4
MAIN EDITORIAL
ISSUE 04
VOLUME 45
LOVE THY COUNTRY (JUST
NOT
Love for one’s country might be the most tragic and unrequited love of them all. To love without being chosen, or to choose but not be loved back— Filipinos have long been fighting a losing battle of heartbreak trying to love their motherland, with wounds that never seem to heal for every fresh slight that reopens them. “Sa mga ganitong pagkakataon, naiintindihan ko at hindi ako nagsisisi na hindi ko pinili ang Pilipinas.” This was what Rizza Valencia, daughter of a Stage 4 cancer patient, stated in an interview with News5 after the ambulance transporting her mother for a check-up was flagged down by Special Action Intelligence Committee for Transportation (SAICT) official Rayson dela Torre. The reason: using an exclusive busway was only for emergencies, not check-ups. Valencia’s mother unfortunately passed away that same day, which Valencia attributed to extreme stress from the incident. In response to the news that had gone viral, the SAICT special operations group head was soon dismissed by the Department of Transportation (DoTr) Secretary Giovanni Lopez, adding that all on-duty ambulances, regardless of the condition of the patient, are allowed to use the bus lane. Unlike Valencia, however, who had long become an Australian citizen, many more Filipinos who can’t leave have to stay with a country whose affection is fickle. More importantly, the way this unfortunate incident had transpired, along with many other tragic instances, magnifies all the pain in trying to love the Philippines. “Ang hirap mong mahalin, Pilipinas.” No matter how many times this quote has made the rounds, it is with good reason that its sentiment remains. Trying to love this country is
ITS
GOVERNMENT)
an extreme and thankless test of endurance, patience, and tolerance for how one desires to be treated. This is also why the country is in perpetual turmoil for how its countrymen are forced to endure however way the next round of tragedy is delivered.
attention as it slowly fades into obscurity in media coverage. For those neither in the graces of those in power nor possessing deep pockets, it is not without coincidence that the bitter words of a daughter grieving her mother’s untimely death would resonate.
According to a Rappler tracker keeping tabs on the arrests of contractors, officials, since December 2025 regarding the massive flood control project scandals, only a single former senator (Bong Revilla), two contractors (Sarah Discaya, Ma. Roma Angeline Rimando) and a little over a dozen Department of Public Works and Highways (DPWH) officials are detained and facing trial. Until the present, former president Rodrigo Roa Duterte’s trial is only in its early stages, dragging on after years of his drug wars’ victims seeking justice. The only thing that these long-winded trials may have taught us is that law and order may exist, but with the bruised and battered trust of the masses, it may as well be a luxury. Afforded by those above, unreachable by those below.
When has the Filipino people ever NOT endured administrative incompetence and grit their teeth through it all with so-called resilience? The Filipino psyche is still tied into millions of hearts, and to sway just one of these makes an entire nation falter even in the face of doling out rightful judgement. So much so, that for the spawn of the most atrocious tyrant in their history, the vulnerability and hearts of the masses can be played like a fiddle, enough to reclaim the seat merely four decades later.
Here, high-profile criminals responsible for the slaughter of thousands, or squandering and pocketing billions with crystal clear evidence, receive much fairer trials and consideration. The due process becomes a show, exhausting and numbing public
In the month of February, red may be the color of love and desire, but for Filipinos, it is also the color of blood and anger. We must gaze at the exasperation and disdain for activists and protesters during the EDSA People Power revolution in alarm, as the worst reaction to cries for injustice would be indifference and ignorance. This holiday is a commemoration for a historic revolution, and to not look beyond the marked calendar is the greatest goal of the very people who want you to forget. Tragically, not all those who have died for this country are never truly promised a better outcome. They simply lent their lives to the greatest act of love and devotion they must’ve known: self-sacrifice, even while knowing that love for one’s country may not always be returned. All that remains, for us who have reaped the freedom they have sown, is to reserve a quiet affection and conviction, patience, by loving one’s country, along with intolerance for a government who won’t return its citizens’ labor of love in kind.
Liham sa Patnugot Mahal na Patnugot, Ako ay muling sumulat upang isangguni ang isa pang isyung nangangailangan ng agarang aksyon. Napansin ko na sa kabila ng General Santos City Ordinance No. 6, Series of 2015 (the Comprehensive Anti-Smoking Ordinance), marami pa ring hindi sumusunod. Hiling ko ay matugunan na ito para sa mas positibong MSU na isinasa-alang-alang ang kapakanan ng bawat isa. Sumasainyo,
Nin
Kalinaw, Isko/Iska! Maraming salamat sa pagpapaabot ng inyong saloobin at sa pagpapakita ng malasakit sa kalagayan ng ating pamantasan. Lubos naming pinahahalagahan ang inyong obserbasyon hinggil sa patuloy na paninigarilyo sa kabila ng mga paalala na ito ay ipinagbabawal sa loob ng unibersidad. Batay sa aming panayam kay Sir Khadafy A. Ali, Security Guard II ng Civil Security Unit ng pamantasan, napag-alaman naming wala pang pormal at tiyak na patakaran ang unibersidad hinggil sa regulasyon ng paninigarilyo sa kampus. Gayunpaman, ang pagbabawal sa paninigarilyo ay nakabatay sa umiiral na ordinansa ng lungsod na nagbabawal nito, na siyang ginagamit ng institusyon bilang batayan sa pagpapatupad. Sa kasalukuyan, wala ring malinaw na itinalagang smoking area sa loob ng kampus, at wala pang pormal na parusa o multa para sa mga lalabag, maliban sa pagbibigay ng berbal na babala o paalala kapag may naiuulat na insidente. Ayon sa talaan, wala pang opisyal na naidodokumentong kaso sa ngayon. Hinihikayat ang buong akademikong komunidad na iulat sa kinauukulan ang anumang paglabag upang ito ay agad na matugunan. lahat.
Patuloy tayong magbantay at magmalasakit sa isa’t isa para sa ikabubuti ng BAGWIS
Photo by Krishtine Rivera
FEBRUARY
NEWS
ISSUE 04
7
MSU-GenSan readjusts timeline, eyes April end to classroom retrofits IAN PAOLO VILLACENCIO
A flicker of chalk dust and cables hints at progress, but some classrooms in MSUGenSan will remain unfinished a little longer. After months of delays due to financial limitations that delayed the reintroduction of full face-to-face classes in some facilities, university officials have set April as the new deadline for finishing ongoing classroom retrofitting efforts. The updated schedule is linked to intensified efforts under the SMART MSU initiative, a campus-wide program that aims to upgrade information and communications technology to modernize classrooms and buildings. Administrators reiterated the April target during the university’s flag-raising ceremony on February 2, according to the Office of the Vice Chancellor for Planning and Development and Physical Plant Division Director, Engr. Randy Asturias. “Tung sa flag ceremony, na-mention niya na by April, mahuman na,” said Asturias,
referring to remarks made by Chancellor Shidik T. Abantas. Firm stance Asturias said the chancellor has remained firm on pushing for the completion of the retrofitting works despite earlier setbacks linked to budget availability. “Gusto jud ni chancellor ana dyud, mahuman na siya but it happened nga medyo na naalanganin ang budget,” he said. University officials said target completion dates have been adjusted several times since last year as funding releases for the projects did not arrive as scheduled.
Looking back In an interview with the chancellor last December, Abantas said at that time, financial constraints significantly slowed implementation, particularly after national budget realignments affected infrastructure funding. “Because of the flood control, yung funding natin for the finishing of our retrofitting, nakasama siya sa nahold. Actually, walang nakalusot na SARO (Special Allotment Release Order) sa year na ito,” the chancellor stated during that month.
Deadlines for a number of buildings undergoing renovations, including those Despite the setbacks, Abantas meant to house smart indicated progress in recent classrooms under the weeks following site inspections modernization initiative, were of several academic buildings. delayed by the financial delays. Recent developments
In a Facebook post dated February 1, the chancellor said he inspected the GEMMA, CFAS and TANGHAL buildings and expressed optimism that work in these areas could be completed by the second week of February.
Similar to the recently-finished academic facilities, retrofitting within classrooms also remains a priority under the SMART MSU program, which includes digital modernization, and improved learning facilities across the campus.
8
BALITA
ISSUE 04
VOLUME 45
Kuha ni Ashley Louisa Loyloy
MSU-GenSan muling inalala ang EDSA People Power Revolution; Amnesty International R12 hinimok mga mag-aaral sa pagsuporta ng Human Rights Defenders Protection Bill ZYRELLE FAITH EROJO Bilang pag-alala sa ika-40 na anibersaryo ng EDSA People Power Revolution, isinagawa ng MSU-Gensan ang martsa ng pakikiisa at pag-iilaw ng kandila sa Centennial Road ng unibersidad upang pagnilayan ang kabayanihan ng mga Pilipinong lumaban para sa demokrasya, Pebrero 25.
Nakatuon sa temang “EDSA @40: An Internal University Dialogue on Democratic Values and Academic Governance” ang selebrasyon na naglalayong palakasin ang pamumuno, pananagutan, at pakikilahok ng kabataan, habang pinapakita ang papel ng unibersidad sa pagpapaunlad ng kulturang demokratiko.
Ayon kay Prof. Ludivena Lagrio, Peace Action Coordinator, layunin ng aktibidad na ipaalala sa mga estudyante at sa komunidad ang kahalagahan ng pangyayaring naganap apat na dekada na ang nakalilipas at hikayatin ang lahat na isulong ang kamalayan at responsibilidad panlipunan.
Kasabay ng paggunita, nanawagan si Aj Apsay, Regional Coordinator at Human Rights Educator ng Amnesty International Philippines Region 12, na suportahan ang Human Rights Defenders Protection Bill.
“Each candle in the ceremony represents a voice that gives light and inspires others. We should learn the lesson of the past in order for us not to repeat it again so that we can move forward,” ani Lagrio. Binigyang-diin ni Lagrio na mahalaga para sa kabataan na isapuso ang aral ng kasaysayan at mga pagpapahalagang ipinaglaban ng kanilang mga ninuno upang maging gabay sa kanilang desisyon at pakikilahok sa komunidad. “We don’t celebrate EDSA People Power; we commemorate it,” dagdag pa niya.
Ang House Bill 77 ay naglalayong protektahan ang mga tagapagtanggol ng karapatang pantao at tiyakin ang responsibilidad ng Estado sa kanilang kaligtasan at karapatan. “But unfortunately, the law that we have is not enough. And if we have existing policies, it is not really centered for the human rights defenders. It is not centered on what the activists are fighting for in the society,” ayon kay Apsay. Bilang tugon dito, isa sa mga hakbang ng Amnesty ang pag-anyaya sa mga estudyante na pumirma ng dokumento bilang tanda ng pakikiisa sa mga tagapagtanggol ng karapatang pantao, na naglalaman ng panawagan para kilalanin,
igalang, at protektahan ang kanilang tungkulin, at ituring na krimen ang redtagging at iba pang banta sa kanilang kaligtasan. Ipinunto rin ni Apsay na ang kamalayan sa karapatang pantao ay pang-araw-araw na responsibilidad, at saklaw nito ang pakikisalamuha sa personal at online na espasyo kung saan mabilis kumalat ang maling impormasyon. “Be the light because you are the light that will guide a person who is in a dark part of our society. And we in Region 12, we contextualize it to the situation of our region, which is, be free and continue to be free. We want to emphasize that kind of message because for us, an individual is not truly free if the fear persists,” ani Apsay. Hinimok ni Apsay ang mga kabataan na maging aktibo sa pagtataguyod ng karapatang pantao, ngunit binigyangdiin na ang pakikilahok ay boluntaryo at nakabatay sa personal na kagustuhan. Ang paggunita sa EDSA People Power Revolution at pagsuporta sa Human Rights Defenders Protection Bill ay paalala na ang bawat mamamayan, lalo na ang kabataan, ay may mahalagang papel sa pagtatanggol ng karapatang pantao.
FEBRUARY
COLUMN
ISSUE 04
9
A City Growing, A City Unease JASMINE JOY U. PANES Twenty-one years of living in General Santos City made me think that it is as predictable in the best way. Safety felt like a quiet certainty—something not truly discussed upon because it was simply understood. Streets felt familiar rather than threatening, routines unfolded without calculation, and public spaces belonged to everyone in a way that felt natural and unforced. Lately, that certainty has begun to waiver and safety is not assured anymore. On August 8, 2025, three separate shootings under different circumstances unfolded across Heneral Santos in less than twenty-four hours. For a city that has been relatively stable compared to other urban centers in Mindanao, this sequence of gun-related attacks brought unsettlements to the residents, triggering public concern about security. Crimes like this may not be new, this cluster of violence within a single day carried a subtle, but unmistakable warning that something in the atmosphere of the city has shifted. Months later, the fear deepened in a way that statistics could not explain. On December 8, 2025, Miyuki Tsukasa Kim, a graduating student of our Dakilang Pamantasan, was brutally killed inside her own home. Imagine reaching the final stretch of your academic journey, only for it to end in violence. While the act itself is already cruel and devastating, what made it deeply unsettling was the fact that it happened in her own home—a space that is supposed to symbolize security. As this violence entered private spaces, it does not simply claim a life anymore; it challenges the very meaning of safety. The arrival of the new year did not restore calm. On January 21, an HR manager was shot in another violent incident that authorities
initially linked to a possible personal dispute. On February 2, a tricycle driver and his passenger were gunned down, turning what should have been an ordinary commute into a fatal encounter. On February 13, another man was shot while casually buying snacks, an ordinary act that countless residents perform every day without hesitation. The last three mentioned incidents have one thing in common: they are victims of targeted motives. While these attacks are personal in nature, these firearms used in public spaces does not erase the fact that the danger it carries rarely remains confined to the individuals involved. As the gunfire erupts in the streets, passengers and bystanders are caught in the crossfire, and these civilians with no connection to any conflict become collateral damage—worse, that damage is often irreversible. And so, the distinction between personal disputes and public safety begins to blur, and the entire city feels it. For many of us, the recent wave of violence in Gensan is a shadow that follows us home. Walking the streets now feels heavy, as we’ve traded casual strolls for constant vigilance, eyeing every passerby with a forced suspicion. Being in public transportation that is woven deeply into our everyday life, we sit behind a driver and wonder: Does he have a debt? Does he have an enemy? As someone born and raised in this city, I find it increasingly difficult to dismiss these incidents as mere anomalies. What deepened the frustration for many residents was the decision of the General Santos City Police Office (GSCPO) to push the no-helmet policy as a response to the spate of shootings, a measure supposedly intended to make suspects more identifiable and discourage riding-in-tandem crimes. Yes, the intention may have been rooted in visibility and deterrence, but the practical implications raised an uproar from the residents. As if removing the protective gear genuinely prevents crime. As if it does not simply create new
cartoon by Lyle Jome Dela Madrid
vulnerabilities for ordinary riders navigating already busy roads. While the Generals were asking for a proactive solution, the GSCPO only added salt to the wound. The helmets were supposedly designed to shield ordinary
riders from fatal injury in a crash. Its absence does not intercept a bullet nor deter a blade. These policies should not just appear decisive, it must be demonstrably effective. If the city is serious about restoring public confidence, then police presence in high-risk areas should be visible and sustained. Patrols should be consistent rather than concentrated only after headlines break. Intelligence-based strategies should replace symbolic gestures, because safety in a growing city like General Santos cannot depend on reactive policies that merely create the appearance of control. What we need instead are stronger investigations, careful crime analysis, and smarter policing that prevents violence before it happens. More importantly, proactive assurance must come not merely from circulating statements but from direct communication by the mayor herself and the head of the city police—clear explanations of concrete plans, timelines, and preventive measures that demonstrate both urgency and accountability. We must recognize the urgency of this conversation as the undeniable economic growth of General Santos City continues to rise. As a key economic hub in Mindanao, the city continues to benefit from its agro-industrial strength, its tuna export industry, expanding commercial districts, retail growth, and ongoing infrastructure developments that signal ambition and forward movement. Investments are rising, business establishments are multiplying, and opportunities appear increasingly promising. Yet economic progress, if not accompanied by parallel improvements in public safety, risks becoming fragile. What I’m trying to point out is that our beloved GenSan cannot market itself as a center of opportunity for the workforce and academy while its residents quietly recalibrate their movements around fear. Investors may be drawn to numbers and projections, but families, students, and workers live in the daily reality of streets and neighborhoods. Growth must be holistic; the expansion of commerce must be matched by the expansion of protection. General Santos City remains our home, shaped by resilience and shared history. Yet, resilience should never mean quiet acceptance of the instability and moving on with the rest of the world. It should mean the collective insistence that lawlessness, however labeled, cannot be normalized especially when innocent civilians are increasingly at risk. Generals are not demanding perfection. We are asking for accountability, visibility, transparency, and sustained action equal to the city’s ambitions. Because the true measure of our progress as a city is that our own people can work, study, and stroll confidently. And right now, as our city continues to grow, so does a quiet sense of unease that was never part of the GenSan we once knew.
Jessie Rey Rueras, Moeum Nomen
FEBRUARY
COVER STORY
ISSUE 04
“Kunin mo ng buo, at ibalik mo nang gutay-gutay.” Hindi na bago ang ganitong inhustisya sa mata ng nagmamahal. Ani nga nila, ang pag-ibig ay hindi kailanman naging makatwiran. Sa bawat kabuuan na inilatag ng isa—oras, dignidad, at salapi— walang katiyakan na kabuuan din ang ibabalik. May ilan na sanay tumanggap ng buo, mayroon ding natutong makuntento sa kapiranggot. Ngunit ang madalas, ang mas malalim magmahal ang siya ring uusigin na umintindi. Pebrero na naman. Nagsisilabasan muli ang mga bulaklak sa bangketa at politika. Pinapalamutian ang mga gusali, inuulit ang mga pangako, at isinasabit ang pag-ibig sa bawat pagdiriwang. Sa dami ng paalala na magmahal, tila ba ang buwan na ito’y ginawa lamang para sa pagbigay—hindi para sa paghingi ng nararapat na sukli. Ngunit para sa isang bansang sanay mag-alay ng kabuuan at tumanggap ng gutay-gutay, hindi puso ang tunay na simbolo ng Pebrero kundi apoy. Apoy sa pagtatanong ukol sa kapabayaan ng mga nanunungkulan, umaapoy na damdamin sa paniningil ng nararapat. At higit sa lahat, apoy na tutupok sa matagal ng sakit ng bayan. Sa patuloy na pakikibaka ng sambayanan para sa karapatang mamuhay ng may dignidad at kapayapaan, ang pag-ibig ay nagmistulang puhunan at hindi pawang damdamin lamang. May bayad ang pagtitiis at may hangganan ang pag-unawa. At kung bawat sakripisyo ay tila hulog sa utang na hindi malinaw kung mababayaran, marahil panahon na upang timbangin kung gaano ba kabigat ang naipon bago tuluyang sumiklab ang paniningil ng bayan. Ang Epidemyang Nakakasulasok Likas na mapagmahal ang mga Pilipino. Ipinagmamalaki natin ang pagiging tapat, matiisin, at mapagpatawad sa mundo. Ngunit kapag ang pag-ibig ay hindi na marunong maningil, doon ito nagsisimulang mabulok. Ito ang nakakasulasok na epidemya ng bulag na pag-ibig. Mga matang tila may panuot na tintang rosas kahit ang reyalidad ay higit na kasuklam-suklam. Sa kabila ng hindi pa ganap na nalilinaw na ₱125 milyong confidential funds na ginastos sa loob lamang ng labing-isang araw noong 2022 at ng mga reklamong impeachment na inihain laban sa kaniya, inihayag ni Bise Presidente Sara Duterte ang kaniyang layuning tumakbo sa pagkapangulo sa darating na 2028 eleksyon. At sa muli, inuugat niya ang ambisyon sa “pagmamahal sa bayan” at “tawag ng tungkulin.” Sa isang bansang may milyun-milyong Pilipinong patuloy na nakikipagbuno sa kahirapan, ang bawat pisong hindi maipaliwanag ay hindi abstraktong usapin. Ito sana ay pagkain para sa mga kumakalam ang tiyan, silid-aralan para sa mga kabataang pag-asa ng bayan, at serbisyong kalidad na karapatan ng bawat mamamayan. Sa kabila ng lahat ng kanyang pagkukulang, may mga kamay na handang kumapit sa naratibong kanyang inilaag na tila ba sapat na ang deklarasyon ng pagibig at tungkulin upang iwasang gampanan ang obligasyong magpaliwanag. Gayunman, sa halip na pag-usapan ang pananagutan, mas madaling itanghal ang imahe ng pangalan at sa ganitong istilo, simpatya ang pumalit sa pagsusuri ng kritikal.
‘para sa mahihirap’ ay nagiging literal. Hindi dahil niyayakap nito ang mga naghihikahos na mag-aaral, ngunit ang estado nito’y higit na kaawa awa. Mataas ang bandila ng serbisyong para sa maralita sa Mindanao State University-General Santos. Ngunit, tila salungat sa adhikaing iyon ang mga kasalukuyang pasilidad ng pamantasan. May mga silid-aralang kulang o hindi pa tapos na kasalukuyang ipinapagamit sa mga mag-aaral, mga gusaling tila nakapirmi sa yugto ng konstruksyon, at isang ipinangakong gymnasium na nananatiling mas malapit sa plano kaysa sa realidad. Ang mga pangako ay naririnig ngunit ang konkretong anyo ay hindi palaging nakikita.
habang sila ay nagpapakasasa sa pondo ng bayan. Ang pag-protesta ay ang pagtangging maging mumurahin ang ating prinsipyo. Ito ay ang pagsasabi na ang ating boto, ang ating buwis, at ang ating pawis ay hindi kailanman magiging katumbas ng barya-baryang pangako. Sa huli, ang pinakamalakas na hiyaw ng pag-ibig ay ang salitang: “Sobra na.” Sapagkat ang tunay na nagmamahal ay hindi kailanman papayag na ang kanyang minamahal, ang bayan at ang kanyang sarili ay patuloy na abusuhin, alipustahin, at gawing busabos. Hindi Reklamador ang Isang Mamamayang Matagal ng Nagtitiyaga
At kung edukasyon ang susi sa pag-ahon, bakit tila kapos ang mismong espasyong maghuhubog nito?
Paano matatawag na sobra ang hinihingi ng bayan kung higit pa sa nararapat ang buwanang ibinibigay?
Kasabay nito ang pangamba sa seguridad. Sa pag-usbong ng hindi matukoy na asosasyon ng MSU riders sa kampus, may mga ulat ng hindi komportableng engkwentro mula sa mga estudyante. Sa nakakabahalang ulat, walang malinaw na sistema ng pagkakakilanlan o mekanismong madaling lapitan upang magsampa ng reklamo. Sa kawalan ng agaran at malinaw na tugon, umabot sa boycott ang pagkilos ng mga mag-aaral. Subalit ang ganitong hakbang ay sintomas lamang ng mas malalim na suliranin: kapag ang mga mag-aaral ang kailangang maghanap ng sariling proteksyon, may puwang sa sistemang dapat sana ay ang unang pumoprotekta sa kanila.
Sobra ang buwis na kinakaltas sa bawat sahod, sobra ang VAT sa bawat bilihin, sobra ang ambag sa mga serbisyong madalas ay hindi naman natin maramdaman. Bayan ang nagpapakain sa sistema, ngunit bayan rin ang madalas maghintay sa serbisyong dapat ay agarang naibibigay. Nagbabayad para sa kalsadang lubak, ospital na kulang sa kama, at mga paaralang kapos sa guro, infrastruktura, at kagamitan.
Mula sa pambansang retorika hanggang sa pasilyo ng unibersidad, iisa ang hibla at problema. Ito ay ang paghingi ng tiwala nang hindi ganap na ipinapakita ang pananagutan. At sa pagitan ng pangako at pasilyo, doon nasusukat kung ang pag-ibig ba ay tunay na paninindigan—o isa lamang salitang madaling bigkasin, ngunit mahirap patunayan. Hindi Niyayakap ang Panata, Kundi Pag-aalsa Ang pag-ibig sa bayan ay hindi isang romantikong trahedya kung saan kailangan nating masanay sa sakit. Sinasabi nila na ang tunay na nagmamahal ay matiisin, mapagpatawad, at marunong magbulag-bulagan. Ngunit sa ilalim ng sistemang harap-harapan tayong ninanakawan ng kinabukasan, ang pag-ibig na walang kibo ay hindi katapatan ito ay pakikipagsabwatan. Hindi natin kailangan ng yakap mula sa mga lider na ang mga kamay ay isang madungis na lamat sa kurapsyon. Ang tunay na matatag na pag-ibig ay ang matapang na pagturo sa mga peklat ng lipunan at ang pagtangging manatili sa isang nakakalason na relasyon sa gobyerno o pamantasan. Hindi tayo narito para magtiis, narito tayo para maningil. Dahil ang pag-ibig na hindi marunong magalit sa harap ng kawalang-katarungan ay isang hungkag na damdamin. Barikada Bilang Altar ng Pagsinta Sa tuwing tumitindig tayo sa kalsada, sa tuwing sumisigaw tayo para sa sapat na pondo sa edukasyon, at sa tuwing hinaharap natin ang mga barikada, iyon ang pinakamataas na anyo ng pasyon. Ang aktibismo ay hindi palahaw lamang, ito ang pagpapatunay na mayroon pa tayong pinoprotektahan. Mas pinipili nating mapagod sa pakikibaka kaysa mabulok sa katahimikan.
At sa bansang hinubog ng korapayon at kolonyalismo ang kasaysayan, hindi na katakataka kung bakit ang pilipinas ay aktibo sa panatismo at bulag na pagsunod. Naging normal na ang kaisipan na kalakip ng pagtatanong ang pambabastos, at ang paniningil ay pagtataksil sa katapatan ng pangalan. Sa ganitong pagsangguni, ang pag-ibig ay nagiging piring. At kapag ang pag-ibig ay naging panangga ng kapangyarihan, doon ito tunay na nakakasulasok—sapagkat ang alingasaw nito ay hindi agad naaamoy ng mga sanay na sa burak.
Bukod sa pagsampal sa mga nasa kapangyarihan ang katotohanang masyado kong mahal ang aking kinabukasan para hayaan niyo lang itong nakawin at palitan ng mga barya at kakarampot na ayuda. Ang barikada ay nagsisilbing altar kung saan iniaalay natin ang ating pagod at tapang, hindi dahil galit tayo sa mundo, kundi dahil naniniwala tayong karapat-dapat tayo sa isang mundong mas maayos, mas patas, at mas makatao.
Kuno, “Para sa Mahirap”
Kailangang basagin ang maling akala na ang pag-protesta ay pagpapakita ng poot. Sa katunayan, ang paglaban ay ang pagtangging hayaang mura o hamak lamang ang halaga ng ating pag-ibig. Kung buo ang ibinibigay nating katapatan, buo rin dapat ang serbisyong ibabalik sa atin. Hindi tayo tatanggap ng mumo
Ang ganitong kultura ay hindi nananatili sa malalayong tanggapan ng kapangyarihan, bumababa ito sa mga konkretong espasyo ng pagkatuto. At sa hindi na paglayo, minsan, ang institusyon ng
13
Radikal na Pagtanggi sa Murang Pag-ibig
Hindi reklamador ang isang mamamayang matagal nang nagtitiyaga. Taon-taong tapat sa pagbabayad, ngunit taon-taon ding kapos at mabagal ang serbisyo. Madalas, bitin pa ang tugon sa krisis. Ang buwis ay hindi limos sa pamahalaan bagkus bunga ng pawis, pagod, at dugo sa maghapong kayod. Kung tayo ang pundasyon ng kaban ng bayan, bakit tila tayo rin ang laging nasa laylayan ng benepisyo? Kung ambag natin ang nagpapagalaw sa estado, bakit hindi natin ganap na nararamdaman ang balik nito? Kaya kung ang paghingi ng maayos at makatarungang serbisyo ay pagiging reklamador, hindi ang bayan ang lehitimong makapal ang mukha kundi ang politikong ipinagdadamot sa bayan ang lehitimo nitong karapatan. Ang pag-ibig sa bayan ay hindi tahimik na pagtitiis. Ito ay paninindigan sa ibinibigay natin nang buo, at responsibilidad na tiyakin na maibalik ito nang buo—hindi bawas, hindi butas, at lalong hindi gutay-gutay. Ang Huling Singil Tapos na ang buwan ng mga bulaklak na nalalanta at mga tsokolateng pampalubag-loob, oras na para sa pag-ibig na may pangil. Huwag ninyong asahan ang aming pasasalamat sa mga baryang itinapon ninyo sa aming harapan, dahil ang bawat sentimong ibinalik ninyo ay ninakaw lamang mula sa aming pawis at pangarap. Ang pag-ibig na inilatag ng bayan ay ang aming buong pagtitiwala, ang aming sagradong boto, at ang aming dugo sa gitna ng krisis ay hindi kailanman magiging katumbas ng inyong mga mumong ayuda at mapanlinlang na ngiti. Pag-ibig ba ang tawag sa pagpapakain sa amin ng abo habang kayo ay nagpapakabusog sa ginto? Hindi. Iyan ay insulto. Tandaan ninyo na ang mga kamay na nag-alay ng buong puso ay siya ring mga kamay na may kakayahang itumba ang inyong mga barikada. Hindi kami mga sentimo na pampuno lang sa inyong mga bulsa; kami ang yaman na inyong nilustay, at ngayon ay narito na kami para maningil. Tumitindig hindi dahil kami ay matapang, kundi dahil ang aming pagmamahal sa bansang ito ay mas matimbang kaysa sa aming takot. Kung ang tanging alok ninyo ay ang dati nang bulok na sistema, itatabi na namin ang aming pagtitimpi. Sa huling pagkakataon, tititigan namin kayo nang mata sa mata nang walang kurap, ang aming pag-ibig ay marangal, buo, at higit sa lahat, mapanganib para sa mga mapagsamantala. Hindinghindi na kami makikipag-areglo sa barya-barya. Dahil sa bansang ito, ang pag-ibig na marunong lumaban ay ang tanging pag-ibig na tunay na magpapalaya sa atin. Ang aming puso ay buo at sa pagkakataong ito, hindi na kami papayag na ibalik ninyo itong gutay-gutay.
MINDANAO STATE UNIVERSITY GENERAL SANTOS BRGY. FATIMA, GENERAL SANTOS CITY 9500 PARA: SA ATING LAHAT
Maaari Na Bang Umuwi? Angela Arim
19 PEBRERO ‘26 RM 80/PAX
LINGGO 8:30 PM
FEBRUARY
FEATURE
ISSUE 04
15
Mahal kong Lungsod, Hindi ko batid kung paano sisimulan itong liham. Subalit nais ko pa ring malaman mo kung bakit hindi ako tinatantanan ng aking pagkabagabag. Nitong mga nagdaan, ako’y tila bilanggo sa isang siklo. Lantang gulay ang katawan matapos ang mahabang araw. Bumisita na ang buwan at tuluyan nang umuwi si Haring Araw. Sa paglabas ko ng paaralan, iisa lang ang nais ko—ang umuwi. Ngunit sa lungsod na ito, ang pag-uwi ay tila pahirapan. Makipot ang daan ng iyong eskinita dahilan upang sumikip ang aking paghinga. Tila may mga anino ring gustong sumabay sa aking hakbang. Hindi ko alam kung dala nga lang ba ito ng pagod o marahil na rin sa mga balitang naririnig ko sa radyo at telebisyon. Mga kaso ng krimen, sindikato, at karumal-dumal na mga aksidente. Bawat kanto ay sandali akong napahihinto. Apat na direksiyon, saan ang ligtas at walang peligro? Dumausdos na ang malamig na pawis sa aking sentido. Hiling ko lang sa mga santong kilala ko, na buo akong makauuwi sa pamilya ko. Nag-uunahan ang mga sasakyan na tila ba may karera sa iyong kalye. Nakabibinging busina tapos muling aarangkada. Pansin ko na rin ang pagkagat ng dilim dahilan upang makipaghabulan rin ang aking mga binti. Ang iyong kalsada ay tila may babala. Hindi maaring mag-isa ka, baka may mangyaring hindi maganda. Huwag naman sana kung bukas ay pagpiyestahan sa social media ng mga chismosa dahil sa’king pagkawala. Mahigpit akong kumapit sa’king bag na dala-dala hanggang sa marating ang bangketa. Sa bangketa ay sandaling nagpahinga. Ngunit kahit dito, ako ay balisa. Sadyang ‘di matuldukan ang aking mga pangamba. Marahil sabihin ng iba na ako’y praning na. Subalit, sadyang hindi ko malimutan ang laman ng mga balita. Hibang ba ang matatawag kung mulat lamang ako sa tunay na kalagayan ng lungsod? Na bawat ulo ng mga nagbabagang balita ay may buhay na nanganganib tuwing sasapit ang gabi. Kung saan bawat eskinita, kalye, kanto, kalsada, at bangketa ay walang kasiguraduhan kung ligtas pa ba. Nais ko lamang ay makarating sa pintuan ng aming bahay, marinig ang kaluskos ng susi, at maramdaman ang ginhawang ako’y nakauwi na. Maaari na bang makauwi? Nang ligtas. Nang walang takot. Nang makapagpahinga na.
Nagmamahal, Iyong Mamamayan
Patuloy na naging laman ng mga balita ang ulat ng krimen sa General Santos City nitong mga nakaraang buwan. Ayon sa tala ng lokal na pamahalaan ng Gensan, may mga naitatala pa ring insidente ng karahasan at pamamaril sa ilang bahagi ng lungsod, na nagdudulot ng pangamba sa ilang residente. Sinabi ng mga awtoridad na patuloy ang kanilang pagpapatupad ng mas mahigpit na seguridad at police visibility upang mapigilan ang pagdami ng naturang insidente. Sa ulat ng Philippine National Police sa
rehiyon, patuloy ang mga operasyon laban sa kriminalidad upang mapanatili ang kaayusan sa mga pampublikong lugar. Bagaman hindi ito nangangahulugang pangkalahatang delikado ang lungsod, paalala ito sa publiko na manatiling mapagmatyag at mag-ingat sa kanilang pag-uwi, lalo na sa mga eskinita, bangketa, at kalsadang hindi gaanong naiilawan sa gabi. Hindi rin natutuldukan ang panawagan sa komunidad na magkaisa sa pagpapanatili ng kapayapaan sa lungsod. Ayon sa mga lokal
na opisyal, mahalaga ang kooperasyon ng mamamayan at awtoridad upang masiguro na ang General Santos City ay mananatiling ligtas na lugar na uuwian ng bawat pamilya sa araw-araw. Hinahangad ang araw na maririnig na lamang ang mga hakbang na pauwi, hindi ang yabag ng takot, kundi ang tahimik na pag-asang maaari nang makauwi nang ligtas sa lungsod na pinipiling mahalin sa kabila ng pangamba.
16 SCITECH
ISSUE 04
VOLUME 45
FEBRUARY
ISSUE 04
SCITECH
17
18 SPORTS
ISSUE 04
VOLUME 45
NEW PULSE ON COURT:
How Pickleball is Reshaping Campus Play JOHN WYNNE ESCOLANO, JAMES VICTOR TALAY Once a backyard pastime, pickleball’s hollow bounce once competed with louder sports and larger crowds, drifting as quick pops across open courts and faint echoes between buildings until the same subtle rhythm began drawing curious eyes, where a plastic ball skims the surface, paddles answer with sharp cracks, rallies ignite within seconds, and what starts as a passing glance quickly becomes a game people return to again and again. A game once pushed to the edges now stirs curiosity, drawing eyes toward movement and rhythm without fully revealing itself. Pickleball moves fast and feels easy to learn, as a plastic ball skims the surface, paddles answer with a sharp pop, and rallies develop within seconds. Newcomers often discover how enjoyable simple exchanges can be, and what begins as curiosity frequently turns into regular play. Across Mindanao State University–General Santos City and beyond the archipelago, interest in paddle games continues to rise. Open spaces shift into meeting points where activity replaces stillness, and students gather for quick matches and friendly duels. The sport welcomes first-timers and seasoned competitors alike, not as a replacement for established athletics but as another way to experience play. Echoed Rhythm In the hush that lingered after the pandemic, physical activity once woven into daily life yielded to sedentary comfort and the pulse that animated corridors softened into the steady hum of devices. Amid that quiet, a different rhythm began to echo across campus grounds, the sharp pop of paddle meeting plastic. In 2022, pickleball found its footing and was first embraced by faculty members long anchored to their desks. Recognizing its potential, the university’s Physical Education Department institutionalized the sport under PATHFit3: Individual-Dual Sports, Rec’l, Trad’l Game, making MSU-GenSan the first campus in Mindanao and the region to integrate it formally into the curriculum. Academic recognition widened participation as courts once idle between classes transformed into spaces of sustained rallies and competitive exchanges. What began as leisure gradually settled into a shared campus rhythm. As rallies lengthened and confidence grew, more MSUans stepped in and the rising interest reached the Sports Development Office. This momentum paved the way for the establishment of the university’s official club, turning the once quiet bounce into part of campus life. More Than Just a Paddle It begins with a swing yet lingers as something deeper, as what appears to be a simple rally reveals quiet rewards. Discipline forms in each return, patience in extended exchanges, and connection in the laughter that follows a close point. Open to all generations, the court demands neither
competition. overwhelming strength nor blazing speed, as finesse outweighs force within the lines. Each rally becomes a study in restraint where timing steadies impulse and builds Pickleball in MSU-GSC continues to advance, composure through the decisions made between points. shaped by every rally and each new face stepping onto the court. Coaches and seasoned enthusiasts Its impact extends beyond physical conditioning while it guide interested players toward the MSU-GSC sharpens reflexes and footwork and strengthens bonds. Pickleball Club page on Facebook, where match details are expected to be shared as the Strangers find partners across the net, classmates turn into doubles teammates, and conversation flows between community strengthens. serves. From a modest pick of the paddle The rewards stretch beyond the paddle and linger long to a presence now felt across after match point. campus grounds, the game has risen through steady Built Beyond Buzz participation. What Trends flicker, rising into conversation and holding attention for a moment before fading when something else demands notice. Some movements do not disappear that easily, and the exchanges happening once on court feel less like a phase and more like something sounded settling in. like a faint bounce between Participants return after classes, drills continue beyond buildings now carries scheduled sessions, and interest grows through with confidence repetition. The sport remains accessible while offering across open space, room for competitive growth and reflects how new as the rhythm finds traditions form by widening the field of opportunity. its stride and Change is unfolding in real time as what was once casual continues to climb. play now includes organized competition. A varsity team is preparing to represent MSU–GSC in events under the Mindanao State University System Athletic Association, signaling intent beyond emergence. Courts in Motion No permanent facility defines the game as lawn tennis courts, sepak takraw areas, and open grounds shift into temporary stages where nets rise and rallies begin. The setting changes, but the motion endures. Sport mirrors
adaptability as activity does not depend on permanence but on presence. An open stretch of ground becomes a pl aying surface and a handful of paddlers becomes a community. Movement defines the game, and spaces may shift but participation persists. The paddle discipline thrives in flexible settings and welcomes students and staff who return for the satisfaction of play and shared
photo by: ashley loyloy
FEBRUARY
ISPORTS EDITORYAL 19
ISSUE 04
Kung Saan Kumukupas ang Politika BERJAN PAGADATAN Magkakaiba man ang kulay na ibinabandera sa bawat pag-parada ng eleksyon, nagiging isa naman ang mga puso tuwing Pilipinas na ang kakasa sa pandaigdigang aksyon. Siyang kaisipang hindi kailanman mawawari sa ating kinagisnan lalo na’t likas sa mga Pilipino ang pagkakaroon ng masidhing pampolitikang paninindigan. Bakas ito sa pang-araw araw na kaganapan sa mga diskurso sa telebisyon, midya, palengke, kwentong barbero, maging sa mga kuro-kurong pampaaralan, tunay ngang angkin natin ang diwa ng demokrasya. Gayunpaman, bagaman mainam na magkaroon ng malalim na ideya’t kaalaman at makipagpalitan ng kaisipan sa mga talakayan, maging sa mga argumentong taliwas sa natural na pinaniniwalaan, may mga pagkakataong nakakaramdam din ng pagkaupos at pagkapagod. Labag man sa kalooban, sadyang nawawalan na ng pagkakataon ang bawat mamamayanan na ipahayag ang kanilang pagkatao’t pagkakakilanlan, sa halip ay nakakalikha ito ng pagitan sa taong kapwang itinutulak ng magkaibang motibo. Ngunit, nagbabago mga bagay-bagay kapag usapang isports na ang paksa. Sariwa ko pa noong Hunyo 2021, panahon kung saan sinubok tayo ng pandemyang COVID-19, kasabay namang hinarap ng Gilas Pilipinas ang hamong pumailanlang sa qualifying round ng Fédération Internationale de Basketball (FIBA) 2022 Asia Cup. Sa kanilang ika-apat at decisive na laro, hinangad nilang basagin ang binansagang “The Curse of South Korea,” sa kadahilanang walong taon rin noong huling nanaig ang Pilipinas kotra sa mga Timog Korea. Bagaman maugong ang diskusyong pampolitika lalo na at gaganapin na ang eleksyon sa susunod na taon, sa pagkakataong iyon ay panandalian itong napurnada, nang agarang humalili at pumayagpag ang minuminutong himaton ng labanan sa mga balita at social media ng mga Pilipinong nasasabik na nag-aabang sa tunggalian. Hanggang sa dumating ang dulo ng ika-apat na yugto, nang ibaon ni Gilas youthful SJ Belangel ang isang clutch three-pointer upang maiselyo ang panalo, tila pansamantalang naisantabi ng mga Pilipino ang tensyong pampolitikang taglay. Ito’y napalitan ng tuwa’t pagkaginhawa dahil kahit na minsan man lang, maari rin
pilang maramdaman ng Pilipino ang diwa ng pagkakaisa at pagsuporta sa ikatatanyag ng bansa. Harap-harapan ang hamon mula New Zealand, Australia, at Guam sa FIBA 2027 Asia Cup group, pero hindi natitinag ang sambayanan: panalo ang hiling para sa Gilas Pilipinas, hanggang sa makilala sila sa pandaigdigang entablado. Kahalintulad na tagpo rin ang hatid ng ating people’s champ, Manny Pacquiao. Tuwing bakbakan ng pambansang kamao, tila tumitigil ang mundo: nagiging bakante ang mga lansangan at tila isang malaking pamilya ang bansa habang sabay-sabay itong nasa harap ng samu’t saring mga public viewing. Bagama’t pinasok niya ang mundo ng politika, tuwing siya ay nasa lona, nakikita siya ng mga Pilipino hindi bilang politiko, ngunit bilang isang atletang dati pa ma’y nagbigay na ng dangal at karangalan sa bansa. Maging sa kanyang nalalapit na pagbabalik laban sa kina Ruslan Provodnikov ngayong Abril at Floyd Mayweather Jr. sa Setyembre, tiyak na muling sasabay ang paghinga ng bayan sa bawat bitaw ng kanyang suntok at muli ring pansamantalang isinasantabi ang mga usaping pampulitika. Likas man sa atin ang mahumaling sa isports, hindi naman ito maituturing na isang isang uri ng pagtakas sa realidad; sa halip, ito ay isang mabisang estratehiya ng mental mitigation o pagpapanatili ng kaisipang matiwasay. Sa perspektibong sosyolohikal, ang isports ay nagsisilbing labasan ng damdamin, isang abenidang malayang mailalabas ang mga emosyong tulad ng tuwa, inis, o galit. Sa agham pampolitika naman, pinaniniwalaang pinapawi ng isports ang kaisipang civic fatigue, o ang pagkapagod ng isip at damdamin mula sa walang katapusang bangayan sa polisiya’t politika. Nag-aalok ang larangan ng isports ng isang malinaw at organisadong naratibong hindi pansin sa politika. Hindi man alintana, subalit bakas sa bawat isport ang sistemang meritokrasya. Isang pamamaraan na sa loob ng court o ring, may malinaw na panuntunan, may tiyak na sukatan ng tagumpay, at higit sa lahat, ang resulta ay nakabatay sa galing, husay, at pagkakaisa. Maging sa loob ng ating pamantasan, sa pamamagitan ng Mindanao State University System Athletic Association (MASTS), nasaksihan natin ang kapangyarihan ng isports. Kahit magkakaiba ang prinsipyo ng bawat estudyante, iisa ang tinitibok ng puso
para sa kani-kanilang campus team. Mula sa masalimuot na hinuha ng politika, ang usapan ay nagiging play execution at estratehiya. Sumisidhi naman ang damdaming ito nang dumaong ang pamantasan sa Mindanao Association of State Tertiary Schools (MASTS), iba-iba man ang ating mga home campus, sa ilalim ng iisang institusyon, akay-akay tayong sumusuporta sa Mindanao State University. Maging sa komunidad, mapa-barangay man, fun runs, o lokal na liga, nakakalikha ang mga Pilipino ng munting samahan ng unawaan. Sa isang bansang madalas kadahilanan ang pagkakaiba sa pampolitikang pananaw sa pagkasira ng pagkakaibigan, pinatitibay ng larangang isports ang pagkakaintindihan at pagkakaisa sa pamamamgitan ng pakikipagkapwa. Kagaya na lang ng hindi na kinakailangang idaan sa konstitusyon upang masabing magaling maglaro ang isang atleta at maramdaman ang angkin epekto nito. Inspirasyon naman ang hatid ng mga ginintuang tagumpay nina Hidilyn Diaz at Carlos Yulo sa entablado ng Olympics sa bawat Pilipinong nangangarap. Isang testimonyang nagpapatunay na anuman ang pinagmulan o paniniwala, maaring magwagi sa pandaigdigang pampalakasan sa pamamagitan ng sipag at determinasyon. Hindi layunin ng isports na ipagsawalang-bahala ang ating mga pampolitikang pananaw. Nararapat at mas nakakabuting patuloy tayong maging bukas at bokal sa ating mga ipinaglalaban. Sa katunayan, marahil ang pagkakaisang nadarama natin sa bawat panaghoy ng “Gilas, Puso!” sa mga internasyonal na labanan ay isang nakakubling repleksyon ng tunay nating inaasam at hinihiling sa gobyerno, ang birtud ng pagkakapantaypantay, pagkakaisa, at pananagutan. Madalas magbanggaan ang samu’t saring pananaw sa comment section at postings sa social media, ang isports ang tagapagbuklod at sumisimbolo na maari tayong magdiwang ng magkakasama. Kapag nagsalita na ang laro, tumatahimik ang politika. Kumukupas ang mga kulay ng kampihan, at iisa na lang ang nangingibabaw, ang kulay ng pagiging Pilipino. Hindi ito nagtatapos sa huling pito o sa loob ng ring; isa itong paninindigang buhay, matatag, at lampas sa gilid ng lona.
07