Cobouw 2 juli 2026

Rijkswaterstaat overvalt wegenbouwers

Achtergrond Pagina 3

Ontwikkelaars, beleggers en bouwers ondertekenen intentieverklaring

Betonakkoord: geen ontkomen meer aan

Brugonderhoud hard nodig; waar zijn de technici?

Onderzoek Pagina 8/9

De bouwtrein op gang houden in Antwerpen

Reportage Pagina 10-11

Pagina 4/5 Achtergrond

Dag van de Bouw: Trots, politiek, bouwen op een postzegel en Defensie-mindset

DOOR MICHIEL MAAS

Ontspannen zit minister Elanor Boekholt-O’Sullivan aan het bedieningspaneel van een verreiker op het betonnen dek van de fly-over bij het Amsterdamse knooppunt De Nieuwe Meer. Onder toeziend oog van de machinist richt ze de mast op, om zo symbolisch de vlag van de Dag van de Bouw te hijsen. Voor dit soort klussen draait ze haar hand niet om. Vorige week metselde ze al enkele stenen in een muur, zegt ze eerder. “Dat metselen was nog best moeilijk. Maar ik had potentie, werd me verteld.”

Een groot deel van de Amsterdammers passeert knooppunt De Nieuwe Meer regelmatig, maar nu hebben ze de hele zaterdag de kans om over de fly-over te lopen die naast de bestaande A10-stroken en de sporen daartussenin ligt. En hoe vaak zijn ze in de gelegenheid om, als je stilstaat op de snelweg, even over de rand van het viaduct te kijken naar de kantoren verderop, of de tennisbaan er pal naast?

De bouw van de fly-over, verbreding van de bestaande A10-zuid en een aantal nieuwe bruggen over de Schinkel zijn onderdeel van megaproject Zuidasdok. En volgens projectdirecteur Markus Büttner van bouwcombinatie TriAX (Besix, Dura Vermeer en Heijmans) een voorbeeld van goed samenwerken. “We bouwen hier op een postzegel.” Het gebrek aan bewegingsruimte noopte de bouwers om te kiezen voor geavanceerde civieltechnische oplossingen, zoals een palenmatras voor de fundering van de extra rijstroken. “Bij een project als dit kom je altijd verrassingen en onvolkomenheden tegen. Dat we toch nog steeds op schema liggen, heeft alles te maken met de goede samenwerking.”

Het is de negentiende editie van de jaarlijkse Dag van de Bouw, en net als het jaar ervoor is het zonnig en warm. Ruim 130 projecten in heel Nederland zijn voor het publiek opengesteld, van woningbouwprojecten tot waterwerken, en van nieuwe elektricteitsstations tot weginfraprojecten. Zo’n 45.000 bezoekers kwamen op de projecten af.

Politiek punt

Maar Bouwend Nederland gebruikt de opening van de Dag van de Bouw ook ieder jaar om een politiek punt te maken. Nu vraagt voorzitter Arno Visser om aandacht voor het belang van goede infrastructuur om de enorme woningbouwopgave te realiseren. Een actueel punt: overheden en de woningbouwpartijen wijzen er steeds vaker op dat nieuwe wijken niet gebouwd kunnen worden zonder nieuwe infrastructuur en OV. Ook het kabinet wil de woningbouwopgave integraal aanvliegen. In de ‘taskforce versnelling woningbouw’ maken de verschillende ministers de komende maanden

gezamenlijk afwegingen welke locaties kansrijk zijn, en welke investeringen daarvoor nodig zijn. Boekholt-O’Sullivan: “Dat betekent ook letterlijk boven de Bosatlas hangen: waar is nog ruimte? Waar kan het?”

Veel uitsluitsel kan ze de bouwsector daarover nog niet geven. De taskforce zal pas na de zomer verslag doen van de afwegingen die worden genomen, maar het is duidelijk dat dit geen afgerond lijstje wordt met toekomstige bouwlocaties. Daarnaast zijn de financiële mogelijkheden beperkt. Inframinister Karremans liet deze week nog weten dat het kabinet miljarden tekortkomt om alle geplande infraprojecten uit te voeren.

Maar Boekholt-O’Sullivan houdt vast aan de ambitie om de komende tien jaar 100.000 woningen per jaar te bouwen. “Als ik naar een project als dit kijk, dan denk ik: waarom zijn we niet wat trotser dat dit ons lukt? Trots speelt in de sector waar ik vandaan kom (Defensie, red) een grote rol. We kunnen allemaal best wat meer openlijk trots zijn op de bouw. En als dit project ons lukt, dan denk ik: 100.000 woningen per jaar? Dat gaat ons ook lukken!”

Om dat voor elkaar te krijgen, is misschien iets meer van de mindset van Defensie nodig. “Daar speelt veel meer het besef dat je afhankelijk bent van een ander. Zonder de bijdrage van anderen lukt het niet. Je bent zo sterk als het hele team.” Maar de vier maanden ministerschap hebben Boekholt-O’Sullivan ook inzichten opgeleverd. “Bij Defensie is er uiteindelijk altijd iemand die de knoop kan doorhakken. Ik heb nu wel gezien hoe taai het is in de woningbouw, hoe moeilijk het is om alle stemmen en partijen in dezelfde mindset te krijgen over wat je eerst moet doen en wat daarna. En hoe belangrijk het is om daarbij goed samen te werken.”

Groter vraagstuk

Ook al wordt de Dag van de Bouw geopend op het grootste infraproject van Nederland, volgens Bouwend Nederland-voorzitter Arno Visser is het logisch dat de minister van Volkshuisvesting hier te gast is. “Ze is immers ook minister van Ruimtelijke Ordening, en dat is precies waar het hier over gaat: hoe organiseren we het? Een infraproject staat nooit op zichzelf, maar is onderdeel van dat grotere vraagstuk. In Den Haag gaat het vaak om de getallen en bedragen, maar in onze praktijk gaat het veel vaker over plaats en tijd: wat gebeurt er op welk moment? We staan hier vandaag op een knooppunt, en dat is ook waar het de komende jaren over moet gaan in de ruimtelijke ordening: dingen aan elkaar knopen, en knopen doorhakken.”

voor Defensie in Den Helder

Defensie - BAM is gestart met de bouw van een squadrongebouw en het terrein voor het Defensie Helikopter Commando (DHC) op Maritiem Vliegkamp De Kooy in Den Helder. Het complex wordt deels prefab gebouwd.

Kantoren, een werkplaats met opslagruimtes, een hangar met onderhoudsplekken en een wasdok voor NH90-helikopters: het squadrongebouw dat het thuis moet worden van het 860 Squadron krijgt het allemaal. Dit squadron voert vooral maritieme helikoptertaken uit, zoals search and rescue-acties en het bestrijden van drugstransporten, piraterij, mensen- en wapensmokkel en terreur. Het 12.500 vierkante meter grote complex wordt deels prefab gebouwd: BAM produceert wanden en kolommen in de fabriek en monteert ze op locatie. Deze manier van bouwen past binnen de koers die Defensie nu vaart: op aandringen van marktpartijen wordt de vastgoedopgave, waar miljarden euro’s mee zijn gemoeid, zoveel mogelijk gestandaardiseerd en fabrieksmatig gerealiseerd. Ook gebruikt BAM materialen uit de sloop van het oude squadrongebouw dat nu nog op de vliegbasis staat. De constructie is demontabel en aanpasbaar en zorgt voor minder CO2-uitstoot dan traditionele bouwmethoden, meldt de bouwer. BAM sleepte eerder al de bouw van een vliegmotortesthal op Eindhoven Airport en een multifunctioneel gebouw met houten constructie voor de landmacht in Wezep binnen. Ook zetelt de bouwer in de Commandopost Vastgoed, de samenwerking tussen overheid en markt voor de grote vastgoedopgave van het leger. Coo Carla Rodenburg: “Voor BAM is dit een interessant werkveld waarin we de komende jaren verder willen groeien.” Op de Provada zei Rodenburg eerder dat de defensieopgave een vliegwiel kan zijn voor woningfabrieken.

De opdracht voor het squadrongebouw werd in maart gegund door het Rijksvastgoedbedrijf. Een screening door de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) was onderdeel van de aanbesteding, omdat de locaties van een aantal onderdelen van het complex, zoals kaartlezers, sensoren en ICT-verbindingen geheim moeten blijven. Ook moesten inschrijvende partijen verklaren dat zij sancties van de Europese Unie tegen Rusland niet schenden. Het project heeft een waarde van 49 miljoen euro.

Een NH90-helikopter. Foto: Defensie

Ook de bouwplaats van het Binnenhof was open. Foto: Suzanne van de Kerk

Arno Visser en de minister tijdens de Dag van de Bouw. Foto: BNL

DOOR MICHIEL MAAS

Wegenbouwers in het nauw na uitstel projecten Rijkswaterstaat

Infra - Wegenbouwers maken zich zorgen over het uitstel van werkzaamheden aan snelwegen. Rijkswaterstaat heeft het herstel en onderhoud van meer dan 200 kilometer asfalt uitgesteld deze zomer. Het zijn projecten die al ingepland waren maar waarvoor geen geld is.

Dat hij niet de enige is die vreest het volgende wegenbouwproject uit z´n agenda te moeten schrappen zag directeur Henk Vreeswijk van Freesmij, toen hij zijn LinkedIn opende na het posten van een oproep. Zijn bericht is de afgelopen dagen al 80.000 keer aangeklikt. Freesmij is een onderaannemer in de wegenbouw, gevestigd in Mijdrecht en gespecialiseerd in asfaltfrezen, funderingswerk en asfalteren. Vreeswijks bedrijf is net zo afhankelijk van Rijkswaterstaat als grote aannemers in de wegenbouw. De grote spelers - zijn opdrachtgevers, zoals Ballast en Heijmans - willen op dit moment geen inzage geven in hun werkplanning voor de komende maanden, ook zij moeten afwachten.

Politieke keuze

“Tot aan de bouwvak zijn we volop bezig aan de A9 en A12, maar het tweede deel van dit jaar is onzeker. En ik zie nu al

dat voor 2027 en een jaar later dat bestekken van de markt gehaald worden. Niemand van mijn opdrachtgevers hoort iets van Rijkswaterstaat. Vorig jaar riepen ze nog dat er een grote inhaalslag moet komen in het onderhoud van de wegen, nu is ineens het geld op”, zegt Vreeswijk. Freesmij heeft 95 mensen in dienst. Die zijn voor een groot deel afhankelijk van het onderhoudswerk aan de rijkswegen. Rijkswaterstaat stelt het onderhoud en herstel uit van in totaal zo’n 220 kilometer asfalt, 104 kilometer vangrail en 94 viaducten, tunnels en bruggen. In Groningen, Friesland en Drenthe moeten onder meer de A7, A28 en A37 geduld hebben, in Utrecht is een deel van het werk aan de A12 last minute uitgesteld.

Directeur Vreeswijk wil liever ook niet kwijt hoeveel hij de afgelopen jaren investeerde in dat aangekondigde groot onderhoud en hij benadrukt niet dramatisch te zijn ingesteld. “Iedereen heeft het erover en iedereen maakt zich zorgen, is van de leg. Ik kan de vragen van mijn personeel nu ook niet beant-

woorden en je kunt mensen niet twee jaar lang in een rek zetten. Als Rijkwaterstaat geen onderhoud doet, hoe onderhoud ik dan mijn mensen?” Bovendien, zo vervolgt hij, het is ook een politieke keuze om geen geld te hebben.

“Als we voorlopig niks doen, dan krijg je snelwegen zoals in België, of erger, we worden ingehaald door de Belgen. Ik zie het al onderweg, bij stukken snelweg waar de ZOAB-laag niet tijdig vervangen is. Als dat slijt dan komen de stenen los, dat is onomkeerbare schade. Kijk maar op de A4 en A2 waar op- en afritten worden afgezet omdat het asfalt slecht is. Dat wordt alleen maar erger de komende tijd”, aldus Vreeswijk.

Taskforce

Ook bij de Van Gelder Groep in Nijkerk zijn ze geschrokken. Directeur Infra Leendert Ripping somt op welke werkzaamheden nu in één klap wegvallen: de aanbesteding van asfaltonderhoud in Oost-Nederland, die is gestaakt. Dat geldt ook voor onderhoud in Midden-Nederland, gestopt twee weken voor de aanbesteding. Voor hun geplande werk in Friesland en Groningen geldt hetzelfde. “Het wrange is dat RWS juist de afgelopen jaren onze hulp gevraagd heeft. Hiervoor is een taskforce opgesteld om met RWS als opdrachtgever en aannemers in de infra juist op te schalen. Hoe gaan we deze enorme klus met elkaar klaren? Nu blijkt dat allemaal niet door te gaan. Er valt daarmee een

substantieel deel van onze omzet weg.” Dat heeft niet alleen financiële gevolgen voor een wegenbouwer, vervolgt hij, Van Gelder laat daar ook andere aanbestedingen voor lopen. Ze richten hun organisatie er op in, of het nu gaat om asfalt, of verkeersmaatregelen en belijning te verzorgen. Ripping: “Hadden we dit eerder geweten, dan hadden we werk van andere klanten kunnen aannemen.”

Voorzitter Philip van Nieuwenhuizen van de sectie MKB Infra (Cumela) uitte vorige week al zijn zorgen over de grote opdrachten die plots wegvallen. Hij is deze dagen druk aan het lobbyen in de Tweede Kamer en praat met Rijkswaterstaat over tegemoetkoming aan betrokken bouwbedrijven. “De verklaring van het ministerie is helder: er is zo’n 34 miljard nodig voor achterstallig onderhoud. Dat betekent 2 of 3 miljard extra per jaar. Ze gingen ervan uit dat dat in het regeerakkoord zou komen, maar de politiek maakt andere keuzes nu.”

Hij is voorzichtig optimistisch, de aanhouder wint, meer wil ook hij niet kwijt nu. Desgevraagd zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat: “Andere werken worden meegenomen met de herprioritering die we na de zomer bekendmaken.” Andere grote reeds geplande wegwerkzaamheden deze zomer gaan gewoon door, benadrukt hij. Na de zomer laat het ministerie weten welke snelwegen en projecten het komend jaar uitgesteld gaan worden.

Foto:

Het betonakkoord geldt in voor- en tegenspoed: een handtekening is niet vrijblijvend

‘Ceo’s moeten van bovenaf druk op de zaak houden’

Duurzaamheid - Met 21 grote projectontwikkelaars die zich aansloten wordt de impact van het Betonakkoord in de B&U-sector in één klap een stuk groter. “Er is nu echt geen ontkomen meer aan.”

Ze opereerde een beetje als een trouwambtenaar. Zo’n strenge, die vlak voordat ze het huwelijk sluit het bruidspaar nog even fijntjes wijst op de rechten en plichten die dat met zich meebrengt. Zodat ze beseffen dat het allemaal niet vrijblijvend is.

Dat deed ze bewust, verzekert Dorien Staal, die op de Provada 21 ceo’s van ontwikkelaars en aannemers verleidde om hun handtekening te zetten onder een intentieverklaring van het Betonakkoord. “Ik wilde zeker weten dat ze ook beseffen wáár ze hun krabbel onder zetten. Want daar gaan we ze aan houden. Daarnaast is het ook prettig als ruggensteun voor de duurzaamheidsmanagers waarmee wij normaal gesproken dit soort samenwerkingen optuigen. Dan krijgen zij dekking vanuit de top van hun bedrijf.”

Simultaan schaak

Verduurzamen van de betonsector vraagt om strategisch denken. Schaken op meerdere borden tegelijk. Daar is Staal samen met oud-milieuminister Jacqueline Cramer inmiddels al jaren druk mee. Ook sinds ze geen directeur meer is van een betonfabriek, maar zich bij Dura Vermeer bezighoudt met de digitale woonfabriek.

Beton verduurzamen is een soort uit de hand gelopen hobby. Té belangrijk om los te laten nu ze iets anders is gaan doen. Dus belt Staal heel wat af in de avonduren en de weekeinden met Cramer. Óf met Niki Loonen. Of secretaris Martin van der Vliet van het Betonakkoord. Zij zitten allemaal op dezelfde manier in de wedstrijd. Het is veel liefdewerk oud papier.

‘‘Beton verduurzamen is een soort uit de hand gelopen hobby’’

De afspraken die op de Provada zijn gemaakt met de 21 nieuwe toetreders zijn niet tot de laatste komma dichtgetimmerd. De bedrijven hebben toegezegd 10 tot 20 procent van hun beton in het vervolg tegen de zogeheten koploperwaarden af te nemen. Dus met de laagst mogelijke CO2-footprint, terwijl het mengsel aan alle gangbare normen voldoet. De rest gaat tegen de zogeheten pelotonwaarden. Iets makkelijker te behalen, maar nog steeds scherp en bovendien ieder jaar 7,5 procent scherper.

Over een betaalde kracht die de rapportages van de deelnemende bedrijven bestudeert en ze er op aanspreekt, beschikt het Betonakkoord tot verdriet van Cramer en Staal niet. De subsidie-aanvraag bij het Natio-

naal Groeifonds werd helaas afgewezen. Maar het duo is vast van zins de accountability verder op te voeren.

Staal: “Het begint ermee dat je allemaal over hetzelfde praat. We hebben het dus puur over de CO2-footprint van het betonmengsel. Zonder de wapening mee te nemen of rekening te houden met zoiets als de slankheid van het ontwerp of de aard en het materiaalgebruik van de bekisting. Niet dat dát geen belangrijke aspecten zijn, maar als je die er nu ook meteen bij betrekt, raak je verstrikt in discussies waar je niet uitkomt.”

“Dat gaan we doen zodra we meer praktijkervaring hebben. De afspraken die nu met de bedrijven zijn gemaakt gaan puur over het betonmengsel en de manier waarop het op de bouwplaats of in de fabriek wordt verwerkt. Dat is een begin. We hebben het in elk geval allemaal over hetzelfde en dan kan je ook checken of dat ook geleverd is.”

Investeren

Cramer gaat ervan uit dat er nu zoveel partijen meedoen, dat betonverduurzaming niet meer te stoppen is. “De afspraken betekenen zo’n groei van de vraag naar licht en donkergroen beton dat het loont om te investeren in de productie van nieuwe bindmiddelen, hoogwaardige betonrecycling en aanpassingen van de installaties. De ondertekenaars vertegenwoordigen zo’n zeventig procent van het betongebruik in de woningbouw en utiliteit.”

De vermogensbeheerders en corporaties die zich eerder al verbonden aan een CO2-reductiepad zijn met elkaar goed voor 60 miljard euro aan belegd vermogen. Ook hebben ze plannen voor tienduizenden nieuwe huurwoningen de komende jaren. Zij steunen de intentieverklaring.

Druk uitoefenen

Hoe goed de zogeheten accountability is geregeld, durft regiodirecteur Peter van Oeveren van BPD niet precies te zeggen. Hij weet eigenlijk ook niet of het nodig is om alles tot de laatste komma dicht te timmeren. “Het gaat erom dat je druk uitoefent. En blijft uitoefenen. Het blijkt namelijk helemaal niet ingewikkeld om de CO2-footprint van je beton vijftig procent terug te dringen. Dat is helemaal geen rocket-science. Dat moet je dus als branche gewoon doen. En er niet aan gaan morrelen in de fase dat er toch versoberingen nodig zijn om een project van de grond te krijgen.” Van Oeveren ondertekende twee jaar terug namens regio Noordwest van BPD de woningbouwontwikkelaar al de intentieverklaring. Inmiddels doet het hele bedrijf mee. “In onze ESG-rapportages vermelden we de maatregelen die de aannemers, die voor ons werken, hebben genomen. Die rapportages zijn zeker niet vrijblijvend. En als op een gegeven moment uitkomt dat bedrijven toch beton met een hogere footprint hebben geleverd dan afgesproken, dan liggen ze er bij ons uit. Definitief. Daar zijn we duidelijk in. Dat hebben we in het verleden ook met heel andere kwesties gehad.”

Dorien Staal (uiterst links) en Jaqueline Cramer (derde van links) op de Provada. Foto: Cobouw

Jan Willem Markhorst van Achmea is iets strenger in de leer als het gaat om de accountability. “Dat verwachten pensioenfondsen ook van ons als vermogensbeheerder. Ze willen dat de vastgoedportefeuille steeds duurzamer wordt, maar nemen geen genoegen met goede bedoelingen. Ze willen bewijzen zien.”

Waar hij tegenaan loopt is dat voor de duurzame betoninnovaties voor koploperprojecten vaak nog geen productbladen beschikbaar zijn. Daardoor kunnen ze niet worden meegenomen in de Mpg-berekening. “We zorgen er wel voor dat de pilots waarin we dergelijke innovaties uitproberen betrouwbare informatie opleveren die bijdragen aan de kennisontwikkeling. Zodat ze bij een volgend project wél meetellen bij de milieuberekeningen.”

‘‘In onze ESG-rapportages vermelden we de maatregelen die de aannemers,

die voor ons werken, hebben genomen’’

Een voordeel van de lange planningstrajecten in de projectontwikkeling is dat het Achmea soms in een heel laat stadium nog lukt om innovaties toe te voegen. Innovaties die nog lang niet in beeld waren tijdens de eerste planvorming. Dat lukt bijvoorbeeld bij projecten als de Sax in Rotterdam en de herontwikkeling van de HBG-locatie in Rijswijk. Markhorst bena-

drukt dat ze er pragmatisch mee omgaan. “We hebben ook houtbouwconvenanten ondertekend en zouden natuurlijk kunnen voorstellen dergelijke projecten om te katten naar houtbouw. Maar dan werp je zo’n project weer jaren terug. Terwijl je met betrekkelijk simpele maatregelen de CO2-footprint van de betonconstructie flink terug kunt dringen.”

Zelf aan de knoppen

Wie onder andere op de Provada zijn handtekening zette, was Peter Hutten, ceo van Van Wijnen. Hij heeft best even geaarzeld, geeft hij toe, maar realiseerde zich ook dat beton in verschillende tinten groen inmiddels goed verkrijgbaar is en dat de meerkosten vaak gering zijn. “Wij vinden het belangrijk om betaalbare woningen neer te zetten, dus we letten op de kleintjes.”

Door de eigen betoncentrale bij de woningfabriek in Heerenveen heeft Van Wijnen volgens Hutten veel bijgeleerd over het materiaal. “We zitten zelf aan de knoppen en kunnen experimenteren en uitzoeken. Al benadrukt hij dat de afspraak geldt voor alle vestigingen van Van Wijnen in het hele land. “We gaan structureel duurzamer beton toepassen. Minder cement gebruiken en daarvoor alternatieve binders inzetten of langere uithardtijden toestaan. Want dat draagt ook bij. Die tien tot twintig procent koploperwaarde is goed haalbaar. We gaan erop letten dat daar niet mee wordt gemarchandeerd.”

Evenementenbureau Cramer & Staal

Onderwijl mijmeren Staal en Cramer toch over het beter dichttimmeren van de accountability, zodat ze niet

te veel afhankelijk zijn van intenties en goede voornemens. Daarom waren ze zo blij dat al die ceo’s persoonlijk op de Provada hun handtekening zetten. Zij kunnen van bovenaf druk op de zaak houden. Cramer: “Begrijp me niet verkeerd hè. Verduurzamen is voor de meeste betrokkenen een heel boeiend en uitdagend proces. Maar er is soms wat druk nodig om weerstanden te overwinnen en te voorkomen dat dingen verzanden.”

Van hun kant belooft het duo ook om druk op de zaak te blijven houden. Ze zijn nog niet van plan een stap terug te doen. Al kijken ze soms wel met lichte afgunst naar een programma als Building Balance dat een riante subsidie krijgt om biobased bouwen te stimuleren. Terwijl Staal en Cramer geregeld met de pet rond moeten bij de deelnemers om een evenement op te zetten of te voorkomen dat een start-up omvalt die werkt aan een veelbelovende betoninnovatie.

Staal moest op de Provada op het laatste moment nog zelf op zoek naar een standaard om de uitvergrote verklaring op te plaatsen waar de genodigden hun handtekening op konden zetten. “We moeten veel zelf doen en noemen onszelf wel eens gekscherend evenementenbureau Cramer & Staal. Maar wees gerust: daar gaan we mee door zolang het nodig is.”

LEES MEER OVER DIT ONDERWERP OP COBOUW.NL

Door intensief te sleutelen aan de betonmengsels is op project KJ Den Haag bijna een half miljoen kilo CO2-uitstoot bespaard. Foto: David Rozemeyer/J.P. van Eesteren

‘We laten ons niet meer verleiden door projecten met hoog risicoprofiel’

Jaarcijfers - KlokGroep draaide ‘prima cijfers’ in 2025, met hogere omzet en nettowinst. Maar de woningverkoop liep terug en de bouwend ontwikkelaar is niet gerust op maatschappelijke uitdagingen als trage procedures en netcongestie. Er wordt dus nog meer ingezet op fabrieksmatige bouw.

DOOR KASPER BAGGERMAN

De kansen liggen voor het oprapen. Maar we moeten daarin scherpe keuzes maken met de focus op uitvoeringszekerheid. Dat gaan we nodig hebben”, zegt bestuursvoorzitter Harold van Rooijen over de koers van het bedrijf.

KlokGroep is in Nederland actief met de zelfstandig opererende bouwende ontwikkelaars Van de Klok, Heilijgers en Adriaan van Erk en in Polen en Duitsland met ontwikkelbedrijf Novaform. Tezamen draaiden deze maatschappijen in 2025 ‘prima cijfers’. De omzet bedroeg 566 miljoen euro, 12 procent meer dan in 2024.

Wel had het bedrijf te maken met

‘showstoppers’. Netcongestie, stikstof en ‘stroperige procedures’ spelen projecten parten, aldus de bouwend ontwikkelaar. Zo’n acht à negen projecten op eigen grondposities lopen op dit moment vertraging op, primair door procedures bij de Raad van State. Het omzetgat dat de vertraging van de eigen projecten opleverde, werd gecompenseerd met projecten uit de markt.

Margegroei

De werkmaatschappijen van KlokGroep leverden gezamenlijk in totaal 977 nieuwbouwwoningen op en verduurzaamden 740 bestaande woningen en gebouwen. Er werden 617 woningen verkocht (waarvan 519 in Nederland). In 2024 waren dat er nog 1.583, en in 2023 nog 1.800.

De projecten uit de markt die het omzetgat dichtten, leverden bovendien een lagere marge op, aldus financieel directeur Jeroen van der Bron in het jaarverslag. Dat neemt niet weg dat de nettowinstmarge het afgelopen jaar uitkwam op 10,5 procent, ten opzichte van 6,6 procent een jaar eerder. Die margegroei heeft grotendeels een eenmalige oorzaak: KlokGroep verkocht een deelname.

Om de ‘showstoppers’ en de financiële prestaties op peil te houden, wil KlokGroep meer inzetten op conceptueel bouwen. 70 procent van alle nieuwbouw moet in 2028 met eigen woonconcepten BaseHome en Wonivo worden gerealiseerd. Het moet snellere, betaalbaardere en duurzamere bouw opleveren, aldus het bouwconcern.

‘Met 70 procent conceptuele woningbouw verzekeren we de hele groep van een constante stroom van zeer voorspelbare omzet en daarmee dus ook van voldoende investeringsruimte om nieuwe grondposities te acquireren’, stelt Van Rooijen in het gepubliceerde jaarverslag. ‘Willen we groeien, de komende jaren, dan moeten we heel goed zijn in conceptueel bouwen.’

Werkmaatschappij

Om het percentage haalbaar te maken, bracht de bouwende ontwikkelaar alle ‘conceptuele bouwkrachten’ binnen de groep en werkmaatschappijen onder in de nieuwe pijler Conceptueel Bouwen. De keuze om de conceptuele woningen niet in eigen fabrieken te produceren, blijft overeind. Verder wil het bedrijf strakkere keuzes maken in welke projecten het wel of niet aanneemt. “Als er nu hele mooie projecten langskomen die niet passen in onze 70-procent-strategie, moeten we ‘nee’ zeggen. Dat zijn we niet gewend. Maar het moet wel”, zegt Van Rooijen in het jaarverslag. “Projecten met een hoog risicoprofiel zijn er genoeg in de markt. Daar moeten we ons niet meer door laten verleiden.”

700 miljoen

In 2028 wil KlokGroep een omzet van 700 miljoen euro binnenhalen. Het conceptuele bouwen moet daaraan bijdragen. Randvoorwaarden en risico’s die het bedrijf identificeert zijn netcongestie, energievoorziening en de beschikbaarheid van infrastructuur.

In april berichtte Cobouw dat KlokGroep mogelijk miljoenen euro’s aan pensioenpremies extra moet betalen, omdat het bedrijf onder de bedrijfstakpensioenregeling van BpfBouw zou vallen.

Hoge Raad

Het Gerechtshof Amsterdam stelde het pensioenfonds in het gelijk, waarna KlokGroep in cassatie ging bij de Hoge Raad. Dit oordeel moet nog volgen. In het jaarverslag is een ‘mutatie van voorzieningen’ opgenomen van 5,8 miljoen euro, waarmee KlokGroep rekening houdt met het eventueel nog betalen van deze premies, bevestigt financieel directeur Van der Bron tegen Cobouw. KlokGroep staat op plek 17 in de Cobouw50, de ranglijst van de grootste bouwers van Nederland. Het bedrijf groeide door overnames hard: de omzet sprong van 242 miljoen euro in 2020 naar 516 miljoen in 2023. Sindsdien zijn de omzetten stabieler.

Algemeen directeur van KlokGroep Harold van Rooijen (l) en financieel directeur Jeroen van der Bron. Foto: Ivo Hutten Fotografie

Beheer en veiligheid gemeentelijke bruggen lijden onder tekort aan technisch geschoolde mensen

‘Ik hoop dat de ingehuurde projectleider nog even blijft’

Infra - Het veilig en bereikbaar houden van bruggen blijkt voor steeds meer gemeenten een onmogelijke taak. Het groeiende tekort aan technisch personeel is volgens hen het grootste gevaar. Daardoor loopt het hoognodige onderhoud aan bruggen steeds vaker achter op schema. “Gemeenten gaan uiteindelijk bruggen afsluiten.”

DOOR NOUSKA DU SAAR EN FRISO BOS (NHD)

Toen ik hier twee jaar geleden in dienst kwam, stond de vacature beheerder al ruim een jaar open”, zegt brugbeheerder Ana van Daalen van de gemeente Edam-Volendam. De Edamse had net haar hbo-diploma civiele techniek op zak en deed nog een vervolgstudie. Daardoor kon ze niet fulltime werken, maar de gemeente had liever iemand dan helemaal niets. “En omdat mijn voorganger er niet meer was, moest ik alles zelf uitvinden.” Wat ze in de gemeente aantrof? “Verouderde beheergegevens met enorm veel achterstallig onderhoud.”

Nelson Mandelabrug

Het beheer en de veiligheid van gemeentelijke bruggen en andere civiele kunstwerken lijden onder het tekort aan technisch geschoolde mensen. Een derde van de gemeenten kampt al met uitgesteld onderhoud aan bruggen, bleek een paar weken geleden uit onderzoek door vakblad Cobouw en Noordhollands Dagblad. Dat is gevaarlijk: steeds meer oude bruggen moeten gerenoveerd of vervangen worden, terwijl een steeds kleinere groep mensen weet hoe dat moet. De acute afsluiting van de Zoetermeerse Nelson Mandelabrug eind 2022,

omdat die op instorten stond, is illustratief. Er waren al alarmerende inspectierapporten geschreven over de brug. Maar toen de verantwoordelijk ambtenaar bij gemeente Zoetermeer een paar jaar geleden met pensioen ging, kwam er geen opvolger om het dossier aan over te dragen. En zo verdween broodnodige kennis over de erbarmelijke conditie van de brug. Hetzelfde gebeurt in andere gemeenten.

Zonder enige kennisoverdracht van haar voorganger en met een contract voor slechts twee dagen ploeterde Van Daalen door de achterstallige beheeren onderhoudsgegevens. Het was haar eerste serieuze baan: het administratieve beheersysteem met daarin alle 673 civiele kunstwerken van de gemeente, waaronder 75 verkeersbruggen, controleren en updaten. Heel wat kunstwerken waren inmiddels gerenoveerd of vervangen, maar niemand had die informatie nog bijgewerkt. “Een enorme klus, maar daarmee is nu wel het overzicht terug.” Ze was de enige ambtenaar die hieraan werkte en dat is nu – Van Daalen werkt inmiddels fulltime bij de gemeente – nog steeds het geval. Er staan nog steeds vacatures open in haar team.

Van Daalen linkt het personeelstekort bij gemeenten direct met de onderhoudsachterstanden. “Als er én geen ca-

paciteit is, want mensen gaan met pensioen en er komen geen mensen bij, én er is tegelijkertijd minder geld beschikbaar, dan moet je op een gegeven moment wegen en bruggen afsluiten.” Gemeenten met achterstallig onderhoud aan een brug die voor onveilige situaties zorgt, hebben weinig keus: die moeten ze vervangen of afsluiten. Gemeenten kiezen al vaak voor het laatste, ziet Van Daalen. Het is weliswaar veiliger, maar van een afsluiting worden mensen niet blij.

‘‘Van Daalen linkt het personeelstekort bij gemeenten direct aan de onderhoudsachterstanden’’

Cobouw en Noordhollands Dagblad meldden in een eerder artikel dat een vijfde van alle gemeenten de afgelopen jaren bruggen heeft moeten afsluiten voor verkeer vanwege achterstallig onderhoud. Er is een grote kans dat er meer achterstallig onderhoud is dan gemeenten weten: meer dan de helft heeft geen volledig overzicht van de staat van bruggen. Ook voert een kwart van de gemeenten geen grondige inspecties uit van bruggen. Volgens experts zal het risico op onveilige situaties de komende jaren daarom groeien.

“Het vooruitzicht voor onze bruggen is slecht. Daar lag ik voorheen wakker van, nu niet meer. Die zorgen moet je op een gegeven moment loslaten.” Aan de telefoon spreekt beheerder Bert Jansen uit het Noord-Brabantse Goirle. In die gemeente stapelt het personeelstekort zich op. Jansen werkte lange tijd in zijn eentje. Eén vacature werd onlangs pas na 16 maanden opgevuld door iemand met nog weinig ervaring, een tweede vacature staat nog open. Het team is zwaar onderbemand: Jansen zit deels in de ziektewet, bovendien gaat hij over twee jaar met pensioen.

Het gevolg: achterstallig onderhoud. Jansen kan namelijk minder tijd in het beheer stoppen dan nodig, ook niet voor dagelijkse inspecties. “Daarom heb ik dat uitbesteed aan ingenieursbureaus. Het nadeel daarvan is dat je niet zelf je spullen beheert en je minder grip hebt op de situatie.” Hierdoor is onduidelijk welke brug wanneer opgeknapt moet worden. “Dan ga je op den duur achterlopen.”

Er zitten gemeenten meerdere dingen dwars waar het gaat over het beheren en veilig houden van bruggen. Gevraagd naar hun grootste probleem, antwoordden beheerders in een enquête die Cobouw en Noordhollands Dagblad afgelopen voorjaar uitzetten bij alle gemeenten: ‘We moeten te veel mensen

Van alle civiele kunstwerken in Edam-Volendam zijn er zeven historische, beweegbare bruggen. Die leveren assetmanager Ana van Daalen het meeste werk op. Foto: Cees Hartman

Wesley Koekoek (links) van ingenieursbureau Westenberg prikt met een schroevendraaier in het metselwerk van een brug in Alkmaar. Technisch adviseur Edo Veen kijkt toe. Foto: Vincent de Vries

In Amsterdam wordt gewerkt aan de renovatie van een brug. Foto: ANP inhuren, het is lastig om aan deskundig personeel te komen’ (Den Bosch). ‘Kennis behouden en mensen intern kunnen opleiden’ (Hollands Kroon). ‘Op tijd de juiste mensen in dienst nemen of inhuren om het benodigde werk uit te voeren’ (Alphen aan den Rijn).

En niet alleen de interne capaciteit bij gemeenten baart brugbeheerders zorgen, ook de beschikbaarheid van aannemers en ingenieurs die de bruggen moeten opknappen. Ook bij hen is de arbeidsmarkt krap. Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) becijferde in 2025 dat er in de bouw 80 van de 1.000 vacatures openstaan. Vooral water- en wegenbouwers (degenen die ook bruggen opknappen) hebben last van het personeelstekort: doordat er onvoldoende ‘handjes’ zijn, konden zij de afgelopen jaren minder werk verzetten dan andere soorten bouwbedrijven.

‘Stoffig’

Technisch adviseur Edo Veen van ingenieursbureau Westenberg bladert op straat door een dik boekwerk vol inspectiegegevens. “Kijk, hier kan ik alles in terugvinden, tot wel twintig jaar terug. 2005 metselwerk vervangen, 2008 de metalen strips vernieuwd aan de onderzijde van de brug.” Het boekwerk gaat over de Alkmaarse Mauritsbrug die hij samen met zijn stagiair Wesley Koekoek aan het inspecteren is wanneer Cobouw en Noordhollands Dagblad hen ontmoeten. Koekoek is al druk in de weer en neemt overzichtsfoto’s van de betonnen boogbrug uit de jaren ‘30. Nu is Veen buiten op inspectie, maar vaak staat hij noodgedwongen op stagemarkten, vertelt hij. Want zelfs een groot bureau als Westenberg, dat in-

specties doet voor zeventig procent van alle gemeenten en hen daarover adviseert, heeft moeite om nieuw personeel te vinden. Op stagemarkten brengt hij Westenberg en zijn werk onder de aandacht bij jonge mensen. “Dat is echt belangrijk. Je kunt na je opleiding zó bij ons beginnen. Wij zorgen wel voor de vervolgopleiding, als dat nodig is.”

Civiele techniek

Maar veel jonge mensen lopen niet warm voor techniek, heeft stagiair Koekoek gemerkt. Dat ligt aan de jongeren zelf, meent hij. “Techniek scoort niet, mijn meeste klasgenoten kozen voor de economische kant. Ik merk dat het mijn hogeschool moeite kost om studenten te trekken.’’ Hem leek de opleiding civiele techniek aan Hogeschool Windesheim in Zwolle juist leuk. “Omdat je door te bouwen een verschil kunt maken voor je omgeving.”

Er bestaat weinig animo voor de studie civiele techniek, en al helemaal voor werk bij een gemeente, zegt brugbeheerder Van Daalen, die nog studeerde toen ze bij de gemeente Edam-Volendam begon. Geen een van haar oude klasgenoten op het hbo werkt nu bij een gemeente. “Daar rust het stigma op dat het stoffig werk is. Maar ik vind het leuk om in mijn eigen woonplaats te werken, dat gebied ken ik als mijn broekzak.”

Talent loopt weg

De civieltechnische sector waar Koekoek en Van Daalen in werken, krimpt. De aanwas van jonge vakmensen die in de infrastructuur en de civiele techniek werken, nam de afgelopen jaren af en dat blijft de komende jaren waarschijnlijk ook zo, stelde het EIB in 2025 in een

rapport over de arbeidsmarkt in de bouwsector. Alleen in de bouwgerelateerde mbo-opleidingen is dat anders: daar is het aantal leerlingen de afgelopen jaren wél gegroeid, terwijl het aantal hbo- en wo-studenten civiele techniek juist afnam. Dat heeft meerdere oorzaken. Zo ondervindt de civieltechnische branche concurrentie van bijvoorbeeld de installatieen elektrotechnische branches. Ze vechten om dezelfde technische talenten die uit de schoolbanken komen. Ook gaat een vrij groot deel van de hbo- en wo-leerlingen als ze afgestudeerd zijn niet in de bouw werken, volgens het EIB. Jonge vakmensen stappen snel over naar een andere sector: bijna de helft (45 procent) van de mensen die uit de sector vertrekken, is jonger dan 35 jaar. Tegelijkertijd zullen door de vergrijzing in Nederland steeds meer vakmensen van de generatie-X en babyboomers vanwege hun pensioen de bouw en techniek verlaten.

Randstad

Om de gaten te vullen, huren gemeenten regelmatig tijdelijk projectleiders en adviseurs in, die het onderhoud van bruggen op orde maken – deels zzp’ers, deels intermediairs en gedetacheerden. Zo staan op de website van uitzendbureau Randstad meerdere vacatures voor ‘projectleider civiel’ in plaatsen zoals Alkmaar, Hoogkarspel en Zaandam. Het is een snelle oplossing, die helaas zijn beperkingen kent, zoals het beschikbare budget en de contractduur. Een wettelijke maximumtermijn is er niet, maar gemeenten houden externe mensen hoogstens een paar jaar aan. Bij complexe projecten, zoals het voorbereiden van een brug die vervangen moet worden

(wat al snel jaren duurt) is zo’n maximale termijn onpraktisch. Want de gemeente moet dan halverwege de voorbereiding alweer op zoek naar een opvolger, die ook nog ingewerkt moet worden. “Ik hoop dat de projectleider die in Edam-Volendam is ingehuurd nog even blijft. Want als hij weggaat en niemand op deze vacature reageert, hebben we een probleem. Het werk moet wel worden gedaan”, zegt Van Daalen. De projectleider over wie zij het heeft, werkt ook nog eens meer dagen voor de gemeente Amsterdam. Dat is nog een extra gevaar, zegt Van Daalen: goede intermediairs stappen vaak over van een kleine naar een grote gemeente. Want die betalen meer.

De beheerder hoopt dat meer mensen net als zij voor civiele techniek gaan kiezen. “Omdat we anders echt een groot probleem krijgen in Nederland. De hoeveelheid achterstallig onderhoud groeit. Dat zal toch een keer opgelost moeten worden.” Krijgt ze gelijk? De daling van studenten civiele techniek stagneert. Bij de TU Delft is zelfs sinds twee jaar een stijging te zien, laat de universiteit weten. Circa 420 mensen beginnen hier in september aan hun eerste studiejaar civiele techniek.

Nouska du Saar van Cobouw en Friso Bos van Noordhollands Dagblad doen onderzoek naar het beheer en onderhoud van gemeentelijke bruggen en viaducten. Daartoe namen ze dit voorjaar een enquête af waaraan 109 van de 342 Nederlandse gemeenten hebben deelgenomen.

LEES EERDERE ARTIKELEN IN DEZE SERIE OP COBOUW.NL

Bouwers Antwerpse Oosterweelverbinding banen zich een weg langs obstakels

De trein op gang houden in de dubbeldekstunnel

Infra - Aan de ene kant zit een oud scheepsdok in de weg, aan de andere kant een brugpijler. En daar blijft het niet bij. De bouwers van de dubbeldekstunnel voor de Oosterweelverbinding staan voor een bijna onmogelijke opgave.

Het is geen verrassing natuurlijk. Het pomphuis van het voormalige Droogdok 7 is een bekende plek in de Antwerpse haven. Jarenlang was er een befaamd restaurant in gevestigd. Dat moest verhuizen naar een andere plek toen de bouw van de Oostwerweelverbinding echt schwung kreeg.

Dat er rondom dat monumentale pompgebouw nog heel wat in de bodem was achtergebleven van het dok dat buiten gebruik was genomen, wist opdrachtgever Lantis van de Oosterweelverbinding maar al te goed. En aannemingscombinatie ROCO was ook op de hoogte.

De bouwer kwam de 6 meter dikke betonnen vloer vorig jaar al tegen bij de bouw van de diepwanden voor de gestapelde tunnels. De grijpers voor de diepwanden konden daar onmogelijk doorheen. Dus daar werd eerst de weg gebaand met zogeheten Kellyboringen: overlappend geboorde gaten met een doorsnee van 2 meter. Gelukkig was het betonmassief niet gewapend.

Cyclus van twee weken

Maar nu ROCO is begonnen met het ontgraven van de grond tussen de diepwanden komt het onherroepelijk de rest van die vloer tegen. Over een lengte van zo’n

240 meter beslaat het 6 meter dikke massief bijna de hele breedte van de bouwput. “Hier zijn we echt wel een paar maanden zoet mee”, verzucht technisch manager Thomas Verschueren van de aannemingscombinatie. “Nét nu de bouwtrein op gang begint te komen.”

Die bouwtrein is bedacht met een cyclus van twee weken. Elke veertien dagen wordt er dus een vloermoot gestort van 20 meter lengte. Daar achteraan komen de middenwanden voor de twee onderste tunnelkokers, dan volgen de buitenwanden, de tussenvloer, enzovoorts.

Voor het front uit gaat het ontgraven en het plaatsen van stempels over vier lagen. In hetzelfde straffe ritme van één moot elke twee weken. Een dicht woud van stempels van gemiddeld 28 ton moet de langgerekte bouwput openhouden. De laag taaie Boomse klei in de bodem, vanaf zo’n 17 meter onder maaiveld, zorgt voor een goede afsluiting aan de onderkant. Daardoor kan er droog worden gewerkt en is er nauwelijks bemaling nodig tussen de diepwanden, De bijna 40 meter lange ‘slibwanden’, zoals de Vlamingen ze noemen, staan met hun voeten zo’n 15 meter in de klei.

Nadat de bouwtrein de hobbel van het droogdok heeft genomen en zo’n 500 meter in westelijke richting heeft afgelegd, wordt al het materieel, de bekistingen en andere hulpmiddelen teruggetrokken naar het

startpunt bij de voet van het Antwerpse Havenhuis. Vanaf daar gaat de trein verder naar het oosten, richting het viaduct van Merksem. Het bekende viaduct van de ring Antwerpen, die nog altijd niet helemaal rond is.

Alwéér een obstakel

Amper 100 meter na de herstart stuit ROCO helaas alweer op een obstakel, waarschuwt Verschueren. Dat is de Straatsburgbrug, een betonnen stadsbrug over het Albertkanaal. Eén van de pijlers staat precies in het tunneltracé. Daar moet ROCO de komende maanden eerst mee aan de slag.

Aan weerszijden bouwt de aannemer tijdelijke pijlers voorzien van een vijzelconstructie. Zodra die de krachtswerking hebben overgenomen wordt de bewuste pijler gesloopt, zodat de tunneltrein langs kan komen. Maar als die is gepasseerd en de vier tunnelkokers voor de dubbeldekstunnel op hun plek liggen, wordt op de oorspronkelijke plek weer een pijler gebouwd. Alleen heeft hij dan geen eigen fundering meer in de bodem van het Albertkanaal, maar steunt op het tunneldak.

“Op sommige bouwplaatsen geldt zo’n operatie als een project zich”, beseft Verschueren. Maar binnen de Oosterweelwerken is het een bescheiden hobbel die moet worden genomen. Bijna een vliegenpoepje. Een rondje over de bouwplaats aan de hand van hoofd Omgeving Nancy Vinke van ROCO geeft een goede indruk hoeveel van die vliegenpoepjes de bouwers van de kanaalzonetunnels onderweg tegenkomen. Een mens wordt er bijna duizelig van.

Vinke wijst onder de Straatsburgbrug door in oostelijke richting. Zo’n 800 meter verderop kruist nog een stel bruggen het tunneltracé. Daar zijn het geen pijlers die in de weg staan, maar speelt de beperkte werkhoogte de aannemers parten. De brug(gen) zijn te laag om met een normale stelling de diepwanden voor de bouw te maken. ROCO-combinant Denys past daar haar innovatieve Cubetechniek toe, die met een minimale bouwhoogte toe kan.

Berucht ringviaduct

Nog weer een stuk daarachter doemt het viaduct van Merksem op, het beruchte ringviaduct dat de stad Antwerpen zo pijnlijk in tweeën splijt. Dat wordt door ROCO afgebroken en ondergronds gebracht. Deels in een tunnel en deels in een open bak, met parken erop en ernaast. De kanaalzonetunnel sluit daar met een speciale vorkconstructie op aan. De onderste twee tunnels wikkelen het verkeer af van en naar Nederland. De bovenste twee doen dat voor de richting Gent en Brussel. Om ruimte te scheppen voor de bouw en het verkeer op een logische en veilige manier in die verdiepte ligging te krijgen, ontstond bij ROCO op een gegeven moment het idee om naast het gehate viaduct tijdelijk een ander viaduct te leggen, als bypass. Het leidde tot veel gefronste wenkbrauwen. Om te beginnen bij ROCO zelf, maar ook bij opdrachtgever Lantis, het stadsbestuur, de Vlaamse

De bouwtrein voor de kanaaltunnels gaat eerst westwaarts (naar boven op de foto) en keert dan om. Op de voorgrond het pomphuis van het oude scheepsdok. Foto: Lantis

‘‘Op sommige bouwplaatsen geldt zo’n operatie als een project op zich’’

van de kanaalzonetunnel. Rechts het karakteristieke

overheid. Er moesten heel wat mensen overtuigd worden dat dit de slimste oplossing was. Een stad verlossen van een pijnlijk litteken door er eerst nog een litteken naast te plaatsen, dat idee druist nogal tegen de intuïtie in. Maar nuchter bekeken was het veruit de slimste, veiligste en voordeligste variant, verklaarde operationeel directeur van Lantis, Gert van Osselaer eerder in Cobouw. Dus 1,5 kilometer van de plek waar Nancy Vinke haar rondleiding over de bouwplaats geeft, is ROCO nu

druk met de bouw en ingebruikname van die tijdelijke bypass. Als een soort uit de hand gelopen hulpwerk wordt voor zo’n 300 miljoen euro eerst nog een kleine kopie van het viaduct van Merksem neergezet. Over vliegenpoepjes gesproken.

Grootste deelproject

“Maar dit is dus wel het grootste deelproject van de hele Oosterweel-verbinding”, vergoelijkt het hoofd

Omgeving. “Het contract van ROCO behelst ruim de helft van de in totaal 10 miljard euro waarop Oosterweel nu is begroot. Hier wordt de ringweg eindelijk écht rond gemaakt.”

“En we maken hem niet alleen rond, maar onttrekken hem ook nog eens grotendeels aan het zicht”, besluit technisch manager Verschueren. Oók die tunnels waar hij zelf zo druk mee is. “We hebben eerst een strook van zo’n 50 meter van het Albertkanaal afgezet met damwanden waarna we de ruimte ertussen hebben gevuld met zand. Vervolgens hebben we daar allemaal capriolen uitgehaald om die tunnels te realiseren, waarbij het meeste zand ook weer is verdwenen. Maar wat er overblijft, bijvoorbeeld voor de bouwweg over de kofferdammen, halen we aan het eind van de rit weer weg. Ook de damwanden. Die zullen we trekken, maar waar dat niet lukt, verzinnen we iets anders. Uiteindelijk is het kanaal daarmee bijna overal weer net zo breed en diep als voorheen. Alleen raast diep onder water dan het verkeer over die ringweg, die dan eindelijk rond is.”

Reusachtige bouwcombinatie

Combinatie TM ROCO bestaat uit zeven van de grootste Belgische aannemers: Jan de Nul, Van Laere, Denys, Cordeel, Deme, Willemen en Besix. De laatste twee nemen elk met twee dochterbedrijven deel.

De langgerekte bouwput

Havenhuis van Antwerpen, met de blob van architect Zaha Hadid. Foto: Roco

Aan de voorkant van de bouwtrein wordt de grond ontgraven en worden stempels geplaatst. Foto: Roco

Schat aan Romeins erfgoed

APA/SJEF PRINS

Archeologen hebben in Nijmegen (locatie Waalfront/Ulpia Noviomagus) het grootste Romeinse badhuiscomplex van Nederland blootgelegd. De vondst werd gedaan tijdens graafwerkzaamheden voor het Iris-nieuwbouwproject van ontwikkelaar BPD. Het complex is minstens 4.900 vierkante meter groot. De resten van het badhuis laten zien dat het eens een sjiek gebouw was. De binnenwanden van de baden waren bekleed met marmer en de vloeren bestonden uit zwarte en witte kalkstenen tegels. Delen van het complex zijn opmerkelijk goed bewaard gebleven. Zo vonden archeologen waterafvoerkanalen, vloeren en resten van een hypocaustum, het Romeinse systeem voor vloerverwarming.

Stalen korreltjes het geheim bij diepe boring naar bodemwarmte

Duurzaamheid - Diepe bodemwarmteboringen gaan sneller door toevoeging van kleine stalen korreltjes aan de boorvloeistof. Die vreten zich overal doorheen en helpen bij het sturen. Het kantoor van The Green Village Delft krijgt zijn warmte inmiddels uit de grond dankzij deze Hollandse innovatie.

De boring in de proeftuin van de TU Delft begon met opwippen van een paar betonplaten in de hoofdstraat. De boorwagen die erboven parkeerde, maakte eerst een gat in de grond. Daarin verdween een boorkop, met in zijn kielzog een reeks boorpijpen. Anders dan bij standaard aardwarmteboringen gaat daar niet alleen boorvloeistof doorheen. De Delftse startup Canopus Drilling Solutions gooit er een beetje ‘steel shot’ in. Dat lijkt op hagel uit een jachtgeweer en heeft eenzelfde werking als zandstralen: de balletjes eroderen gesteente, zonder de boorkop te beschadigen.

“Toen we op 400 meter diepte op een keiharde vuursteenlaag stuitten, hebben we het ‘steel shot’-gehalte kortdurend opgevoerd van 0,5 procent naar 1 à 2 procent”, vertelt Marlies Creyghton van Canopus Drilling Solutions in de loods waar de installatie is uitgestald.

“Daarna ging de boorkop er met gemak doorheen.”

Een proef met een bodemwarmteboring op het test rig van TNO, het

Een buisje steel shot dat ze laat zien bevat balletjes van hooguit een millimeter. Via nozzles, die asymmetrisch in de diamantboor zijn geplaatst, worden de korreltjes onder 50 bar druk tegen de bodem van het boorgat gespoten. De boorkop boort daardoor sneller, met minder slijtage. Dat laatste is belangrijk, want een versleten boorkop naar boven halen en vervangen is tijdrovend – dus duur.

Sturen kan door de toevoer van de stalen korreltjes plaatselijk te variëren. De stuurunit achter de boorkop is daartoe volgestouwd met elektronica, sensoren en een pulserende stuurmotor. Als de ene kant van het boorgat iets sneller erodeert dan de andere, verandert de boorkop gecontroleerd van richting. Schuin wegboren om het contactoppervlak met een warme laag te vergroten kan ook in een handomdraai.

Gesloten systeem

Zodra de gewenste diepte is bereikt, gaat er een kunststofbuis in het boorgat. Na afvullen van de ruimte eromheen met cement kan het systeem tientallen jaren warmte en koude uit de bodem leveren. “En dat zonder onderhoud, want het is een gesloten systeem”, zegt Creyghton. “Dat scheelt, want onderhoud aan bijvoorbeeld een warmte-koudeopslagsysteem kost een eindgebruiker jaarlijks al gauw duizenden euro’s.”

Directional Steel Shot Drilling (DSSD), zoals de technologie officieel heet, vindt haar oorsprong bij de onderzoeksafdeling van een groot olie- en gasbedrijf. Dat experimenteerde ermee, maar ontwikkelde de techniek niet verder. Cano-

pus-oprichter Jan Jette Blangé zag er wel toekomst in: de energietransitie vraagt om nieuwe methoden om warmte uit de bodem te halen.

DSSD maakt diepere bodemwarmteboringen mogelijk zónder boorplatform. Alles gebeurt vanuit een compacte, verrijdbare boorwagen en dat scheelt enorm in kosten en overlast. De prijs is vergelijkbaar met die van het boren van een warmte-koude opslag (wko). Maar Canopus gaat tot wel vijf keer dieper, waar de ondergrond veel warmer is. “En dat zonder hard op de boorkop te duwen, zoals bij diepe boringen in de olieen gasindustrie”, zegt Creyghton.

De boring gaat snel: in twee dagen is een bodemlus klaar. Na dichtmaken heb je er geen omkijken meer naar. Uitbreiden met meer bodemlussen is mogelijk.

De techniek heeft weinig ruimte nodig. In een dichtbebouwde stad kun je vanuit één punt diverse boringen maken. Aangezien de boringen gestuurd zijn, blijven de bodemlussen makkelijk uit elkaars vaarwater. Een schematische voorstelling laat een compact gebouwtje met warmtewisselaars en pompen zien waaronder acht lange boorgangen elk een andere kant uitgaan. Eén zo’n ‘Canoctopus’ – hij lijkt op een octopus –kan jaarlijks zo’n 1000 MWh aan warmte leveren. Dat is de warmtevraag van zo’n 130 woningen.

Mijnbouwwet

De twee boringen op The Green Village gingen 444 en 405 meter diep. De bodemtemperatuur is op die diepte ongeveer 23 graden Celsius. “De warmte die hier nu binnenkomt bedraagt 17,8 graden Celsi-

Canopus Drilling

Canopus Drilling Solutions is opgericht in 2019. Het voerde afgelopen jaar de eerste proefboringen uit met zijn gepatenteerde techniek. Dit bodemwarmtecircuit bij The Green Village wordt in augustus met drie bodemlussen uitgebreid. Het Delftse bedrijf richt zich nu op boringen tot 500 meter diepte. Deze vallen binnen de grenzen van de bodemenergiewet. De belangrijkste potentiële klanten zijn energiebedrijven. Aanleg van een ‘Canoctopus’ is rendabel vanaf ongeveer 70 woonequivalenten.

us”, leest Marijn Leeuwenberg van The Green Village voor in de installatieruimte van het kantoor. “Die gebruiken we voor directe koeling. Maar in de winter halen we warmte uit de grond, waarmee we het gebouw via onze water-waterwarmtepomp verwarmen.”

Is het niet mogelijk om met de DSSD-techniek direct heet water te leveren? Zeker, maar dan niet voor huishoudelijk gebruik. Op 3 kilometer diepte is de temperatuur al zo’n 100 graden Celsius. Alleen moeten deze diepere boringen voldoen aan de Mijnbouwwet omdat je daar aardgas kunt tegenkomen. En dat vergt extra kosten en een tijdrovend vergunningentraject. “Maar dankzij TNO weten we dat DSSD ook geschikt is voor grote diepte. We werken al aan elektronica die bestand is tegen hoge temperaturen”, zegt Creyghton. “De Canoctopus voor verwarmen en koelen van gebouwen is pas het begin.”

Rijswijk Centre for Sustainable Geo-energy. Foto: Canopus

Diepe bodemwarmteboringen gaan sneller door toevoeging van kleine stalen korreltjes aan de boorvloeistof. Foto: Robèrt Kroonen

Regio-indeling

West

Noord-Holland, Zuid-Holland

Zuid Zeeland, Noord-Brabant, Limburg

Noord Friesland, Groningen, Drenthe

Oost Utrecht, Overijssel, Gelderland, Flevoland

Gebouwtypen en soorten werk

a Gezondheidszorg

b Grond-, Weg-, en Waterbouw en energie c Wonen

d Onderwijs e Cultuur en religie f Bedrijven en logistiek g Horeca, sport en recreatie h Winkels en parkeren

Ramingsgroepen

Op deze pagina's vindt u een selectie uit Cobouw Bouwberichten.

Meer zien?

www.cobouw.nl/bouwberichten

West

ONTWERP

ZAANDAM d 9

Rectificatie. Bouwen integraal kindcentrum (IKC) De Rietvink’ t.b.v. Basisschool De Rietvink en de Dijk-West / kinderopvang / 2 gymzalen / aanleggen parkeerterrein voor 12 auto’s / Kiss & Ride voor 33 auto’s aan de Cello. Europese aanbesteding t.b.v. selecteren aannemer. Procedure: openbaar. Termijn van inschrijvingen is verlengd vanwege de vakantieperiode: 04/09/2026. Geplande Start 12-2026

Opdrachtgever: Agora, Stichting voor Bijzonder Primair Onderwijs in de Zaanstreek, Rosmolenstraat 30, 1502 PA Zaandam, 075-2010101

Opdrachtgever: Zaan Primair, Ds. Martin Luther Kingweg 206, 1504 DG Zaandam, 075-6504888

Architect: Carree Architecten BNA BV, Musical 23, 1507 TS Zaandam, 075-6700695

AMSTERDAM c 0

Renoveren / verduurzamen 818 sociale huurappartementen in de flatgebouwen ‘Hakfort’ / ‘Huigenbos’ aan de Hakfort / Huigenbos. Duurzaam project vanwege aansluiten op stadswarmte / verbeteren isolatie / verbetering van de ventilatie. Startbouw is nog niet definitief.

Geplande Start 06-2027

Architect: DOOR Architecten, Kastrupstraat 11, 1043 CR Amsterdam, 06-14603701

BERGEN AAN ZEE

g 8

Bouwen, na sloop hotel, **** Hotel Nassau met 60 hotelkamers / 20 recreatieappartementen / ondergrondse parkeergarage / wellness / horeca / aan de Parkweg. Raad van State-procedure omgevingsvergunning loopt nog, uitspraakdatum onbekend. Hotel in gebruik als opvang Oekraïense vluchtelingen t/m minimaal eind 2027, mogelijk eind 2028. Startbouw n.n.b.

Geplande Start 07-2029

Opdrachtgever: Nassau Bergen B.V., Van der Wijckplein 4, 1865 AP Bergen aan Zee, 072-5897541

Architect: SeARCH architecten BV, Hamerstraat 3, 1021 JT AMSTERDAM, 020-7889900

‘S-GRAVENHAGE

d 8

Bouwen, na sloop niet monumentale deel, openbare basisschool / verbouwen monumentale deel t.b.v. ‘De La Reyschool’ aan de De la Reyweg. Europese aanbesteding t.b.v. perceel 1:. bouwkundige en sloopwerkzaamheden / perceel 2: elektrotechnische en werktuigbouwkundige installaties met voorafgaande selectie max. 5 gegadigden. Procedure: Niet-openbaar. Sloopwerkzaamheden starten in januari 2027.

Geplande Start 02-2027

Opdrachtgever: Stichting De Haagse Scholen, Johanna Westerdijkplein 1, 2521 EN ‘s-Gravenhage, 070-3065200

Opdrachtgever: Gemeente Den Haag, Spui 70, 2511 BT ‘s-Gravenhage, 14-070

Architect: Nieuwe Architecten, Eendrachtlaan 110, 3526 LB Utrecht, 030-2270416

BERGSCHENHOEK

c 8

Bouwen 36 koopwoningen (w.o. 3 vrijstaande villa’s / 6 twee-onder-een-kap- / 16 levensloopbestendige- / 11 hoek-/rijwoningen) omgeving Wilderskade. Plan: ‘Wilderszijde’, deelplan ‘Wijland’. De woningen krijgen een nergielabel A++++. De woningen zijn in verkoop. Startdatum is n.n.b.

Geplande Start 09-2026

Projectontwikkelaar: VOF Wilderszijde, Schiedamsedijk 22, 3134 KK VLAARDINGEN, 010 - 24 82 828

Architect: Zeinstra Veerbeek Architecten ZVA, ILSY-plantsoen 5, 2497 GA ‘s-Gravenhage, 070-3478594

HAARLEM

c 0

Bouwen, na sloop kantoor ‘Rijkswaterstaat’, ca. 823 huurappartementen / commerciële plint( 5000m2) / horeca / halfverdiepte parkeergarage met 218 parkeerplaatsen / fitnesscentrum aan de Toekanweg 7 / Schipholweg. Plan ‘Schonenvaert’. Project ligt stil vanwege bezwaren. Startdatum is n.n.b.

Geplande Start 09-2026

Projectontwikkelaar: New Cheese Development, Valschermkade 36 c, 1059 CD Amsterdam, 020-8960500

Architect: OZ Architecten B.V., Pedro de Medinalaan 7 A, 1086 XK Amsterdam, 020-3141111

Projectontwikkelaar: Egeria Real Estate, Sarphatikade 12, 1017 WV AMSTERDAM, 020-5306868

AMSTERDAM a 9

Bouwen woonzorgcomplex ‘De Karspel’ met 88 zorgappartementen / 88 zelfstandige seniorenwoningen / hospice / gezamenlijke ontmoetingsruimte / zorghub aan de Karspeldreef. Plan: ‘De Karspel’. Geplande Start 11-2026

Opdrachtgever: Cordaan, De Ruijterkade 7, 1013 AA AMSTERDAM, 020-4356300

Architect: KettingHuls, Nieuwe Hemweg 2, 1013 BG AMSTERDAM, 020-3205643

AMSTELVEEN d 5

Renoveren / verduurzamen basisschool Orion aan de Orion. Geplande Start 02-2027

Opdrachtgever: Gemeente Amstelveen, Laan Nieuwer-Amstel 1, 1182 JR Amstelveen, 020-5404911

Architect: Topos Architecten BV, Harderwijkweg 2, 2803 PW Gouda, 0182-394344

OUD-BEIJERLAND c 9

Bouwen 68 appartementen voor starters / doorstromers / senioren aan de Molendijk. Plan: ‘BAS’. Verkoop start in Q4 2026. Start bouw is nog niet definitief. Geplande Start 03-2027

Projectontwikkelaar: Fullhouse Vastgoed B.V., Nieuwe Binnenweg 136, 3015 BE Rotterdam, 010-8466321

Architect: RoosRos Architecten, Laurens Jzn. Costerstraat 2, 3261 LH Oud-Beijerland, 0186-691580

HAASTRECHT

c 9

Bouwen 120 woningen, w.o. rij- / twee-onder-een-kap- / vrijstaande - en sociale huurwoningen, tussen het Beemdgras / Bredeweg / Blekerweg. Plan: ‘Waardse ‘Weelde’. In december 2025 is de nota van uitgangspunten vastgesteld door de raad. De plannen worden eind 2026 aan de gemeenteraad van Krimpenerwaard voorgelegd. De startdatum is n.n.b. Geplande Start 09-2026

Projectontwikkelaar: Timpaan Hoofddorp B.V, Polarisavenue 132, 2132 JX Hoofddorp, 0232-001600

Architect: Venster Architekten BV, Hanzeweg 15, 2803 MC Gouda, 0182-372983

GEGUND

AMSTERDAM

c 0

Bouwen 338 koop -en huurwoningen (110 middeldure huur- / 42 vrije sector huur- / 1/3 middeldure koop / 1/3 vrije sector koop) / 500 fietsparkeerplaatsen / 4 commerciele ruimten in de plint (500m2) / aanleggen 29 parkeerplaatsen op kavels 1A / 3 / 5 in de oksel van de Daalwijkdreef / de Elswijkdreef in Amsterdam Zuid-oost aan de Kokmeeuwpad. Het plan bestaat uit torenvolumes (ontwerp: OZ) / blok met appartementen (Space&Matter) / aantal stroken laagbouw (XVW Architectuur). Plan: ‘Barrio Lobi’. 152 woningen zijn verworven door Vastgoedbelegger Altera. Geplande Start 12-2026

Projectontwikkelaar: Wonam B.V, Koningin Wilhelminaplein 856, 1062 KS Amsterdam, 020-2600238

Architect: space&matter B.V, Johan van Hasseltkade 306, 1032 LP Amsterdam,

726 projecten in de regio Vlaanderen/ Brussel

020-6306590

Architect: OZ Architecten B.V., Pedro de Medinalaan 7 A, 1086 XK Amsterdam, 020-3141111

Architect: XVW architectuur, Wibautstraat 129 Parooltoren 6de etage bez, 1091 GL AMSTERDAM, 06-20031747

Architect: Peter Dautzenberg & Partners Architecten, Egeldonk 50, 1011 AK Amsterdam, 020-6269759

Projectontwikkelaar: UBA Projectontwikkeling B.V, J.A. van Seumerenlaan 4, 1422 XS UITHOORN, 0297-543400

Hoofdaannemer: UBA Bouw B.V, J.A. van Seumerenlaan 4, 1422 XS Uithoorn, 0297-543400

Architect: lyongo architecture B.V., Bastenakenstraat 56, 1066 JD Amsterdam, 020-2111130

LEIDEN d 7

Verbouwen / renoveren (vernieuwbouw) pand tot permanente huisvesting school t.b.v. ISK SG Leonardo Da Vinci Leiden aan de Vijf Meilaan nabij nr. 137. Aanbesteding t.b.v. selecteren bouwteam aannemer. Procedure: niet openbaar. Geplande Start 07-2026

Opdrachtgever: Gemeente Leiden, Bargelaan 190, 2333 CW Leiden, 14-071 Architect: Brique architecten, Generaal Vetterstraat 73B, 1059 BT Amsterdam, 020-4650047

Opdrachtgever: Stichting Scholengroep Leonardo da Vinci Leiden, Kagerstraat 7, 2334 CP LEIDEN, 071-5154121 Hoofdaannemer: Ooijevaar bevlogen bouwers, Tjalk 24, 2411 NZ Bodegraven, 072-5118696

W-Installateur: Warmtebouw Utrecht B.V., Middenwetering 1, 3543 AR Utrecht, 030-2483030

E-Installateur: Groen & Aldenkamp BV, Polanerbaan 9, 3447 GN WOERDEN, 0348-412480

AMSTERDAM c 0

Bouwen, na sloop vml. datacenter, 4 woongebouwen met ca. 300-325 appartementen (155 sociale huur t.b.v. Eigen Haard / 95 vrije sector koopwoningen / 75 sociale koopwoningen / verdiepte parkeergarage / aanleggen gemeenschappelijke binnentuin (1.200 m2) aan de Naritaweg 50-52. Plan: ‘The Forest’. Start bouw Q2-2027. Geplande Start 05-2027

Projectontwikkelaar: VORM Ontwikkeling B.V., Schiehaven 13, 3024 EC Rotterdam, 010-6421300

Projectontwikkelaar: Mooi Ontwikkelt, Anthony Fokkerweg 1, 1059 CM Amsterdam,

Architect: Van Wilsum Van Loon Architectuur & Stedenbouw, Grote Markt 22, 2511 BG ‘s-Gravenhage, 070-3465144

Hoofdaannemer: Lithos Bouw & Ontwikkeling B.V., Spaceshuttle 38, 3824 ML Amersfoort, 033-4535959

WASSENAAR

f 5

Bouwen 2 gebouwen, t.w. een opslag- en kleedkamergebouw aan de Buurtweg 122. Het oude opslaggebouw wordt gesloopt na voltooiing nieuwe opslaggebouw. De architect is bekend bij de opdrachtgever. Geplande Start 08-2026

Opdrachtgever: Bestuur Hockeyclub

Groen Geel, Buurtweg 122, 2244 AJ WASSENAAR, 070-5179371

Hoofdaannemer: Aannemingsbedrijf Granneman BV, Veenpoldersweg 14, 2266 GA Leidschendam, 071-5803333

UITVOERING

HEERHUGOWAARD

d 6

Bouwen ‘IKC De Nieuwe Draai’ (fase 2) met basisschool / kinderopvang t.b.v. ‘Blosse’ aan de Merelweg. Vml. aanbesteding.

Procedure: Onderhandeling zonder bekendmaking.

Geplande Start 04-2024

Architect: Architectengroep VBW-GAJ B.V., Eusebiusbuitensingel 79, 6828 HZ Arnhem, 026-4452451

Opdrachtgever: Stichting Blosse opvang, W.M. Dudokweg 47, 1703 DA Heerhugowaard, 072-5660200

Hoofdaannemer: De Groot Vroomshoop Bouwsystemen, Zwolsekanaal 36, 7681 ED Vroomshoop, 0546-666333

E-Installateur: Huisman Installatietechniek, Twentelaan 10, 7681 NE Vroomshoop, 0546-643000

W-Installateur: Huisman Installatietechniek, Twentelaan 10, 7681 NE Vroomshoop, 0546-643000

HEERHUGOWAARD

c 9

Bouwen 106 sociale huurappartementen / parkeertuin aan de De Remise 1 t/m 107 / Gildestraat.

Geplande Start 11-2024

Projectontwikkelaar: Van Wijnen Heerhugowaard, Galileistraat 21, 1704 SE Heerhugowaard, 072-7503500

Architect: Venster Architekten BV, Hanzeweg 15, 2803 MC Gouda, 0182-372983

Hoofdaannemer: Van Wijnen Heerhugowaard, Galileistraat 21, 1704 SE Heerhugowaard, 072-7503500

E-Installateur: Elektropartners B.V., Newtonstraat 5, 1704 SB HEERHUGOWAARD, 072-5715141

W-Installateur: Bogro Snelrewaard B.V., Laan Van Snelrewaard 57, 3425 ES SNELREWAARD, 0348-566000

W-Installateur: P.C. van der Horst B.V, Oosterwerf 7, 1911 JB UITGEEST, 0251-315650

RIJNSBURG

d 8

Renoveren / bouwen integraal kindcentrum Oranje Nassauschool / kinderdagopvang

t.b.v. KOK Kinderopvang aan De Ruijterstraat. Ouwehand Bouw Plus stelt geen prijs op acquisitie.

Geplande Start 08-2025

Opdrachtgever: Vereniging PCBO

Rijnsburg, Smidstraat 25, 2231 EK

RIJNSBURG, 071-4097780

Architect: Stol Architecten B.V, Meer en Duin 5, 2163 HA Lisse, 0252-216962

Architect: Sineth, Stationsplein-NO 262, 1117 CJ SCHIPHOL, 020-3484185

Hoofdaannemer: Ouwehand Bouw Plus B.V., Voorschoterweg 29, 2235 SE Valkenburg, 071-4020274

Oost

ONTWERP

UTRECHT

c 9

Bouwen 350 tot 400 woningen (verdeling type / huur/koop n.n.b.) tussen de Locomotiefstraat / Bielsstraat. Plan ‘Cartesius’, deelplan fase 5, ‘Loma Linda’. Deze fase is nog in ontwikkeling. Mogelijk komen er nog meer woningen in deze ontwikkeling. Dit project is onderdeel van totaalproject ID 520881.

Geplande Start 02-2027

Projectontwikkelaar: MRP Development, Koningin Wilhelminaplein 1, 1062 HG Amsterdam, 085-0170031

Projectontwikkelaar: Ballast Nedam Bouw & Ontwikkeling (hoofdkantoor), Ringwade 71, 3439 LM Nieuwegein, 030-2853333

Architect: Paul de Ruiter Architects, Valschermkade 36d, 1059 CD Amsterdam, 020-6263244

HAALDEREN

c 9

Bouwen 61 woningen (18 sociale huurwoningen / 8 starterswoningen (koop) / 8 levensloopbestendige woningen (koop) / 10 hoek- en tussenwoningen (koop) / 16 twee-onder-een-kapwoningen (koop) / 1 vrijstaande woning (koop)) / aanleggen 110 parkeerplaatsen in nieuwe woonwijk ‘t Hof van Klein Baal’ aan de Appelstraat. Verkoop start 1 juli 2026. Geplande Start 09-2026

Projectontwikkelaar: Jansen Bouwontwikkeling BV, Bijsterhuizen 3161, 6604 LV Wijchen, 024-6421746

Opdrachtgever: Gemeente Lingewaard, Kinkelenburglaan 6, 6681 BJ BEMMEL, 026-3260111

Architect: CIER Architecten, Bolkensteeg 25, 5103 AA Dongen, 0162-372220

UTRECHT

c 0

Bouwen 600 woningen (appartementen / grondgebonden woningen) waarvan 20% sociale huur / 75% middeldure huurwoningen / 5% vrije koop op het voormalig expeditieknooppunt van NS (EKP-terrein) aan de Meynarda Verboomhof in plan ‘Kruisvaartkade’. De bouw wordt gefaseerd uitgevoerd (blokken S1 t/m S7). Bouwrijp maken start in Q4 2026.

Geplande Start 02-2027

Opdrachtgever: NS Stations B.V., Stationshal 17, 3511 CE Utrecht, 088-6721281

Architect: Groosman architecten, Schouwburgplein 34, 3012 CL Rotterdam, 010-2014000

Architect: Zecc Architecten B.V., 2e Daalsedijk 14, 3551 EJ Utrecht, 030-2731289

Architect: Next Architects, Paul van Vlissingenstraat 2/a, 1096 BK Amsterdam,

020-4630463

Architect: Moke Architecten, Veemarkt 219-223, 1019 CK Amsterdam, 020-7855868

Architect: HFB B.V., Vasteland 78, 3011 BN Rotterdam, 010-2666644

Projectontwikkelaar: MRP Development, Koningin Wilhelminaplein 1, 1062 HG Amsterdam, 085-0170031

UTRECHT g 8

Bouwen kindcentrum met basisschool / kinderdagverblijf (3.712 m2) / sporthal (3.048 m2), na sloop kantoor, aan de Locomotiefstraat. Project ‘Cartesius, fase 6’. Aanbesteding t.b.v. selecteren aannemer. Procedure: niet openbaar. De gemeente Utrecht is opdrachtgever en wordt eigenaar van het vastgoed. De plannen voor fase 6 worden in nauw overleg met MRP Development en Ballast Nedam Bouw ontwikkelt. Dit project maakt onderdeel uit van totaal project ID 520881. Geplande Start 01-2027

Opdrachtgever: Gemeente Utrecht, Stadsplateau 1, 3521 AZ Utrecht, 14-030

Projectontwikkelaar: Ballast Nedam Bouw & Ontwikkeling (hoofdkantoor), Ringwade 71, 3439 LM Nieuwegein, 030-2853333

Architect: Next Architects, Paul van Vlissingenstraat 2/a, 1096 BK Amsterdam, 020-4630463

Architect: CCO Christensen & Co Arkitekter A / S, Bragesgade 10, 220 Kopenhagen, 0045-72444440

GEGUND

ZWOLLE

c 0

Bouwen ca. 500 woningen / aanleggen vogeleiland / aanleggen klimaatpark omgeving Wijheseweg op vml. elektriciteitscentrale Harculo. Plan: ‘Nieuw Harculo’. Bouw in fases. Fase 1 bestaat uit 227 woningen en wordt gebouwd door Van Grunsven. Start bouw nog niet definitief. Geplande Start 09-2026

Opdrachtgever: ENGIE Energie Nederland N.V., Grote Voort 291, 8041 BL Zwolle, 088-7692900

Opdrachtgever: Gemeente Zwolle, Lübeckplein 2, 8017 JZ Zwolle, 14-038

Projectontwikkelaar: Reales, Boeing Avenue 242, 1119 PZ Schiphol-Rijk, 020-7070239

Architect: MIX architectuur, Generaal Hackettlaan 8, 8, 6711 VZ Ede, 0318-648950

Architect: EVA architecten,

Bouwberichten

Wilhelminapark 26, 3581 NE Utrecht, 030-7400048

Architect: HFB B.V., Vasteland 78, 3011 BN Rotterdam, 010-2666644

Hoofdaannemer: Bouwbedrijf Van Grunsven BV, Hoogstraat 21, 5469 EL Erp, 088-4786783

NIJKERKERVEEN c 9

Bouwen 51 koopwoningen in Nijkerkerveen, fase 2. Verkoop start in Q3/Q4 2026. Geplande Start 01-2027

Architect: Schippers Architecten BNA BV, Javastraat 76, 2585 AS ‘s-Gravenhage, 070-3505751

Projectontwikkelaar: Bouwbedrijf R. van de Mheen BV, Westerdorpsstraat 68, 3871 AZ HOEVELAKEN, 033-2534627

Hoofdaannemer: Bouwbedrijf R. van de Mheen BV, Westerdorpsstraat 68, 3871 AZ HOEVELAKEN, 033-2534627

TIEL d 9

Bouwen Beroepscollege / Praktijkonderwijs Lingecollege t.b.v. 560 leerlingen aan de Papesteeg / Teisterbantlaan. Onderdeel project ‘Veilingterrein’. Vml. Europese aanbesteding met voorafgaande selectie t.b.v. uitwerken van het VO / realiseren van de bouwkundige werken, elektrotechnische installaties en de werktuigbouwkundige installaties. Beoogd aantal deelnemers maximaal 5. Procedure: niet-openbaar. Geplande Start 07-2026

Opdrachtgever: Gemeente Tiel, Achterweg 2, 4001 MV TIEL, 0344-637111

Architect: Sweco Nederland B.V., Velperweg 26, 6824 BJ Arnhem, 088-8116600

Architect: RoosRos Architecten, ‘s-Gravenpolderseweg 1, 4462 CC Goes, 0113-237650

Hoofdaannemer: BINX Smartility

B.V., Bolwerk 2, 7141 JM Groenlo, 085-5363000

E-Installateur: BINX Smartility B.V., Bolwerk 2, 7141 JM Groenlo, 085-5363000

W-Installateur: BINX Smartility B.V., Bolwerk 2, 7141 JM Groenlo, 085-5363000

ZELHEM c 8

Bouwen 37 koopappartementen aan de Ruurloseweg. Plan: ‘Het Witte Paard’. Geplande Start 09-2026

Architect: Architektengroep Gelderland BV, Hummeloseweg 16, 7021 AE ZELHEM, 0314-624348

Projectontwikkelaar: WP Vastgoed BV, Bieslookveld 42, 7006 TH Doetinchem, Hoofdaannemer: Van Campen

18 Bouwberichten

Bouwgroep, Dr. Grashuisstraat 28, 7021 CL Zelhem, 0314-622882

ZEEWOLDE

c 9

Bouwen 35 duurzame koopwoningen (17 appartementen / 13 hofrijwoningen / 5 grondgebonden woningen) aan de Beloop / Molengang. Project ‘Markant’, deelplan het Baken / de Dukdalf / de Kotter, onderdeel ontwikkeling Eilandenbuurt. Houtbouw / biobased. Schutte Bouw & Ontwikkeling bouwt de 17 appartementen. De startdatum is n.n.b.

Geplande Start 11-2026

Projectontwikkelaar: BBV Development, de Riek 2, 1704 AS Heerhugowaard, 06-10909865

Architect: Studio Vinke, De Ruijterkade 107, 1011 AB Amsterdam, 020-5353070

Hoofdaannemer: Schutte Bouw en Ontwikkeling B.V, Grote Voort 201, 8041 BK Zwolle, 038-4274767

ARNHEM

c 8

Bouwen 28 koopwoningen (18 eengezins- / 8 twee-onder-een-kap- / 2 vrijstaande woningen) aan de Vogelenzangsestraat / Raden Adjeng Kartiniweg. Plan:

‘Dillekwartier’, deelplan Fase 2. De omgevingsvergunning is aangevraagd.

Geplande Start 05-2027

Hoofdaannemer: Veluwezoom Verkerk

Bouw B.V, Edisonstraat 88, 6902 PK Zevenaar, 0316-221845

Architect: Weusten Liedenbaum

Architecten, Utrechtseweg 167, 6812 AC Arnhem, 026-4436972

Projectontwikkelaar: VanWonen Vastgoedontwikkeling B.V., Willemsvaart 21, 8019 AB Zwolle, 038-3033600

WEZEP

c 8

Bouwen 23 koopwoningen (9 levensloopbestendige- / 14 twee-onder-een-kapwoningen) / 2 kavels aan de Aletta Jacobsstraat. Plan: ‘Buurskamp’.

Geplande Start 08-2026

Projectontwikkelaar: Nikkels Projecten BV, Zuiderlaan 1, 7391 TZ Twello, 0571-277800

Architect: Sacon Bureau voor architectuur, stedebouw en landschap, Burgemeester Roelenweg 28, 8021 EW Zwolle, 038-4221050

Hoofdaannemer: Nikkels Bouwbedrijf BV, Zuiderlaan 1, 7391 TZ Twello, 0571-277800

PAM Weesp: kantoor maakt plaats voor woongebouw

PAM, dat is de naam van een nieuw, stoer en modern woongebouw met 62 koopappartementen op de hoek van de Pampuslaan en de Amstellandlaan in Weesp. Voordat er gebouwd kan worden, moet het huidige kantoorpand op deze locatie tegen de vlakte. Ten Brinke BV is ontwikkelaar en bouwer van dit project, architectenbureau Spaltman is verantwoordelijk voor het ontwerp.

PAM maakt deel uit van de transformatie van het Amstelland-gebied. Hier werden en worden steeds meer leegstaande kantoren omgebouwd tot woonruimte. De Amstellandlaan wordt bovendien volledig opnieuw ingericht, met meer groen en betere fietsvoorzieningen. PAM ligt ten westen van het stadscentrum van Weesp. In 2020 heeft Ten Brinke het naastgelegen kantoorpand al getransformeerd naar appartementen. De uitstraling, materialisatie en architectuur van deze eerdere transformatie dienen als inspiratie voor het nieuwe woongebouw.

Projectontwikkelaar: Bemog Projektontwikkeling B.V, Menno van Coehoornsingel 16, 8011 XA Zwolle, 038-3315899

TERSCHUUR

c 9

Bouwen 92 koopwoningen / 12 koopappartementen in het plan ‘De Eendracht’. Straatnamen n.n.b. Bouw zal in 3 fases uitgevoerd worden. Fase 1: 23 koopwoningen / Fase 2: 39 koopwoningen / Fase 3: 30 koopwoningen / 12 koop appartementen. Het project loopt vertraging op. Het wordt herontwikkeld. Startdatum is n.n.b. Geplande Start 02-2027

Architect: Schippers Architecten BNA BV, Javastraat 76, 2585 AS ‘s-Gravenhage, 070-3505751

Projectontwikkelaar: Bouwbedrijf R. van de Mheen BV, Westerdorpsstraat 68, 3871 AZ HOEVELAKEN, 033-2534627

Hoofdaannemer: Bouwbedrijf R. van de Mheen BV, Westerdorpsstraat 68, 3871 AZ HOEVELAKEN, 033-2534627

NIJKERKERVEEN

c 7

Bouwen 22 koopappartementen in Nijkerkerveen ‘deelplan 3’, fase 1. De omgevingsvergunning is ingediend.

Geplande Start 01-2027

Projectontwikkelaar: Bouwbedrijf R. van de Mheen BV, Westerdorpsstraat 68, 3871 AZ HOEVELAKEN, 033-2534627

Architect: Schippers Architecten BNA BV, Javastraat 76, 2585 AS ‘s-Gravenhage, 070-3505751

Hoofdaannemer: Bouwbedrijf R. van de Mheen BV, Westerdorpsstraat 68, 3871 AZ HOEVELAKEN, 033-2534627

BILTHOVEN c 8

Bouwen 24 woningen (12 vrije sector koop / 4 middenhuur / 8 sociale huurwoningen aan de Talinglaan / Oude Brandenburgerweg. Plan ‘Het Biltsche Parkcarré’. Vml. Europese aanbesteding. Procedure: onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande oproep tot mededinging. Verkoop is in juni 2026 gestart. Geplande Start 11-2026

Projectontwikkelaar: Bemog Projektontwikkeling B.V, Menno van Coehoornsingel 16, 8011 XA Zwolle, 038-3315899

Architect: BDG Architecten Ingenieurs, Grote Voort 5, 8041 AM Zwolle, 038-4213337

Hoofdaannemer: Bouwbedrijf Van Norel BV, Brinkgreverweg 32, 8161 NW Epe, 0578-615311

De appartementen in PAM zijn verschillend in grootte. PAM richt zich op starters, jonge stellen en actieve senioren. Zo komen er studio’s van 40 vierkante meter voor starters met een gemeenschappelijke buitenruimte, driekamerappartementen (72 vierkante meter), luxe appartementen (86 vierkante meter), hoekappartementen XL (94 vierkante meter) en penthouses (tot 103 vierkante meter).

BENG

De woningen worden gebouwd volgens de nieuwste BENG-normen. Dat betekent goed geïsoleerde woningen met goede luchtdichtheid, veel daglicht en een gezond binnenklimaat dankzij slim-

me ventilatie. Elke woning beschikt over een WTW-installatie die continu frisse lucht binnenbrengt zonder dat er warmte verloren gaat.

De appartementen worden verwarmd met een moderne lucht-water-warmtepomp, die warmte uit de buitenlucht haalt en deze warmte via het verwarmingssysteem door de appartementen verspreidt. Alle woningen beschikken bovendien over een inpandige bergingen en een centrale plek om de fiets te stallen. Parkeren kan aan de achterzijde van het woongebouw.

De verkoop startte in maart. Alle appartementen waren binnen enkele weken onder optie: in de eerste week schreven zich al meer dan duizend

Plaats: Weesp

Opdrachtgever: Ten Brinke BV Ramingssom: 16 miljoen euro Nummer: 523977

Wil je meer informatie over dit en andere projecten zien, inclusief alle contactpersonen en marktpartijen? Probeer Bouwberichten dan 14 dagen gratis. Zonder verplichting. Heb je een inhoudelijke vraag of opmerking, neem dan contact op met het redactieteam van Cobouw Bouwberichten: content@vmnmedia.nl

mensen – met name inwoners van Weesp – in voor een van de 62 woningen. Het geeft aan hoe groot de woningbehoefte is, ook in Weesp. Vlak na de zomer wordt gestart met de bouw, de oplevering staat gepland in het begin van 2028.

Emissieloos voor waterschap

geen abstract beleidsdoel, maar dagelijkse afweging

‘We dwingen aannemers niet in de trukendoos’

Duurzaamheid - Overheden en andere opdrachtgevers willen steeds vaker emissieloos bouwen. Dat vraagt om duidelijke keuzes, nieuwe werkwijzen en nauwe samenwerking met de markt. In deze reeks onderzoeken we hoe opdrachtgevers hun ambities vertalen naar projecten. Aflevering drie: Waterschap Aa en Maas.

Waterschap Aa en Maas behoort tot de grootste publieke opdrachtgevers in de Nederlandse waterbouw en infrastructuur. Het waterschap is verantwoordelijk voor waterveiligheid, waterkwaliteit en waterzuivering in een groot deel van Oost-Brabant en staat de komende jaren voor een uitzonderlijk grote investeringsopgave. Alleen al in de periode 2024 tot en met 2027 zet Aa en Maas voor circa 160 miljoen euro aan dijkversterkingsprojecten in de markt. Daarmee is het, na Waterschap Limburg, de grootste aanbestedende partij binnen dit segment.

En dat is nog maar een deel van het verhaal. “Als je daar ook het volume bij optelt dat we nog gaan wegzetten op onze rioolwaterzuiveringen en op het gebied van natuurontwikkeling vanuit de Kaderrichtlijn Water, dan verdubbelt dat budget ongeveer”, zegt Peter van Dijk, lid van het dagelijks bestuur van het waterschap. “Er staat dus nogal wat te gebeuren de komende jaren.”

Beleid elders vastgesteld

Die investeringen vloeien grotendeels voort uit beleid dat elders wordt vastgesteld - door het Rijk, provincies en in mindere mate door gemeentes. Van Dijk: “Het Rijk heeft besloten dat alle dijken opnieuw getoetst moeten worden. Als gevolg daarvan moeten ze hoger en breder. Daar zijn wij dus druk mee bezig.”

De focus ligt daarbij niet alleen op de zeedijken. Uit analyses blijkt dat juist rivierdijken kwetsbaar zijn. Voor Aa en Maas betekent dat vooral de Maas, een regenwaterrivier die sterk reageert op klimaatverandering en waar bovendien steeds meer infrastructuur achter ligt. “Dat maakt dat daar een flinke geldstroom naartoe gaat.”

Naast dijkversterking vormt de Europese Kaderrichtlijn Water een tweede pijler onder de investeringsagenda. Die schrijft voor dat Nederland in 2027 moet beschikken over voldoende schoon en ecologisch gezond water. “Om dat te halen zijn ingrepen in het landelijk gebied

Boskalis en Sterk aan het werk met de silent piler bij project Meanderende Maas. Foto: APA/Sjef Prins

nodig”, aldus Van Dijk. “Beken laten meanderen, natuurvriendelijke oevers aanleggen en zones creëren die losgekoppeld zijn van landbouwgebruik. Dat betekent simpelweg veel grondverzet.”

Omdat de richtlijn al in 2002 is vastgesteld en de deadline snel nadert, is volgens Van Dijk nu de eindsprint begonnen. “De komende periode wordt er ontzettend veel volume gezet in die tak van sport.”

De derde grote opgave ligt bij de modernisering van rioolwaterzuiveringen. Veel installaties zijn ontworpen in de jaren zestig en zeventig en functioneren nog steeds uitstekend voor het verwijderen van stikstof en fosfaat. Maar de waterkwaliteitseisen zijn veranderd en ook hier speelt de Kaderrichtlijn

Water een rol. “Met de vergrijzing, het toenemende medicijngebruik, PFAS en designerdrugs krijgen we moleculen

binnen die we er nu moeilijk uit kunnen halen,” zegt de bestuurder. “Kort door de bocht heb je daarvoor volume nodig. Water langer vasthouden, behandelen. Dat betekent grote betonnen bakken bouwen. En ja, daar komen bouwmachines bij kijken.” Alleen al voor deze opgave investeert Aa en Maas de komende jaren bijna 100 miljoen euro.

Dagelijkse afweging

Tegen die achtergrond is emissieloos bouwen voor het waterschap geen abstract beleidsdoel, maar een dagelijkse afweging in concrete projecten. “Wij proberen zo emissieloos mogelijk te bouwen”, zegt Van Dijk. “Maar ik ben ook een pragmaticus. Ik vind dat het werk wel daadwerkelijk gemaakt moet worden.”

Het bestuur van Aa en Maas bestaat

uit leden met uiteenlopende politieke achtergronden, wat volgens Van Dijk soms leidt tot scherpe discussies. “Ik heb op zich niks tegen emissieloos bouwen. Alleen: als je elektrisch materieel laat draaien op stroom die in de Eemshaven met een kolencentrale is opgewekt, dan noem ik dat emissieverplaatsing. Dan heb je de uitstoot niet meer op het werk, maar wel ergens anders. Daar schieten we niks mee op.”

Dat pragmatisme vertaalt zich ook naar hoe het waterschap kijkt naar de inzetbaarheid van emissieloze bouwmachines. “Als wij grote hoeveelheden grond moeten verzetten, hebben we zware kranen nodig”, zegt Van Dijk. “De huidige stand van de techniek is dat een kraan wel de productie moet kunnen maken en voorzien kan worden van een nieuwe accu op moment dat dit nodig is. Wij werken midden in het buitengebied waar je niet zomaar even een accu kunt wisselen.

”In zulke situaties blijft Aa en Maas toestaan dat aannemers werken met HVO of traditioneel aangedreven materieel. “Daar waar het kan en waar het zin heeft, zetten we emissieloos in. Daar waar het niet werkbaar is, dwingen we aannemers niet in de trukendoos.”

Het uiteindelijke doel is helder. “We willen in 2035 of 2040 volledig emissieloos dit soort werken uitvoeren.” De weg daarheen beschrijft hij als een boerenverstandaanpak. “In overleg met aannemers en onderaannemers kiezen we steeds voor de meest intelligente methode van dat moment.”

Natura 2000

In Natura 2000-gebieden ligt de lat hoger, simpelweg omdat de vergunningverlening dat vereist. Brabant loopt hierin voorop. Een mooi voorbeeld is het project Meanderende Maas, waar tussen Ravenstein en Lith dijken worden versterkt. “Daar werken we vrijwel volledig emissieloos”, schetst Van Dijk. “Het probleem met netcongestie hebben we weten te omzeilen door een eigen laadplein te bouwen.” Dat kon mede dankzij beschikbare capaciteit van een nabijgelegen rioolwaterzuivering.

Op dit project werken twee aannemers: Boskalis en Sterk, die voorop lopen met de inzet van elektrisch materieel – Sterk zet bij dit project onder meer een elektrische silent piler in en een zelfontwikkelde elektrische trilblok, Boskalis zet diverse grote elektrische materieelstukken in zoals grote kranen en vrachtwagens, red. De aannemers ondersteunen we als waterschap ook financieel om daarin te investeren en door te ontwikkelen.”

Basisniveau

“We werken daar met een soort accuboormachine-principe”, zegt Van Dijk. “De hele dag rijden er vrachtwagens om accu’s te wisselen. Alleen bij trilblokken en silent pilers, waarmee je damwandplaten ruim twintig meter de grond in trilt en drukt en veel vermogen nodig hebt, zit nog een grote uitdaging.”

Aa en Maas ondertekende het conve-

nant Schoon en Emissieloos Bouwen op basisniveau en niet op het ambitieuze niveau. Volgens Van Dijk is dat een bewuste keuze. “Van achter een bureau is het heel makkelijk te zeggen dat alles emissieloos moet. Maar ik was pas nog op een werk waar twee zware emissieloze kranen waren besteld. De levering is verschoven naar najaar 2026. Dan kan ik wel zeggen: het moet emissieloos, maar dan krijg je enorme frictie met de aannemer. Dat moet je niet willen.”

Flexibiliteit

Het basisniveau biedt volgens de waterschapbestuurder meer flexibiliteit, ter-

‘‘Het

pragmatisme vertaalt zich ook naar hoe het waterschap kijkt naar de inzetbaarheid’’

wijl de lange termijn onverminderd richting emissieloos gaat. “De maatschappij zegt: u zúlt emissieloos. Dan is het oneerlijk om de hele rekening bij de aannemerij neer te leggen. Wij hebben daar als overheid ook een rol in.”

In aanbestedingen werkt Aa en Maas met gunningscriteria die emissieloos werken belonen. “Als een aannemer bijvoorbeeld tien of vijftien procent meer emissieloos materieel inzet, krijgt hij fictieve korting op de inschrijfsom. Als dat onvoldoende blijkt, volgt overleg.” Van Dijk noemt dat ‘chirurgisch aanbesteden’. “Soms hebben wij een route bedacht die in de praktijk niet werkt. Dan kun je zeggen: contract is contract. Maar dan weet je zeker dat de transitie doodloopt. Wij luisteren liever naar wat er in het werkveld gebeurt en kijken hoe we kunnen helpen.”

Uitstel geen optie

Dat helpt ook bij een ander knelpunt: de beschikbaarheid van materieel. “Er is op dit moment gewoon onvoldoende elektrisch materieel”, constateert Van Dijk. “De vraag is enorm, leveranciers kunnen het niet bijhouden.” Uitstel is vaak geen optie, omdat de projectvoorbereiding en vergunningen strakke planningen kennen. “Je kunt niet zeggen: we doen het over drie jaar wel.”

Aa en Maas heeft het voordeel dat er voor veel werkzaamheden raamcontracten met vaste aannemers zijn afgesloten. Het waterschap staat daardoor relatief ver vooraan in de wachtrij. Tegelijkertijd is samenwerking de norm. “Soms doen we een stapje terug zodat anderen ook verder kunnen.”

Van Dijks conclusie is helder: “Bottom line is er voor al het werk dat nu gedaan moet worden nog te weinig elektrisch materieel. Dan kom je per definitie in compromissen terecht.”

Dit is deel 3 van een serie artikelen over emissieloos bouwen.

’Voordeel is, ik spreek de taal van de werkvloer ’

Arbeidsmarkt - Dat

Karim Weiss ooit begon als monteur in de bouw en techniek was later in zijn loopbaan als manager en directeur een groot pluspunt. Ook nu als algemeen directeur van Willy Naessens Nederland. “Ik spreek de taal van de werkvloer.”

DOOR YVONNE TON

Je hebt bij veel verschillende bedrijven en marktgebieden gewerkt en ook nog eens in een groot aantal functies. Hou je van verandering?

“Niet om het veranderen, maar om de kennis op te doen om met een andere blik naar de wereld te kijken. Enerzijds doe ik dat door te reizen en te kijken hoe divers en veelzijdig de wereld is buiten de voor mij bekende perspectieven om zo een breder beeld te krijgen. De andere kant is om je ontwikkeling eens in een andere branche vorm te geven. Ik ben als monteur begonnen en heb eigenlijk alle rollen doorlopen.”

Hoe kwam je steeds in andere functies terecht?

“Van monteur ging ik naar uitvoerder en leiding geven. Toen ik leiding gaf, kreeg ik niet de juiste spullen buiten en dacht ik: ik moet naar de werkvoorbereiding om te kijken hoe ik dat kan verbeteren. Toen ik dat een tijd gedaan had, zag ik dat we de juiste informatie niet goed aangeleverd kregen vanuit calculatie, dus ging ik naar de calculatieafdeling.”

Verliep dat traject altijd zo soepel als je nu schetst?

“Je moet die kans krijgen. Maar je kunt het ook afdwingen door in gesprek te gaan met je leidinggevende en uit te leggen wat je behoefte is. Je wens wordt ingevuld of niet. Het voordeel van een groot bedrijf is dat er wel vaak mogelijkheden zijn. Ik heb het geluk gehad dat ik al die rollen heb doorlopen, ook als projectleider met eigen projecten. Daarna groei je naar grotere en integralere projecten. Met een achtergrond van projectmanagement en trainingen heb je dan voldoende kennis om projecten te leiden. De rode draad zijn voor mij wel altijd de mensen.”

Sta je met die achtergrond dichter bij de werkvloer dan iemand die na zijn studie meteen in een managementfunctie start?

“Het voordeel is dat ik de taal spreek van de werkvloer, de dilemma’s begrijp van

Algemeen directeur van Willy Naessens Karim Weiss

verschillende afdelingen. Vanuit mijn leidinggevende rol kan ik dan doen wat in het hele primaire proces nodig is.”

Dat Karim Weiss onlangs algemeen directeur werd bij Willy Naessens Nederland, was opnieuw een onverwachte wending in zijn carrière. Het bedrijf was vorig jaar op zoek naar een internationale projectmanager. Weiss had interesse, maar tijdens een gesprek kwamen beide partijen overeen dat hij eerst een project in Nederland zou trekken, namelijk de bouw van een megadistributiecentrum van 147.000 vierkante meter voor Jysk in Lelystad. Binnen een jaar werd hem gevraagd om mee te denken over hoe Willy Naessens Nederland zich moet ontwikkelen om toekomstbestendig te blijven. Die gesprekken mondden uit in een aanbod aan Weiss om die volgende ontwikkeling zelf te gaan leiden, waarna Jeroen de Bonth zijn functie als algemeen directeur eerder dit jaar overdroeg aan Weiss.

Hoe ziet de fase er uit die je gaat begeleiden?

“We zijn aan het professionaliseren in het hele primaire en secundaire proces. Een onderdeel daarvan is nog verder verdiepen en verbeteren van de BIM-modellering. We gaan steeds integraler het hele BIM-model vullen, zodat we zo vroeg mogelijk in het proces de juiste informatie en geverifieerde eisen ter beschikking

hebben. We zetten in op digitalisering, AI, nieuwe montagetechnieken en verdere verduurzaming. Maar we kijken ook hoe we ons betonconcept verder kunnen verduurzamen. Hoog op onze agenda staat dan ook ons circulaire betonbouwconcept The Circle. Dat eigen concept maakt mogelijk dat de bouwstenen losmaakbaar zijn en dus herbruikbaar.”

Door obstakels als netcongestie en CO2-beperkingen in Nederland richt de Willy Naessens Group, nu actief in zes Europese landen, de blik ook daarbuiten. “We willen onze horizon verbreden.”

Is de ambitie ook om dankzij verdere internationalisering door te groeien? “Internationalisering staat wel op de agenda, maar niet vanuit een puur groeiperspectief. Wij bewegen mee met de klanten. Waar zij naartoe gaan, denken wij mee, ook als dat over landsgrenzen heen gaat. Onze ambitie is vooral om elke dag beter te worden. De groei moet in lijn zijn met het potentieel wat je kunt verwerken. Heb ik een groeiambitie van driehonderd miljoen? Dat zou fijn zijn, maar niet als dat ten koste gaat van de kwaliteit van de onderneming of de mensen. De mens staat altijd centraal.”

Hoe wil je later kunnen terugkijken op jouw periode als directeur?

“Ik zou het mooi vinden als Willy Naes-

CV Karim Weiss (Gouda, 1967) heeft meer dan veertig jaar ervaring in de bouw, vooral op het gebied van infra en utiliteitsbouw. Hij vervulde management- en directiefuncties bij onder meer Heijmans, Krinkels en Spie en was een van de oprichters van managementbureau We Are Management. Sinds kort is hij algemeen directeur bij Willy Naessens Nederland, waar hij vorig jaar al binnengehaald werd om een groot bouwproject te leiden. Zijn voorganger Jeroen de Bonth blijft aandeelhouder en boegbeeld van de organisatie.

sens Nederland dan in de top 10 van bouwbedrijven staat. Je kan dat meten in omzet, resultaat, innovatie of partnerships. Er zijn allerlei invalshoeken. Wat ga je meten? Wil je de grootste zijn, de beste, de betrouwbaarste of de meest duurzame? Die discussie voeren we nu. Wat is ons onderscheidend vermogen op dit moment in de markt hoe klanten ons zien? Klanten willen samen met ons bouwen, we lopen nergens voor weg, hebben veel kennis. In de hele keten zijn we krachtig, alleen wil je groeien? Dan moet je goed nadenken hoe je die groei kan waarborgen in kennis en capaciteit.”

Karim Weiss, nieuwe directeur Willy Naessens. Foto: Dolph Cantrijn

COLOFON

Cobouw, de onafhankelijke nieuwsbron voor de bouw, verschijnt 1x per week en biedt nieuws en achtergronden over thema’s als duurzaamheid, veiligheid, innovatie, aanbesteden, marktontwikkelingen en bouwkwaliteit.

Hoofdredactie

Eric Verweij, hoofdredacteur ericverweij@vmnmedia.nl

Joost Zwaga, adjunct-hoofdredacteur joostzwaga@vmnmedia.nl

Redactie

Kasper Baggerman kasperbaggerman@vmnmedia.nl

Mark de Bruijn markdebruijn@vmnmedia.nl

Marc Doodeman

marcdoodeman@vmnmedia.nl

Stijn van Gils

stijnvangils@vmnmedia.nl

Anna Koudijs annakoudijs@vmnmedia.nl

Nouska du Saar nouskadusaar@vmnmedia.nl

Ad Tissink adtissink@vmnmedia.nl

Eindredactie

Hendrik-Jan Huurdeman hendrikhuurdeman@vmnmedia.nl

Rob Roelofs robroelofs@vmnmedia.nl

Ingrid de Zwart-Schaap ingriddezwart-schaap@vmnmedia.nl

Persberichten

Cobouw@vmnmedia.nl

Redactie Cobouw Utrechtseweg 44 3704 HD Zeist

Redactie Bouwberichten bouwberichten@vmnmedia.nl

Vormgeving colorscan bv, www.colorscan.nl

Freelancemedewerkers

Edo Beerda, Yvonne Ton, Jan Smit, Ton Verheijen

Fotografen

APA, Suzanne van de Kerk, Christiaan Krouwels, Eran Oppenheimer, Ries van Wendel de Joode.

Uitgever

Mieke Luisman-Stikkelorum miekestikkelorum@vmnmedia.nl

Advertenties

Jesse Weideman

Tel: 06 22023724

Email: jesseweideman@vmnmedia.nl

Abonnementen

• Online abonnement met onbeperkt toegang tot cobouw.nl en de Cobouw-app: € 21,00/mnd

• Krant (1x per week), incl. themaspecials en onbeperkt toegang tot cobouw.nl, de Cobouw-app en de digitale krant: € 75,00,-/ mnd

Klantenservice

VMN media

Telefoon: (088) 58 40 888 klantenservice@vmnmedia.nl

Op alle artikelen in Cobouw en op Cobouw.nl rust auteursrecht. Auteursrechtelijk beschermde werken mogen niet elders openbaar worden gemaakt, gearchiveerd of verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming van de hoofdredacteur of de uitgever. Indien bij gebruik van artikelen van Cobouw en/of Cobouw.nl niet is voldaan aan bovenstaande, is Cobouw gerechtigd hiervoor schadevergoeding te claimen.

Woonzorg Nederland vierde samen met Bouwbedrijf Van Ree en gemeente Ede het bereiken van het hoogste punt van nieuwbouwcomplex Infanteriehof. Met deze mijlpaal komt de realisatie van 40 zelfstandige appartementen voor 55-plussers weer een stap dichterbij. De oplevering staat gepland voor het najaar van 2026. Het nieuwe wooncomplex bestaat uit 40 appartementen, verdeeld over vier woonlagen. Er komen 28 woningen met twee slaapkamers en 12 woningen met één slaapkamer. Alle woningen beschikken over een balkon of eigen terras met uitzicht op de groene omgeving.

De 13 nieuwe huurwoningen in het plan Hooghuis in Ravenstein zijn opgeleverd. De nieuwe bewoners hebben inmiddels de sleutels ontvangen van hun duurzame woning op de locatie van de voormalige school. De woningen zijn gebouwd door Bouwmij Janssen in opdracht van Mooiland en maken deel uit van een breder nieuwbouwplan waarin ook 12 betaalbare koopwoningen worden gerealiseerd door Whoon. Met de oplevering van de

huurwoningen krijgen nieuwe bewoners de kans om comfortabel en duurzaam te wonen in Ravenstein.

De bouw van het markante appartementengebouw Waterroos Kwarts in Zwaag is onlangs gestart. Op 20 mei werd dit heugelijke feit gevierd met de toekomstige bewoners in bijzijn van wethouder Arthur Helling van gemeente Hoorn Timpaan heeft het project ontwikkeld, aannemingsbedrijf Kuin zal Waterroos Kwarts realiseren. Het ontwerp is van de hand van GeO Architecten. Het gebouw bestaat uit 32 appartementen, variërend van 66 tot 87m2. Elk appartement heeft een tuintje, een of twee balkons en op de begane grond een eigen berging en fietsenstalling. De appartementen worden BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) opgeleverd.

Met trots vierden bewoners, Woonbron en Dura Vermeer Heyma op 26 mei de oplevering van het succesvolle verbeteronderhoud aan woongebouw IJsselburgh en de 196 woningen aan de Schinnen-

Een tip voor deze rubriek? Mail je tekst en foto naar cobouw@vmnmedia.nl

SEPTEMBER

8 t/m 10 september

Installatie Vakdagen

Hardenberg

De ontwikkelingen in de installatie- & elektrobranche gaan razendsnel en de rol van de installateur is aan het veranderen. Om al deze ontwikkelingen en veranderingen bij te houden is kennis nodig, vakkennis! Daarom staat Installatie Vakbeurs Hardenberg drie dagen in het teken van De Installateur van de Toekomst. De Installateur van de Toekomst biedt je oplossingen voor vraagstukken waar jij in de (nabije) toekomst als installateur mee te maken krijgt. Tijdens kennisen praktijksessies worden onderwerpen behandeld die een helpende hand gaan bieden bij jouw uitdagingen op de werkvloer.

23 en 24 september

Vakbeurs Openbare Ruimte

Vakbeurs Openbare Ruimte is het Nederlandse vakevenement voor ontwerp, inrichting, beheer en onderhoud van de buitenruimte. In de Jaarbeurs

in Utrecht ontmoeten gemeenten, ingenieursbureaus, beheerders en leveranciers elkaar rond een complete beursvloer en een uitgebreid kennisprogramma. De beurs onderscheidt zich door het brede aanbod: van groen en bestrating tot licht, straatmeubilair en advies.

OKTOBER

6 t/m 8 oktober

Vakbeurs Energie

De Energie beurs is hét jaarlijkse ijkpunt voor professionals om de balans op te maken op het gebied van energie. Drie dagen lang komt alles en iedereen op het gebied van energiebesparing en duurzame energieopwekking samen voor het grootste live energieplatform van Nederland. Op deze vakbeurs ervaart u de wereld aan mogelijkheden, van inkoop tot techniek en van regelgeving tot management. Bekijk de nieuwste oplossingen van dichtbij, neem deel aan interactieve lezingen en live demonstraties en doe waardevolle contacten op.

baan in Rotterdamse Beverwaard. Het project bestond uit groot onderhoud én verbeteringen die bijdragen aan duurzaam en veilig wonen. De woningen zijn voorzien van betere isolatie en ventilatie, waardoor energiezuiniger wonen mogelijk is. Ook zijn brandwerende voorzieningen aangebracht, waardoor het gebouw voldoet aan de nieuwste brandveiligheidsnormen. Als dat nodig was, zijn keuken, badkamer en toilet vernieuwd.

In Amsterdam

Nieuw-West is de start bouw van project Conrad feestelijk gevierd. Tijdens de bijeenkomst schreven Sandra Doevendans, stadsdeelbestuurder Amsterdam Nieuw-West, Sander van der Wolf, adjunct-directeur VORM Ontwikkeling, Andreas Muilwijk en Bart Groot van Bot Bouw en Paul van Stiphout, Fund Manager Residential Fund Bouwinvest, ieder een wens op de heipaal. Vervolgens werd de paal ceremonieel gehesen en geplaatst. Daarmee is de bouw van twee duurzame woontorens met in totaal 130 woningen en een kinderdagverblijf officieel van start gegaan. Het project is ontworpen door INBO en wordt ontwikkeld volgens de nieuwste duurzaamheids- en energie-eisen.

NOVEMBER

Gelijktijdig en in co-locatie vinden de vakbeurzen Zero Emission | Ecomobiel (over duurzame mobiliteit), Industrial Heat & Power (over de industriële energievoorziening) en PREFAB (over off-site bouwen en renoveren) plaats.

8 oktober

Staalbouwdag De Staalbouwdag is hét jaarlijkse vakevenement voor iedereen die betrokken is bij het opdrachtgeven, ontwerpen en bouwen met staal. De bezoekers van de Staalbouwdag zijn werkzaam bij architectenbureaus, adviesbureaus, ingenieursbureaus, bouwondernemingen, staalconstructiebedrijven, overheden en professionele opdrachtgevers zoals projectontwikkelingsmaatschappijen en woningcorporaties. De vakbeurs van de Staalbouwdag levert een exposé van nieuwe en vernieuwende diensten, producten en projecten van bedrijven en instellingen voor het ontwerpen en bouwen met staal.

25 november

Cobouw LIVE

De bouwsector verandert snel – wie toekomstbestendig wil blijven, bezoekt Cobouw LIVE. Tijdens Cobouw Live delen koplopers hun kennis en inspiratie in kennissessies over diverse onderwerpen in de bouwsector. Luister naar de keynote en ontmoet de winnaars van de Cobouw Awards en Cobouw50 tijdens de pauzes en de borrel. Dé jaarlijkse update, netwerkboost en inspiratie-injectie voor bestuurders, projectleiders, beleidsmakers en innovators.

25 en 26 november DigiBouw DigiBouw is de vakbeurs voor digitalisering in de bouw. In de Jaarbeurs in Utrecht komen bouwbedrijven, BIM-managers, software-leveranciers en kennispartners samen rond een tweedaags programma. DigiBouw richt zich op de hele bouwketen die werk maakt van digitale processen: van ontwerp en engineering tot

productie, uitvoering, oplevering en beheer, met aandacht voor software, gestandaardiseerde datastromen en de organisatie achter de digitalisering.

JANUARI 2027

12 t/m 15 januari InfraTech InfraTech is de Nederlandse tweejaarlijkse vakbeurs voor infrastructuur. In Rotterdam Ahoy ontmoeten opdrachtgevers, marktpartijen, kennisinstellingen en overheden elkaar rond ontwerp, aanleg en beheer van de Nederlandse infrastructuur. Met thema’s als klimaatadaptatie, replacement en renovatie, energie en digitalisering richt InfraTech zich op de volle breedte van de sector.

25 november: Cobouw LIVE

De ideale fundering voor uw project

Trotse winnaar van