmateriaal overgedragen aan de NVKL om het verder te gebruiken voor de koeltechnische sector. Hij bleef wel verbonden en stelde zijn kennis, kunde en jarenlange ervaring als boegbeeld en senior adviseur ten dienste van het koeltechnisch onderwijs”, aldus Marijke. Han kwam met de NVKL overeen het materiaal gezamenlijk te mo-

derniseren en klaar te maken voor de komende generatie technici. Dit is een tweeledige modernisatie geworden. In eerste instantie is het materiaal gezamenlijk met de ROC’s geschikt gemaakt voor competentie gericht onderwijs (CGO). Zodra die slag was voltooid stortte de werkgroep zich op de bekende thuisstudies en sinds vorig jaar zijn deze voor Koeltechnisch Vakman A en Koeltechnisch Vakman B ook daadwerkelijk beschikbaar. Marijke: “Daarmee is de cirkel eigenlijk weer rond. Wat begon als thuisstudie is dat ook nu weer, natuurlijk geactualiseerd. Zo blijkt dat Frigidarium de tand des tijd heeft doorstaan.” Han Kouwenhoven is op 7 augustus 2014 overleden, op 73-jarige leeftijd.

PROJECT

RENOVATIE VAN EEN LUCHTBEHANDELINGSYSTEEM “Meer vermogen tegen een lager energiegebruik” Als een luchtbehandelingskast vijftien jaar oud is, is de ingebouwde klimaattechniek meestal dringend aan modernisering toe. Vaak wordt dan gekozen voor volledige vervanging, maar dat is vaak helemaal niet nodig. In een kantoorpand van de gemeente Maastricht koos Horos, leverancier van producten voor luchtbehandeling, koeling en ontvochtiging, voor renovatie. Het grootste deel van de bestaande installatie kon daardoor gewoon intact blijven. Het resultaat: forse energiebesparing, tegen relatief lage investeringskosten. Tekst en foto’s: Bas Roestenberg

De oude situatie, met drie ‘aan/ uit’-compressoren op een rij. De oude situatie, met drie ‘aan/uit’compressoren op een rij.

In een van de panden op het kantorenpark Randwijck (echte Limburgers spreken die naam uit als ‘Randwiek’) in Maastricht zijn verschillende gemeentelijke diensten gehuisvest. Het gaat daarbij onder andere om Sociale Zaken, het UWV, Jeugdzorg en de Kredietbank. Het pand is voorzien van vier inpandige luchtbehandelingskasten. Die hebben ieder een ingebouwde warmtepomp die voor klimaatkoeling en -verwarming van een van de vier gebouwcompartimenten zorgt. De vier luchtbehandelingskasten hebben weliswaar een verschillend debiet, maar hetzelfde ontwerp en tot kort geleden ook dezelfde warmtepompuitvoering. Iedere kast was voorzien van drie ‘aan/uit’-compressoren met verschillende vermogens, één verdamper en twee condensors. “Dat

was redelijk ‘state-of-the-art’ toen deze systemen in 2001 werden geinstalleerd”, aldus Willem van Dijk, technisch adviseur bij Horos Klimaattechniek. “Maar het is wel een erg onnauwkeuring systeem. Het moet in grote intervallen aan de warmtevraag voldoen. Daarbij scheelt één stap - de overschakeling naar de volgende compressor dus - meteen 27 procent aan vermogen.”

Toekomstbestendig Toen in een van de luchtbehandelingskasten een compressor kapot ging, begonnen gebruikers van het pand massaal over het binnenklimaat te klagen. Dit was voor de gemeente Maastricht, als eigenaar van het pand, aanleiding om contact op te nemen met Horos, dat in 2001 overigens niet betrok-

PROJECT

ken was bij de installatie van het systeem. De klantvraag van de gemeente beperkte zich niet tot het vervangen dan de defecte compressor. Men vroeg Horos ook om te analyseren hoe ‘toekomstbestendig’ het systeem nog was: zou het nog voldoen om ook in de komende tien jaar in de klimaatbehoeften van bezoekers en gebruikers van het pand te voorzien? Willem van Dijk: “Die vraag hebben we uiteraard opgepakt en we hebben de installatie onderzocht. Daarbij bleek al snel dat met de kasten en het kanaalwerk op zich niets mis was. Het gaat om vier inpandige systemen, ze hebben dus niet onder de omstandigheden in het buitenklimaat te lijden. We hebben de gemeente echter wel

geadviseerd om de warmtepompsystemen in de kasten te vervangen. Zowel qua energiegebruik als qua comfort kon daar veel winst mee worden geboekt. Die opdracht kregen we van de gemeen-

‘Door de renovatie is de installatie gelijkwaardig aan wat nu bij nieuwbouw wordt geleverd’ te gegund en het resultaat is, heel kort samengevat, een systeem dat meer vermogen biedt tegen een lager energiegebruik.”

Modulerend De belangrijkste ingreep die Horos doorvoerde, bestond uit de ver-

De nieuwe situatie: een modulerend warmtepompsysteem.

vanging van de oude compressoren door digitale scrollcompressoren met stuursignaal, en het extra bijplaatsen van een verdamper. Dit leverde een modulerend systeem op dat veel nauwkeuriger en dus

ook energiezuiniger functioneert. Waar in de oude situatie een vermogenstap tussen twee compressoren zoals gezegd 27 procent vermogen scheelde, meet een stap nu nog maar drie procent. Door van het systeem met één verdamper en twee condensors over te

Willem van Dijk, technisch adviseur bij Horos Klimaattechniek.

PROJECT

De inpandig gesitueerde kasten en het bijbehorende kanaalwerk kunnen nog heel wat jaren mee. gaan op twee sets van een verdamper en condensor, hebben de verwarming- en koelingfunctie allebei hun eigen set. “Dat leidt tot een veel beter afgestemd, efficiënter systeem dat een hoger rendement heeft”, zo vertelt Van Dijk. “En het zorgt ook voor meer betrouwbaarheid. Als een installatie stilstaat, trekt het koudemiddel naar het koelste punt, wat een risico op vloeistofslag geeft. Door een extra condensor/verdamper-set in te bouwen, wordt dit voorkomen.” Om de systemen modulerend te laten werken, heeft Horos de sturing, die eerst op drie ‘aan/uit’compressoren was ingericht, aangepast naar een 0 tot 10 volt-signaal. Volgens Van Dijk ging het daarbij om een eenvoudige ingreep, waarbij alleen een

extra hardwarekit in het stuursysteem hoefde te worden geplaatst en geprogrammeerd.

Besparingen Inmiddels zijn alle vier systemen die in het kantoorpand staan voorzien van de upgrade. “Door ze op deze manier te renoveren, is er een installatie gerealiseerd die technisch volledig gelijkwaardig is aan wat er op dit moment bij nieuwbouw wordt geleverd”, legt Van Dijk uit. Op verzoek maakt hij een eenvoudige rekensom met betrekking tot de terugverdientijd van twee van de gerenoveerde kasten. Met de upgrade van deze twee kasten samen wordt een energetische besparing gerealiseerd van naar schatting 6,25 kWh, wat op jaarbasis een besparing voor de gebouweigenaar zou betekenen van rond

de 6.500 euro. En daarbij gaat het nog maar om de helft van het hele gebouwsysteem. De terugverdientijd schat Van Dijk in op rond de zes á zeven jaar. “Maar de terugverdientijd was nooit het uitgangspunt voor deze aanpassingen”, zo benadrukt hij. “Zowel voor de opdrachtgever als voor ons stonden betrouwbaarheid en het realiseren van duurzaam comfort centraal. Bovendien kunnen we met dit project mooi aantonen dat het prima mogelijk is om de prestaties en efﬁciëntie van een bestaande installatie sterk te verbeteren. Gebouweigenaren kunnen zo veel geld besparen: ze krijgen een lagere Total Cost of Ownership (energie- en onderhoudskosten –red.) en vermijden de forse investeringen die gemoeid zijn met het plaatsen van een volledig nieuw systeem.”

SCHOLING IN DE KOUDE

Post-HBO-niveau Alleen een Post-HBO-opleiding Koudetechniek MBO niveau 4 Middenkader Engineering koudetechniek Werkvoorbereider koudetechniek Servicetechnicus koudetechniek MBO niveau 3 1ste monteur Koudetechniek Inspectie monteur Koudetechniek (wordt servicemonteur koudetechniek = in ontwikkeling) Service Monteur koudetechniek winterschoolvariant MBO niveau 2 Monteur koudetechniek Monteur koudetechniek winterschoolvariant Aircomonteur VMBO-scholen die koudetechniek in het lesprogramma (gaan) opnemen: Vredenburch college Voorburg* Canisius College Nijmegen* Gilde College Gorinchem* De Burgh Eindhoven*

Het Hoge Oss Elde College Schijndel Dokkinga college Dokkum Graaf Huyn College Geleen

* Deze scholen zijn reeds gestart met de opleiding koudetechniek

Hondrug College Emmen Scholengemeenschap Lelystad Zuidwest College Ossendrecht Kempenhorst College Oirschot

ROC Leiden

ROC Zadkine (Rotterdam)

Alfa College (Groningen)

Koning Willem I College

opleidingen (Leeuwarden)

ROC Friese Poort Bedrijfs-

ROC van Amsterdam

GO° / PTC+ (Ede)

ONDERWIJS

- EN KLIMAATTECHNIEK CURSUSAANBOD Klimaattechniek

Veiligheids/Arbo-opleidingen

Monteur airconditioninginstallaties (incl. F-gassen categorie 1)

VCA basis

Servicemonteur airconditioning van 2 tot 20 kW

NEN 3140 VOP (voldoende onderricht persoon)

Servicemonteur warmtepompen

NEN 3140 Bedrijfsvoering

Luchtbehandelinginstallaties

Bedrijfshulpverlener

Middenkader Split/Multisplitinstallaties Middenkader Multsplit/VRF/VRVinstallaties

VCA VOL Veilig werken op hoogte

Preventiemedewerker Vorkheftruckcertiﬁcaat

Koudetechniek

Schriftelijke cursussen Frigidarium

F-gassen categorie 1 of 2

Koeltechnisch vakman A (KVA)

Efficiënt en strak monteren

Koeltechnisch vakman B (KVB)

Ped Opleiding

Koeltechnicus A (KTA) Koeltechnicus B (KTB)

Natuurlijke koudemiddelen

Technicus luchtbehandeling (LA)

NK1 Kennismaking met NK NK2 Ontwerpen met NK

Meer info:

NK3 vakbekwaamheidscertiﬁcaat NK (Ammoniak) voor de monteur

Opleidingscentrum GO°

NK voor hulpdiensten NK voor operators

Zandlaan 29 Postbus 32 6710 DA Ede T: kantoor 0318-697128

NK voor toezichthouders/milieubeambten

E: info@opleidingscentrum-GO.nl

NK transkritisch (CO2)

www.opleidingscentrum-GO.nl

NK brandbare koudemiddelen (HnCn)

Elektro-opleidingen Elektrotechniek in de koeltechniek Het meten aan regelorganen en regelsystemen

ONDERWIJS

SUBSIDIEREGELINGEN BEROEPSBEGELEIDENDE LEERWEG (BBL) Via verschillende subsidies wordt het aannemen van bbl’ers gestimuleerd. In veel sectorplannen zijn bijvoorbeeld maatregelen of projecten opgenomen die een subsidie uitkeren voor het in dienst nemen van bbl’ers. De Subsidieregeling praktijkleren subsidieert bovendien de praktijkbegeleiding van een bbl’er door de werkgever. Het ‘stapelen’ van al deze subsidies lijkt te kunnen, maar is dat ook toegestaan? Sinds eind 2013 zijn tientallen Sectorplannen in uitvoering, dankzij de bijna 600 miljoen euro subsidie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In een groot deel van de plannen zijn maatregelen opgenomen die de instroom in mbo bbl-opleidingen moet laten stijgen. Deze extra instroom wil het Ministerie realiseren door aan werkgevers 20 procent van het loon (tot een maximum van het wettelijk minimum loon) van de bbl’er te vergoeden. Voor de meeste werkgevers betekent dit een ‘loonkostensubsidie’ van enkele duizenden euro’s.

Subsidieregeling Naast subsidie vanuit sectorplan kunnen werkgevers die praktijkleerplaatsen in het vmbo, mbo of hbo aanbieden ook in aanmerking komen voor de Subsidieregeling praktijkleren. Deze subsidie kan een werkgever aanvragen voor de periode waarin hij werknemers heeft begeleid bij de beroepsuitoe-

fening. Wil een organisatie mbo bbl-praktijkleerplaatsen aanbieden, dan moet hij geregistreerd staan als een erkend leerbedrijf. Is dit het geval, dan kan de subsidie oplopen tot 2.700 euro per volledige praktijkleerplaats. De subsidie wordt verstrekt via RVO; aanvragen kan via het e-loket, of via de aanvraagen verantwoordingsportal Praktijkleren-Online.

Aanvullend Zowel de bbl-subsidie als de Subsidieregeling praktijkleren zijn hard nodig. Het aantal mbo bbl-praktijkleerplaatsen is de afgelopen jaren met tien tot twintig procent per jaar gedaald, terwijl veel jongeren toch willen kiezen voor deze opleidingsvorm. Waar de bbl-subsidie op grond van een sectorplan is bedoeld als tegemoetkoming in de loonkosten van de bbl’er, is de Subsidieregeling praktijkleren bedoeld als tegemoetkoming in de begeleidingskosten van de werkgever. De twee subsidieregelingen focussen

dus op een ander aspect van de praktijkleerplaats.

Praktijkleren Beide subsidieregelingen zijn dus prima te combineren. Dat betekent dat de subsidie voor een mbo bblwerknemer kan oplopen tot ruim 6.000 euro. Hoeveel subsidie een werkgever ontvangt en wat de bijzondere voorwaarden zijn hangt wel af van de sector. Niet alle sectoren hebben een sectorplan in uitvoering en niet alle sectorplannen bevatten maatregelen gericht op het bevorderen van de instroom in mbo bbl-praktijkleerplaatsen.

Meer informatie Subsidieregeling praktijkleren: www.pnoconsultants.nl/subsidies/scholing-arbeid/subsidiereg-praktijkleren Cofinancering Sectorplannen: www.pnoconsultants.nl/subsidies/scholing-arbeid/cofin-sectorplannen

WORLDSKILLS RUBRIEKSKOP

THE ROAD TO BRAZIL (VERVOLG) In Sao Paulo te Brazilië vindt van 12 tot en met 15 augustus 2015 de World Skills competitie plaats. Dit is alweer de 43e WS-editie, met 50 verschillende beroepen en 1.247 deelnemers of vakuitoefenende deelnemers, in een ruimte van 400.000 m2 - oftewel 40 hectare. Uit deze getallen blijkt dat dit een gigantisch groot evenement is waar nagenoeg alle landen van de wereld aan meedoen. Tekst: Hans van Aar

daten voor 30 beroepen, en heeft dus ook 30 experts. Vervolgens zal Antwan het in Brazilië op moeten nemen tegen 28 medekandidaten voor Refrigeration trade 38. Hij realiseert zich nu wel dat het niet mee zal vallen om daar te winnen. De andere 28 kandidaten zijn immers eveneens nationale kampioenen.

Taken Aan het einde van de WS competition 2013 te Leipzig hebben we met 27 landen gestemd over welke wedstrijdinhoud op hoofdlijnen

uitgevoerd gaat worden in Brazilië. Daarvoor waren diverse voorstellen ingediend. Vrijwel unaniem heeft men destijds gestemd voor het voorstel van Australië, dat een industriële opdracht aadroeg. Deze opdracht bestaat uit drie taken: Ŕ A. Componenten bewerken, samenstellen en hardsolderen. Ŕ B. Een thermosyphon koudesysteem samenbouwen, elektrotechnisch aansluiten en bekabelen, inbedrijfstellen en opleveren. Ŕ C. Fout zoeken en oplossen in een airconditioningsysteem van Hitachi.

Voor deze drie taken zijn 28 werkuren beschikbaar, verspreid over vier dagen. Op het WS-forum wordt druk gecommuniceerd over diverse details. We zijn echter ook afhankelijk van welke bedrijven de WS 2015 in Brazilië ondersteunen en zaken aanleveren in de vorm van sponsoring. Het is te merken dat Brazilië een sterk opkomende economie heeft, omdat de grote, sterke bedrijven ﬂink uitpakken, met name Danfoss, Rothenberg, Amprobe, Dewalt en Fluke. Alle kostbare gereedschappen zijn op de werkvloer aanwezig, zodat we fors minder hoeven te verschepen. Dit is tot nu toe ongekend. Opdracht B bestaat uit een afscheider voor R134a, uitgevoerd met een laag- en hoogniveau schakelaar waar door middel van een AKV elektronisch expansieventiel de vloeistof ingespoten wordt. De ingespoten vloeistof wordt door de compressor op -10°C. gehouden zo dat de koude vloeistof door middel van natuurlijke circulatie door de platenwarmtewisselaar gevoerd

WORLDSKILLS

02 A

Ø1 2"

260

Ø1 2" 20

Ø7 8"

430

Ø1 2" (13x)

580

-Todas as soldas deverão ser do tipo phoscopper.

WorldSkills 2015

PROJETO:

AUTORIZADO POR:

Serpentina da Pista de Gelo

PAULO VINÍCIUS

mm ESCALA:

1:5

FOLHA: NOME:

MATHEUS DIOMAR SOUZA LIMA

UNIDADE:

2 /2

DATA:

02/2015 A3

Schema bij opdracht A Zoals te lezen was in de vorige Freego heeft Antwan Venmans uit Schijndel op 4 december 2014 in het Scalda te Vlissingen de eerste prijs behaald tijdens de ﬁnale vakwedstrijd van TechniekTalent. De door hem behaalde resultaten voldeden aan de vereiste criteria,

waardoor Antwan tevens een ticket verdiend had voor een vlucht naar Sao Paulo in Brazilië. Na de wedstrijd op 4 december werd Antwan aangemeld bij Skills Netherlands, die hem toevoegden aan team Nederland. Team Nederland bestaat voor WS 2015 Brazilië uit 35 kandi-

wordt. Aan de secundaire zijde wordt polypropyleen glycol gekoeld en verpompt door de warmtewisselaar die gefabriceerd is tijdens de uitvoering van taak A. Zo wordt uiteindelijk een mini ijsbaan gecreëerd.

WORLDSKILLS RUBRIEKSKOP

nemen. Vervolgens moest de organisatie alle zaken inkopen voor drie landen om de wedstrijd van het WS-forum uit te kunnen voeren. Van Aar: “De afscheider was niet te koop en mijn oud-collega’s bij GEA Refrigeration hebben voor vier schitterende RVS afscheiders gezorgd. Vervolgens moest ik een opdrachtomschrijving opleveren en volgens de WS-procedures beoordelingsstaten opleveren: hoe worden volgens de competition standards de betreffende punten toegekend. Bedenk wel dat ieder schroefje of moertje aanwezig moet zijn, anders ontaard het snel in slecht georganiseerd.”

Schema bij opdracht B

Aftellen

Schema bij opdracht C

Skills Interland De groep met de technische beroepen in Nederland, zoals de elektrotechniek, koudetechniek, installatietechniek, metaalbewerken en lassen zijn geclusterd binnen TechniekTalent. TechniekTalent had ter voorbereiding op Brazilië

van 6 tot en met 9 april een Skills interland competition georganiseerd in de evenementenhal te Gorinchem. Vele landen werden voor deelname uitgenodigd, maar het waren Marokko en Canada die zich op tijd hadden ingeschreven en dus werden uitgenodigd om deel te

Op 6 april om 08.30 uur in de ochtend ging het startsein en al snel werd duidelijk dat Antwan en zijn Canadese tegenstander heel erg aan elkaar gewaagd waren. Alle drie de kandidaten hebben drie dagen noeste arbeid geleverd en zowel Canada als Nederland hadden hun opdracht binnen de tijd opgeleverd aan de experts. Onze Duitse collega had twee dagen met zijn competitor de rol van observer. In de avond van 9 april bleken Antwan en de Canadese deelnemer met een gelijk aantal punten gelijk te zijn geeindigd. “Maar het belangrijkste is dat hij een grote ervaring rijker is geworden. Momenteel zijn we druk aan het oefenen om het nog perfecter voor elkaar te krijgen”, vertelt Van Aar. Het aftellen is begonnen. Op 6 augustus stapt Antwan in het vliegtuig met team Nederland en dan moet hij op en top voorbereid zijn voor dit grote evenement.

TECHNIEK

LEIDINGWERK Leidingwerk klinkt niet direct als een uitnodigend onderwerp, maar vormt wel een cruciaal deel van de koelinstallatie. Verkeerd gedimensioneerd of uitgevoerd leidingwerk kan een bron van problemen zijn die invloed heeft op alle andere componenten in de installatie. Dit artikel beperkt zich tot het primaire systeem, de leidingen voor het koudemiddel. Tekst: Jeroen Schröer

Leidingwerk is te verdelen in koper en staal. Koper wordt veelvuldig toegepast in commerciële en kleine industriële installaties die werken met CO2, HFK’s, HFO’s en koolwaterstoffen, zoals propaan. Stalen leidingen worden toegepast in installaties met NH3 en industriele installaties waar grote diameters nodig zijn. In verband met corrosiebestendigheid en gewicht wordt steeds vaker gekozen voor een roestvrijstalen leidingwerk. Koperen leidingen worden doorgaans hardgesoldeerd met koper/ fosfor (2-15 procent zilver met koper en fosfor ) of zilverzoldeer (30 procent zilver met koper, zink en tin). Bij solderen moeten de volgende regels worden nageleefd: Ŕ Kort de leidingen af met een pijpsnijder of zaag. Verwijder in- en uitwendige bramen met speciaal afbraamgereedschap. Voorkom koperspanen in de leiding. Ŕ Reinig en schuur de uiteinden. Bij het gebruik van zilversoldeer moet vloeimiddel op de uiteinden aangebracht worden. Ŕ Gebruik beschermgas bij het solderen. Bij de hoge soldeertemperaturen worden direct oxidatieproducten gevormd indien de leiding in contact komt met lucht.

Koperen leidingen. Het systeem moet daarom tijdens het solderen doorgeblazen worden met een beschermgas. Ŕ Een soldeerverbinding moet volgens de regels voldoende doorgevloeid zijn, maar gebruik nooit meer soldeer dan noodzakelijk, aangezien er anders een risico is voor geheel of gedeeltelijk blokkeren van de leiding. De dichtheid van gesoldeerde leidingen wordt getest met een druktest. Stalen leidingen worden gelast. Dit kan autogeen (zuurstof-acetyleen, verouderd), elektrisch booglassen zonder gasbescherming (lassen

met beklede elektrode of gevulde draad), MIG/MAG (afsmeltende elektrode.) of TIG (niet-afsmeltende elektrode). Roestvrijstalen leidingen worden overwegend TIG gelast. Bij het lassen van (roestvrij) stalen leidingen moeten de volgende regels worden nageleefd: Ŕ Leidingen dienen inwendig schoon (gestraald en/of gebeitst) en droog te zijn. Voorkom spanen in de leiding. Ŕ Tijdens het lassen ontstaat er oxidatie door een chemische reactie van zuurstof met het verhitte metaal. Het voorkomen van oxidatie tijdens het lasproces en beschermen van de lasverbin-

TECHNIEK

Het lassen van stalen leidingen.

Leidingwerk vormt een cruciaal deel van de koelinstallatie ding is dus van groot belang. Deze bescherming kan worden verkregen met behulp van het lassen met een zogenaamd backinggas. Ŕ Zorg voor voldoende en correcte doorlassing. Ŕ Pas op voor “high-low” (radiale uitlijnfout), met name bij verschillende wanddiktes. Gelaste leidingen worden getest door (gedeeltelijk) röntgenen gevolgd door een druktest. Speciale aandacht moet besteed worden aan het lassen van staal aan roestvrijstaal. Naast lassen en solderen kan ook gebruik gemaakt worden van

ﬂensverbindingen bij grote diameters en ﬂares en knelkoppelingen voor kleinere diameters.

Dimensionering Een correcte dimensionering is essentieel. Te kleine leidingen kunnen zorgen voor een ongewenste drukval, te grote leidingen kunnen tot gevolg hebben dat vloeistof en/of olie niet worden meegenomen en maken de installatie onnodig duur. We kennen drie soorten leidingen: vloeistof, gas en een mengsel van vloeistof en gas (twee fasen). Bij het berekenen van de ideale leidingdiameter zijn steeds meerdere parameters van belang. Dit zijn onder andere het soort koudemiddel en de dichtheid hiervan, de capaciteit en de daaruit voortkomende volumestroom, de lengte van de leiding, de statische hoogte en eventueel de appendages die in de leiding gemonteerd worden.

Bronnen Danfoss - Kenmerken van goed vakmanschap, Tips voor de monteur Dupont - Refrigerant Piping Handbook FME-CWM - Tech-Info-blad nr. TI.03.17, Soldeerprocessen voor dunne plaat en buis

Globaal kunnen de volgende vuistregels gehanteerd worden: Ŕ $POEFOTBBUMFJEJOH WBOBG DPOdensor): 0,5 - 1 m/s Het condensaat moet vrij uit de condensor kunnen stromen en dampbellen moeten vrij naar de condensor kunnen terugstromen. Ŕ )PHFESVL WMPFJTUPŤFJEJOH %9 systemen): 1m/s De vorming van flashgas in de vloeistofleiding moet vermeden worden. Flashgas kan klappen in de vloeistofleiding veroorzaken en

TECHNIEK

verstoort de goede werking van het expansieventiel. Ŕ -% WMPFJTUPG WBOBG LPVEFNJEEFMQPNQ N T Ŕ 1FSTHBT WBOBG EF DPNQSFTTPS Ŋ N T $POEFOTBBU NBH OJFU LVOOFO UFSVHTUSPNFO OBBS EF QFST[JKEF WBO EF DPNQSFTTPS Ŕ )FFUHBTMFJEJOH CJK QFSTHBTPOUEPPJFO N T )FFUHBT EBU JO EF MFJEJOH DPOEFOTFFSU NPFU BGHFWPFSE LVOOFO XPSEFO UFOFJOEF WMPFJTUPGTMBH UF WPPSLPNFO Ŕ %SPHF [VJH WBOBG WFSEBNQFS BGTDIFJEFS Ŋ N T ;PSH WPPS FFO NJOJNBMF ESVLWBM CJK vollast. &YUSB BBOEBDIU NPFU CFTUFFE XPSEFO BBO EF UFSVHWPFS WBO PMJF PPL JO EFFMMBTU DPOEJUJFT 8BOOFFS FS EPPS ŤVDUVBUJFT JO EF [VJHESVL HBT JO EF MFJEJOH DPOEFOTFFSU NPFU EJU LVOOFO UFSVHTUSPNFO OBBS EF BGTDIFJEFS Ŕ /BU SFUPVS WBOBG WFSEBNQFS OBBS BGTDIFJEFS Ŋ N T ;PSH WPPS FFO NJOJNBMF ESVLWBM CJK vollast. #JK WFSUJDBMF MFJEJOHFO NPFU WMPFJTUPG HFMJGU LVOOFO XPSEFO PPL JO EFFMMBTU DPOEJUJFT /BU SFUPVS MFJEJOHFO NPFUFO PQ BGTDIPU OBBS EF BGTDIFJEFS XPSEFO HFMFHE

De opbouw van een machinekamer (bron: Veld koeltechniek BV). HFWBM WBO FFO %9 TZTUFFN [BM PMJF NFFHFWPFSE NPFUFO XPSEFO 0N EJU UF SFBMJTFSFO NPFU FFO PMJF [BL PJM USBQ WPPS FMLF TUJKHMFJEJOH WPPS[JFO XPSEFO #JK FFO OBU SFUPVS MFJEJOH WBO FFO QPNQTZTUFFN [BM OJFU BMMFFO IFU HBT NBBS PPL EF WFFM [XBBSEFSF WMPFJTUPG NFFHFWPFSE NPFUFO XPSEFO 0N EF WMPFJTUPG NFU IFU [VJHHBT NFF UF LVOOFO ŏMJGUFOŐ JT FFO NJOJNBMF TOFMIFJE WBO NJOJNBBM N TFD OPEJH %JU HFMEU PPL WPPS EFFMMBTUCFESJKG XBBSEPPS EF XFFSTUBOE JO EF TUJKHMFJEJOH CJK WPMMBTUCFESJKG SFMBUJFG HSPPU XPSEU %BBSPN LBO IFU OPEJH [JKO EBU FS FFO EVCCFMF TUJKHMFJEJOH EPVCMF SJTFS HFNPOUFFSE NPFU XPSEFO &FO EVCCFMF TUJKHMFJEJOH IFFGU FFO LMFJOFSF FO HSPUFSF MFJEJOH %F LMFJOTUF EJBNFUFS JT VJUHFMFHE PQ EF LMFJOTUF LPFMMBTU N T EF UXFF MFJEJOHFO TBNFO

Ŕ &YQBOTJF OB FYQBOTJF WFOUJFM Ŋ N T

Stijgleidingen 8BOOFFS MFJEJOHFO NPFUFO TUJKHFO WFSEJFOU EJU FYUSB BBOEBDIU *O IFU

Stijgleidingen.

NPFUFO [P CFNFUFO [JKO EBU EF TOFMIFJE FO ESVLWBM BBOWBBSECBBS [JKO CJK NBYJNBMF CFMBTUJOH &FO SJTFS NBH NBYJNBBM NFUFS CFESBHFO XBOOFFS HSPUFSF IPPHUFT PWFSCSVHE NPFUFO XPSEFO [JKO NFFSEFSF SJTFST JO TFSJF OPPE[BLFMJKL

Leidingloop %F MFJEJOHMPPQ EJFOU [P FFOWPVEJH NPHFMJKL HFIPVEFO UF XPSEFO )JFSCJK NPFUFO [P NJO NPHFMJKL WFSCJOEJOHFO HFNBBLU XPSEFO FO FFO NJOJNVN BBO CPDIUFO FO BOEFSF WPSNTUVLLFO XPSEFO HFCSVJLU #JK MBOHF MFJEJOHFO NPFUFO WPPS[JFOJOHFO PQHFOPNFO XPSEFO EJF VJU[FUUJOH FO LSJNQFO WBO IFU MFJEJOHXFSL LVOOFO PQWBOHFO FYQBOTJF CPDIU %F MFJEJOHFO NPFUFO HPFE CFSFJLCBBS [JKO PN [F HPFE EBNQEJDIU UF JTPMFSFO XBBSCJK FS HFFO LPVEFCSVHHFO NPHFO ontstaan. Alle leidingen dienen WPMEPFOEF WPPS[JFO UF XPSEFO WBO EFHFMJKLF CFVHFMT *O EF &/ XPSEU WPPS EF OPSNFO WBO MFJEJOHXFSL WFSXF[FO OBBS EF &/ -BTTFO FO IBSETPMEFSFO NBH BMMFFO EPPS DPNQFUFOUF QFSTPOFO XPSEFO VJUgevoerd.

COLUMN HANS HUUKSKE

Alles op zijn kop Op het moment dat ik dit schrijf volgen bij de reguliere opleidingen binnen afzienbare tijd de eindexamens om opleidingen of delen van een opleiding af te ronden. De voorbereidingen voor het volgende schooljaar zijn ook alweer begonnen, en voor de afwisseling heeft het ministerie veranderingen doorgevoerd. Zo wordt ondanks veel tegenwerking op het VMBO het technisch onderwijs geherstructureerd in PIE-onderwijs. Nu krijgen leerlingen daar alle vakken techniek in dezelfde onderwijstijd, zoals metaal, elektro, installatie en koudetechniek. De jeugd van nu is veel slimmer dan vroeger; ze kunnen alle vakken leren, en bovendien per vak in VEEL MINDER tijd,. Knap hoor! Ook het MBO ontkomt hier niet aan, omdat het competentiegericht onderwijs over gaat naar beroepsgericht onderwijs. Praktisch betekent dit dat de kwalificatiedossiers herschreven zijn met behulp van vertegenwoordigers uit de branche en uit het koudetechnisch onderwijs. Nu is hier sprake van een basisdeel, profieldeel en keuzedelen. Er komt een dossier Koude- en Klimaatsystemen met op niveau 2 Airco/warmtepompmonteur of Monteur Koude- en Klimaatsystemen, op niveau 3 Eerste Monteur of Servicemonteur Koude- en Klimaatsystemenen op niveau 4 Technicus maintenance Koude- en Klimaatsystemen. Een ander dossier is Engineering Koude- en Klimaatsystemen met de kwalificatie Systeemontwerper Koude- en Klimaatsystemen. Het lijkt wel alsof na iedere wisseling van een onderwijsminister alles op zijn kop moet. De ministers zijn passanten die veel weg hebben van aangestelde managers, die altijd de opdracht meekrijgen de boel effectiever te maken en veranderingen door te voeren. Niets is dan voor de hand liggender dan alles te hervormen, nodig of niet. Zo krijg je vanzelf de beoogde veranderingen en er worden veel mensen met een niet-onderwijsgevende taak aan het werk gehouden, om de werkdruk voor onderwijsgevenden fors op te schroeven. Als je nu inhoudelijk naar de dossiers kijkt, zijn de opleidingskwalificaties inhoudelijk nagenoeg gelijk gebleven. Er bestaat voor ROC’s de mogelijkheid om in augustus 2015 te starten met de nieuwe dossiers met genoemde kwalificaties. Het KW1 College heeft als beleid dat het komende schooljaar gebruikt dient te worden om alles te organiseren: lesstof, BPVbegeleiding, examenmomenten, enzovoort. Ik was persoonlijk hier niet voor. Ik wilde in augustus meteen beginnen. Maar men heeft gelijk gehad: laten we eerst de opleidingkwalificaties goed samenstellen en organiseren voordtat we aan de uitvoering beginnen. Ook is er nog geen duidelijkheid over alle keuzedelen; het is van hogerhand dan ook nog niet helemaal klaar. In het artikel ‘The road to Brazil’ heb ik aangegeven dat het WS-evenement plaatsvindt op 40 hectare oppervlak en dat de competities 50 beroepen behelzen met 1.247 deelnemers tot nu toe. Verder heeft team Nederland 35 kandidaten in 30 beroepen die afreizen naar Brazilië. Dan is het ronduit belachelijk dat de schrijvende pers hier nauwelijks aandacht aan besteed, laat staan de televisie? Een mooiere kans om de Nederlandse jeugd in beeld te brengen die hard werkt om een vak te leren en iets van zijn leven te gaan maken is er niet. Blijkbaar is een vakman helemaal niet interessant, en zeker niet sexy in Nederland. Dit is heel jammer. Men laat liever ontspoorde jongeren zien; dat is pas de echte sensatie.

Hans van Aar Hans van Aar (1957) is verbonden aan het Koning Willem I College in ‘s-Hertogenbosch en is verantwoordelijk voor de coördinatie, de theoretische, praktische lesuitvoering, Beroeps Praktijk Vorming en examinering binnen de opleidingen Koude & Luchtbehandeling Techniek. Verder is hij onder meer F–gassenexaminator, NVKL/PED-assessor/ auditor, landelijke PROVEX EVC/ EVK-assessor voor de NVKL en Kenteq. Tevens verzorgt hij NVKL-branchecursussen zoals NK1 en NK2. Hij zit in de examencommissie voor Natuurlijke Koudemiddelen van Det Norske Veritas (DNV) en is aangesteld als erkend examinator voor DNV. De NVKL droeg hem bij OTIB voor als expert koudetechniek en hij is verantwoordelijk voor voorselectie beroepen wedstrijden en Skillsmasters. Verder begeleidt hij de Nederlandse deelnemers aan internationale wedstrijden zoals Euroskills en Worldskills. Ook is hij bestuurslid van de vrienden van de koudetechniek en aangesteld door de NVKL in de subexamencommissie MEI van Kenteq voor het dossier koudetechniek.

WETGEVING

WET WERK EN ZEKERHEID: KEN JE RECHTEN! Als koeltechnisch monteur houd je je waarschijnlijk liever bezig met installaties dan met arbeidsrecht. Toch is het verstandig om ook daar iets van te weten, zodat je niet voor verrassingen staat als je contract wordt verlengd of onverhoopt wordt opgezegd. De afgelopen maanden zijn er veel wettelijke veranderingen doorgevoerd waar je mee te maken kunt krijgen krijgen. Dorine Kin, directeur van Building Jobs B.V., zet de belangrijkste zaken op een rij. Tekst:Dorine Kin

Ook de koeltechnische wereld is aan de nieuwe WWZ blootgesteld.

WETGEVING

Op 1 januari werd het eerste deel van de nieuwe Wet Werk en Zekerheid ingevoerd. Tot voor kort werd die wet in de installatiesector echter ‘overruled’ door de oude CAO. Inmiddels is de bescherming van die CAO weggevallen, zodat ook koeltechnische installateurs en werkgevers volledig aan de nieuwe WWZ zijn blootgesteld. Op 1 juli gaat een tweede deel van de nieuwe WWZ van kracht.

Wijzigingen De belangrijkste wetswijzigingen (waar ‘CAO’ staat wordt de ‘CAO Technisch Installatiebedrijf (Metaal & Techniek)’ bedoeld): 1. Een proeftijd voor een tijdelijk arbeidscontract tot zes maanden wordt verboden. Werkgevers kunnen, als ze toch een proeftijd willen, een contract van zeven maanden afsluiten, maar dat heeft gevolgen voor de ‘transitievergoeding’ (zie punt 2). 2. Als een werkgever een tijdelijk contract van zes maanden of meer wil opzeggen, moet hij dat minimaal een maand van tevoren schriftelijk doen. Doet hij dat niet, dan moet hij een ‘transitievergoeding’ betalen aan de werknemer. Het is overigens mogelijk om tijdelijke contracten bij het afsluiten direct op te zeggen.

CAO Let op: Zolang er geen nieuwe CAO is afgesloten, geldt onverkort de nieuwe WWZ. Zodra er een nieuwe CAO is afgesloten moet worden bezien of die tot andere afspraken heeft geleid. De CAO overruled daarbij de Wet.

Een van de aanpassingen in de wetgeving betreft de ‘ketenregeling’ met betrekking tot opeenvolgende tijdelijke contracten. 3. Voorheen kon een clausule in een tijdelijk arbeidscontract worden opgenomen waarmee dat contract tussentijds kon worden opgezegd. Volgens de nieuwe WWZ is zo’n clausule niet toegestaan. Of de nieuwe CAO hierover iets anders zal stellen is nu nog niet duidelijk. 4. Een concurrentiebeding (en relatiebeding) in een tijdelijk arbeidscontract is niet meer toegestaan tenzij de werkgever in de arbeidsovereenkomst aangeeft welk ‘zwaarwichtig bedrijfsbelang’ hij bij zo’n beding heeft. De bedoeling van de nieuwe regel is om de keuzevrijheid van werknemers te vergroten. Hierdoor is te verwachten dat het belang van de werknemer om een bepaalde baan te mogen accepteren bij een concurrerend bedrijf zwaarder zal wegen dan het belang van de werkgever die zijn bedrijf wil beschermen. Volgens de nieuwe regeling kan een concurrentiebeding

in een tijdelijk contract in drie situaties nietig of vernietigbaar worden verklaard door de rechter: Ŕ motivering ontbreekt: het beding is nietig; Ŕ het beding is volgens de rechter niet noodzakelijk met het oog op de door de werkgever vermelde belangen: het beding wordt volledig vernietigd; Ŕ de werknemer wordt volgens de rechter te zeer benadeeld door het concurrentiebeding, ten opzichte van het belang dat de werkgever: het beding wordt geheel of gedeeltelijk vernietigd. Geheimhoudingsplicht met een boeteclausule is overigens nog steeds toegestaan. 5. De loondoorbetalingsverplichting bij arbeidsovereenkomsten van minder dan vijftien uur per week kan niet meer in een CAO worden uitgesloten. 6. Een werkgever mag maximaal drie opeenvolgende tijdelijke con-

WETGEVING

tracten in een periode van 24 maanden afsluiten (nu: 36 maanden), met een onderbreking van minder dan zes maanden (nu: drie maanden). De oude wetgeving die van toepassing is op tot 1 juli 2015 lopende contracten geldt voor die contracten. Wordt op of na 1 juli 2015 binnen zes maanden na afloop van een tijdelijk contract opnieuw een tijdelijk contract gesloten, dan is op de keten wel de nieuwe regeling van toepassing. Was in deze keten vóór 1 juli 2015 al sprake van tijdelijke contracten die elkaar hebben opgevolgd, dan blijft voor die eerdere contracten de bestaande onderbrekingsperiode van drie maanden gelden. Dat klinkt ingewikkeld, daarom een voorbeeld: Zijn vóór 1 juli 2015 twee contracten gesloten met een tussenpoos van vier maanden (geen keten volgens het oude recht) en wordt na 1 juli 2015 het volgende contract ook met een tussenpoos van vier maanden gesloten (wel een keten volgens het nieuwe recht), dan tellen voor toepassing van de ketenregeling alleen de twee laatst gesloten overeenkomsten mee.

Werknemers krijgen het recht om een ontbinding van de arbeidsovereenkomst binnen een periode van veertien dagen te herroepen.

7. Werknemers krijgen het recht om ontbinding van de arbeidsovereenkomst binnen veertien dagen te herroepen. Als de werkgever de werknemer niet op dit recht wijst, is het 21 dagen. Gaat een werknemer binnen zes maanden na herroeping of ontbinding opnieuw akkoord met opzegging, of sluit hij opnieuw een vaststellingsovereenkomst, dan vervalt het herroepings- of ontbindingsrecht. 8. Ontslag om bedrijfseconomische redenen en na langdurige arbeidsongeschiktheid verloopt voortaan via het UWV. Ontbinding van de arbeidsovereenkomst vanwege persoonlijke redenen, disfunctioneren, verwijtbaar handelen, nalaten, werkweigering, verstoorde arbeidsrelatie, enzovoort gaat voortaan via de kantonrechter. 9. Als een werkgever een werknemer ontslaat die langer dan 24 maanden voor hem heeft gewerkt, heeft die werknemer recht op een ´transitievergoeding’: Ŕ Tot 10 jaar dienstverband: 1/3e maandsalaris per gewerkt jaar. Ŕ Elk jaar na die 10 jaar: ½ maandsalaris per gewerkt jaar. Ŕ Bij een dienstverband tussen 10 en 50 jaar: 1 maandsalaris per gewerkt jaar. Ŕ Bij bedrijven met minder dan 25 werknemers geldt een overgangsregeling. Ŕ De transitievergoeding bedraagt maximaal 75.000 euro of 1 jaarsalaris Bij verwijtbaar handelen of nalaten door de werkgever geldt dit ook als de arbeidsovereenkomst op initiatief van de werknemer eindigt. Onder voorwaarden kunnen scholings- en outplacementkosten in

Door een concurrentiebeding in een tijdelijk arbeidscontract te verbieden, wil de wetgever de keuzevrijheid van werknemers vergroten. mindering worden gebracht op de vergoeding. Is in de CAO een voorziening opgenomen die gelijkwaardig is aan de transitievergoeding en gericht is op het voorkomen van werkloosheid of het bekorten van de duur daarvan, dan hoeft geen transitievergoeding te worden betaald. Ook is een werkgever geen transitievergoeding verschuldigd als hij in faillissement of surséance van betaling verkeert. 10. Ook met betrekking tot de WW is het een en ander veranderd. Vanaf 1 juli 2015 moeten mensen die langer dan een half jaar in de WW zitten bijvoorbeeld al het beschikbare werk als passende arbeid aanvaarden. Een andere aanpassing is dat de maximale termijn voor een WW-uitkering vanaf 1 juli 2016 stapsgewijs wordt teruggebracht tot 2 jaar. Per CAO kunnen daar aanvullingen op komen. Een volledig overzicht over aanpassingen in de WW vind je hier: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ww-uitkering/kabinetsplannen-aanpassing-ww

MÉÉR DAN ALLEEN EEN AIRCONDITIONER

Minimaal energieverbruik, maximale prestaties.

TOSHIBA invertersystemen leveren exceptionele besparingen met zeer compacte units. Hoogwaardige en PUUV]H[PL]L [LJOUVSVNPL ÅL_PILSL ILZ[\YPUNZTVNLSPQROLKLU LU LLU]V\K PU PUZ[HSSH[PL IYLUNLU UPL[ HSSLLU JVTMVY[ THHY VVR OL[ NLTHR ]HU LSRL PUZ[HSSH[PL 4L[ LLU JVTWSL[L YHUNL IPUULUKLSLU LU LLU RVLS]LYTVNLU [V[ ^LS R> R\UULU aL ]YPQ^LS LSRL KLURIHYL [VLWHZZPUN HHU

toshiba-airconditioner.nl

<ŽĞůƉƌŽĐĞƐ ŽŶĚĞƌ ĐŽŶƚƌŽůĞ͊ DĂŐŶĞĞƚǀĞŶƟ ĞůĞŶ ZĞŐĞůǀĞŶƟ ĞůĞŶ dĞƌƵŐƐůĂŐŬůĞƉƉĞŶ ŝƌƉƵƌŐĞƌƐ ,ĂŶĚĂĨƐůƵŝƚĞƌƐ <ŽŐĞůŬƌĂŶĞŶ ǀŽŽƌ ǁĂƚĞƌ ĞŶ ŬŽƵĚĞĚƌĂŐĞƌƐ

EĂƚƵƵƌůŝũŬ de beste oplossing +31 (0)345 68 15 49, info@wijbenga.nl, www.wijbenga.nl

Branchenieuws | OTIB Beroepscompetentieprofielen ‘Vakmanschap 2020’ BuildUpSkills heeft de bestaande beroepscompetentieproﬁelen uit de bouwen installatiesector aangevuld met kennis en vaardigheden die essentieel zijn voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Het resultaat is te vinden in de beroepscompetentieproﬁelen+ (BCP+).

Deze BCP+-documenten kunnen gebruikt worden voor bijvoorbeeld het ontwikkelen van bijscholing voor vakmensen in de bouwen installatiesector en/of het ontwikkelen van keuzedelen in het regulier onderwijs. Inmiddels zijn de eerste aanmeldformulieren voor keuzedelen ingediend: Basisvakmanschap verduurzaming gebouwde

omgeving,Elektrotechnische installaties en Basisvakmanschap verduurzaming gebouwde omgeving Werktuigkundige installaties. Inmiddels zijn de laatste versies van de BCP+-documenten (versie 2.1) opgeleverd. U vindt ze hier: http://buildupskills.otib.nl/resultaten/resultaten_2014/

Integraal Samenwerken: van cursus naar praktijk Geen faalkosten, minder aanpassingen en goedkoper werken. Dat kan als klanten, aanbieders en partners al vanaf het begin van het project samenwerken. Dit is het uitgangspunt van de cursus ‘Integraal Samenwerken’. De opzet van integraal samenwerken is dat u vanaf het begin van het project met bouwpartners om tafel

het ontwerp vaststelt en de consequenties uitdenkt. De installateur komt direct aan zet om te zorgen dat zowel de installatie als duurzaamheid, energiezuinigheid en kosten van beheer en onderhoud goed in het ontwerp worden opgenomen. In de cursus ‘Integraal Samenwerken’ gaan managers, monteurs, projectleiders en werkvoorbereiders aan de slag met een ﬁctief

project. Dit project duurt zeven dagdelen en is erop gericht alle aspecten van Integraal Samenwerken toe te kunnen passen in de praktijk. De primaire doelgroep is de installatiesector, maar deelnemers uit andere sectoren zijn zeer welkom. De eerstvolgende cursussen starten in september in Woerden en Wezep. Wees er snel bij, want het aantal deelnemers is beperkt. Meer informatie: www.otib.nl

Extra EVC-budget voor bedrijven Bedrijven in de technische installatiebranche worden gemaakt door de werknemers. Deze werknemers beschikken over bepaalde kennis en vaardigheden. Vaak is niet duidelijk welke ervaring, kennis en kunde precies in het bedrijf aanwezig is, of waarover de werknemer beschikt. Het Ervaringscertiﬁcaat (EVC) is een instrument om dit in kaart te brengen en helder te maken welke kennis en vaardigheden nog verder kunnen worden

ontwikkeld met minimale scholing. Het EVC is uw kans op zicht in vakmanschap! OTIB vindt het belangrijk dat werknemers en werkgevers juist nu weten wat ze aan elkaar hebben. Op die manier kunnen bedrijven hun positie in de markt versterken. Daarom verstrekt OTIB jaarlijks voor 500 werknemers in de technische installatiebranche een ﬁnanciële tegemoetkoming van 1.250

euro voor een door OTIB begeleid EVC-traject. Het Ervaringscertiﬁcaat (EVC) is hét instrument om ervaring, kennis en kunde in kaart te brengen. OTIB verstrekt werkgevers al langer een ﬁnanciële tegemoetkoming bij een EVC-traject. Nog steeds biedt OTIB voor werknemers in de technische installatiebranche nog eens 500 euro EXTRA tegemoetkoming. Maak er gebruik van! Ga naar www.evc500.otib.nl

www.otib.nl www.otib.nl www.otib.nl

Branchenieuws | NVKL Jubileumfeest 65 jaar NVKL. Komt u ook? De NVKL bestaat dit jaar 65 jaar. Op 25 september vieren we dit tijdens het jubileumfeest. Het feest is bedoeld voor alle leden met hun medewerkers, partners en relaties. Het wordt een avond vol muziek, entertainment en gezelligheid. Er is een optreden van DJ Coen Swijnenberg, de live band Swinging Pianos en ander entertainment. De avond is volledig verzorgd inclusief cocktails en dinerbuffetten. U kunt zich voor deze avond aanmelden via de website www.nvkl.nl/jub65 of via e-mail: info@nvkl.nl.

Inschrijving opleiding monteur bij GOº De inschrijving voor de opleiding koudetechniek van GO° in Ede is open voor het opleidingsjaar 20152016. Het Expertisecentrum Koudetechniek van PTC+, de uitvoeringspartner van GO°, bereid zich voor op een nieuwe lichting. In het afgelopen jaar studeerden ongeveer 75 monteurs bij het opleidingsbedrijf van NVKL. Zeer effectief opleiden De opzet van de brancheopleiding van GO°/PTC+ is uniek in zijn opzet. In traditionele BBL-trajecten gaan leerlingen een dag in de week naar school. GO°/PTC+ pakt het anders aan. Daar gaan de deelnemers in een schooljaar van september tot februari in totaal zes keer een week naar Ede om te leren. Zo krijgen de deelnemers de kans om zich even helemaal los te maken van het werk en alle aan-

Omruilmogelijkheid STEK-diploma’s stopt

dacht te richten op de studie. Het blijkt dat dit systeem beter beklijft en tot meer motivatie en meer resultaat leidt. Na een week hebben de deelnemers zoveel geleerd dat ze dat direct weer in hun dagelijks werk kunnen toepassen. Krachtige formule In de oude formule waren leerlingen in dienst van GO° en werden gedetacheerd bij een werkgever. Deze werkwijze – heel normaal in de sectoren van de bouw en de installatietechniek, blijkt minder goed bij de branche van de koudetechniek te passen dan gedacht. De laatste jaren worden leerlingen vrijwel altijd aangemeld door hun werkgevers. Zij sluiten een leerwerkovereenkomst af met hun werknemer en een onderwijsovereenkomst met GO°.

Conform hoofdstuk 4, artikelen 30 en 31 van de (nu nog geldende) Regeling geﬂuoreerde broeikasgassen en gereguleerde stoffen koelinstallaties, kunnen STEK-diploma’s per 1-1-2010 worden omgeruild voor een F-gassendiploma CAT I of terugwinnen mobiele airco’s. In de nieuwe Regeling wordt hier niet meer voorzien! Het advies is om zo snel mogelijk en niet later dan 1 september 2015 (waarschijnlijke publicatiedatum Besluit/Regeling 1 juli 2015) uw oude diploma om te ruilen. Na deze datum vervalt die mogelijkheid.

Toolboxfilm: Werken zonder stress Volgens de Arbowet moet de werkgever beleid voeren om te hoge psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. PSA bestaat uit werkdruk, agressie en geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten. In het onderdeel Werken zonder stress van de Arbocatalogus staan oplossingen om stress als gevolg van werkdruk en ongewenst gedrag te voorkomen. De toolboxﬁlm en meer informatie en hulpmiddelen kunt u vinden op: www.ii-mensenwerk.nl

Informatie of aanmelden Als u door het lezen van bovenstaande informatie wilt, of een jonge medewerker in dienst heeft voor wie een gedegen opleiding gewenst is, schroom dan niet en bel of mail met Wim Overeem, onderwijs manager NVKL, 0611343431 of wim.overeem@nvkl.nl.

www.nvkl.nl www.nvkl.nl www.nvkl.nl

product NIEUWS SCORPION CLIMATE REINIGINGSMIDDELEN VOOR HVAC Door hun constante werking en door diverse omgevingsfactoren treedt vervuiling op in airconditioninginstallaties, met verminderde rendabiliteit en hygiëne, onzuivere lucht en slechte geuren als gevolg. Met behulp van speciale producten kan dit worden voorkomen. Scorpion Climate is specialist in reinigingsmiddelen voor airco-units en koelinstallaties. Het totaalaanbod van Scorpion Climate bestaat uit: ∞ universele ontvettende en ontgeurende reinigingsmiddelen voor binnen- en buitenunit; ∞ heavy duty reinigingsmiddelen voor condensors; ∞ niet-bijtende reinigingsmiddelen voor verdampers en opvangschotels; ∞ desinfecteermiddelen voor verdampers; ∞ geureliminatoren; ∞ lekdetector; ∞ diepreinigende ijsmachinereiniger. Alle producten zijn conform de nieuwste EU-wetgevingen, met in het bijzonder de desinfecteermiddelen die voldoen aan de strenge EU528/2012 norm, en dus algemeen toegelaten zijn voor gebruik. Voor de distributie in de Benelux, Duitsland en Frankrijk doet Scorpion Climate beroep op Linum Europe, gespecialiseerd in de toelevering naar installatiebedrijven in onder andere de sectoren koeltechniek en HVAC. www.linum.eu

CLIMALIFE INTRODUCEERT HQ OLIE EN COOLTOOL

Een goede kwaliteit smeermiddelen is van levensbelang voor een koelinstallatie. Climalife biedt HQ olie (High Quality) aan; synthetische polyolestheroliën die uitermate geschikt zijn voor het smeren van koelcompressoren die werken met HFK’s en HFO’s. De HQ olie zorgt voor doeltreffende bescherming tegen slijtage van de bewegende delen in de compressoren. De olie is geschikt voor een groot temperatuurbereik. Om de juiste iso-graad (viscositeit) van het systeem te kiezen, wordt geadviseerd de aanbevelingen van de compressorfabrikant te raadplegen. Met een in het laboratorium uitgevoerde DPH-analyse kan Climalife een precieze diagnose stellen over de staat van de olie in de installatie. Daarnaast kan middels Acitest Unipro ter plaatse de zuurgraad van de gebruikte olie worden gecontroleerd. Een ander product dat Climalife introduceert is Cooltool AC & R technology, naar eigen zeggen ‘de meest omvangrijke software voor koelen klimaattechniek’. Het is een modulair opgebouwd programma, bestaande uit dertien dertien modules die naar wens van de klant met elkaar kunnen worden gecombineerd. Met CoolTool kunnen leidingnetwerkberekeningen worden gemaakt, hoofdcomponenten en appendages worden geselecteerd, en een omvangrijk documentatiesysteemdossier worden samengesteld. http://nl.climalife.dehon.com

GASKET@LINE: ONLINE KOELMEUBELDICHTINGEN BEREKENEN Linum Europe BV heeft Gasket@line geïntroduceerd, een unieke tool waarmee de (koel-)installateur online deurdichtingen op maat kan uitrekenen en bestellen. De site vermeldt alle beschikbare types voor koelen vrieskasten, koelmeubellades, ovens en koelcellen. Naast maatwerk kan er ook per meter, op rol of op lengte besteld worden. Professionals kunnen zich registreren op www.gasketline.eu, waarna ze 24/7, op kantoor of bij de klant, een geschikte nieuwe deurdichting kunnen zoeken. De Gasket@line site werkt ook op mobiel. www.gasketline.eu

product NIEUWS ALFA LAVAL TK20 SEMI-GELASTE PLATENWARMTEWISSELAAR De nieuwe Alfa Laval TK20 semi-gelaste platenwarmtewisselaar is geoptimaliseerd voor het leveren van maximale prestaties en betrouwbaarheid bij het verwarmen en koelen van agressieve media. De TK20 is ontwikkeld voor alle belangrijke koeltechnische toepassingen waarbij hoog rendement van belang is, zoals verdampers, condensors, persgaskoelers, cascade, economizer en vloeistofonderkoeler toepassingen . De warmtewisselaar is geoptimaliseerd voor het gebruik van natuurlijke koudemiddelen, NH3 en CO2, voor hoge en lage drukken. Het nieuwe plaatontwerp is met name geschikt voor thermosifon-verdampingsystemen. De warmtewisselaar is uitgerust met innovatieve nieuwe ontwikkelingen, waaronder: Alfa Laval RefTight – het unieke pakkingontwerp met groeven voor maximale ondersteuning en minimaal koudemiddel contact met de pakking; Alfa Laval CurveFlow – een gepatenteerde distributiezone met hoger energierendement per m2 plaatoppervlak en Alfa Laval ClipGrip – een gepatenteerde montagemethode die zorgt voor een stevige bevestiging van de pakking door beide kanten vast te klemmen, waardoor deze op zijn plaats blijft bij openen en sluiten van de unit. www.alfalaval.com/insights

ICV-VENTIELHUIS MET FLENZEN VOOR PM-RETROFIT Een volledig nieuwe installatie van een koeltechnisch systeem is niet altijd een optie. Voor retrofit-doeleinden introduceert Danfoss een nieuw ICV ventielhuis met flenzen, in plaats van gelaste aansluitingen. Al meer dan 40 jaar is het Danfoss PM-ventiel de eerste keuze geweest voor talloze koelinstallaties. Door de technologische ontwikkeling is het verouderd geworden en dit heeft de deur geopend voor nieuwere, veel energiezuinigere oplossingen die geschikt zijn voor alle hogedruk koelmiddelen van de toekomst – en de Danfoss’ ICV Flexlineventielen zijn exact zo’n oplossing. Bij sommige koelinstallaties wordt echter niet gekozen voor complete renovatie. Voor wie de functionaliteit, modulairiteit en het onderhoudsgemak van het Flexline-concept wil, zonder veel snij- of laswerk in leidingwerk, vormt de ICV met flenzen het antwoord. Met haar flensverbindingen past het precies op de plek waar de oude PM-ventielen zaten: installatie is snel en gemakkelijk, en daarna is onderhoud snel en betrouwbaar en er is geen demontage voor vereist. De ICV met flenzen is leverbaar in vijf maten, van DIN 25 tot en met DIN 65. www.danfoss.com

HET MULTI VOORDEEL VAN DÉ ALLES-IN-1-PARTNER... Multi Import staat bekend om zijn kwaliteitsproducten, snelle levering door voldoende voorraad, uitstekende service en scherpe prijzen. In Nederland is Multi Import sinds 2011 officieel distributeur van Panasonic Airconditioning. MAAK KENNIS MET DE VOORDELEN VAN MULTI IMPORT. 1. LEVERING EN VOORRAAD

2. UITGEBREIDE WEBSHOP

3. EXTRA DIENSTEN

4. SERVICE EN GARANTIE

HONGKONGSTRAAT 10-14 3047 BS ROTTERDAM T +31 (0)10 437 62 55 E INFO@MULTI-IMPORT.NL WWW.MULTI-IMPORT.NL

VRAAG DE NIEUWE PRIJSLIJST AAN MET ONS COMPLETE LEVERINGSPROGRAMMA INCL. PANASONIC!

product NIEUWS TRANE BRENGT SERIE NIEUWE KLEINE KOELMACHINES UIT

HOROS INTRODUCEREERT ENERGIEBESPARENDE PLUG&PLAY-LUCHTBEHANDELINGSUNITS

Trane presenteert twee nieuwe opties voor HVAC-systemen met een kleine capaciteit. De systemen die zijn ontworpen voor comfort- en procestoepassingen, voldoen aan de strengste eisen ten aanzien van energiezuinigheid, geluidsniveau en bedrijfszekerheid. De twee nieuwe machines zijn de CGA lucht/waterkoelmachine en de CXA lucht/ water-warmtepomp. Beide units zijn voorzien van axiale ventilatoren en scrollcompressoren. De nieuwe units komen in de plaats van de voorgaande CGA/ CXA serie van Trane. Ze koelen en verwarmen tot 17 procent zuiniger dan hun voorgangers, nemen tot 32 procent minder ruimte in en produceren tot 5 dB minder geluid. Bovendien kunnen de nieuwe CGA en CXA units gekoeld water met een temperatuur tot -12 graden Celsius produceren, waardoor ze ideaal zijn voor proceskoeling in de horeca. De nieuwe CGA/CXA units voldoen aan het seizoengebonden prestatiecoëfficiënt (SCOP) dat in september 2015 van kracht wordt. www.trane.com

De Horos HPR voorziet in installatiegemak, alles in één en bedrijfsklaar, en reduceert installatiekosten. De HPR units zijn zeer compact en leverbaar in diverse bouwgroottes van 700 tot 23.000 m3/h, het apparaat voorziet in ventilatie, warmteterugwinning door middel van een enthalpiewarmtewiel en heeft een geïntegreerde warmtepomp om te koelen of te verwarmen naar gelang de vraag. Het geheel wordt aangestuurd door een geïntegreerde regeling met display. Het apparaat is opgebouwd uit geïsoleerde panelen en voorzien van energiebesparende componenten zoals; EC Plug fans, enthalpiewarmtewiel en brushless DC -twin-rotarycompressor. Alle componenten zijn traploos regelbaar naar gelang de vraag. www.horos.nl

INGERSOLL RAND LANCEERT ECOWISE Voor haar klimaatproducten en industriële koudemiddelhoudende producten introduceert Ingersoll Rand het nieuwe productassortiment EcoWise, dat de milieu-impact verlaagt dankzij de lage aardopwarmingsvermogen en de zeer zuinige werking. De eerste producten die deel uitmaken van de EcoWise-serie zijn de SLXe-koelunits voor opleggers van Thermo King, fabrikant van temperatuurbeheerssystemen voor de transportsector. De nieuwe SLXe-opleggerunit is geschikt voor gebruik van het koudemiddel DuPont Opteon XP44 (R452A), dat ongeveer 50 procent minder broeikasgas uitstoot dan het huidige koudemiddel. De nieuwe units zorgen bovendien voor een nog verdere verlaging van de milieu-impact dankzij een aantal innovatieve verbeteringen door Thermo King, zoals condenserspoelen met microkanalen waardoor nog minder koudemiddel nodig is en het risico op lekkage tot een minimum wordt beperkt. www.ingersollrand.com

ERVARING STAAT AAN DE BASIS VAN ONZE COMPRESSOREN. I NTELLIGENTIE MAAKT ZE UITZONDERLIJK.

Intelligente compressoren van BITZER â€“ ze analyseren, communiceren en reageren. Dit stelt hen in staat om nog efficiĂŤnter aan de vele en diverse eisen van koeling en airconditioning te voldoen. Ondertussen houden onze compressoren continu rekening met wat het beste voor u is en garanderen zo nauwkeurige, eenvoudige, betrouwbare en zuinige koeling. Ons uitgebreide productassortiment biedt u intelligente oplossingen voor de meest uiteenlopende toepassingen. Meer informatie op www.bitzer.de

DE INFORMATIEBRON VOOR TECHNISCHE VAKMENSEN VAN KOUDE TECHNIEK & LUCHTBEHANDELING

WWW.KOUDEENLUCHTBEHANDELING.NL

Trainen bij PTC+ is altijd écht

LEARNING BY DOING www.ptcplus.com

Schoner, stiller en zuiniger

AARDGAS ALS ALTERNATIEF VOOR DIESEL Aardgas is als brandstof in het wegtransport in opmars als alternatief voor diesel. Dat was al langer het geval voor toepassingen binnen de bebouwde kom, zoals stadsbussen en vuilniswagens. Met de mogelijkheid om aardgas ook in sterk gekoeld in vloeibare vorm mee te nemen, wordt de actieradius van een aardgasmotor aanzienlijk vergroot en is het ook een aantrekkelijke brandstof voor het wegtransport. In Nederland rijden inmiddels ruim 200 trucks in distributienetwerken. PTC+ werkt aan de ontwikkeling van trainingen rond LNG.

“Voor bussen en vuilniswagens wordt gecomprimeerd gas gebruikt, het zogeheten CNG, dat onder hoge druk in tanks kan worden meegenomen. Het nadeel van CNG is dat actieradius beperkt blijft tot zo’n 350 kilometer, wat voor een stads- of streekbus ruim voldoende is, maar niet voor het wegtransport. Het voordeel van CNG is dat het door ons ﬁjnmazige gasnetwerk met een compressor overal kan worden getankt. In ons land zijn inmiddels 90 tankstations beschikbaar voor dit CNG.

Actieradius Sinds enkele jaren is het mogelijk om aardgas in vloeibare vorm toe te passen. Daardoor kan een vrachtwagen nu veel meer aardgas meenemen: afhankelijk van de grootte van de tanks goed voor een actieradius van tussen de 750 en 1400 kilometer. kan een vrachtwagen nu veel meer aardgas meenemen, waardoor de actieradius ruimschoot voldoende is voor binnenlands transport. Dit LNG wordt verkregen door het na winning af te koelen tot min 162 graden Celsius, de temperatuur waarop aardgas vloeibaar wordt bij atmosferische druk. Door het gas te vervoeren en op te slaan in geïsoleerde tanks blijft het lange tijd koud en dus vloeibaar”, vertelt Peter Hendrickx, operationeel directeur van Rolande LNG in Giessen. Rolande LNG is onderdeel van Iveco-Schouten, met 10 vestigingen de grootste IVECO dealer in Nederland. IVECO is de marktleider op het

gebied van vrachtwagens met aardgasmotoren. Iveco is op zijn beurt weer onderdeel van CNH (Case New Holland Industrial). Rolande levert in Nederland vloeibaar aardgas aan het wegtransport en de industrie. Het bouwt onder meer tankstations: in Nederland zijn nu in totaal 5 tankstations voor vloeibaar aardgas in gebruik en nog eens een stuk of twintig in ontwikkeling. Hendrickx: “Er zijn veel argumenten voor de toepassing van LNG, vloeibaar aardgas, ten opzichte van diesel. De brandstofkosten zijn 15 tot 20 procent lager. De aardgasmotor is tot 30 procent stiller en scoort beter als het gaat om de uitstoot van stikstof en ﬁjnstof. De uitstoot van kooldioxide door een aardgasmotor is tot 10 procent minder dan die van een diesel. Het zijn vooral de verladers die nu het initiatief nemen: zij formuleren steeds scherpere doelstellingen op het gebied van maatschappelijke verantwoord ondernemen.

Onderhoudsinterval Aardgasmotoren – of ze nu gebruik maken van gecomprimeerd of vloeibaar aardgas – hadden tot voor kort een wat kortere onderhoudsinterval dan de dieselmotoren. Maar omdat de aardgasmotor sterk in opkomst is, neemt het aantal innovaties toe. Fabrikanten zoals IVECO slagen er daarom in de motoren steeds geavanceerder te maken en ook de levensduur te verlengen.

Expertisecentrum Koudetechniek

HOE KOM IK AAN GOED OPGELEIDE MONTEURS? Aircomonteur niveau 2 Monteur koudetechniek niveau 2 Eerste monteur koudetechniek niveau 3 Servicemonteur koudetechniek niveau 3 Servicetechnicus niveau 4

Werken & Leren!

Uw monteur voor de toekomst 0 & &' # 0 " % $ * % +-)* * % " % 0 ("* / # )* %

De praktische BBL-opleiding 0 ( "* ) &'# % '( "* !" * &( 0 . - " *( % % ' ( ! ( % #+) &, (% * % % 0 % # !" (" % '#&$

De voordelen van deze BBL-opleiding 0 %% ) % , ( % ( * *& ' ) ( 0 & "- # 2 ( % ( %/ * ( personeel 0 $&* , ( ' ()&% # $ %" % % met oplossingen komen

Opleidingscentrum GOÂ° verzorgt al enkele jaren diverse BBL-opleidingen in de koudetechniek. De opleidingen worden gegeven op alle mbo-niveaus. GOÂ° ziet daarin een oplossing voor het probleem van personeelstekort, snelle technische ontwikkelingen en onvoldoende aansluiting in de koudetechniek. Werken en leren gaan hand in hand.

UITVOERINGSPARTNER

Voor meer info of direct inschrijven ga naar www.opleidingscentrum-go.nl of bel 088 - 020 64 19

VOOR DE WIND Veranderingen In uw handen hebt u ‘ons’ blad COLD+ waar we nog steeds trots op zijn. Maar het is net even iets anders dan dat u gewend bent. Het was de Griekse ﬁlosoof Heraclitus die al zei: “Niets duurt voort, behalve verandering”. In onze tijd merken we dat elke dag. Het lijkt wel alsof de veranderingen steeds sneller gaan. We maken dagelijks gebruik van mogelijkheden en voorwerpen, waar we tien jaar geleden nog niet van konden dromen. Neem de telefoon met een draaischijf die zich razendsnel ontwikkelde tot mobieltje en smartphone. We kunnen en willen niet meer zonder. We kunnen ons nauwelijks meer voorstellen hoe het was zonder smartphone te leven, terwijl die tien jaar geleden nog niet bestond. Zo gingen mijn grootouders met paard en wagen op pad, dat was een doodnormaal vervoermiddel voor hen. Op het land werkte de boer met paarden, totdat de landbouwtrekker aan zijn opmars begon. Nu houden liefhebbers deze oldtimer-trekkers draaiende en deze zijn in onze ogen simpeler dan simpel. Een gaspedaal, koppeling, twee remmen en gewoon acht versnellingen vooruit en twee achteruit. Bedenk: Voor de mensen van toen betekende de intrede van de machine een enorme verandering. Bijvoorbeeld: hoe stop je zo’n ding. Het gebeurde wel dat de bestuurder vergat dat er een rem op zat. Maar ‘Ho!’ roepen, zoals bij een paard, hielp niet… Verandering vraagt vroeg of laat dus om nieuw gedrag, nieuwe regels, nieuwe denkwijzen en nieuwe werkwijzen. Zoals er in de jaren tachtig nog geen stiltecoupés nodig waren in de trein, kenden ze in de jaren dertig geen alcoholcontroles voor personen die paarden ‘bestuurden’. En voor wie denkt dat we onderhand klaar zijn met alle veranderingen: de digitale revolutie staat nog maar aan het begin. De dingen die je nu fantaseert worden waarschijnlijk geen werkelijkheid (we vliegen ook nog steeds niet met een propeller op ons hoofd door de lucht, zoals sommigen vijftig jaar geleden dachten) en de dingen die werkelijkheid worden, kunnen we misschien niet fantaseren. Terug naar de dag van vandaag. We hebben al aangekondigd dat NVKL, opleidingscentrum GO° en PTC+ meer en meer gaan samenwerken, als logisch gevolg van het feit dat ze elkaar al jaren versterken en zo de kwaliteit van de opleidingen en training doorlopend state of the art houden. Natuurlijk kent u al langer de vakbladen Freego en COLD+ die door beide partijen worden uitgegeven. Het is eigenlijk niet meer dan logisch dat we deze twee bladen ook samenvoegen. In dit nummer markeren we de overgang naar de nieuwe situatie. Hoe de volgende nummers van Freego eruit gaan zien is nog een kleine verrassing maar ik kijk er nu al naar uit het eerste nummer in mijn handen te hebben. Al met al verandert er wederom weer een en ander, blijft alles goed in beweging en streven we naar kwaliteitsverbetering. Dat bent u immers van ons gewend van onze praktijktrainingen en opleidingen.

Leo Voorwinden Accountmanager Koudetechniek

COLUMN

koelsysteem. Onderdeel daarvan is onder meer het ontwikkelingsproces van de bouwprocedure: voor welk doel wordt de installatie gebruikt; aan welke speciﬁcaties moet die wettelijk voldoen en welke materialen kunnen of moeten daarbij worden toegepast? Het opstellen van dit plan wordt gevolgd door het daadwerkelijk bouwen en solderen van het koelsysteem volgens NEN normen EN 13134 en EN 14376-1. Na een succesvol verlopen ontwikkelingsprocedure en soldeerproef is er vrijgave voor productie. Deelnemers kunnen op deze manier voor hun bedrijf (en individueel) de bedrijfskwaliﬁcatie op het gebied van solderen behalen. Deze is voor alle koeltechnische bedrijven verplicht vanaf 2016. De opleiding duurt twee dagen.

Expertisecentrum Koudetechniek

Opleiding hard solderen maakt het verschil

POTDICHT

Met ingang van het nieuwe trainingsseizoen begint GO/PTC met een nieuwe opleiding hard solderen. De kwaliteit van het soldeerwerk bepaalt voor een groot deel de betrouwbaarheid, veiligheid en de werking van koelsystemen. Elk type koelsysteem en elk type koudemiddel heeft zijn eigen karakteristiek met bijbehorende procedures

Door deze nieuwe regels zijn bedrijven verplicht om een goedkeurde soldeerprocedure te hebben. Daarom moeten zij een bedrijfskwaliﬁcatie behalen voor het soldeerwerk dat bij nieuwbouw – en later wellicht ook bij ook onderhoud – nodig is, legt Roelof Robbertsen van GO°/PTC+ uit. Zo’n bedrijfskwaliﬁcatie bestaat uit de opleiding van een ‘coördinator’ – meestal een van de monteurs – die in staat is de overige monteurs van het bedrijf te instrueren, begeleiden en controleren op methodiek en kwaliteit van hun soldeerwerk.

op het gebied van soldeerwerk. Vandaar dat Europese wetgeving vanaf deze zomer eist dat monteurs voldoen aan kwalitatieve normen op het gebied van solderen.

De opleiding ‘Soldeermethoden en Soldeerkwaliﬁcaties’ is een brede opleiding in soldeertechnieken, behorend bij de diverse koelsystemen en koudemiddelen. Tijdens de opleiding leert de deelnemer een uitgebreide projectspeciﬁcatie te maken voor een te bouwen

COLD+ Magazine - Nr. 2 - juni 2015

E VAN DE CONDENSOR

het best met luchtdruk of water, zonder de lamellen te

verbruik nadelig be誰nvloed.

niet regelrecht de condensor in te vegen. Reinigen gaat

bijvoorbeeld bladeren. En daarmee wordt het energie-

installatie goed is. Pas er vooral voor op eventueel vuil

zal verminderen door de aanwezigheid van vuil, stof of

een kWh-meter. Wie meet, weet of het rendement van de

hoge temperaturen. De totale werking van de condensor

wordt. Het verbruik kan eenvoudig worden gemeten met

oorzaakt niet zelden storingen zoals hoge drukken en

condensatie een energiebesparing van 3 procent bereikt

en tijdig schoonmaken. Een vervuilde condensor ver-

de regel dat door 1K temperatuurvermindering door

het koelsysteem, maar zeker ook van goed onderhoud

rendement van het koelsysteem. In het algemeen geldt

af van de juiste montage en het goed inregelen van

Een goed gereinigde condensor draagt bij tot het juiste

De juiste werking van de condensor hangt niet alleen

Het rendement meten (4)

Vervuild door stof en vuil (3)

beschadigen.

Expertisecentrum Koudetechniek

TIPS VOOR ONDERHOUD EN MONTA De condensor is misschien wel de achilleshiel van het koelsysteem. Via de condensor wordt warmte afgevoerd naar de buitenomgeving of bijvoorbeeld naar het water, als er sprake is van een warmtepomp. De af te voeren warmte is niet alleen afkomstig van het te koelen product of de te koelen ruimte, maar ook van de compressor. Daar komt warmte vrij door de wrijving van de zuiger langs de cylinderwand of – bij gesloten of semi-gesloten compressoren – van de wikkelingen aangestuurd door netspanning. In de condensor wordt het persgas gecondenseerd tot vloeistof. Een slecht werkende condensor jaagt het energiegebruik op.

De juiste plaatsing (1 & 2)

groeid. Het verdient aanbeveling om een condensor bij

koelsysteem.

geplaatst in het gras dat ondertussen hoog was opge-

weg kan. Dat is nodig voor een optimale werking van het

kreeg’. Zelfs troffen we een condensor aan die was

op een zo koel mogelijke plek, zodat de warmte goed

de muur waardoor de condensor bijna geen ‘lucht meer

condensor heeft voldoende luchttoevoer nodig, liefst

fen in de brandende zon, of met de aanzuiging tegen

een muur (foto 1), op een vloer of waar dan ook. De

gaan. We hebben in de praktijk condensors aangetrof-

condensor ‘vrij’ wordt geplaatst. Dat kan hangend tegen

Het gebeurt nog altijd dat bij de plaatsing zaken fout

Let er tijdens de montage op dat de aanzuiging van de

een grondopstelling (foto 2) iets omhoog te plaatsen.

De NVKL stimuleert haar leden tot kwaliteitsverhoging door middel van opleidingen en trainingen. Voor monteurs is het belangrijk om goed opgeleid te zijn: niet alleen voor de eigen veiligheid, maar ook met het oog op grotere kansen op de arbeidsmarkt. Bedrijven kunnen monteurs aan zich binden door hen goede ontwikkelmogelijkheden te bieden. De NVKL organiseert bedrijfsbezoeken, workshops en een scala van opleidingen vanuit het eigen opleidingscentrum GOº, samen met de vaste uitvoeringspartner PTC+ in Ede.

Kijk op www.opleidingscentrum-go.nl

Veiligheid komt op de eerste plaats. “Maar terwijl wij in ons land een grote kwaliteitsslag maakten, bleef het buitenland achter, met name de Zuid- en Oost-Europese landen. Pas in 2006 kwam er een Europese verordening op lekdichtheid van koelen klimaatinstallaties naar Nederlands model, die overigens op dit moment nog steeds niet in alle Europese lidstaten in werking is.” Ondertussen werd duidelijk dat onze planeet door de overgang van CFK’s naar HFK’s van de regen in de drup is terechtgekomen. De groei van het gat in de ozonlaag werd tot staan gebracht, maar de vervangers blijken een sterk broeikasgas te zijn. “Vandaar dat Europa het in 2014 over een andere boeg gooide. Er komt nu verscherpte Europese aandacht voor lekdichtheid, in combinatie met een ‘face-down’ voor F-gassen: Tot 2030 worden die met 80 procent teruggedrongen ten opzichte van het referentiejaar 2012.

naar de Nationale Praktijk Richtlijnen voor het werken met kooldioxide en koolwaterstoffen en naar de richtlijn PGS13 voor het werken met ammoniak. De nieuwe wetgeving dicht de eerste hiaten betreffende opleiding en certificering van monteurs. Ze worden verplicht te beschikken over het monteurscertificaat. Deze zomer zal de wet worden gepubliceerd, waarschijnlijk wordt die 1 januari 2016 van kracht. Grote multinationale chemiebedrijven ontwikkelen overigens steeds meer nieuwe chemische koudemiddelen met een heel laag Global Warming Potential (GWP) de zogenaamde A2L koudemiddelen. Elke maand komen er nieuwe varianten laag GWP, HFK’s en ook HFO’s bij. Die middelen lijken in hun eigenschappen op de tradionele HFK’s. Afhankelijk van hun samenstelling en eigenschappen zijn in de toekomst ook daarvoor specifieke opleidingen en richtlijnen nodig.

Verschuiving Voor koeltechnische bedrijven in de zuidelijke en oostelijke Europese staten betekent dit weinig minder dan een aardverschuiving; Nederland is beter voorbereid. Van de Sande: “In Nederland zijn we natuurlijk al ver gevorderd. We zien al een grote verschuiving naar koelen met CO2, koolwaterstoffen (iso-butaan, propaan) en ammoniak. Deze natuurlijke koudemiddelen zijn niet schadelijk voor de atmosfeer omdat ze er van nature in voorkomen. Ze vormen echter een risicofactor bij onoordeelkundig gebruik. CO2 is een verdringer van zuurstof met verstikkingsgevaar tot gevolg en installaties functioneren met veel hogere drukken dan waar de sector aan gewend is. Ammoniak is giftig. Koolwaterstoffen zoals propaan en butaan zijn brandbaar en explosief. Dat heeft gevolgen voor de aard van de toepassing en voor de manier waarop monteurs aan deze installaties veilig kunnen werken.” Strikt genomen is dat geregeld in het Activiteitenbesluit. Dat verwijst

De NVKL is de brancheorganisatie voor koudetechniek en klimaatbeheersing. Alleen de installateurs die lid zijn van de NVKL voeren het exclusieve NVKL- kwaliteitslabel. Alle aangesloten installateurs moeten voldoen aan de vereiste wetgeving en de criteria van de NVKL-erkenning. Zij staan garant voor kwaliteit en professionaliteit. De NVKL-leden zijn vaak als eerste op de hoogte van alle veranderende wetgeving door de korte lijnen van de NVKL met de nationale en Europese overheden.

Expertisecentrum Koudetechniek

Veiligheid belangrijk bij nieuwe generatie koudemiddelen

‘OPLEIDING BIEDT MONTEUR NIEUWE KANSEN’ Monteurs in de koudetechniek en klimaatbeheersing krijgen in de komende tijd te maken met grote veranderingen. Die zijn het gevolg van de nieuwe wettelijke richtlijnen en normen voor het ontwerpen, bouwen en onderhouden van koeltechnische installaties en de toepassing van een nieuwe generatie koudemiddelen. Monteurs zullen daarom massaal aanvullende opleidingen gaan volgen om hun kennis en vaardigheden te vergroten en vooral veilig te kunnen werken.

“De nieuwe wetgeving biedt monteurs en hun werkgevers de kans om zich te onderscheiden op het gebied van kennis, opleiding en kwaliteit.” Dat zegt Coen van de Sande, secretaris van de commissie Techniek, Veiligheid en Milieu van brancheorganisatie NVKL. De kern van de EU-regel is dat de toepassing van F-gassen in de komende vijftien jaar met bijna 80 procent wordt teruggedrongen. Daarvoor in de plaats komen nieuwe koudemiddelen. Dat zijn veelal natuurlijke koudemiddelen zoals CO2, koolwaterstoffen en ammoniak. Maar er komen ook vele nieuwe chemische koudemiddelen op de markt met een lage impact op de opwarming van de aarde. “Dat vraagt van monteurs een heel andere ‘mindset’, vertelt Van de Sande. Tot voor kort was een F-gassendiploma voldoende om aan de slag te kunnen. De nieuwe wetgeving dicht echter de hiaten die er nu nog zijn rond opleiding en diplomering ten aanzien van de nieuwe generatie koudemiddelen. Dat is nodig omdat monteurs steeds vaker te maken krijgen met stoffen die weliswaar beter zijn voor het milieu, maar met risico’s voor de persoonlijke veiligheid.

Ozonlaag Coen van de Sande: “Het vraagt van monteurs een andere mindset.”

De afgelopen twintig jaar is er veel te doen geweest over de toepassing van koudemiddelen. Toen in de jaren negentig duidelijk werd dat met name de zogeheten CFK’s een van de oorzaken waren voor het ontstaan van het gat in de ozonlaag, werden die koudemiddelen om te beginnen vervangen door de voor de ozonlaag minder schadelijke HFK’s in koelkasten, spuitbussen en als isolatie. Om verder weglekken van schadelijke stoffen te voorkomen zette Nederland ondertussen zwaar in op ‘lekdicht’ bouwen van installaties. Daarvoor werden nationale certiﬁceringen voor de sector in het leven geroepen en vastgelegd in de RLK, de Regeling Lekdichtheid Koelinstallaties. Van de Sande:

COLD+ Magazine - Nr. 2 - juni 2015

Meer motivatie, beter resultaat

INSCHRIJVING BRANCHEOPLEIDING GOº OPENGESTELD De inschrijving voor de brancheschool Koudetechniek van GOº/PTC+ in Ede is open voor het opleidingsjaar 20152016. Het Expertisecentrum Koudetechniek van PTC+, de uitvoeringspartner van GOº, bereidt zich voor op een ﬂinke groei, onder meer door nieuwbouw op het terrein in Ede. In het afgelopen jaar studeerden bijna 80 deelnemers bij de brancheschool, waar leerlingen worden opgeleid voor het behalen van volledige en wettelijk erkende diploma’s voor de koudetechniek op mbo-niveau 2, 3 en 4.

Opleidingen bij opleidingscentrum GOº sluiten perfect aan op de beroepspraktijk.

Universeel De opzet van de brancheopleiding van GOº/PTC+ is uniek in zijn opzet. In traditionele BBL-trajecten gaan leerlingen een dag in de week naar school. GOº/PTC+ pakt het anders aan. Daar gaan de deelnemers in een schooljaar van september tot februari in totaal zes keer een week naar Ede om te leren. Zo krijgen de deelnemers de kans om zich even helemaal los te maken van het werk en alle aandacht te richten op de studie. Het blijkt dat dit systeem beter beklijft en tot meer motivatie en meer resultaat leidt. Na een week hebben de deelnemers zoveel geleerd dat ze dat direct weer in hun dagelijks werk kunnen toepassen. GOº/PTC+ is in 2011 begonnen als een soort detacheringsbureau, waarbij leerlingen in dienst van GOº hun opleiding deden en in die tijd werden gedetacheerd bij een werkgever. Deze werkwijze – heel normaal in de sectoren van de bouw en de installatietechniek, blijkt minder goed bij de branche van de koudetechniek te passen dan gedacht. Wim Overeem, hoofd opleidingen van GOº: “We krijgen tegenwoordig juist vrijwel altijd leerlingen aangemeld door hun werkgevers. Zij sluiten een leer-werkovereenkomst af met hun werknemer.”

Dat betekent dat steeds meer professionals toegang krijgen tot het unieke concept van GOº/PTC+. De opleidingen zijn zeer praktijkgericht, ofschoon natuurlijk ook veel aandacht nodig is voor essentiële theoretische aspecten van het vak, zoals bijvoorbeeld de natuurkundige basisprincipes van koudetechniek.

Belevingswereld Wim Overeem: “Ons streven is de opleiding zoveel mogelijk een praktisch karakter te geven. Dat sluit het best aan op de belevingswereld van onze doelgroep: onze deelnemers zijn vaak jongens die de handen uit de mouwen willen steken, die moet je niet te lang in de schoolbank zetten.” De brancheschool heeft kleine klassen, rond 10 tot 12 deelnemers, zodat de trainers, die zelf volop ervaring hebben in de beroepspraktijk en het vak tot in de puntjes beheersen, de deelnemers volop individuele aandacht kunnen geven. De brancheschool biedt vijf verschillende opleidingen aan: Airco monteur; Monteur koudetechniek; Servicemonteur; Eerste monteur; servicetechnicus. De opleidingen beslaan de niveaus 2, 3 en 4.

Meer weten over opleidingen bij GOº? www.opleidingscentrum-go.nl of: www.ptcplus.com

Expertisecentrum Koudetechniek

COLD+ Magazine Inhoud

Potdicht Opleiding hard solderen maakt het verschil

Tips voor onderhoud en montage van de condensor

‘Opleiding biedt monteur nieuwe kansen’ Veiligheid belangrijk bij nieuwe generatie koudemiddelen

Inschrijving brancheopleiding GOº opengesteld Meer motivatie, beter resultaat

11 Aardgas als alternatief voor diesel Schoner, stiller en zuiniger

SAMEN VERDER Een tikkeltje vreemd is hij wel, deze aller-allerlaatste COLD+ die u nu in uw handen hebt. Dat geef ik onmiddellijk toe. Het is op zijn minst bijzonder om een magazine zowel van voor naar achter, als van achter naar voor te kunnen lezen. Misschien wordt dit wel een collectors item! We hebben deze constructie bedacht om te benadrukken dat COLD+ en Freego samen gaan, zoals we al eerder hebben aangekondigd. Het samengaan van de magazines van PTC+ en de NVKL is in onze ogen logisch, gezien de nauwe samenwerking tussen onze organisaties. PTC+ is de vaste uitvoeringspartner van het Opleidingscentrum GOº en dat willen we in de komende tijd laten zien in het gezamenlijk uit te geven magazine Freego.

Ik wens u veel leesplezier,

COLD+ is een uitgave van PTC+

In deze COLD+ bieden we u een lezenswaardig artikel over nieuwe Europese richtlijnen en wettelijke eisen ten aanzien van een nieuwe generatie koudemiddelen die ons af komt. Veiligheid wordt een steeds belangrijker thema in onze sector, omdat de risico’s van de koudemiddelen worden verplaatst van het milieu naar het individu. Ammoniak, CO2 en koolwaterstoffen zijn immers vriendelijk voor onze atmosfeer omdat ze daarin van nature voorkomen. Maar wie met deze stoffen in geconcentreerde vorm werkt, moet aan zijn veiligheid denken. Bij GOº/PTC+ bent u aan het goede adres om uw mensen alle kennis en vaardigheden te laten ontwikkelen, zodat zij hun eigen veiligheid en die van hun omgeving kunnen waarborgen.

juni 2015 Jaargang 5 - Nummer 2

PTC+ Zandlaan 29, 6717 LN Ede Postbus 32, 6710 BA Ede

Tel: 088 020 6400 Fax: 088 020 6401 E-mail: info@ptcplus.com Internet: www.ptcplus.com

Jenny van den Bovenkamp Algemeen directeur PTC+

Colofon Redactie: Fotograﬁe: Vormgeving: Druk: ISSN:

Jos Steehouder Henk Ruitenbeek, Jaap Wouda, Jos Steehouder Tim Aarnink Ten Brink, Meppel 2215-065X COLD+ Magazine - Nr. 2 - juni 2015

Expertisecentrum Koudetechniek

juni 2015 Jaargang 5 - Nummer 2

NIEUWE KANSEN DOOR OPLEIDING LEARNING BY DOING In dit nummer o.a.:

Inschrijving Brancheopleiding open Tips voor onderhoud en montage van de condensor Aardgas in het wegverkeer