Nederlandse Bachvereniging
Programma
ALLERZIELEN
programma Johann Rosenmüller (1619-1684) Sinfonia Undecima à 5 Grave Adagio Adagio Allegro Adagio Adagio Johann Kuhnau (1660-1722) Gott, sei mir gnädig nach deiner Güte John Cage (1912-1992) Apartment House 1776: Harmony No. 3, Funeral Anthem Johann Schelle (1648-1701) Herr, lehre uns bedenken Johann Rosenmüller Sinfonia Quarta à 5 Adagio Adagio Allegro Adagio Adagio Alemanda Correnta Ballo Sarabanda Sebastian Knüpfer (1633-1676) Wenn mein Stündlein vorhanden ist PAUZE Johann Schelle Christus ist des Gesetzes Ende
Dietrich Buxtehude (1637-1707) Jesu, meines Lebens Leben, BuxWV 62 Johann Christoph Bach (1642-1703) Es ist nun aus mit meinem Leben, JCB3 John Cage 4’ 33” I II III Dietrich Buxtehude Herzlich lieb hab ich dich, o Herr, BuxWV 41
uitvoerenden Nederlandse Bachvereniging Johanna Soller, orgel en leiding solisten Dorothee Mields, sopraan William Shelton, alt Jakob Pilgram, tenor Felix Schwandtke, bas vocaal ensemble Amelia Berridge, sopraan Bernadett Nagy, alt Adriaan De Koster, tenor Jouke Wijmenga, bas orkest Cecilia Bernardini, concertmeester Lucia Giraudo, viool Deirdre Dowling, altviool Bernadette Verhagen, altviool James Munro, violone Mike Fentross, theorbe
door Frederike Berntsen
over het programma
HET GELUID VAN DE STILTE “Op Allerzielen gedenken we niet alleen traditioneel de overledenen, maar denken we ook na over de overgang tussen leven en dood”, zegt Johanna Soller. Voor het eerst sinds haar aanstelling als artistiek leider van de Nederlandse Bachvereniging heeft ze het jaarlijkse Allerzielen-programma samengesteld. We vroegen haar om ons mee te nemen langs haar verbeelding en het creatieve proces dat heeft geleid tot dit programma.
Hoewel Bach het middelpunt vormt van het repertoire van de Bachvereniging, horen we alleen muziek van voor en na Bach. Hoe zit dat? “Ik vond het interessant om in dit programma Thomascantoren van vóór Bach te combineren; componisten die deze beroemde positie bekleedden. Iemand als Johann Kuhnau is iets bekender dan Johann Schelle of Sebastian Knüpfer, maar ze hebben samen deze cantor-traditie opgebouwd. Ook Johann Rosenmüller werkte in de Thomaskerk in Leipzig, niet als cantor, maar hij maakte wel deel uit van die kring. Daarnaast heb ik Buxtehude toegevoegd, omdat hij een van de invloedrijkste componisten uit die periode is. Ik heb voornamelijk muziek uitgekozen die ik zelf prachtig vind.” In de barokperiode was het proces van sterven, of zelfs ‘de kunst van het sterven’, een centraal thema. Soller benadrukt dat tijdens de barok de allermooiste muziek over dit onderwerp is geschreven. “We hebben het hier over het misschien wel 03
over het programma
meest existentiële thema voor ieder mens, ongeacht het tijdperk; het gaat ons allemaal aan, de vraag over je eigen sterfelijkheid. Dit onderwerp heeft zoveel componisten geïnspireerd.” Is er leven na de dood, of is er niets na de dood? “Persoonlijk denk ik dat er altijd iets is, al is het misschien niet definieerbaar. Ik geloof in ieder geval dat je niet zomaar sterft en dat het dan is alsof je nooit hebt bestaan. Muzikaal gezien is het sterkste statement tégen het volledige niets 4’33” van John Cage. Cage maakt duidelijk dat het niets niet bestaat, hij stelt in ieder geval de vraag: is er een niets? Ik ben groot voorstander van programma’s die ruimte bieden om na te denken, in plaats van programma’s die antwoorden geven. Ook stilte in de muziek is belangrijk. Stiltes vormen een essentieel onderdeel van muziek. De parallel tussen het contrast leven-dood en stilte-geluid onderga je in dit Allerzielen-programma.” Direct in het begin klinkt de Sinfonia Undecima à 5 voor een ensemble van strijkers, geschreven door Rosenmüller: 04
“CAGE MAAKT DUIDELIJK DAT HET NIETS NIET BESTAAT, HIJ STELT IN IEDER GEVAL DE VRAAG: IS ER EEN NIETS?” korte introductiemuziek. Later is, voor een moment rust, de Sinfonia Quarta à 5 van dezelfde componist aan de beurt. Soller: “Na die eerste Rosenmüller vond ik de cantate Gott, sei mir gnädig nach deiner Güte van Kuhnau passen. Die is misschien het minst verbonden met Allerzielen, maar het is een werk dat staat voor alles wat pijn, verdriet en angst veroorzaakt. Het is in feite een kreet, een gebed om vergeving. Ik heb het aan het begin gezet als een terugblik op het leven: dit is alles wat mij is overkomen, dit is wat ik heb ervaren, dit is waar ik spijt van heb. Het is ook een energiek stuk.” Waarom plaatste je Apartment House 1776: Harmony No. 3, Funeral Anthem van Cage direct hierna? “De Funeral Anthem is een overgangsstuk naar het moment dat je sprakeloos wordt. Ik vind dat
interessant, want het kan twee kanten op gaan. Dit kan klinken als een soort stotteren, alsof je letterlijk niet meer weet wat je moet zeggen, maar het kan ook een heel bewuste keuze zijn: niet meer zeggen dan nodig is en veel ruimte laten voor de stilte en de kracht die daarin ligt. Een groot deel van Cages begrafenismars, hij duurt slechts drie minuten, bestaat uit een afwisseling tussen muziek en stilte. Ik vind het verbazingwekkend hoeveel kracht er in die eenvoud zit. Hoe ver kan reductie gaan? 4’33” is het extreme uiterste daarvan.”
sterk geassocieerd met de tekst, dat de luisteraar onmiddellijk wist: het is dat en dat koraal. Het zijn een beetje ‘Lieder ohne Worte’.
Behalve de lijn van Leipziger cantoren loopt er ook een koraallijntje door het programma. Een van de voorbeelden daarvan is het koraal Wenn mein Stundlein vorhanden ist. Het is de titel van Knüpfers werk, terwijl Schelle het citeert in Herr, lehre uns bedenken. “Deze Schelle, Herr, lehre uns bedenken, is een van de allermooiste stukken die ik ken. Wat het zo mooi maakt, is dat Schelle beroemde koralen over het sterven citeert, die naar voren komen in de instrumentale gedeelten. Dit is een techniek die later ook veel werd gebruikt. De melodie was bekend en werd zo
“De vorm van Jesu, meines Lebens Leben,” vervolgt Soller, en ze bladert verder naar het volgende werk op het programma, “is de chaconne. Dit stuk van Buxtehude is een meditatie op het lijden van Christus. De chaconne (een barokke muziekvorm met een repetitief fundament, vaak in de bas, met daarboven melodieuze variaties, red.) doet me denken aan het leven zelf. We hebben bepaalde tijdseenheden, een dag, een week, een maand, een jaar. Die vormen een repetitief patroon, maar geen enkele dag is hetzelfde, geen enkele week is hetzelfde; we gaan door de tijd, maar nooit op precies dezelfde manier.”
De andere Schelle, Christus ist des Gesetzes Ende, een citaat uit het Nieuwe Testament, is een motet voor dubbelkoor. In de barok was het idee dat Christus het pad is, de weg wijst. Het is een krachtig statement, een gevoel van volledige steun en totale zekerheid. Als ik ernaar luister, voelt het bijna als een aanbod van stabiliteit. Waar eerder Kuhnau een en al twijfel is, biedt dit stuk vertrouwen.”
05
over het programma
En dan volgt er een cruciaal moment, jullie voeren na Buxtehude Es ist nun aus mit meinem Leben uit van Johann Christoph Bach, een neef van Johann Sebastian. “Dit is waar Allerzielen ook om gaat, nu is het moment gekomen dat ik sterf. Dit vocale werk van Johann Christoph bestaat uit meerdere strofen. De verschillende verzen bieden verschillende nuances en invalshoeken. Zo krijgen de mensen die achterblijven aandacht. Het gaat ook om hen die rouwen, niet alleen om de persoon die sterft. Herhaaldelijk klinkt ‘Welt, gute Nacht’, dit prachtige barokke beeld van de dood als slaap. Goedenacht tegen de wereld zeggen als je stervende bent, is zeer poëtisch. Er zit een bepaalde rust in, een overgave of berusting. Dit wenst waarschijnlijk ieder van ons zich, dat het zo zal gaan.” Als laatste op dit programma staat Herzlich lieb hab ich dich, o Herr van Buxtehude. “Niemand kan eraan ontkomen over de dood na te denken. Het heeft onvermijdelijk impact op het eigen leven. Daarover gaat deze koraalcantate. En 06
“DEZE SCHELLE, HERR, LEHRE UNS BEDENKEN, IS EEN VAN DE ALLERMOOISTE STUKKEN DIE IK KEN.”
misschien rijst ook de vraag hoe de dood geïntegreerd is in ons leven”, zegt Soller. “Dat is tegenwoordig heel anders dan in de barok. Actief reflecteren op de dood zou eigenlijk onderdeel moeten zijn van het leven. Het enige waar we allemaal volledig zeker van kunnen zijn: we zullen sterven.” Tot slot: wat betekent de stem voor jou in dit geheel? “De stem en het spreken – maar vooral het zingen – vormen een metafoor, een soort symbool voor het ademen. Zingen staat voor het leven: als je zingt en ademt, ben je in leven. Maar misschien is het onmogelijk om de dood werkelijk met muziek uit te beelden, omdat muziek leven is. Zelfs gecomponeerde stilte, 4’33”, is iets.”
08
biografie
biografie Johanna Soller orgel en leiding Johanna Soller (Burghausen, 1989) is dirigent, klavecinist, organist en docent. Haar werk is geworteld in de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk, met bijzondere aandacht voor vocale muziek, tekstuitdrukking en liturgische context. Sinds 1 mei 2025 is ze artistiek leider van de Nederlandse Bachvereniging, de zevende in de ruim honderdjarige geschiedenis van het ensemble. In 2019 richtte Johanna Soller Capella Sollertia op, een Münchens barokensemble waarmee zij de Bach-cantatereeks Cantate um 1715 programmeert. Met dit ensemble voltooide zij de integrale opname van de cantates van Johann Ludwig Bach, die in 2026 verscheen en de prestigieuze Gramophone’s Choral Award 2026 won. Tussen 2023 en medio 2026 was Johanna Soller artistiek leider van het Münchener Bach-Chor en Bach-Orchester. Soller is hiernaast actief als gastdirigent bij zowel barokensembles als moderne orkesten. Ook als operadirigent en docent is zij veelgevraagd. Sinds 2023 heeft zij haar eigen oratoriumklas aan de Hochschule für Musik in München. Ze studeerde in München bij onder anderen Michael Gläser, Christine Schornsheim, Edgar Krapp en Bernhard Haas, en ontving meerdere onderscheidingen, waaronder de Bavarian Art Promotion Prize, de Church Music Prize van de BücherDieckmeyer Foundation en de Eugen Jochum Prize for Conductors. 09
teksten JOHANN ROSENMÜLLER SINFONIA UNDECIMA À 5 JOHANN KUHNAU GOTT, SEI MIR GNÄDIG NACH DEINER GÜTE 1. Sonata Gott, sei mir gnädig nach deiner Güte und tilge meine Sünde nach deiner großen Barmherzigkeit. 2. Aria (alt) Wasche mich wohl von meiner Missetat und reinige mich von meiner Sünde.
God, wees mij genadig in uw goedheid en wis mijn zonde uit in uw grote barmhartigheid.
Was mijn misdaad van mij af en reinig mij van mijn zonde.
3. Recitatief (alt) Denn ich erkenne meine Missetat und meine Sünde ist immer vor mir.
Want ik erken mijn misdaad en mijn zonde staat mij altijd voor ogen.
4. Koor en duet (sopraan, bas) An dir allein hab ich gesündiget, und Übel vor dir getan.
Tegenover u alleen heb ik gezondigd, en kwaad gedaan voor uw ogen.
Auf dass du Recht behaltest in deinen Worten, und rein bleibest, wenn du gerichtet wirst.
Opdat je woorden rechtvaardig zijn en je rein blijft als er recht over je wordt gesproken.
5. Arioso (tenor, bas) Siehe, ich bin aus sündlichen Samen gezeuget, und meine Mutter hat mich in Sünden empfangen. Siehe, du hast Lust zur Wahrheit,
Zie, ik ben verwekt uit zondig zaad en mijn moeder heeft mij in zonde ontvangen. Zie, u schept behagen in de waarheid,
die im Verborgen liegt. Du lässest mich wissen die heilige Weisheit. 6. Koor Entsündige mich mit Isopen, dass ich rein werde. Wasche mich, dass ich schneeweiß werde. 7. Koor en duet (sopraan, tenor) Lass mich hören Freud und Wonne, 8. Koor Dass die Gebeine fröhlich werden, die du zerschlagen hast.
die verborgen is. U laat mij de heilige wijsheid kennen.
Was mijn zonden weg met hysop zodat ik rein word. Was mij, zodat ik sneeuwwit word.
Laat mij horen vreugde en gelukzaligheid.
Opdat de beenderen vrolijk worden die u hebt verbrijzeld.
JOHN CAGE APARTMENT HOUSE 1776: HARMONY NO. 3, FUNERAL ANTHEM JOHANN SCHELLE HERR, LEHRE UNS BEDENKEN Herr, lehre uns bedenken, dass wir sterben müssen, auf dass wir klug werden. Unser Leben ist ein Schatten, wir sind nichts als leichte Spreu und wie Heu das man abmäht auf den Matten. Heute sind wir frisch und rot,
Ach Heer, leer ons bedenken dat wij moeten sterven, opdat wij wijs worden. Ons leven is een schaduw, wij zijn niets anders dan licht kaf en dan hooi dat wordt gemaaid in de weiden. Vandaag zijn we fris en rood,
11
teksten morgen tot. Weder Alter, Stand, noch Glücke halt des Todes Macht zurücke.
morgen dood. Leeftijd, stand noch geluk houdt de macht van de dood tegen.
Wir verschwinden, wir verderben, Schönheit, Stärke, Macht und Gut, Witz und Mut sterben mit uns, wenn wir sterben. Wenn der Geist des Herrn bläst drein, fällt es ein und uns arme Sündenknechte schützt nichts für dem strengen Rechte.
Wij verdwijnen, wij vergaan, schoonheid, kracht, macht en bezit, humor en moed sterven met ons als wij sterven. Als de geest van de Heer eroverheen waait, verdwijnt het en niets beschermt ons arme slaven van de zonde tegen het strenge recht.
Billig dann, dass wir bedenken die Gefahr, in der wir sein und die Pein, die uns künftig möchte tränken. Wie so klug wird der gemacht, ders betracht! Denn er scheut bei diesem Wissen sich für keinen Todesbissen.
Laten wij dus bewust zijn van het gevaar waarin wij verkeren en van de pijn die ons straks zal treffen. Wijs is degene die daaraan denkt. Want met dat besef is hij niet bang voor de beet van de dood.
Und es soll uns auch nichts schrecken, weil uns Jesus nach der Zeit wird zur Freud, als der Witwen Sohn, erwecken. Weil er uns für unsere Not nach dem Tod wird mit Freud und Leben zieren und ins ewge Nain führen.
En wij moeten ook helemaal niet vrezen, want Jezus zal ons daarna tot onze vreugde opwekken zoals de zoon van de weduwe. Want hij zal ons als vergoeding van onze nood na de dood met vreugde en leven tooien en in het eeuwige Naïn brengen.
JOHANN ROSENMÜLLER SINFONIA QUARTA À 5
SEBASTIAN KNÜPFER WENN MEIN STÜNDLEIN VORHANDEN IST Wenn mein Stündlein vorhanden ist und ich soll fahren meine Straße, so gleit du mich, Herr Jesu Christ, mit Hülf mich nicht verlasse. Mein’ Seel’ an meinem letzten End’ befehl’ ich, Herr, in deine Händ’, du woll’st sie wohl bewahren! Mein Sünd mich werden kräncken sehr, mein G’wissen wird mich nagen, denn ihr sind viel wie Sand am Meer, doch will ich nicht verzagen. Denken will ich an deinen Tod, Herr Jesu, deine Wunden rot, die werden mich erhalten.
Als mijn uurtje heeft geslagen en ik moet heengaan, vergezel mij dan, Heer Jezus Christus, verlaat mij niet met uw hulp. Aan het eind van mijn leven leg ik mijn ziel in uw handen, u zal die veilig bewaren! Mijn zonden zullen mij zeer kwetsen, mijn geweten zal aan me knagen, want het zijn er zoveel als zand bij de zee, maar ik zal de moed niet verliezen. Ik wil aan uw dood denken, Heer Jezus, aan uw rode wonden, die zullen mij bewaren.
Ich bin ein Glied an deinem Leib, des tröst ich mich von Hertzen, von dir ich ungeschieden bleib, in Todesnot und Schmerzen, wenn ich gleich sterb, so sterb ich dir, ein ewigs Leben hast du mir durch deinen Tod erworben.
Ik ben een van uw lichaamsdelen, daarom troost ik mij ermee dat ik niet van u gescheiden blijf in doodsnood en pijn. Ook al sterf ik, ik sterf in u. eeuwig leven hebt u voor mij door uw dood verworven.
Weil du vom Tod erstanden bist, werd ich im Grab nicht bleiben. Mein höchster Trost dein Auffahrt ist, Todsfurcht kann sie vertreiben. Denn wo du bist, da komm ich hin, dass ich stets bei dir leb und bin. Drum fahr ich hin mit Freuden.
Omdat u van de dood bent opgestaan, zal ik niet in het graf blijven. Uw hemelvaart is mijn grootste troost, en kan mijn angst voor de dood verjagen. Want waar u bent, daar zal ik komen, zodat ik voortdurend bij u leef en ben. Daarom ga ik met vreugde heen.
13
teksten So fahr ich hin zu Jesu Christ, mein Arm tu ich ausstrecken. So schlaf ich ein und ruhe fein; kein Mensch kann mich aufwecken, denn Jesus Christus, Gottes Sohn, der wird die Himmelstür auftun, mich führn zum ewgen Leben.
Zo ga ik naar Jezus Christus toe, ik strek mijn armen naar hem uit. Ik val in slaap en rust zacht, geen mens kan mij wakker maken, want Jezus Christus, Gods zoon, die zal de hemelpoort open doen, en mij naar het eeuwige leven leiden.
PAUZE JOHANN SCHELLE CHRISTUS IST DES GESETZES ENDE Christus ist des Gesetzes Ende; wer an den gläubet, der ist gerecht.
Christus is het einde van de wet; wie in hem gelooft, is gerechtvaardigd.
DIETRICH BUXTEHUDE JESU, MEINES LEBENS LEBEN Jesu, meines Lebens Leben, Jesu, meines Todes Tod, der du dich für mich gegeben in die tiefste Seelennot, in das äußerste Verderben, nur daß ich nicht möchte sterben: Tausend, tausendmal sei dir, liebster Jesu, Dank dafür. Du, ach du hast ausgestanden Lästerreden, Spott und Hohn, Speichel, Schläge, Strick und Banden,
Jezus, leven van mijn leven, Jezus dood van mijn dood, voor mij hebt u zich overgeleverd aan de diepste zielennood , aan het ergste verderf, alleen maar zodat ik niet hoef te sterven. Duizendmaal wil ik u, liefste Jezus, daarvoor bedanken. Ach, u hebt verdragen lasterpraatjes, spot en hoon, bespuwing, klappen, strop en boeien,
du gerechter Gottessohn, nur mich Armen zu erretten von des Teufels Sündenketten. Tausend, tausendmal sei dir, liebster Jesu, Dank dafür.
terwijl u de rechtvaardige Zoon van God bent, alleen om mij, stakker, te redden van de zondeketenen van de duivel. Duizendmaal wil ik u, liefste Jezus, daarvoor bedanken.
Du hast lassen Wunden schlagen, dich erbärmlich richten zu, um zu heilen meine Plagen, und zu setzen mich in Ruh; ach du hast zu meinem Segen lassen dich mit Fluch belegen. Tausend, tausendmal sei dir, liebster Jesu, Dank dafür!
U hebt zich wonden laten toebrengen die u erbarmelijk toetakelden, om mij van mijn kwellingen te genezen, en mij tot rust te brengen; ach, u hebt tot mijn zegen uzelf laten vervloeken. Duizendmaal wil ik u, liefste Jezus, daarvoor bedanken!
Man hat dich sehr hart verhöhnet, dich mit großem Schimpf belegt, gar mit Dornen dich gekrönet: was hat dich dazu bewegt? Daß du möchtest mich ergötzen, mir die Ehrenkron afsetzen. Tausend- tausendmal sei dir, liebster Jesu, Dank dafür!
Ze hebben u ernstig bespot, u verschrikkelijk uitgescholden, u zelfs met doornen gekroond: wat heeft u daartoe bewogen? Dat u mij vreugde wilde brengen, mij de erekroon wilde opzetten. Duizendmaal wil ik u, liefste Jezus, daarvoor bedanken!
Ich, ich danke dir von Herzen, Jesu, vor gesamte Not, vor die Wunden, vor die Schmerzen, vor den herben, bittern Tod, vor dein Zittern, vor dein Zagen, vor dein tausendfaches Plagen. Tausend, tausendmal sei dir, liebster Jesu, Dank dafür. Amen.
Ik bedank u van harte, Jezus, voor alle nood, voor de wonden, voor de pijn, voor de harde, bittere dood, voor uw angst en beven, voor de duizenden kwellingen. Duizendmaal wil ik u, liefste Jezus, daarvoor bedanken. Amen.
15
teksten JOHANN CHRISTOPH BACH ES IST NUN AUS MIT MEINEM LEBEN Es ist nun aus mit meinem Leben, Gott nimmt es hin, der es gegeben. Kein Tröpflein mehr ist in dem Faß, es will kein Funklein mehr verfangen, des Lebenslicht ist ausgegangen. Kein Körnlein läuft mehr in dem Glas, es ist nun aus, es ist vollbracht. Welt, gute Nacht! Komm, Todestag, du Lebenssonne, du bringest mir mehr Lust und Wonne als mein Geburtstag bringen kann, du machst ein Ende meinem Leiden, dass sich schon mit den Kindtaufsfreuden vor jenen hat gefangen an. Nun ist es aus, es ist vollbracht, Welt gute Nacht!
Het is nu afgelopen met mijn leven. God, die het gegeven heeft, neemt het terug. Er zit geen druppeltje meer in het vat, geen vonkje schittert meer, het levenslicht is gedoofd, geen zandkorreltje beweegt meer in het glas, het is nu afgelopen, het is volbracht wereld, goede nacht! Kom, dag van mijn dood, levenszon, jij brengt me meer vreugde en geluk dan mijn geboortedag kan brengen, jij maakt een einde aan mijn lijden dat al is begonnen voordat ik gedoopt werd. Nu is het afgelopen, het is volbracht, wereld, goede nacht!
Gottlob! jetzt kann ich recht genesen, mein Sodom bist du mir gewesen, o Sündenwelt du Lasterhaus. Der Tod soll mir ein Engel heißen, der mir wie Lot den Weg kann weisen, ich folg mit Freuden nur hinaus. Hinaus eh’ Gottes Donner kracht, Welt gute Nacht!
Godlof, nu kan ik echt genezen, je bent voor mij mijn Sodom geweest, o wereld van zonden, o huis van ondeugd. De dood is voor mij een engel die mij als Lot de weg kan wijzen, die volg ik met vreugde hier vandaan. Weg hier voordat Gods donder losbarst, wereld, goede nacht.
Wie gerne will ich von dir scheiden, von dir und deinem Jammerleiden. O Welt, mein Babel warest du, die manchen Handel mir verwirret, dass ich wie eine Taub gegirret
Wat wil ik je graag verlaten, jou en dat ellendige lijden van jou. O wereld, mijn Babel ben je geweest, die mij zo vaak in verwarring hebt gebracht zodat ik moest kirren als een duif ,
durch Weinen, Seufzen immerzu. Nun ist es aus, es ist vollbracht, Welt gute Nacht!
steeds maar huilend en zuchtend. Nu is het afgelopen, het is volbracht, wereld, goede nacht.
Welt gute Nacht! Behalt das deine und lass mir Jesum als das Meine, denn ich lass meinen Jesum nicht! Behüt euch Gott, ihr meine Lieben, lasst meinen Tod euch nicht betrüben, durch welchen mir so wohl geschieht. Mein Leid ist aus, es ist vollbracht, Welt gute Nacht!
Wereld, goede nacht! Houd wat van jou is en laat Jezus aan mij over, als wat van mij is, want ik laat mijn Jezus niet los! Moge God jullie behoeden, mijn geliefden, wees niet verdrietig om mijn dood, die zo heilzaam voor mij is. Mijn lijden is voorbij, het is volbracht, wereld, goede nacht.
Was wollet ihr euch nach mir sehnen? Ei stillet, stillet eure Tränen, weil meine schon gestillet sind, mir wischt sie Jesus von den Augen, was sollen denn die euren taugen, und lachet mit mir als ein Kind. Was Jesus macht, ist wohlgemacht! Welt, gute Nacht!
Waarom zouden jullie naar mij verlangen? Droog toch je tranen, want de mijne zijn al gedroogd, Jezus wist ze van mijn ogen af, waarom zouden jullie ze dan vergieten, lach maar liever om mij, als een kind. Wat Jezus doet, is welgedaan! Wereld, goede nacht!
JOHN CAGE 4’33” DIETRICH BUXTEHUDE HERZLICH LIEB HAB ICH DICH, O HERR, BUXWV 41 Herzlich lieb hab ich dich, o Herr, ich bitt, wollst sein von mir nicht fern mit deiner Hülf und Gnaden. Die ganz Welt nicht erfreuet mich, nach Himml und Erd nicht frage ich, wenn ich dich nur, Herr, habe.
Ik heb u van harte lief, o Heer. Ik vraag u, blijf niet ver van mij met uw hulp en genade. Niets ter wereld verheugt mij, om hemel en aarde vraag ik niet als ik u, Heer, maar kan bezitten.
17
teksten Und wenn mir gleich mein Herz zerbricht: so bist du doch mein Zuversicht, mein Teil und meines Herzens Trost, der mich durch sein Blut hat erlöst. Herr Jesu Christ, mein Gott und Herr, mein Gott und Herr: in Schanden laß mich nimmermehr.
En al breekt mijn hart, u bent toch mijn betrouwen, mijn deel en de troost van mijn hart, die mij door uw bloed hebt verlost. Heer Jezus Christus, mijn God en Heer, mijn God en Heer, laat mij nooit te gronde gaan.
Es ist ja, Herr, dein Geschenk und Gab, mein Leib und Seel und was ich hab in diesem armen Leben; damit ichs brauch zum Lobe dein, zu Nutz und Dienst des Nächsten mein, wollst du mir Gnade geben. Behüt mich, Herr, vor falscher Lehr, des Satans Mord und Lügen wehr; in allem Kreuz erhalte mich, auf daß ich’s trag geduldiglich. Herr Jesu Christ, mein Herr und Gott, tröst meine Seel in Todesnot.
Het is, Heer, uw geschenk en gave, mijn lichaam en ziel en alles wat ik heb in dit arme leven; om het te gebruiken tot uw eer, tot nut en dienst van mijn naaste, wilt u mij genadig zijn. Behoed mij, Heer, voor valse leer, weer moord en leugen van Satan af, bewaar mij in alle ellende, zodat ik die geduldig draag. Heer Jezus Christus, mein Heer en God, troost mijn ziel in doodsnood.
Ach Herr, laß dein lieb Engelein am letzten End die Seele mein in Abrahams Schoß tragen, den Leib in seim Schlafkämmerlein gar sanft, ohn einge Qual und Pein, ruhn bis am jüngsten Tage! Alsdenn vom Tod erwekke mich, daß meine Augen sehen dich in aller Freud, o Gottes Sohn, mein Heiland und Genadenthron! Herr Jesu Christ, erhöre mich, erhöre mich, ich will dich preisen ewiglich! Amen.
Ach Heer, laat uw lieve engeltjes aan het eind van mijn leven mijn ziel naar Abrahams schoot brengen, laat mijn lichaam in zijn slaapkamertje heel zacht en zonder enige smart en pijn rusten tot de Jongste Dag! Wek mij dan op uit de dood, opdat mijn ogen u zien in alle vreugde, o Zoon van God, mijn Heiland en genadetroon! Jezus Christus, verhoor mij, verhoor mij, ik wil u eeuwig prijzen. Amen.
19
biografie
BACH
VOOR IEDEREEN De Nederlandse Bachvereniging is een uniek en toonaangevend vocaal-instrumentaal ensemble. Ruim honderd jaar geleden begonnen we met het uitvoeren van Johann Sebastian Bachs MatthäusPassion in Grote Kerk Naarden. Sindsdien zetten we ons in om Bachs muziek met de wereld te delen. Dit doen wij met hart en ziel, een schat aan ervaring en op het allerhoogste niveau. De afgelopen eeuw is ons ensemble uitgegroeid tot een professionele groep spelers, zangers en doorgevers van het werk van Bach en zijn tijd- en geestgenoten. Onze musici spelen op historische instrumenten en worden gedreven door nieuwsgierigheid en speelplezier. Onze missie Bach voor iedereen geven we vorm met ruim zestig concerten per jaar, educatieve projecten, talentontwikkeling en All of Bach: we nemen alle werken van Bach op in audio én video en maken de opnames gratis toegankelijk via onze website en YouTube. Zo kunnen muziekliefhebbers wereldwijd genieten van Bachs muziek in de hoogste kwaliteit. bachvereniging.nl youtube.com/bach
20 020
over onzemusici musici over onze
Toyohiko speelde zelf nog geen barokgitaar en het was fantastisch om samen met hem dit instrument te ontdekken.
Maak elk concert kennis met een zanger of instrumentalist uit ons ensemble. Deze keer:
Mike Fentross theorbe Mijn ouders hadden niets met klassieke muziek, maar wel met vakantie in Spanje. Als achtjarige liep ik op de Ramblas in Barcelona langs een gitaarwinkel; daar kreeg ik mijn eerste gitaar. Een Spaanse gitaar, waar ik voornamelijk popliedjes op speelde. In 1985 studeerde ik af bij luitpionier Toyohiko Satoh aan het Koninklijk Conservatorium en was ik opeens de eerste Nederlandse barokgitarist.
Het ontdekken en het buiten de gebaande paden treden zit in mijn aard. Sinds 1999 dirigeer ik ook. In 2004 kreeg ik het verzoek om het jubileumjaar van het Festival Oude Muziek op te luisteren met een zeventiende-eeuwse opera naar eigen keuze. Ik ben naar Venetië gegaan en ontdekte in de Marciana-bibliotheek manuscripten van nog niet eerder uitgevoerde opera’s van Cavalli. Dat resulteerde in twee geënsceneerde, en door mij gedirigeerde, wereldpremières: L’Ipermestra in Utrecht en La Rosinda in Bayreuth en Potsdam. Ik combineer het dirigeren nog altijd met het luitspelen, want ik kan niet kiezen wat ik leuker vind. Eerder dit jaar dirigeerde ik mijn eigen ensemble La Sfera Armoniosa nog in Het Concertgebouw, maar ik vind het ook heerlijk om nu bij de Bachvereniging als luitist in het orkest te spelen. In 2022 kreeg ik de Willem Breukerprijs. Daar ben ik extra trots op, omdat die prijs slechts iedere twee jaar wordt toegekend aan een musicus die buiten de gebaande paden treedt. 21
subsidiënten en sponsors
Subsidiënten Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Gemeente Utrecht
Op jaarbasis ondersteunen achttien Mecenassen, ruim negentig Patronen en meer dan tweeduizend Vrienden ons. Wij danken allen voor hun betrokkenheid.
All of Bach Partners MWH4impact Pillows Hotels
Premium partner Deloitte
Particuliere schenkers Honderden schenkers uit binnen- en buitenland ondersteunen All of Bach, onder meer door het adopteren van een All of Bach-opname.
Talentontwikkeling en educatie Sponsors Aegon nv Delen Private Bank EQT Life Sciences Grant Thornton INCISION, Sharing Surgical Skills Koninklijke Boskalis B.V. KPMG McKinsey & Company Philips Nederland bv Pot Jonker Advocaten Shionogi B.V. Simac Techniek NV Stichting P3 TBI Holdings TenneT Holding bv TRC Beheer BV Unilever VriendenLoterij Wealth Management Partners NV Wester Investments 22
De Bachvereniging kent twaalf donateurs die op jaarbasis schenken aan het Jos van Veldhoven Fonds, dat investeert in talentontwikkeling. Daarnaast ondersteunen het Grapperhaus-Wytzes Fonds en het Witte Donderdag Gezelschap talentontwikkeling en educatieprojecten van de Bachvereniging. Kijk voor de meest actuele lijst van subsidiënten en ondersteuners op bachvereniging.nl/steun-ons.
Steun jij ons ook? Neem contact op met de afdeling Fondsenwerving & Nalatenschappen via development@bachvereniging.nl of kijk op bachvereniging.nl/steun-ons.
over onze musici colofon Speeldata wo 28 oktober 2026 20.00 uur, Groningen SPOT Groningen do 29 oktober 2026 20.00 uur, Naarden Grote Kerk Naarden vr 30 oktober 2026 20.00 uur, Amsterdam Waalse Kerk za 31 oktober 2026 19.30 uur, Heerlen Parkstad Limburg Theaters zo 1 november 2026 20.00 uur, Utrecht TivoliVredenburg ma 2 november 2026 20.00 uur, Arnhem Musis & Stadstheater
KOMENDE CONCERTEN Bezin met Bach
Colofon tekst Frederike Berntsen, Brechtje van Riel samenstelling en eindredactie Brechtje van Riel vertaling zangteksten Ria van Hengel beeld Simon van Boxtel, Eduardus Lee, Marieke Wijntjes ontwerp Atelier Blanco drukwerk De Bink Opmeer Nederlandse Bachvereniging Postbus 295, 3500 AG Utrecht 030 - 251 34 13
GERDALENTENHAVERTONG OVER LEEGTE
31 oktober 2026
Johannes Passion DE NATIONALE OPERA EN DE NEDERLANDSE BACHVERENIGING
10 tot en met 26 november 2026
Magnificat KERST MET DE FAMILIE BACH
11 - 20 december 2026
info@bachvereniging.nl bachvereniging.nl youtube.com/bach 23
ALL OF BACH
BELEEF BACH VANUIT HUIS Alle werken van Bach in hoogwaardige audio- én videokwaliteit Mis geen enkele opname, abonneer je op youtube.com/bach