Issuu

NUMMER

info

2016 JAARGANG 21

www.veiligheidskunde.nl

TIJDSCHRIFT VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VOOR VEILIGHEIDSKUNDIGEN

Is veiligheid nog een

morele waarde?

HOE EVACUEER JE EEN OLIFANT?

COMMUNICATIE OP DE HEFTRUCK

VEILIGHEID DOOR CULTUUROMSLAG

IN DIT

NUMMER NR 01 | JANUARI 2016

06 Achtergrond

Communicatie op de heftruck.

08 Interview

De veiligheidskundige is een krijger.

14 Rising star

Klarinda de Jong.

16 Interview

Hoe evacueer je een olifant.

21 Onderzoek

Sociale veiligheid optimaliseren.

RUBRIEKEN 04 Nieuws 19 Column 18 Klokkenluiders en de NVVK 19 Juridisch bekeken 20 Verenigingsnieuws NUMMER

info

2016 JAARGANG 21

www.veiligheidskunde.nl

TIJDSCHRIFT VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VOOR VEILIGHEIDSKUNDIGEN

Is veiligheid nog een

morele waarde?

HOE EVACUEER JE EEN OLIFANT?

COMMUNICATIE OP DE HEFTRUCK

VEILIGHEID DOOR CULTUUROMSLAG

linkedin.com/nvvk

Foto cover: Bert Jansen facebook.com/nvvk

2 Januari 2016 nr.1 –

info

21 20

04 info– Januari 2016 nr.1 3

Nieuws

Terrein Chemie-Pack in 2016 bruikbaar Het terrein van Chemie-Pack in Moerdijk kan naar verwachting in de loop van 2016 weer in gebruik genomen worden als industrieterrein, zo maakte de provincie Noord-Brabant bekend.

Om mensen te beïnvloeden, moet je je meer op de olifant richten dan op de berijder water gaat zoals eerder ingeschat nog veel langer duren: vijf tot tien jaar. Na lange discussie zijn de provincie

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

Noord-Brabant en gemeente Moerdijk het eens geworden over de sloop van de vloeistofdichte vloer van ChemiePack, bevestigde een woordvoerder. De provincie en gemeente delen de kosten die zijn geraamd op 1 miljoen euro. De totale kosten van de ramp zijn geschat op ruim 70 miljoen euro. De brand bij Chemie-Pack ontstond

omdat een medewerker een bevroren pomp met een gasbrander probeerde te ontdooien. Drie leidinggevenden van het bedrijf kregen werkstraffen voor brand door schuld en overtreding van vergunningvoorschriften. n linkedin.com/racerrobots.bots

Agressie-app op het spoor De vakbond voor rijdend personeel (VVMC) lanceert de agressie-app. Deze app is bedoeld voor leden en niet-leden om schelden, spugen, schoppen en ander zwaar fysiek geweld te melden.

e agressie-app registreert ook de locatie en het tijdstip van de geuite agressie. Iedereen die op of rond het spoor werkt bij Arriva, Connexxion, NS en Veolia kunnen de agressie-app gebruiken. De VVMC slaat die informatie veilig op en gebruikt het om vast te stellen of het pakket van veiligheidsmaatregelen effect heeft en de agressie afneemt. De werkgevers van de personeelsleden ontvangen de informatie niet. Registratie De app voor agressie is handig voor registratie, aldus VVMC vakbondslei-

4 Januari 2016 nr.1 –

info

der Wim Eilert. “Nog steeds worden er in Nederland dagelijks twee tot drie conducteurs fysiek mishandeld. Dat is geen veilige situatie voor onze leden en evenmin voor de passagiers.” Volgens hem neemt de agressie de laatste jaren toe en verhardt die ook. Zwartrijden is vaak de oorzaak van agressie tegen spoorpersoneel. De laatste tijd is er een flink aantal maatregelen genomen om het geweld in te dammen. Steeds meer stations hebben toegangspoortjes en er is meer cameratoezicht op stations. Politiek Den Haag reageert vaak geschokt op weer nieuwe agressie tegen spoorwegpersoneel. Er is regelmatig overleg tussen de politiek, spoorbedrijven en bonden over de agressie. n linkedin.com/agressie_app.vvmc

100 medische vliegcertificaten ongeldig De Inspectie Leefomgeving en Transport heeft honderd medische vliegcertificaten ongeldig verklaard.

Inspectie Leefomgeving en Transport houdt de komende tijd ook de andere zeven medische keuringsinstanties in

de luchtvaart extra in de gaten. Ook houdt zij een scherp oog op dertien zelfstandige keuringsartsen. n

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

Onterecht afgegeven Alle honderd documenten zijn “waarschijnlijk of vrijwel zeker” onterecht afgegeven omdat de medische keuringen onvolledig of onjuist zijn uitgevoerd. Vliegend personeel en luchtverkeersleiders moeten geldige medische certificaten hebben om te mogen werken. Het keuringscentrum in de NoordBrabantse plaats mag voorlopig geen onderzoeken meer uitvoeren. Het Openbaar Ministerie is om een strafrechtelijk onderzoek gevraagd. De

Robot doodt technicus Championship Racer Robots zijn een goede vervanging voor mensen bij werk dat gevaarlijk, zwaar of monotoon is. Maar nu een robot een technicus in een Duitse Volkswagenfabriek heeft gedood rijst de vraag: hoe veilig zijn die robots?

jaarlijks gemiddeld voor één dodelijk arbeidsongeval. Veiligheidsnormen Volgens de Amerikaanse arbeidsinspectie OSHA gaat het vooral mis buiten de routinehandelingen: tijdens programmering, onderhoud, opbouw en aanpassing of het testen van de robots. Dat neemt niet weg dat robots – net als elke industriële machine –

gevaar op kunnen leveren. Er is een internationale norm voor het werken met industriële robots: EN-NEN-ISO 10218-1. Deze norm gaat in op de risico’s en stelt eisen aan een veilig ontwerp, de beveiliging en instructies voor de mensen die er mee moeten werken. n linkedin.com/racerrobots.bots

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

Om mensen te beïnvloeden, moet je je meer op de olifant richten dan op de berijder industriële robots betrokken waren. In de VS ligt dat aantal nog lager, stelt RIA. Hier zorgen industriële robots

info– Januari 2016 nr.1 5

(Advertentie)

Doe mee aan het scholingsprogramma over palliatieve zorg! IKNL biedt in samenwerking met verschillende partijen een scholingsprogramma aan voor begeleiders en verzorgenden in de verstandelijk gehandicaptenzorg.

Lesstof op maat Via een Elektronische Leer Omgeving (ELO) doe je expertise op over palliatieve zorg en neem je deel aan een aantal bijeenkomsten. In de ELO is het mogelijk om lesstof aan te passen en aan te vullen met werkwijzen en methodieken uit de organisatie en regio. Trainers uit de eigen organisatie begeleiden de bijeenkomsten. Zij worden hiervoor opgeleid via een train-de-trainerprogramma georganiseerd in samenwerking met de Amarant Academie.

Aandacht voor palliatieve zorg Het programma gaat verder dan alleen scholing. Het gedachtegoed omvat een brede kwaliteitsslag in de palliatieve zorg in de organisatie.

Dit betekent dat de organisatie onder meer een beleid heeft op het vlak van palliatieve zorg en een aandachtsfunctionaris heeft aangesteld. Ook neemt de organisatie deel aan het regionale netwerk palliatieve zorg of heeft concrete plannen om dat te gaan doen. Kijk voor alle randvoorwaarden op www.iknl.nl. Indien gewenst, biedt IKNL in samenwerking met regionale partijen procesondersteuning op maat.

Aanmelden of afspraak Heb je interesse in het programma? Kijk op www.iknl.nl in de agenda en meld je aan voor het â€˜train de trainerâ€™ programma. Voor vragen of een afspraak over de behoefte in jouw instelling, neem contact op met IKNL via opleidingen@iknl.nl of bel 088 234 67 00.

Gasexplosie Diemen: wordt vervolgd Het Openbaar Ministerie gaat twee bedrijven vervolgen na de gasexplosie in september 2014 in Diemen.

Gebrekkige informatie-uitwisseling woningbouwvereniging De Key had een aannemer opdracht gegeven voor de bouw van een nieuwe liftschacht in de flat. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeerde eerder dat de oorzaak van de ontploffing lag in “een gebrekkige informatie-uitwisseling” over gasleidingen. Daardoor was het voor de aannemer niet duide-

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

ustitie verwijt de aannemer en de onderaannemer een gebrek aan zorgvuldigheid bij het uitvoeren van de graafwerkzaamheden. Bij de gasexplosie kwamen twee mensen om het leven: een kraanmachinist en een medewerkster van de woningbouwvereniging die bij een bewoner op bezoek was. Er vielen daarnaast nog vijftien gewonden. Meer dan honderd woningen in de flat Beukenhorst raakten in meer of mindere mate beschadigd.

lijk dat er een werkende gasleiding lag in het gebied waar werd gegraven. Ook onderschatten partijen het gevaar van het lek: er vielen slachtoffers omdat die te dicht bij het lek waren. Na de gasexplosie moesten de bewoners van 32 appartementen een half

jaar in een andere woning verblijven. Inmiddels zijn die appartementen hersteld en zijn de liften ook vervangen. Begin juni kregen de bewoners de sleutels terug van hun woningen. n linkedin.com/diemen

Wetsvoorstel Arbowet De Inspectie SZW kan handhavend optreden als een werkgever geen contract met een bedrijfsarts of arbodienst afsluit. En ook als de bedrijfsarts nalaat een beroepsziekte van een werknemer te melden bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.

voor werknemers en werkgevers die niet tevreden zijn over de behandeling. Werkgevers zijn verplicht om een contract af te sluiten met de arbodienst of bedrijfsarts. Daarin moeten zij de voorgaande punten vastleggen. Een werkgever kan zelf aanvullende afspraken maken met de bedrijfsarts of arbodienst over de verdere invulling van de bedrijfsgezondheidszorg. De bedrijfsarts was al verplicht om een beroepsziekte te melden. Maar de ISZW mag er nu ook op handhaven.

it staat in het wetsvoorstel voor de aangepaste Arbowet. De ministerraad heeft op voorstel van minister Asscher van SZW ingestemd met deze wijziging. De aanpassing van de Arbowet is de reactie van het kabinet op het advies van de Sociaal-Economische Raad (SER) over de toekomst van de arbeidsgerelateerde zorg. Inhoud Een werknemer die twijfelt over het oordeel van een bedrijfsarts mag een andere bedrijfsarts om een second opinion vragen. Elke werknemer krijgt het wettelijke recht om de bedrijfsarts te spreken. Arbodiensten en bedrijfsartsen moeten een onafhankelijke klachtenregeling optuigen

Om mensen te beïnvloeden, moet je je meer op de olifant richten dan op de berijder

Preventie In reactie op het SER-advies liet het kabinet eerder al weten dat het de komende jaren de aandacht voor preventie in bedrijven wil bevorderen en de samenwerking tussen de reguliere zorg en de bedrijfsgezondheidszorg wil verbeteren. Ook wordt de positie van de preventiemedewerker binnen het bedrijf verbeterd. n

linkedin.com/arbowet

info– Januari 2016 nr.1 7

Interview

Hoe evacueer je een olifant? | TEKST JOSE KERSHOLT

8 Januari 2016 nr.1 –

In hoeverre zijn burgers en werknemers verantwoordelijk voor hun eigen veiligheid? Zelfredzaamheid kun je niet zomaar over de heg gooien, meent José Kerstholt, hoogleraar psychologische besliskunde aan de TU Twente. Kerstholt: “Als je een grotere groep wilt bereiken of specifiek gedrag wilt veranderen, dan moet je iets doen.”

info

info– Januari 2016 nr.1 9

Interview

tot de professionals ter plekke zijn; bij een incident gaan mensen elkaar helpen. ‘Samenredzaamheid’ is daarom eigenlijk een betere term”, zegt de hoogleraar.

Olifant

“M

ensen letten bij brand nauwelijks op de groene nooduitgang bordjes. Ze lopen van nature naar de deur waar zij binnenkwamen. Nooduitgangen kunnen geblokkeerd zijn. Ze kiezen voor de zekere optie en nemen de uitgang waarvan ze zeker weten dat hij open is. En mensen volgen elkaar daarin.” Volgens José Kerstholt, hoogleraar psychologische besliskunde aan de TU Twente en werkzaam bij TNO, zijn mensen best zelfredzaam –bij een incident helpen we elkaar- , maar zijn we ook ‘gewoontedieren’. Mensen zijn vooral geneigd om te doen wat ze altijd doen en het is heel lastig om dat gedrag te veranderen, stelt Kerstholt. “Juist in noodsituaties vallen mensen terug in gewoontegedrag.” Kerstholt verzorgt dit jaar de Jan de Kroeslezing op het NVVK-congres ‘Veiligheid? Zoek het ff zelf uit. Veel geluk’. Het thema zelfredzaamheid is actueel, want de overheid trekt zich meer en meer terug en mensen worden op allerlei terreinen geacht steeds meer zelfredzaam te zijn. Burgers moeten daarin meegenomen worden, stelt Kerstholt. “Als je wilt dat meer mensen zelfredzaam worden - voor hun eigen veiligheid gaan zorgen - dan is het nodig om daarop te sturen. Je kunt dat niet volledig loslaten in de hoop dat het vanzelf goed komt. Een grote groep mensen heeft een zetje in de goede richting nodig.”

Grenzen zoeken

Zelfredzaamheid is een breed begrip. Kerstholt bakent af: “Zelfredzaamheid betekent dat je jezelf kunt redden zonder professionele hulp.” Hoever de verantwoordelijkheid voor zelfredzaamheid strekt, is een zoektocht en verschilt per domein, meent zij. “Burgers kunnen ogen en oren van de politie zijn, maar je wilt niet dat burgers zelf iemand klem gaan rijden. Per domein zoek je steeds de grenzen op hoe ver de verantwoordelijkheid kan gaan. En in sommige situaties, bij een grote bosbrand bijvoorbeeld, kunnen mensen niets anders dan zichzelf in veiligheid brengen en het blussen van de brand aan professionals overlaten.” Bij fysieke veiligheid komt de zelfredzaamheid tot uiting in de responsfase: zijn mensen in staat om zichzelf na een incident in veiligheid te brengen. Volgens Kerstholt proberen we het in ieder geval. “Mensen wachten niet af

Om zelfredzaamheid van mensen te vergroten, moet je een ramp of incident voor zijn, stelt Kerstholt. Bij het preventief sturen op gedrag van mensen, dien je volgens haar doelgroepen op verschillende manieren aan te spreken en moet je snappen waar het natuurlijke gedrag op is gebaseerd “Om gewoontegedrag te beïnvloeden moet je aansluiten bij hoe mensen denken en beslissen.” Volgens Kerstholt kunnen mensen beslissingen op een analytische en intuïtieve manier nemen. Analytische beslissingen zijn veelal gebaseerd op symbolische en abstracte informatie. Ze worden bewust genomen en kosten meer tijd omdat er over nagedacht wordt. Een intuïtieve beslissing op basis van concrete, betekenisvolle informatie wordt sneller, associatief genomen, omdat mensen putten uit eerdere ervaringen. Bij intuïtieve beslissingen zijn mensen zich niet bewust van het onderliggende proces. Kerstholt: “Ons gedrag wordt meer bepaald door intuïties dan door analytische afwegingen. Het is veelal gewoontegedrag dat lastig met bewuste sturing te veranderen is.” Kerstholt vergelijkt het met een olifant en zijn berijder die dagelijks een pad langs bamboe volgen. De olifant, het intuïtieve denken, volgt uit gewoonte iedere keer hetzelfde pad. De berijder, het analytische denken, weet misschien

‘

Om mensen te beïnvloeden, moet je je meer op de olifant richten dan op de berijder

’

dat elders meer bamboe staat, maar heeft moeite om de olifant van het pad te krijgen. Kerstholt: “Als je mensen wilt beïnvloeden, dan moet je je veel meer op de olifant richten dan op de berijder. Je moet proberen het intuïtieve systeem te sturen; het gewoontegedrag.” Nadeel daarvan is het kortdurend effect. Kerstholt: “Het leidt niet tot langdurige gedragsverandering. Dus het ligt eraan wat je wilt bereiken. Als je snel veel geld wilt inzamelen voor een hulpactie werkt het goed. Maar voor

Tabel 1 Bijschrijft van het tabel Onderwerp

Onderwerp

nummer 1

10 Januari 2016 nr.1 –

info

aansluiten, in plaats van ze proberen te sturen via groene bordjes en ze een heel andere procedure te laten volgen. ”

Congres Jose Kerstholt verzorgt dit jaar de Jan de Kroeslezing op het NVVK-congres ‘Veiligheid? Zoek het ff zelf uit. Veel geluk’ op 31 maart en 1 april in Papendal. Andere sprekers zijn de Directeur Veiligheid en Gezondheid van het ministerie van SZW, drs. Esther de Kleuver en de nationaal voorzitter van het Belgische Prebes, Jef Peuters. Daarnaast zijn er 100 (!) sprekers uit de eigen NVVK-gelederen in de vorm van interactieve sessies

Oefenen

langdurige gedragsverandering moet je je meer op de combinatie van olifant en berijder richten.”

Concreet oefenen helpt ook, stelt de hoogleraar. Een serious game werkt daarbij goed, is haar ervaring. “Een oefening werkt beter dan het ophangen van een lijst met regels. Niemand gaat bij een evacuatie een handboek raadplegen. Bij een oefening, bijvoorbeeld in de vorm van een serious game, wordt ook de intuïtie (de olifant) aangesproken, in plaats van dat het een abstract probleem blijft. Mensen weten op voorhand niet hoe ze in een onveilige situatie reageren. Dat kun je op het analytische niveau alleen niet bedenken. In een oefening ervaren mensen het een keer beseffen ze hoe ze geneigd zijn te handelen en kunnen ze ander gedrag op een veilige manier uitproberen. Dat geldt evenzo bij het vergroten van zelfredzaamheid van werknemers in bedrijven. Het gaat erom dat je mensen bewust maakt van risico’s en hoe ze daar effectief op kunnen reageren.”

Nudging

Transitie

Figuur 1 Bijschrijft van figuur

Meer informatie en inschrijven via www.nvvkcongres2015.nl

Onderwerp 1

Volgens Kerstholt speelt bij zelfredzaamheid ook de interactie tussen burgers en professionele hulpverleners. Nu hebben hulpverleners als zij op een onheilsplek arriveren de neiging om het van burgers over te nemen. “Als professional moet je eigenlijk kijken hoe je de zelfredzaamheid van burgers optimaal kunt benutten. Bij een ramp kan een burger misschien een helpende hand bieden of hebben ze belangrijke informatie over de lokale situatie.” Toch is er wel een duidelijke transitie waarneembaar en worden burgers vaker bij allerlei veiligheidsissues betrokken. “Professionals moeten leren om burgers op een efficiënte manier bij veiligheidsvraagstukken te betrekken en burgers moeten zich meer verantwoordelijk gaan voelen voor hun eigen veiligheid. Gezamenlijk optrekken draagt bij aan een efficiëntere crisisbestrijding en zorgt voor een optimale benutting van de zelfredzaamheid van burgers”, aldus de hoogleraar. n

Onderwerp 1

Bij het vergroten van zelfredzaamheid van mensen zou met deze inzichten rekening gehouden kunnen worden, meent Kerstholt. Ze noemt ‘nudging’ een mooie manier. “Nudging is de omgeving zo inrichten dat mensen als vanzelf het gedrag gaan vertonen dat je wilt”, aldus Kerstholt. “Bij de donorregistratie scheelt het veel of je vraagt ‘geen donor, tenzij…’ of ‘donor, tenzij…’ In het laatste geval zijn veel meer mensen donor. De manier waarop je een beslisprobleem inricht, stuurt dus de uiteindelijke beslissing. Daar maakt ook de marketing volop gebruik van. Producten die op ooghoogte worden aangeboden of kassaproducten worden eerder gekozen.” Volgens Kerstholt dien je daar ook bij het inrichten van gebouwen of evacuatiesroutes rekening mee houden. Kerstholt: “Om te nudgen moet je heel goed weten hoe mensen denken in onveilige situaties. Je moet heel goed kijken naar het natuurlijke gedrag van mensen bij evacuaties. Daar moet je bij

Onderwerp 1 Onderwerp 1

Onderwerp 1

7 0

Bron: NVVK Archief

Onderwerp 1

Bron: NVVK Archief

info– Januari 2016 nr.1 11

Adviseren Ethische dilemma’s op het werk

Wat moet

ik doen? Voor sommige werknemers maken ethische dilemma’s een bijna vast onderdeel uit van hun werk. Maar wat is een ethisch dilemma eigenlijk? Hoe manifesteert het zich op de werkvloer? En de belangrijkste vraag: wat dmoet de arboprofessional in zo’n geval? | TEKST MARLEEN MOORS

n tijden waarin klokkenluiden en privacybescherming prominent in het nieuws zijn – denk aan Snowden en Assange of het recent door de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstel Huis voor klokkenluiders - is de vraag cruciaal óf en wanneer aan de noodbel te trekken bij ethische dilemma’s. En niet zonder reden: ethische dilemma’s op het werk komen regelmatig voor. Voor sommige werknemers zijn ze zelfs een dagelijkse werkelijkheid.

Wat is een ethisTch dilemma?

Een ethisch dilemma is een innerlijk conflict tussen twee of meerdere normen en waarden die niet met elkaar in overeenstemming zijn. Een ethisch dilemma vermomt zich vaak als een regulier dilemma (een keuze tussen twee opties) maar kenmerkt zich specifiek door angst voor verlies. Welke optie men ook kiest, het is een keuze uit twee kwaden. Zo heeft iemand misschien fraude ontdekt van de werkgever, wordt hij onder druk gezet om bepaalde resultaten te publiceren in een onderzoeksrapport of brengt het beroepsgeheim hem in problemen. Hij moet dan bijvoorbeeld kiezen tussen óf de waarheid vertellen en het risico lopen op eventuele repercussies, óf het verzwijgen en een

12 Januari 2016 nr.1 –

info

verlies aan zelfrespect riskeren. Een ethisch dilemma kenmerkt zich door een gebrek aan klinkklare antwoorden. Ieder bedrijf of samenwerkingsverband en iedere instelling heeft intrinsieke normen en waarden. Waarden zoals integriteit, verantwoordelijkheid, niet-schaden, transparantie zijn cruciaal voor de professionele beroepsuitoefening. Waarden zijn veelal persoonlijk. Normen daarentegen zijn concrete richtlijnen voor het dagelijks handelen. Het zijn de opvattingen over hoe men zich behoort te gedragen in het sociale verkeer. Wanneer de normen van de opdrachtgever, de instelling of de cliënt conflicteren met de waarden van de werknemer, kan dit grote innerlijke opschudding veroorzaken. Voorbeelden van misstanden op het werk zijn de (structurele) schending van regels en Tabel 1 Bijschrijft van tabel Onderwerp

Onderwerp

nummer 1

voorschriften, gevaar voor de (volks)gezondheid, veiligheid of milieu, fraude en mismanagement1. Het lijkt duidelijk dat grote schendingen gemeld moeten worden. In de praktijk blijkt dit niet altijd zo gemakkelijk te liggen. Bij een waardenconflict is het van belang dat een werknemer niet enkel de huidige situatie in ogenschouw neemt, maar ook de potentiële gevolgen voor hem zelf, de cliënt/ werkgever en de instelling. Hij kan een dilemma met een onafhankelijke collega bespreken. Maar wat als zijn leidinggevende onethisch handelt en hij het gevoel heeft zijn mond te moeten houden uit angst om zijn baan te verliezen? Erger nog, wat als er van bovenaf wordt gedreigd met baanverlies? Gelukkig zijn er voor deze situaties beroepscodes.

Beroepscodes

Praktische stappen 1. Analyseer eerst welke normen en waarden worden geschonden en wat uw belangen zijn. 2. Raadpleeg altijd eerst het professioneel statuut of de beroepscode; kijk wat uw rechten en plichten zijn en of de organisatie een klokkenluidersregeling heeft. 3. Probeer voor feitelijk bewijs te zorgen en documenteer dit. 4. Praat met een vertrouwenspersoon. 5. Vertrouwt u de bovenstaande instanties niet en wilt u extern melden? Neem dan eerst contact op met Adviespunt Klokkenluiders (www. adviespuntklokkenluiders.nl).

de beroepscode (Art. 5.6.1-3), maar de invulling van de term “bijstaan” wordt helaas niet nader verklaard. Als de meeste beroepscodes geen licht werpen op het juiste handelen in het geval van een klokkenluidersrol, wat is dan het beste praktische advies? Zie daarvoor het kader ‘Praktische stappen’.

Met name punt d. is voor ons relevant. We hebben een aantal beroepscodes van arboprofessionals naast elkaar gelegd3. Bijna alle arbo-beroepscodes en/of professionele statuten leggen de nadruk op waarden als verantwoordelijkheid, deskundigheid, onafhankelijkheid, kennis en vaardigheid, correctheid en integriteit, goed doen, zorgvuldigheid, loyaliteit, respect, geen dwang opleggen en professionele autonomie. Onder de normen vallen het toepassen van verantwoorde methoden, geheimhoudingsplicht, privacy, houden aan weten regelgeving en houden aan de algemeen aanvaarde normen en handelswijzen binnen het bedrijf of de instelling. Al met al heel overzichtelijk. Nu lijkt het bovenstaande heel redelijk, maar3 “passend handelen” is zo eenvoudig nog niet wanneer iemand in een klokkenluidersrol gedwongen wordt doordat hij een zeer grote misstand heeft4 ontdekt waarmee de levens van anderen zijn gemoeid.

Noten

Adviesrol

Wat te doen wanneer iemand in de klokkenluidersrol terecht komt? Het advies om naar de geschillencommissie te stappen is wat karig in geval van bedreiging door superieuren of werkgevers. Hoe weet iemand of hij wettelijk beschermd is? Het merendeel van de beroepscodes geeft uitstekend advies over de rechten en plichten van de professional en de werknemer. Desondanks is er weinig tot geen advies over hoe te handelen in het geval van een klokkenluiderspositie, met uitzondering van de beroepscode van de NVVK. De NVVK heeft specifieke korte richtlijnen over hoe te handelen voor klokkenluiders (art.5.5), maar geeft weinig informatie over de consequenties en risico’s van klokkenluiden. Wel zal de vereniging er alles aan doen om het verenigingslid bij te staan en naar vermogen te ondersteunen wanneer het lid aantoonbaar nadeel ondervindt van het handelen conform

Conclusie

De meeste arbo-beroepscodes blijken niet toereikend als richtlijn voor klokkenluiden. Toch is het altijd raadzaam om bij dilemma’s de beroepscode te raadplegen om te weten wat je eigen rechten en plichten zijn. Ook zijn er recente positieve ontwikkelingen ter bescherming van de werknemer: het Adviespunt klokkenluiden is onlangs van start gegaan en aanvullend heeft de Tweede Kamer inmiddels het initiatiefvoorstel Huis voor klokkenluiders aangenomen. n

1 Bron: PWdegids.nl 2 Beroepscodes van arbeidsdeskundigen, arbeidshygienisten, arbeids– en organisatiedeskundigen, bedrijfsartsen, bedrijfsverpleegkundigen, ergonomen, psychologen, veiligheidskundigen en verzekeringsartsen zijn hierbij geraadpleegd. 3 Beroepscodes en/of professionele statuten van arbeidshygienisten, arbeidsdeskundigen, bedrijfsartsen, veiligheidskundigen en psychologen. 4 Bijvoorbeeld de Nationale Ombudsman, Onderzoeksraad Integriteit Overheid, Inspectie Veiligheid en Justitie e.d. Deze stap is af te raden als u niet zeker bent van de feiten, omdat deze stap niet valt terug te draaien en veel impact heeft.

info– Januari 2016 nr.1 13

Rising Star

Klarinda

de Jong Ik ben: Faccum, volorentis illit perum nullore puditiu ntiam, ea voluptaspere volecearum qui non cus, quuntiae consenimus aut elici inum faceati doluptatur aliquibus.

Mijn werk bestaat uit: Osandaernam ium estis vellantur aut ent molores nist, aut ut re optasperae ratem susapellat vitat reprem is ero magnis ex eventum sedignihicia ventione atatemporum, sit, tem fugitecessi ut odis reprem rento moles que nus et, ullecta quaerum quat alici offic tem que porecabore, sed maxime qui autem. Et optatiorum, sinima doluptur? tem fugitecessi ut odis reprem rento moles que nus et, ullecta quaerum quat alici offic tem que porecabore, sed maxime qui autem. Et optatiorum, sinima doluptur?

Belangrijkste Veiligheidstrend? Ik ben actief bezig met de trend Lean, een methode gericht op het systematisch vinden en elimineren van verspillingen.

Leeftijd: 25 Opleiding: Integrale veiligheid, Haagse Hogeschool

Over 5 jaar ben ik: Uga. Ut mo tecusda ndandantio. Itatur sunto beario. Uda quunt, commos nos erovita essedite con repti ommosan dionseque cupietum facillaciur?

facebook.com/klarindadejong

Grootste succes tot nu toe? Ik ben onwijs trots op mijn mas-

linkedin.com/klarindadejong

terscriptie “Zelfsturing en Kwaliteit van Zorg: Een botsing van werelden of route naar succes?”. Dit onderzoek is, bij de organisatie waar ik ben afgestudeerd, de grondslag geweest (en nu nog steeds) voor een van de organisatiestrategieën voor de komende vijf jaar.

Wat zou je graag beter kunnen? Uga. Ut mo tecusda ndandantio. Itatur sunto beario. Uda quunt, commos nos erovita essedite con repti ommosan dionseque cupietum facillaciur?

Laatst gelezen over veiligheid? ‘Reality is Broken’ van Jane McGonigal (2011). Dit boek triggert me omdat het ingaat op hoe je op een andere manier kunt denken en tegen bepaalde dingen aan kunt kijken.

In deze rubriek komt jong talent aan het woord over carrière en ambities. Aanmelden kan bij de redactie: redactie@nvvk.nl

14 Januari 2016 nr.1 –

info

Cultuuromslag

Veiligheid

door cultuuromslag Equia archillabor a pos eaturec tiantib uscipsa eriatiist harum rehendanto exerum, sitaerit faccum Vellupic ipsamus quis voluptaero temo vel iuntur?

Het onderzoek

Vel mos doloreprati dolenis quod ma cuptis aborro qui que es ea ventur, quatemo cuptatibus ad ma quatio odi aut et volesti bVel mos doloreprati dolenis quod ma cuptis aborro qui que es ea ventur, quatemo cuptatibus ad ma quatio odi aut et volesti blam qui Harcit aborerfero et que comnientio et quiaeceriam, adi ommolut et ressequis am quasped istiasi ipsum nonserr uptatum volendi comnienis endis sin coresti stiorum quas ut etur, sequia sinvel esciisquias sus aut est, audam enienimi, volorior recerbus pel idest quis dioremod ut omnient aut aperorempor res et earum quam, natempo rem Fictium fuga. Itatios apiendVel mos doloreprati dolenis quod ma cuptis aborro qui que es ea ventur, quatemo aborerfero et que comnientio et quiaeceriam, adi ommolut et ressequis am quasped istiasi ipsum nonserr uptatum volendi comnienis endis sin coresti stiorum quas ut

2 0

Onderwerp 1

Figuur 1 Bijschrijft van figuur

Onderwerp 1

Peter van Laarsen Veiligheidsadviseur Arro Safety, Moorstraten Vennot zorginstelling Leuk en Stoer, Moerstraten

ore voloritati aut fugitatiis evelia net volutas essitas percia qui con re quuntectur apist quiandanis as inum faccae eos experat autem expercipsum rera inti acepro te officium sunt quisliquos net delitas ius ni doluptiis platem volutem olligention re rem verum, quam eaquam volorere volupta speles aut acea sit re pora nonest, quidund aecestiae ipis maximet laborum asi ullenis ciment aut aut que sentiam dolupta sperisque re, ipsandit, cupisquam volupit atibus etus ipitis ius eosse dis eum quid maioren ihilliquasim as alit, ut dia verios eum harcia niste sendaes truptaquam abo. Et rerumquis aliciam esti ad et a sequis untia ipitate delique que siminci tatiatur autemol orerspis rectenem et vellacea

Bron: NVVK Archief

etur, sequia sinvel esciisquias sus aut est, audam enienimi, volorior recerbus pel idest quis dioremod ut omnient aut aperorempor res et earum quam, natempo rem Fictium fuga. Itatios apiendlam qui Harcit aborerfero et que comnientio et quiaeceriam, adi ommolut et ressequis am quasped istiasi ipsum nonserr uptatum volendi comnienis endis sin coresti stiorum quas ut etur, sequia sinvel esciisquias sus aut est, audam enienimi, volorior recerbus pel idest quis dioremod ut omnient aut aperorempor res et earum quam, natempo rem Fictium fuga. Itatios apiendu ciisitibusti torerio vel et et fuga. Ut ut am idiam serum reped mint ad ut fuga. Ur sitatquam quatib.aciatur, sunt quam es moditat ectatqu undit, sedi renimolum quid quam at adionse perem quam, iducien istemped n

info– Januari 2016 nr.1 15

Adviseren

Wat

ik d

16 Januari 2016 nr.1 –

info

Ethische dilemma’s op het werk

moet

doen?

| TEKST MARLEEN MOORS

Voor sommige werknemers maken ethische dilemma’s een bijna vast onderdeel uit van hun werk. Maar wat is een ethisch dilemma eigenlijk? Hoe manifesteert het zich op de werkvloer? En de belangrijkste vraag: wat dmoet de arboprofessional in zo’n geval?

Wat is een ethisTch dilemma?

voorbeeld kiezen tussen óf de waarheid vertellen en het risico lopen op eventuele repercussies, óf het verzwijgen en een verlies aan zelfrespect riskeren. Een ethisch dilemma kenmerkt zich door een gebrek aan klinkklare antwoorden. Ieder bedrijf of samenwerkingsverband en iedere instelling heeft intrinsieke normen en waarden. Waarden zoals integriteit, verantwoordelijkheid, niet-schaden, transparantie zijn cruciaal voor de professionele beroepsuitoefening. Waarden zijn veelal persoonlijk. Normen daarentegen zijn concrete richtlijnen voor het dagelijks handelen. Het zijn de opvattingen over hoe men zich behoort te gedragen in het sociale verkeer. Wanneer de normen van de opdrachtgever, de instelling of de cliënt conflicteren met de waarden van de werknemer, kan dit grote innerlijke opschudding ver-

‘

Professionals moeten leren om burgers op een efficiënte manier bij veiligheidsvraagstukken te betrekken…

’

info– Januari 2016 nr.1 17

Adviseren oorzaken. Voorbeelden van misstanden op het werk zijn de (structurele) schending van regels en voorschriften, gevaar voor de (volks)gezondheid, veiligheid of milieu, fraude en mismanagement1. Het lijkt duidelijk dat grote schendingen gemeld moeten worden. In de praktijk blijkt dit niet altijd zo gemakkelijk te liggen. Bij een waardenconflict is het van belang dat een werknemer niet enkel de huidige situatie in ogenschouw neemt, maar ook de potentiële gevolgen voor hem zelf, de cliënt/ werkgever en de instelling. Hij kan een dilemma met een onafhankelijke collega bespreken. Maar wat als zijn leidinggevende onethisch handelt en hij het gevoel heeft zijn mond te moeten houden uit angst om zijn baan te verliezen? Erger nog, wat als er van bovenaf wordt gedreigd met baanverlies? Gelukkig zijn er voor deze situaties beroepscodes.

Beroepscodes

Binnen de arbo-beroepen kennen de richtlijnen een onderverdeling in Professioneel Statuur, Gedragsregels en Beroepscodes. Samengevat wordt de meerderheid van de beroepscodes2 voor arboprofessionals gekenmerkt door de volgende aspecten: a. de verantwoordelijkheden van de werknemer, b. de waarden en normen die in de vak uitoefening centraal staan, c. samenwerking tussen collega’s en leidinggevenden, d. maatschappelijke aspecten van de beroepsuitoefening en d. omgaan met waardenconflicten. Met name punt d. is voor ons relevant. We hebben een aantal beroepscodes van arboprofessionals naast elkaar gelegd3. Bijna alle arbo-beroepscodes en/of professionele statuten leggen de nadruk op waarden als verantwoordelijkheid, deskundigheid, onafhankelijkheid, kennis en vaardigheid, correctheid en integriteit, goed doen, zorgvuldigheid, loyaliteit, respect, geen dwang opleggen en professionele autonomie. Onder de normen vallen het toepassen van verantwoorde methoden, geheimhoudingsplicht, privacy, houden aan weten regelgeving en houden aan de algemeen aanvaarde normen en handelswijzen binnen het bedrijf of de instelling. Al met al heel overzichtelijk. Nu lijkt het bovenstaande heel redelijk, maar3 “passend handelen” is zo eenvoudig nog niet wanneer iemand in een klokkenluidersrol gedwongen wordt doordat hij een zeer grote misstand heeft4 ontdekt waarmee de levens van anderen zijn gemoeid.

Adviesrol

Wat te doen wanneer iemand in de klokkenluidersrol Tabel 1 Bijschrijft van tabel Onderwerp

Onderwerp

nummer 1

18 Januari 2016 nr.1 –

info

terecht komt? Het advies om naar de geschillencommissie te stappen is wat karig in geval van bedreiging door superieuren of werkgevers. Hoe weet iemand of hij wettelijk beschermd is? Het merendeel van de beroepscodes geeft uitstekend advies over de rechten en plichten van de professional en de werknemer. Desondanks is er weinig tot geen advies over hoe te handelen in het geval van een klokkenluiderspositie, met uitzondering van de beroepscode van de NVVK. De NVVK heeft specifieke korte richtlijnen over hoe te handelen voor klokkenluiders (art.5.5), maar geeft weinig informatie over de consequenties en risico’s van klokkenluiden. Wel zal de vereniging er alles aan doen om het verenigingslid bij te staan en naar vermogen te ondersteunen wanneer het lid aantoonbaar nadeel ondervindt van het handelen conform de beroepscode (Art. 5.6.1-3), maar de invulling van de term “bijstaan” wordt helaas niet nader verklaard. Als de meeste beroepscodes geen licht werpen op het juiste handelen in het geval van een klokkenluidersrol, wat is dan het beste praktische advies? Zie daarvoor het kader ‘Praktische stappen’.

Conclusie

Noten 1 Bron: PWdegids.nl 2 Beroepscodes van arbeidsdeskundigen, arbeidshygienisten, arbeids– en organisatiedeskundigen, bedrijfsartsen, bedrijfsverpleegkundigen, ergonomen, psychologen, veiligheidskundigen en verzekeringsartsen zijn hierbij geraadpleegd. 3 Beroepscodes en/of professionele statuten van arbeidshygienisten, arbeidsdeskundigen, bedrijfsartsen, veiligheidskundigen en psychologen. 4 Bijvoorbeeld de Nationale Ombudsman, Onderzoeksraad Integriteit Overheid, Inspectie Veiligheid en Justitie e.d. Deze stap is af te raden als u niet zeker bent van de feiten, omdat deze stap niet valt terug te draaien en veel impact heeft.

Column

FOUT? Waarom gaat het goed

Alle vakgebieden hebben last van bedrijfsblindheid. Securityprofessionals vragen zich altijd af waarom iets fout gaat. U kent ze wel: diefstal, agressie, vandalisme, bedreiging. Maar soms is wat er fout gaat gewoon de verkeerde vraag om een probleem op te lossen.

k geef eerst twee voorbeelden. De wiskundige Abraham Wald werd in WOII gevraagd te onderzoeken waar terugkerende vliegtuigen waren geraakt om zo aanbevelingen te kunnen doen over de plaatsen waar vliegtuigen versterkt moesten worden. Tot grote schrik van zijn superieuren stelde hij voor om extra bepantsering aan te brengen op de plekken waar geen schade was.

TEKST CIVIS SOLLICITUS FOTOGRAFIE KAREL SCHEER facebook.com/civissollicitus.column linkedin.com/civissollicitus.column

Kogelgaten

Zijn opmerkelijke inzicht was dat de plekken waar kogelgaten zaten, de plekken waren waar het vliegtuig blijkbaar geraakt kon worden zonder neer te storten. Zijn slimme conclusie was dan ook dat de vliegtuigen die neergestort waren, op plekken geraakt moesten zijn waar de teruggekeerde vliegtuigen juist niet waren geraakt. En in 1986 explodeerde de space shuttle Challenger vanwege een falende O-ring. Technici vermoedden al langer dat dit lag aan lancering bij lage temperaturen, maar op basis van een tabel die lanceerproblemen aangaf als functie van de temperatuur kon dit verband niet worden aangetoond. Wanneer men daarentegen een studie had gemaakt waarin alle lanceringen (dus ook de goede) waren meegenomen, had men echter gezien dat alle lanceringen zonder problemen alleen bij hoge temperaturen plaatsvonden. Daaruit had men dus kunnen concluderen dat problemen juist bij lage temperaturen optraden. Het gidswoord dat we uit het HAZOP-woordenboek gebruiken is het woord ‘NIET’ gecombineerd met iets slechts. Uit de wiskunde weten we dat NIET een negatie of omkering betekent, oftewel NIET slecht = goed. Afgeleide woorden van NIET zijn ‘geen’, ‘zonder’ et cetera. Hieruit kunnen we vragen afleiden als: ‘Waarom wordt er niet bij mensen ingebroken?’ ‘Waarom voelen mensen zich niet onveilig?’ ‘Waarom gaat het goed zonder cameratoezicht?’

Waarom gaat het goed?

Er blijft veel waardevolle informatie verborgen in waarom dingen goed gaan. Dus keer uw probleem eens om en vraag u eens af: Waarom gaat het goed?. n

info– Januari 2016 nr.1 19

Verenigingsnieuws

NVVK-Regio Midden Nederland

Wat kunnen wij als veiligheidskundigen met toxicologie?

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

et chemiebedrijf werd begin 2011 verwoest door een enorme brand. De bodemsanering zal nog dit jaar worden aanbesteed en volgend jaar beginnen met de sloop van de vloeren, funderingen en riolering en afgraving van de verontreinigde bovengrond. De sanering van het grondwater gaat zoals eerder ingeschat nog veel langer duren: vijf tot tien jaar. Na lange discussie zijn de provincie Noord-Brabant en gemeente Moerdijk het eens geworden over de sloop van de vloeistofdichte vloer van Chemie-Pack, bevestigde een woordvoerder. De provincie en gemeente delen de kosten die zijn geraamd op 1 miljoen euro. De totale kosten van de ramp zijn geschat op ruim 70 miljoen euro. De brand bij Chemie-Pack ontstond omdat een medewerker een bevroren

pomp met een gasbrander probeerde te ontdooien. Drie leidinggevenden van het bedrijf kregen werkstraffen voor

brand door schuld en overtreding van vergunningvoorschriften. n

Vakgroep INEX en process safety

Veel risico’s bij alternatieve brandstoffen

Registratie

De app voor agressie is handig voor registratie, aldus VVMC vakbondsleider Wim Eilert. “Nog steeds worden er in Nederland dagelijks twee tot drie conducteurs fysiek mishandeld. Dat is

20 Januari 2015 nr.7 –

info

geen veilige situatie voor onze leden en evenmin voor de passagiers.” Volgens hem neemt de agressie de laatste jaren toe en verhardt die ook. van agressie tegen spoorpersoneel. De laatste tijd is er een flink aantal maatregelen genomen om het geweld in te dammen. Steeds meer stations hebben toegangspoortjes

en er is meer cameratoezicht op stations. Politiek Den Haag reageert vaak geschokt op weer nieuwe agressie tegen spoorwegpersoneel. Er is regelmatig overleg tussen de politiek, spoorbedrijven en bonden over de agressie. n linkedin.com/chemiepack

NVVK Regio Zuid Nederland

Trend: integratie van managementsystemen

ij de ingetrokken certificaten gaat het om 99 medische verklaringen van vliegend personeel en één certificaat van een luchtverkeersleider. De vliegcertificaten zijn afgegeven door luchtverkeersleider luchtverkee gevoerd. Vliegend personeel gevoerd. Vliegend personeel rsleider luchtverkeersleider et European Aviation Medical Center (EAMC) in Rijen. Alle honderd documenten zijn “waarschijnlijk of vrijwel zeker” onterecht afgegeven omdat de medische keuringen onvolledig of onjuist zijn uitgevoerd. Vliegend personeel en luchtverkeersleiders moeten geldige medische certificaten hebben om te mogen werken. Het keuringscentrum in de NoordBrabantse plaats mag voorlopig geen onderzoeken meer uitvoeren. Het Openbaar Ministerie is om een strafrechtelijk onderzoek gevraagd. De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt de komende tijd ook de andere

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

Onterecht afgegeven

zeven medische keuringsinstanties in de luchtvaart extra in de gaten. Ook houdt zij een scherp oog op dertien

zelfstandige keuringsartsen. n linkedin.com/EAMC

Kennislab HBO

Het gaat om perceptie en beleving

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

e Robotic Industries Association (RIA) vraagt zich af hoe het ongeluk in Duitsland de veiligheid van industriële robots zal beïnvloeden. Volgens RIA valt het allemaal nogal mee met de onveiligheid. Tussen 2005 en 2012 zijn er in Duitsland gemiddeld drie tot vijftien ernstige ongelukken gebeurd waarbij industriële robots betrokken waren. In de VS ligt dat aantal nog lager, stelt RIA. Hier zorgen industriële robots jaarlijks gemiddeld voor één dodelijk arbeidsongeval.

Veiligheidsnormen

Volgens de Amerikaanse arbeidsinspectie OSHA gaat het vooral mis buiten de routinehandelingen: tijdens programmering, onderhoud, opbouw en aanpassing of het testen van de robots. Dat neemt niet weg dat robots – net als elke industriële machine – gevaar op kunnen leveren. Er is een

internationale norm voor het werken met industriële robots: EN-NEN-ISO 10218-1. Deze norm gaat in op de risico’s en stelt eisen aan een veilig

ontwerp, de beveiliging en instructies voor de mensen die er mee moeten werken. n

info– Januari 2016 nr.1 21

Verenigingsnieuws Kennislab MBO

Cultuur: er zijn meer wegen die naar Rome leiden

Vakgroep Bouw en Infra

Risicobeheersing door Systematische aanpak

Registratie

De app voor agressie is handig voor registratie, aldus VVMC vakbondsleider Wim Eilert. “Nog steeds worden er in Nederland dagelijks twee tot drie conducteurs fysiek mishandeld. Dat is geen veilige situatie voor onze leden en evenmin voor de passagiers.” Volgens hem neemt de agressie de laatste jaren toe en verhardt die ook.

22 Januari 2016 nr.1 –

info

Zwartrijden is vaak de oorzaak van agressie tegen spoorpersoneel. De laatste tijd is er een flink aantal maatregelen genomen om het geweld in te dammen. Steeds meer stations hebben toegangspoortjes en er is

meer cameratoezicht op stations. Politiek Den Haag reageert vaak geschokt op weer nieuwe agressie tegen spoorwegpersoneel. Er is regelmatig overleg tussen de politiek, spoorbedrijven en bonden over de agressie. n

Young NVVK

Met softwaretools risico’s minimaliseren en accepteren

Openbaar Ministerie is om een strafrechtelijk onderzoek gevraagd. De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt de komende tijd ook de andere

zeven medische keuringsinstanties in de luchtvaart extra in de gaten. Ook houdt zij een scherp oog op dertien zelfstandige keuringsartsen. n

Onterecht afgegeven

FOTO: NAAM FOTOGRAAF

Alle honderd documenten zijn “waarschijnlijk of vrijwel zeker” onterecht afgegeven omdat de medische keuringen onvolledig of onjuist zijn uitgevoerd. Vliegend personeel en luchtverkeersleiders moeten geldige medische certificaten hebben om te mogen werken. Het keuringscentrum in de NoordBrabantse plaats mag voorlopig geen onderzoeken meer uitvoeren. Het

inspiratiedag voor de zorg a

Je werkt in de zorg. Je krijgt tegenwoordig met

veel veranderingen te maken; nieuwe weten Dat zorgt voor onrust, maar biedt ook nieuwe

kansen. Op zoek gaan naar inspiratie en

regelgeving, bezuinigingen, fusies...

verbinding lijkt belangrijker dan ooit.

plenair:

Judith Webber

www.puurondernemen.nl

Judith schudt de boel wakker, zet je in de actiestand en maakt je bewust van je talenten en magneetwerking.

Gerda Venema www.trans4mate.nl

Waardoor en waarom onthouden mensen jou? Ontdek jouw eigen plakfactor. Luister naar jezelf en naar je omgeving.

workshops:

Tjad Broesder

Zicht op je eigen communicatiestijl, voorkeursgedrag en drijfveren en die van de ander. Tjad benut hiervoor de DISC methodiek. Mindfulness; goed voor een ander zorgen begint bij goed zorgen voor jezelf. Mentaal fitter aan het werk.

Caroline Holtslag www.burotov.nl

Samenbrengen van je denken en voelen. Veel antwoorden liggen binnen jezelf en komen met een beetje hulp naar de oppervlakte.

In hoeverre ben jij tijdens je werk nog verbonden met jezelf en met datgene wat jou inspireert en motiveert?

www.hsadviesgroep.nl

door ervaringen en inzichten te delen met collega’s

optimaal verbinden met de kracht van anderen?

Josanne Smits www.essenca.nl

uit verschillende werkvelden in de zorg.

Karien Stam www.burotov.nl

gemotiveerd? Wat is jouw kracht en hoe kun je die

Hoe hou jij plezier in je werk, wat houdt jou

Deze dag biedt een kans hier zicht op te krijgen

Door workshops te volgen die je nét dat stapje te blijven gaan en te zorgen voor goede zorg vanuit

je hart, want dát is juist waar je ooit mee begon!

verder helpen om met enthousiasme naar je werk

vrijdag 26 juni 2015 9.30-16.00 uur

opgeven via de website www.burotov.nl

Stayokay Egmond € 185,- p.p.

volg ons op facebook voor actuele informatie

groepsvoordeel

bij

meer

aanmeldingen

vanuit

één

organisatie

Delen is verbinden info– Januari 2016 nr.1 23

Verenigingsnieuws Belangrijke data 2015/2016 Datum

Onderwerp

Plaatsnaam

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

30-10-2015

Introductie nieuwe leden

De Biltsche Hoek, De Bilt

Deze keer in TTA Het terrein van Chemie-Pack in Moerdijk kan naar verwachting in de loop van 2016 weer in gebruik genomen worden als industrieterrein, zo maakte de provincie Noord-Brabant bekend. Het chemiebedrijf werd begin 2011 verwoest door een enorme brand. De bodemsanering zal nog dit jaar worden aanbesteed en volgend jaar beginnen met de sloop van de vloeren, funderingen en riolering en afgraving van de verontreinigde bovengrond. De sanering van het grondwater gaat zoals eerder ingeschat nog veel langer

24 Januari 2016 nr.1 –

info

duren: vijf tot tien jaar. Na lange discussie zijn de provincie Noord-Brabant en gemeente Moerdijk het eens geworden over de sloop van de vloeistofdichte vloer van ChemiePack, bevestigde een woordvoerder. De provincie en gemeente delen de kosten die zijn geraamd op 1 miljoen euro. De totale kosten van de ramp zijn geschat op ruim 70 miljoen euro. Het terrein van Chemie-Pack in Moerdijk kan naar verwachting in de loop van 2016 weer in gebruik genomen worden als industrieterrein, zo maakte de provincie Noord-Brabant bekend.

Het terrein van Chemie-Pack in Moerdijk kan naar verwachting in de loop van 2016 weer in gebruik genomen worden als industrieterrein, zo maakte de provincie Noord-Brabant bekend. Het terrein van Chemie-Pack in Movan als industrieterrein, zo maakte de provincie Noord-Brabant bekend. De brand bij Chemie-Pack ontstond omdat een medewerker een bevroren pomp met een gasbrander probeerde te ontdooien. Drie leidinggevenden van het bedrijf kregen werkstraffen voor brand door schuld en overtreding van vergunningvoorschriften. n