Page 1

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫سەرووتار‬ ‫سه‌رگوڵ قه‌ره‌داغی‬

‫مانگی‬ ‫ئازار‬ ‫مانگی خۆشی‌و ئازارەكان‬ ‫مێژووی ه����ەر گ����ەل‌و نەتەوەیەك‬ ‫كۆمەڵێ����ك ڕووداوی خ����ۆش‌و ناخۆش‌و‬ ‫هەوراز‌و نشێوی تێدایە‪ ،‬كە تۆماركردنی‬ ‫لە الپەڕەكانی مێژووداو یادكردنەوەی‬ ‫لەالیەن نەوەكانی داهاتووە‌وە كاریگەری‬ ‫‌واتاو مانای خ����ۆی هەیە‪ ،‬كە بێگومان‬ ‫كار دەكاتە س����ەر داڕش����تنی نەخشەی‬ ‫داهاتووی ئەو گەلە‪.‬‬ ‫گەلی كورد لە باشوری كوردستان‬ ‫ل���ە مانگ���ی ئ���ازاردا‪ ،‬كۆمەڵێ���ك‬ ‫یادەوەری‌و كارەس���اتی توش���بووە كە‬ ‫دەبێ���ت كاتێ���ك ی���ادی دەكرێت���ەوە‬ ‫تەنها س���ازكردنی مەراسیم‌و ئاهەنگ‬ ‫گێ���ڕان ب���ۆ خۆش���ییەكانی‌و مات���ەم‬ ‫گێ���ڕان ب���ۆ ناخۆش���ییەكانی نەبێتە‬ ‫مۆدێلێكی دووبارە‌و هاونش���تیمانییان‬ ‫بێ���زارو ماندوو ب���كات‪ ،‬بەڵكو دەبێت‬ ‫كاربكرێ���ت ب���ۆ هێش���تنەوەی ئ���ەو‬ ‫یادان���ە ب���ە زیندووی���ی ب���ە بی���رو‬ ‫هزری تاك���ی كوردی���دا لێكۆڵینەوە‌و‬ ‫ی وردی لە بارەوە بكرێت‪،‬‬ ‫توێژینەوە ‌‬ ‫بۆ ئاش���ناكردنی ن���ەوەی داهاتوو ب ‌ە‬ ‫وردەكاری ئەو ڕووداوانە‪.......‬‬

‫ڕاپەڕین���ی بەه���اری «‪»‌1991‬‬ ‫وەرچەرخانێك���ی گ���ەورەی مێژوویی‬ ‫بوو ل���ە خەب���ات‌و هەوڵدانی خەڵكی‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬كە چەندین دەستكەوتی‬ ‫گرنگی بۆ كۆمەاڵنی خەڵك تێدا بوو‪،‬‬ ‫لە مێژووی نوێی گەلی كوردا‪ ،‬لەهەر‬ ‫چوار پارچەی كوردستان‪ ،‬كە پێویستە‬ ‫دەس���ەاڵتی سیاس���ی لەم هەرێمەدا لە‬ ‫هەوڵ���ی ئەوەدا بێ���ت‌ وەك بنكەیەك‪،‬‬ ‫یا ناوەندێك بێ���ت بۆ كوردانی تر تا‬ ‫گەیش���تن بە ئاواتی دەوڵەتی كوردی‬ ‫سەربەخۆ‪.‬‬ ‫بەاڵم بەداخەوە دوای تێپەڕبوونی‬ ‫نزیك���ەی چارەك���ە س���ەدەیەك ل���ەم‬ ‫مێ���ژووە تا ئێس���تا كۆمەاڵنی خەڵك‬ ‫كارەس���اتە تراژیدیاییەكان���ی گەل���ی‬ ‫كورد‪ ،‬لەم بەشە لەسەر دەستی ڕژێمە‬ ‫ی���ەك ل���ە دوا یەك���ەكان گەیش���تۆتە‬ ‫لوتك���ە‪ ،‬قێزەونترینیان (كیمیاباران‌و‬ ‫بەن���او ئەنفال كردن)ە‪ ،‬كە تا ئێس���تا‬ ‫ڕەشترین پەڵەو ناشیرینترین لەكەیە‬ ‫بەنێ���و چاوانی ئەنجامدەرانییەوە كە‬ ‫ئەم تاوانانە بە جینۆس���اید ناسێنرا‪،‬‬

‫لەسەر ئاستی پەرلەمانی كوردستان‌و‬ ‫ئەنجومەن���ی نوێن���ەران‪ ‌،‬ئێس���تا كار‬ ‫دەكرێت بۆ ناس���اندنی بە جینۆساید‬ ‫ل���ە ناوەن���دە نێ���و دەوڵەتیی���ەكان‌و‬ ‫پەرلەمانەكان ‌ی واڵتانی ئەوروپادا‪.‬‬ ‫بەاڵم تەنها بڕیاری بە جینۆساید‬ ‫ناس���اندن زام���ی قوربانی���ان س���اڕێژ‬ ‫ن���اكات‪ ،‬بەڵك���و پێویس���تە بڕی���اری‬ ‫قەرەبووكردن���ەوەی ك���ەس‌وكاری‬ ‫قوربانیی���ان ل���ە ڕووی م���اددی‌و‬ ‫مەعنەوییەوە بدرێتەوە‪ ،‬دەس���ەاڵتی‬ ‫ك���وردی ل���ە خەمی پێشكەش���كردنی‬ ‫خزمەتگ���وزاری زیات���ر بێ���ت ب���ە‬ ‫ناوچەكانیان‪ ،‬پێویس���تە هەوڵبدرێت‬ ‫كاریگەری ئ���ەو ڕووداوە ناخۆش���انە‬ ‫لەسەر دەروونی تاكی كورد بەتایبەت‬ ‫(ژن���ان‌و من���ااڵن) ك���ەم بكرێت���ەوە‪،‬‬ ‫ئەولەوی���ەت (یەكەمینەكان���ی) كاری‬ ‫ڕێكخ���راوە تایبەتمەندەكان لە ڕووی‬ ‫دەروونیی���ەوە‪ ‌،‬حكوم���ەت‌و الیەن���ە‬ ‫پەیوەندی���دارەكان‌و ڕێكخراوەكان���ی‬ ‫منااڵن‌و ژنان‪...‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪1‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ژنــــان‬ ‫لە‬ ‫ی‬ ‫مارسدا‬

‫«‪»8‬‬

‫گرنگیدان بە كێشەكانی ئافرەتان‬ ‫لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لە چارەكی‬ ‫كۆتایی س��ەدەی بیستەم تەشەنەی‬ ‫ك��رد‪ ،‬لەو كاتەی كۆنگرەی یەكەمی‬ ‫جیهانی بەسترا‪ ،‬كە كۆمەڵەی گشتی‬ ‫نەتەوە یەكگرتووەكان لە ئەمەریكا‬ ‫بانگەشەی بۆ ك��رد‪ .‬كە یەكێك لەو‬ ‫كارانەی ئەنجامی دا‪ .‬تەرخانكردنی‬ ‫ڕۆژی (‪ 8‬ی مارس)ی هەموو ساڵێك‬ ‫كە تایبەت بێت بە ئاهەنگ گێڕانی‬ ‫ئافرەتانی جیهان‪ .‬كە ئەم ڕۆژە گرنگی‌و‬ ‫تایبەتمەندی خۆی هەبوو بەوەی كە‬ ‫دان بنرێت بە مافەكانی ئافرەتان‪،‬‬ ‫تا چیتر ئەو قەیرانەی توشیبوون‬ ‫بەدرێژایی مێژوو بتوانن لە ئێستادا‬ ‫بە دەستی بێنن‪ .‬هەر چەندە هێشتا‬ ‫ل��ەو ئاستەدا خ��ۆی نابینێتەوە‌و لە‬ ‫تموحی ئافرەتاندا نابینرێت‪ .‬ئەمەش‬ ‫لە ئەنجامی ئ��ەو قوربانیانەی كە‬ ‫ئافرەتان دایان لە پێناو دابینكردنی‬ ‫ئەرك‌و مافەكانیان‌و دابینكردنی كاتی‬ ‫کاركردن بە یەكسانی‪ .‬بەاڵم هەموو‬ ‫ئەمانە پێشێلكران‌و ‪ 8‬ی مارس بوو‬ ‫بە مێژوو بۆ ئافرەتانی جیهان‪ .‬كە لە‬ ‫‪2‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ساڵی ‪ 1856‬ز بە سەدەها ئافرەت ڕژانە‬ ‫سەر شەقامەكانی نیویۆرك كە داوای‬ ‫مافی یەكسانیان دەكرد لە كاتی ئیشدا‪.‬‬ ‫بەاڵم لەالیەن پۆلیسەوە بە خراپترین‬ ‫شێوە مامەڵەیان لەگەڵدا كرا‪ ،‬بۆیە‬ ‫لە ڕۆژی ‪8‬ی مارسی ساڵی ‪ 1908‬بۆ‬ ‫جارێكی ت��ر ئ��اف��رەت��ان ڕژان���ە سەر‬ ‫شەقامەكان‌و بە دروشمی نان‌و ئازادی‬ ‫خۆپیشاندانیان ئەنجام دا‪ .‬كە زۆر بە‬ ‫توندی دژی هەموو ئەو پێشێلكارییانە‬ ‫بوون كە بەرامبەریان كرا‪ .‬كە داوایان‬ ‫كرد كاتی کاركردنیان دیاری بكرێت‌و‬ ‫مافی دەنگدانیان هەبێت‌و یەكسان‬ ‫بن لەگەڵ پیاوان‪.‬گۆڕینی سیستمی‬ ‫ن��ادادپ��ەروەری بۆ بزوتنەوەی ژنان‌و‬ ‫بەدیهێنانی مافەكانیان هەنگاوی‬ ‫یەكەم بوو كە توانیان ئەو مێژووە‬ ‫بۆ خۆیان تۆمار بكەن‌و ‪ 8‬ی مارسی‬ ‫هەموو ساڵێك بكەنە یادی جیهانی‬ ‫ئافرەتان‪ .‬بۆیە ئافرەتان هەر بەوەوە‬ ‫ناوەستن‌و ڕۆژ بەڕۆژ زیاتر سور دەبن‬ ‫لەسەر مافەكانیان‌و هەوڵدەدەن ئەو‬ ‫جیاكارییە نەهێڵن كە بەدرێژایی‬ ‫مێژوو پێوەی دەناڵێنن‪ .‬بەاڵم ئەگەر‬

‫شنۆ عبداللە پێنجوێنی‬ ‫باس لە مێژووی ئیسالم بكەین هەموو‬ ‫ئ��ەم��ان��ەی ك��ە ب��اس��ك��راون‌و بونەتە‬ ‫كێشەی ئافرەتان بوونی نەبووەو بە‬ ‫ت��ەواوەت��ی مافیان پ��ێ��دراوەو ئەركی‬ ‫خۆشیان جێبەجێ‌ كردووە‪ .‬بەڵگەش‬ ‫بۆ سەلماندنی ئەم ڕاستییە لە حەجی‬ ‫ماڵئاواییدا پێغەمبەر (سەالمی خوای‬ ‫لەسەر بێت) كۆتا قسەی ئ��ەوە بوو‬ ‫فەرمووی‪( :‬استوصوا بالنسا‌ء خیرا)‬ ‫كە لەگەڵ ئافرەتاندا بەباشترین شێوە‬ ‫مامەڵە بكەن‪ .‬هەروەها دەفەرموێت‪:‬‬ ‫(خیركم خیركم الهلە‪‌ ،‬وانا خیركم‬ ‫الهلە) باشبن لەگەڵ ئافرەتاندا كە‬ ‫من باشترینم بۆیان‪.‬ئەوەی گرنگە‬ ‫ئەوەیە كە لە ئیسالمدا شتێك نییە‬ ‫بە ناوی زوڵم‌و ستەم‌و كێشە بەرامبەر‬ ‫بە ئافرەتان‪ .‬ئەوەی هەیە ڕێزو ماف‌و‬ ‫خۆشەویستییە بۆ تەواوی مرۆڤایەتی‪.‬‬ ‫ئێمەش دەبێت شانازی بەو ئایینەوە‬ ‫بكەین‌و هەمیشە ئەوەمان لە یاد بێت‬ ‫كە بەردەوام خۆمانی تێدا دەبینین‪.‬‬ ‫لە ئیسالمدا هەموو ڕۆژیك تایبەتە‬ ‫ب��ە ئ��اف��رەت‪ ،‬ن��ەك ڕۆژێ���ك تەرخان‬ ‫بكرێت بۆ ئافرەت‪.‬‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫‪8‬‬

‫زەنگی مەترسیدار‬ ‫دەربارەی پەیوەندی‬ ‫پیاوان بە ئافرەتانەوە‬ ‫و‪ .‬لە فارسیەوە‪ :‬هەستی عەلی‬

‫بە گش���تی كاتێ���ك پەیوەن���دی بە‬ ‫كەسێكەوە بە كۆتایی دەگات‪ ،‬ئینجا تازە‬ ‫ب���ەدوای هۆكارەكان���دا دەگەڕێین‪ ،‬ئایا‬ ‫دیاردەو نیشانە گەلێك هەن نیشان بدەن‬ ‫كەسی لەدەس���تچوو پەیوەندی دەربارەی‬ ‫ئێمە كۆتایی پێهێن���اوە؟ بەڵێ‌‪ ..‬هەند ‌ێ‬ ‫كات بەجۆرێ���ك ل���ە پەیوەندیی���ەكان‪،‬‬ ‫ی���ان چەند ش���تێكی ت���ر ڕۆدەچین كە‬ ‫هەتا ئاگاش���ت لەو نیش���انانە نامێنێت‪،‬‬ ‫ل���ەم بەش���ەدا ‪ 8‬زەنگی مەترس���یدار كە‬ ‫نیشاندەری كەمبوونەوەی پەیوەندی ئەو‬ ‫بە ئێوەوەیە ڕادەگەیەنین‪ ،‬لەوانەیە ئەم‬ ‫حاڵەت‌و دیاردانە بە هۆكاری ڕەفتارەكانی‬ ‫ئێ���وەوە هاتبن���ە ب���وون‪ ،‬ب���ە هەرحاڵ‬ ‫ه���ۆكاری س���ەرهەڵدانی ئەوانە هەرچی‬ ‫بێت‪ ،‬لەوانەیە كات���ی پیاچوونەوەیەكی‬ ‫‌وردتر ب���ە پەیوەندییەكانت���دا بكەیت‌و‬ ‫بڕی���اری خۆت بۆ ب���ەردەوام بوون‪ ،‬یان‬ ‫پچڕاندنی ئەو پەیوەندییانە بدەیت‪-:‬‬ ‫‪ -1‬چەند ڕۆژێك پەیوەندیتان لەگەڵ‬ ‫ناگرێت‪:‬‬ ‫هەڵبەت ئەم نیشانەیە‌واتای پچڕانی‬ ‫تەواوەت���ی نییە‪ ،‬ئەگەر پێش���تر عادەتی‬ ‫هەبووبێ���ت ك���ە لەگەڵ ئێوە هەمیش���ە‬ ‫پەیوەن���دی هەبێت‪ ،‬بەاڵم بزانن كە لە‬ ‫شوێنێكی كارەكەتان هەڵەیەك ڕوویداوە‪،‬‬ ‫یان خراپ تێگەیشتنێك هەیە‪.‬‬ ‫‪ -2‬بۆڵەو شەڕەقسە كردن‪:‬‬ ‫ئای���ا ئ���ەو ت���ازە‌وای لێهات���ووە كە‬ ‫لەڕادەب���ەدەر كۆنت���رۆڵ ل���ە دەس���ت‬ ‫دەدات؟ ئای���ا بە هۆی ش���تی س���ادەو ب ‌ێ‬ ‫مان���اوە شەڕەقس���ەو بۆڵە بۆڵ دروس���ت‬

‫دەكات؟ ئ���ەم نیش���انەیە كاتێ���ك ڕوو‬ ‫دەدات كە كەس���ی بەرامب���ەر دەیەوێت‌و‬ ‫مەیل���ی هەیە كە پەیوەن���دی بە ئێوەوە‬ ‫بپچڕێت‪ .‬بەاڵم لە هەمان كاتدا نایەوێت‬ ‫الی ئ���ەوەوە بپچڕێت‪ ،‬باش���ترە خۆتان‬ ‫ك���ۆڵ نەدەن ئەگەر هەس���ت دەكەن ئەو‬ ‫بە درێژەپێدان���ی پەیوەندیتان باپەند‬ ‫نییە‪ ،‬ئەوە زۆر بە ئاس���انی‌و ڕاش���كاوی‬ ‫لێی بپرسن‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئەو بە ڕەمزو ئاماژە ئەدوێت‪:‬‬ ‫ئەو بە ئێوە ناڵێت لە كو ‌ێ بووە‪ ،‬یان‬ ‫لەگەڵ چ كەس���ێك خەریك���ی پەیوەندی‬ ‫تەلەفۆنی بووە‪ ،‬ئێوە ئیتر ناتوانن بچنە‬ ‫ناو بازن���ەی تایبەتمەندی كەس���ایەتی‬ ‫ئەوەوە‪ ،‬دەكرێت چەندین كاتژمێر دیار‬ ‫نەمێنێت‌و بەبێئەوەی هیچ بەڵگەیەكی‬ ‫بڕوا پێكراو بۆ ئەو كارەی بەئێوە بڵێت‪.‬‬ ‫‪ -4‬وش���ەی م���ن دەچێت���ە ش���وێن ‌ی‬ ‫وشەی ئێمە‪:‬‬ ‫ئێوە پێشوو تر پێكەوە دادەنیشتن‌و‬ ‫لەگەڵ یەكتر دەربارەی بەیەكەوەبوونتان‬ ‫قس���ەتان دەكرد‪ ،‬ئێمە ئەم كارە دەكەین‬ ‫یان ئێمە ئەو كارە دەكەین‪ ،‬بەاڵم ئێستا‬ ‫ئەو بە ئێوە دەڵێت من ئەو كارە دەكەم‬ ‫ئیت���ر ئێوە بە بەش���ێك ل���ە ژیانی ئەو‬ ‫ناژمێررێت‪.‬‬ ‫‪ -5‬ئ���ەو زیات���ری كاتەكان���ی خ���ۆی‬ ‫لەگەڵ هاوڕێكانی بەسەر دەبات‪:‬‬ ‫ئایا دەتەوێ‌ لەگەڵ هاوڕێكانی ش���ەڕ‬ ‫بكەیت‪ ،‬یان ئەو ئاڕاستەیەی كە لەگەڵ‬ ‫ئێ���وە نیی���ە؟ ئێوە پێش���تر گرنگترین‌و‬ ‫بەنرخترین هەبووی دەستی ئەو بوون‪،‬‬

‫ب���ەاڵم ئێس���تا دۆس���تەكانی گرنگتر لە‬ ‫ئێوەن‪.‬‬ ‫‪-6‬لەگەڵ یەكتر تێكەڵیتان نەماوە‪:‬‬ ‫لەوانەیە پێش���تر پێكەوە دانیشتبن‌و‬ ‫دەربارەی هەر ش���تێك لە ئ���اوو هەواوە‬ ‫تاوەكو دوورترین بابەتی داهاتوو‪ ،‬قسەتان‬ ‫كردبێت‪ ،‬بەاڵم ئیت���ر هیچ هەواڵێك لە‬ ‫باس‌و گفتوگۆی درێژخایەنتان نەماوە‪.‬‬ ‫‪ -7‬خەڵكانی دەوروبەر سەبارەت بە‬ ‫پەیوەندیتان گوماناوی دەبن‪:‬‬ ‫دۆس���تان‌و دەوروب���ەر هەس���ت ب���ە‬ ‫ت���رازان‌و كێش���ەی خۆشەویس���تی ئێوە‬ ‫دەكەن‌و چەندین پرس���یار لەم بارەیەوە‬ ‫لە ئێ���وە دەكەن‪ ،‬ئایا هەموو ش���تەكان‬ ‫ت���ەواون‪ ،‬ی���ان ئایا ژیانت���ان ڕێك‌و پێك‬ ‫دەڕوات؟‬ ‫‪-8‬زیات���ر لە ه���ەر كاتێ���ك ڕەخنەو‬ ‫قسەی لەسەر ئێوە هەیە‪:‬‬ ‫دەڵێ���ت‪( :‬ئەم���ە چ جل‌وبەرگێك���ی‬ ‫ناشیرینە)‪ ،‬هەڵبەت ئەمە لە كاتێكدایە‬ ‫چەن���د هەفتەیەك پێش���تر ه���ەر خۆی‬ ‫پێش���نیاری كڕین���ی ئەم ج���ل‌و بەرگەی‬ ‫بۆ كردبیت‪ ،‬ئاگات���ان لەوە بێت كە ئەم‬ ‫نیشانانە تەنها بە‌واتای زەنگێكی ترسناك‬ ‫ئەژمار دەكرێت‪ ،‬ئەگەر بشتوانی دووبارە‬ ‫نرخ‌و بەها لەدەس���تچووەكان بێنیتەوە‪،‬‬ ‫پەیوەن���دی ئێوە هەروەك ج���اران لە‬ ‫شوێنی خۆیدا دەمێنێتەوە‪ ،‬پێش ئەوەی‬ ‫دەس���ت بدەیتە هەر هەنگاوێك پێكەوە‬ ‫دانیش���ن‌و گفتوگ���ۆ بكەن ت���ا دواتر لە‬ ‫كرداری خۆتان پەشیمان نەبن‪...‬‬ ‫سەرچاوە‪ /‬سایتی ‪/‬رینسانس‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪3‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫فیرده‌وس عبداالمطلب‬

‫هاوسەرگیری (مسیار)‬ ‫تێركردنی حەزەكانە‪ ،‬یان پێویستییەكی سەردەمە؟‬

‫وەك دەزانین هاوسەرگیری بەردی‬ ‫بناغەی ژیانی مرۆڤایەتی‌و داینەمۆی‬ ‫بەردەوام بوونیەتی‪ ،‬هەربۆیە یەكێكە‬ ‫لە قۆناغە هەرە گرنگەكانی ژیانی تاك‪.‬‬ ‫‌واتا هەر لەسەرەتای دروستبوونییەوە‬ ‫تاكو كۆتایی ژیانی لە ه��ەر ڕۆژو‬ ‫ساڵێكدا بەشێكی دەروون‌و ژی��ری‌و‬ ‫جەستەی بە ئاڕاستەی باشتركردنی‬ ‫ژیانی هاوسەرگیری ئەم تاكە ئامادە‬ ‫دەكرێت‌‪ ،‬وابزانم ئەمانە هەمووی‬ ‫ئاشكراو‌و زان���راو بەڵگە نەویستە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ئ��ەوەی جێگەی قسەو باسە‬ ‫جۆری ئەم هاوسەرگیرییەیە‪......‬‬

‫وەاڵمی دكتۆر خالید محمد صاڵح‬ ‫پرۆفیسۆری یاریدەدەرو تایبەتمەند‬ ‫لە یاساكانی باری كەسێتی‌و مامۆستای‬ ‫‪4‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫كولێجی یاسا‪ ،‬لە چەند پرسیارێكی‬ ‫گۆڤاری سایەدا‪.‬‬ ‫ پ��ێ��ن��اس�ه‌ی زه‌واج����ی مسیار؟‬‫له‌ شه‌رعدا چۆن باس له‌م زه‌واج ‌ه‬ ‫كراوه‌؟‬ ‫‪ +‬لە شەرعداو ل��ەڕووی دەقەوە‬ ‫پێناسەیەكمان نییە بۆ هاوسەرگیری‬ ‫مسیار‪ ،‬ل��ەب��ەرئ��ەوەی ئ��ەم شێوازە‬ ‫ل��ەه��اوس��ەرگ��ی��ری ب��وون��ی ن��ەب��ووە‬ ‫لەسەردەمانی پێشوودا‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫هەندێك هاوسەرگیری هەبووە لە‬ ‫هەندێك ڕووەوە لەم هاوسەرگیریە‬ ‫چوون‪‌ ،‬وەكو هاوسەرگیری (لیلیات)‪،‬‬ ‫یاخود (نهاریات)‪ ،‬بەاڵم لە هەندێك‬ ‫ڕووەوە جیاوازن‪ ،‬هاوسەرگیری مسیار‬ ‫هاوشێوەی ئەم جۆرە هاوسەرگیریەیە‬ ‫ل����ەڕووی ئ���ەوەی ك��ە ه��اوس��ەرەك��ان‬ ‫ب��ەخ��واس��ت��ی خ���ۆی���ان دەس�����ت لە‬ ‫كۆمەڵێك مافی خۆیان هەڵدەگرن‪،‬‬ ‫بۆ نموونە ئافرەت دەست لە مافی‬ ‫ئ��ەوە هەڵدەگرێت ك��ە مێردەكەی‬

‫شەوانە الی بمێنێتەوە‪ ،‬یان نەفەقەی‬ ‫بكێشێت‪ ،‬یان دادپ��ەروەری بكات لە‬ ‫ن��ێ��وان ئ���ەم‌و خێزانەكانی ت��ری��دا‌‪،‬‬ ‫پیاوەكەیش لە بەرامبەردا دەست لە‬ ‫كۆمەڵێك مافی خۆی هەڵدەگرێت‌و‬ ‫ب���ەم ه��اوس��ەرگ��ی��ری��ی��ە دەگ��وت��رێ��ت‬ ‫هاوسەرگیری مسیار‪.‬‬ ‫ به‌ڕای جه‌نابتان زه‌واجی مسیار‬‫بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی گونجاوه‌؟‬ ‫‪ +‬نەخێر ب��ە هیچ شێوەیەك‬ ‫چ��ون��ك��ە ه���اوس���ەرگ���ی���ری مسیار‬ ‫كۆمەڵیك ل��ێ��ك��ەوت��ەو ش��وێ��ن��ەواری‬ ‫خ����راپ����ی ل����ێ����دەك����ەوێ����ت����ەوە ك��ە‬ ‫چ��ارەس��ەرەك��ان��ی��ان ئ��اس��ت��ەم��ە‪ ،‬بە‬ ‫ت��ای��ب��ەت��ی ل���ەو ك��ۆم��ەڵ��گ��ای��ان��ەی كە‬ ‫سیستەمی سیاسیان لەسەر بنەما‬ ‫شەرعییەكان دانەمەزرابێت‪ ‌،‬دەسەاڵت‬ ‫زۆر بەخەمی ئاین‌و ڕەوشتی خەڵك‌و‬ ‫شیرازەی كۆمەڵگاوە نەبێت‌‪ ،‬كەس‬ ‫بۆی نەبێت لێپێچینەوە لەگەڵ كەس‬ ‫بكات لەسەر بابەتە ڕەوشتییەكان‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫نە باوك نە دایك نە قوتابخانە نە‬ ‫كۆمەڵگا نە ئاین‪ ،‬هاوسەرگیری مسیار‬ ‫بۆ كۆمەڵگایەكی ئاوها‌و لە ژێر ئەو‬ ‫فۆرمی دەسەاڵتەدا كارەساتی خراپی‬ ‫لێدەكەوێتەوە‌‪ ،‬دەروازەی��ەك��ی خراپ‬ ‫دەخ��ات��ە س��ەر پشت ب��ۆ كەسانێكی‬ ‫ن��ەف��س ن���زم ك��ە دەی��ان��ەوێ��ت بە‬ ‫شێوەیەكی خ��راپ س��وود لەم جۆرە‬ ‫پرۆسەو حوكمە شەرعیانە‌ وەربگرن‪.‬‬ ‫دواتریش ئێمە پێداویستییەكی‬ ‫‌واق��ی��ع��ی پێویستیمان ب��ەم ج��ۆرە‬ ‫هاوسەرگیرییە نییە‪ ،‬ئەوەتا ئێمە‬ ‫‌وەك بەیاسا ڕێگەمان لە فرە ژنی‬ ‫گرتوە‪ ،‬ئیتر خێرە قسە لەسەر مسیار‬ ‫دەكەین؟ لە كاتێكدا مسیار یەكێكە‬ ‫لە دیاردەكانی (تعدد زوجات)‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لە مسیاردا كۆمەڵیك مافی سەرەكی‬ ‫ئ���اف���رەت پێشێل دەك���رێ���ت‪ ،‬بۆیە‬ ‫پاساوێك بۆ باسكردن‌و بە یاسایی‬ ‫ك��ردن��ی ه��اوس��ەرگ��ی��ری م��س��ی��ار لە‬ ‫كوردستاندا بوونی نییە‪.‬‬ ‫ ب���ه‌ڕای جه‌نابتان ئ �ه‌م ج��ۆر‌ه‬‫زه‌واجه‌ ده‌توانێت خێزانێكی نۆرماڵ‪،‬‬ ‫یان خێزانێكی سروشتی به‌خته‌وه‌ر‬ ‫بێنێت ‌ه كایه‌وه‌؟‬ ‫‪ +‬م��ەح��اڵ��ە‪ ،‬چ��ون��ك��ە ب��ن��ەم��ای‬ ‫هاوسەرگیرییەكە لەسەر تێركردنی‬ ‫غەریزە‌و دامركاندنی حەزی جەستەیە‪،‬‬ ‫ن��ەك پێكەوە ژی��ان‌و خۆشەویستی‌و‬ ‫ب��ەخ��ت��ەوەری‌و ئ��اس��ودەی��ی خ��ێ��زان‌و‬ ‫گەشەكردنی نەوەیەكی تەندروست‪،‬‬ ‫بۆ نموونە پیاوەكە ‌وا لەگەڵ ژنەكە‬ ‫ڕێ��دەك��ەوێ��ت هەفتەی دووج���ار‌و لە‬ ‫كاتێكی دیاریكراودا س��ەری لێبدات‪،‬‬ ‫ك��ام ژیانی ب��ەخ��ت��ەوەری هەیە لەم‬ ‫زەواجەدا؟ ئەگەر منداڵێكیش هەبێت‬ ‫لەم پرۆسەیەدا ئایا لە هەفتەیەكدا‬ ‫منداڵێك دوو سەعات باوكی ببینێت؟‬ ‫ئایا چ مافێكی باوكایەتی‪ ،‬یان كوڕایەتی‬ ‫لە نێوان ئەم دوانەیا دروست دەبێت‪،‬‬ ‫بۆیە هیچ كام لە مەبەست‌و ئامانجە‬ ‫بااڵكانی خێزان ناهێنێتە دی‪.‬‬ ‫ ئایا له‌م زه‌واجه‌دا ئه‌رك‌و مافی‬‫هه‌ردووال پارێزراوه‌؟‬ ‫‪ +‬نەخێر‪ ،‬چونكە ڕاستە الیەنەكانی‬

‫گرێبەستەكە بە ڕەزامەندی خۆیان‬ ‫ب��ڕی��اری ئ��ەن��ج��ام��دان��ی ئ���ەم ج��ۆرە‬ ‫هاوسەرگیرییە دەدەن‪ ،‬بەاڵم هەمیشە‬ ‫ب��ارودۆخ��ێ��ك��ی ن��اه��ەم��وار ناچاریان‬ ‫دەك��ات بە ئەنجامدانی‪ ،‬ئەگەر نا‬ ‫بۆچی هاوسەرگیرییەكی ئاسایی‬ ‫ئەنجام ن���ادەن‪ ،‬ئ��ەگ��ەر ئافرەتێك‬ ‫هەلی هاوسەرگیرییەكی ئاسایی بۆ‬ ‫بڕەخسێت‪ ،‬كە هەموو مافەكانی بۆ‬ ‫دەستبەر بكات‪ ،‬مەحاڵە پەنابەرێتە‬ ‫بەر هاوسەرگیری مسیارو دەست لە‬ ‫زۆرێك لەو مافانەی هەڵبگرێت كە‬ ‫شەرع پێی دەدات‪.‬‬ ‫ ‌وه‌ك جه‌نابت ده‌زانی‪ ،‬یه‌كێك له‌‬‫مه‌رجه‌كانی زه‌واج ئاشكرا كردنێتی‪ ،‬ئایا‬ ‫لەم زەواجەدا ئەم بنەمایە بوونی هەیە؟‌‬ ‫‪ +‬ه���اوس���ەرگ���ی���ری م��س��ی��ار لە‬ ‫ڕووی بنەماكان‌و مەرجەكانییەوە‬ ‫هیج گرفتی ت��ێ��دا نییە‪ ،‬چونكە‬ ‫بەئامادەبوونی هەردوو هاوسەرەكەو‬ ‫دووش�����ای�����ەت‌و س��ەرپ��ەرش��ت��ی��اری‬ ‫ئ����اف����رەت����ەك����ەو ب���ەش���ێ���وەی���ەك���ی‬ ‫هەمیشەیی ئ��ەن��ج��ام��دەدرێ��ت‪ ،‬هەر‬ ‫ه��اوس��ەرگ��ی��ری��ەك��ی��ش دوو شاهید‬ ‫ئ���ام���ادەی ئ��ەن��ج��ام��دان��ی ب��ووب��ن‌‪،‬‬ ‫وات���ا ئ��اش��ك��را ك�����راوە‪ ،‬چ��ون��ك��ە لە‬ ‫شەرعدا بوونی دووشایەت بەمەر ‌ج‬ ‫وەرگیراوەو زیاد لەمە مەرج نییە‪،‬‬ ‫بەاڵ‌م وەكو پێشتریش باسم كرد ئەم‬ ‫هاوسەرگیریە لە ڕووی شوێنەوارو‬ ‫لێكەوتەكانەوە كێشەی هەیە‪.‬‬ ‫م��س��ی��ار ه��ی��چ ك����ات‌و ل���ە هیچ‬ ‫ڕوی��ەك��ەوە‌ وەك��و سیغەی شیعەكان‬ ‫نییە كە بەبێ شایەت‌و بۆ كاتێكی‬ ‫دیاریكراو ئەنجام دەدرێ��ت‪ ،‬چونكە‬ ‫مسیار بۆ هەمیشەییە‌و كاتی تێدا‬ ‫نییە‪ ،‬ل��ە زۆر‌ وردەك����اری تریشدا‬ ‫لەگەڵ سیغە جیاوازن‪.‬‬ ‫ ئیجابیات‌و سلبیاتی زه‌واج��ی‬‫مسیار چییه‌؟‬ ‫‪ +‬هەندێك خاڵی باشی تێدایە‬ ‫ب���ۆ ن��م��وون��ە ك��ەس��ێ��ك ن��ات��وان��ێ��ت‬ ‫هاوسەرگیری ئاسایی ئەنجام بدات‪،‬‬ ‫ئەو كات‌و لەبری ئەوەی كاری خراپە‬ ‫بكات هاوسەرگیری مسیار دەك��ات‪،‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫ب��ەاڵم ئایا ئەگەر ئەم كەسە هەل‌و‬ ‫مەرجی هاوسەرگیرییەكی ئاسایی بۆ‬ ‫بڕەخسێت پەنا دەباتە بەر مسیار؟!‬ ‫بەدڵنیاییەوە نەخێر‪.‬‬ ‫ب��ۆی��ە پێویستە داب‌و نەریتی‬ ‫ك���ۆم���ەڵ���گ���ان‪ ،‬ی����ان ی���اس���ا خ����وار‌و‬ ‫ن���ادادپ���ەروەرەك���ان هیچ ك��ات تاكی‬ ‫كۆمەڵگا‪ ،‬ناچار نەكەن پەنا بەرنە‬ ‫ب��ەر مسیار‪ ،‬با ئێمە هەل‌ومەرجی‬ ‫ئەنجامدانی پرۆسەی هاوسەرگیری‬ ‫ب��ۆ الوان ئ��اس��ان بكەین‌و ف��ەراه��ەم‬ ‫بكەین‪ ،‬با بەپێی مەرجە شەرعییەكان‬ ‫ڕێگە بە چەند ژنی بدەین‪ ،‬ئەوجا‬ ‫بزانین كەس پەنا دەباتە بەر ئەم‬ ‫ج���ۆرە ك���ارو دی���اردان���ە‪ ،‬ك��ەوات��ە لە‬ ‫ن��اچ��اری��داو ب��ۆ پ��اراس��ت��ن��ی ت��اك لە‬ ‫هەڵەی گەورەتر دەڵێین مسیار خاڵی‬ ‫باشی تێدایە‪ ،‬ئەگەرنا بەشێوەیەكی‬ ‫گشتی پرۆسەكە باش نییەو سلبیات‌و‬ ‫لێكەوتە خراپەكانی زۆر زۆرت��رە‬ ‫كە دەروازەی��ەك��ی خ��راپ بۆ خەڵكی‬ ‫دەكاتەوەو لەوانەیە كۆمەڵێك كەسی‬ ‫ه��ەل��پ��ەرس�ت‌و ن��ەف��س ن���زم مسیار‬ ‫بۆ تێركردنی حەز‌و ئارەزوەكانیان‬ ‫بەكاربهێنن‪ ،‬لە ژێر ن��اوی مسیاردا‬ ‫ڕۆژان���ە س��ەدەه��ا ك��اری بەدڕەوشتی‬ ‫ئەنجام بدرێت‪ ،‬ئەمە جگە لەوەی كە‬ ‫زیانلێكەوتەی یەكەم لەم پرۆسەیەدا‬ ‫ئافرەتەو بەناچاری دەست لە كۆمەڵێك‬ ‫ماف‌و پێداویستی خۆی هەڵدەگرێت‪،‬‬ ‫لەوانە مافی دادپ���ەروەری لە نێوان‬ ‫ئەم‌و خێزانەكانی تری پیاوەكەیدا‌‪،‬‬ ‫مافی خەرجی‪ ‌،‬مارەیی‌‪ ،‬زۆر شتی تر‪،‬‬ ‫كە ئەم جۆرە ڕێكەوتنانە بۆ دواڕۆژ‬ ‫گرفتی ش��ەرع �ی‌و یاسایی دروس��ت‬ ‫دەكەن‪ ،‬بۆ نموونە ئافرەتەكە بەوە‬ ‫ڕازی بووە كە هاوسەرەكەی هەفتەی‬ ‫تەنها دووسەعات الی ئەم بمێنێتەوە‪،‬‬ ‫باشە ئەگەر ئافرەتەكە دواتر منداڵی‬ ‫ب��وو‪ ،‬ئایا تا چەند ئ��ەم ڕێكەوتنە‬ ‫م��ن��داڵ��ەك��ە دەگ���رێ���ت���ەوە‪ ،‬چونكە‬ ‫ئافرەتەكە مافی خۆیەتی دەس��ت‬ ‫لەمافی ژن‌و مێردایەتی هەڵبگرێت‪،‬‬ ‫بەاڵم خۆ بۆی نییە دەست لە مافی‬ ‫باوكایەتی منداڵەكە هەڵبگرێت‌و‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪5‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ناتوانێت ئ��ەم مافە ببەخشێت‬ ‫لە بری منداڵەكەی‪ ،‬ئایا باوكەكەی‬ ‫پ��اب��ەن��دە ب��ەو ڕێ��ك��ەوت��ن��ەی لەگەڵ‬ ‫ژنەكە كردویەتی‪ ،‬یان دەبێت ئێستا‬ ‫مافی باوكایەتی بۆ منداڵەكەی بەداد‬ ‫پەروەرانە دابین بكات؟!‬ ‫ئەمە جگە ل��ەوەی كە لەوانەیە‬ ‫مسیار گرفتی گ��ەورەی كۆمەاڵیەتی‬ ‫ت��ری لێبكەوێتەوە‌‪ ،‬وەك��و كوشتن‪،‬‬ ‫دوژمنایەتی‪ ،‬یان تۆمەتباركردن بە‬ ‫كاری ئابڕوبەر‪ ،‬چونكە تۆ دەبینی‬ ‫كابرایەك زۆر كات خۆی دەكات بەماڵی‬ ‫ئافرەتێكدا بەبێئەوەی خەڵك بزانێت‬ ‫مێردێتی‪ .‬ئەمە ئەگەر كەسوكاری‬ ‫ئەم ئافرەتە بیبیستنەوە ئەم پیاوە‬ ‫ه��ات��وو چ��ۆی دەك���ات‪ ،‬ل��ەوان��ەی��ە بێ‬ ‫بەدواداچوون‌و لێكۆڵینەوە ئەویش‌و‬ ‫ئافرەتەكەش بكوژن‌و كێشەی گەورەی‬ ‫لێ بكەوێتەوە‪ ،‬ئەمانەو چەندین‬ ‫لێكەوتەی تری خراپ كە هەموویان‬ ‫لە مسیار دەكەونەوە‪.‬‬ ‫ پێتان باش ‌ه ئه‌م زه‌واج ‌ه ب ‌ه یاسا‬‫بكرێت؟‬ ‫‪ +‬م��ەح��اڵ��ە‪ ،‬ئ��ەگ��ەر یاسا ڕێگە‬ ‫لەفرەژنییەكی شەرعی بگرێت كە‬ ‫خوای گەورە دایناوە‪ ،‬هەموو مافێكی‬ ‫ئ��اف��رەت��ی ت��ێ��دا ڕەچ����او دەك��رێ �ت‌و‬ ‫دەستبەر دەبێت‪ ،‬ئیتر بۆچی پەنا‬ ‫ببرێتە ب��ەر م��س��ی��ار؟ پرسیارەكە‬ ‫لێرەدا ئەگەر دەسەاڵت بیر لە دانانی‬ ‫یاسایەكی ئاوها دەكاتەوە ئەی بۆچی‬ ‫چەند ژنی قەدەغە دەكات؟!‬

‫خاتوو ( شوكرییە صاڵح ) توێژەری‬ ‫دەروونی بەمشێوەیە تیشك دەخاتە‬ ‫سەرالیەنی دەروونی ئەو كەسانەی كە‬ ‫جۆرێكی دیاریكراو لە هاوسەرگیری‬ ‫دەكەن كە ناوی (مسیار)ە‪..‬‬ ‫دی�������ارە (م���س���ی���ار) ‌وەك ل��ە‬ ‫ناوەكەیەوە هاتووە جێگیر نییەو‬ ‫هەمیشە بەڕێوەیەو لە هاتۆچۆدایە‪،‬‬ ‫‪6‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ی وشەی (بەڕێوەیە)‌و‬ ‫ئالێرەوە خۆ ‌‬ ‫ن��اج��ێ��گ��ی��ری ب��ەش��ێ��ك ل���ە ئ��ارام��ی‬ ‫م��رۆڤ دەب��ات بە تایبەتی ژن��ان كە‬ ‫هەمیشە ئ��ارەزووی��ان لە جێگیرییە‬ ‫لە پرۆسەی هاوسەرگیریدا‪ ،‬ئەگە‌ر‬ ‫وەه���ا نییە زۆری م��ارەی��ی��ی ب��ۆ؟‬ ‫ئاڵتوونی زۆر بۆ؟ مەرجی پڕوكێنەر‬ ‫ب��ۆ؟ ك��ەوات��ە جێگیری یەكێكە لە‬ ‫بنەماكانی هاوسەرگیری سەركەوتوو‬ ‫بە بۆچوونی ئێمە‪ .‬واتە‪ :‬ژنانێك كە‬ ‫هاوسەرگیری مسیار دەكەن هەمیشە‬ ‫چەند نمرەیەك بااڵنسی دڵە ڕاوكێیان‬ ‫لە ئاسایی بەرزترە‪.‬‬ ‫ژن هەمیشە سروشت ‌ی واب���ووە‬ ‫ح��ەز دەك���ات داواك����راو ب��ێ��ت‪ ،‬نەك‬ ‫داواك����ار‪ ،‬ح��ەز دەك���ات مەرجەكانی‬ ‫قبووڵ بكرێت‪ ،‬بەاڵم لێرەدا مەرجی‬ ‫بۆ دادەنرێت بەناوی ڕێكەوتنەوە‪.‬‬ ‫گ��ۆڕان��ك��اری ل��ە م��ەش��دا بەشێك لە‬ ‫ئارامی دەبات‪...‬‬ ‫ئ������ەوەی ژن پ��ێ��ی خ���ۆش���ە لە‬ ‫ه��اوس��ەرگ��ی��ری��دا ئ��ەوەی��ە ك��ە ك��ور‌د‬ ‫وتەنی‪( :‬نانی پیاو بێ‌ منەتە)‪ ،‬یانی‬ ‫ژیانی ئاسایی لە ڕووی كۆمەاڵیەتی‌و‬ ‫ئابوورییەوە‌ وەك ئافرەتێك كە شوو‬ ‫دەكات دابین كراوە‪ ،‬بەاڵم لە مسیاردا‬ ‫دوان���ی���ان ك��ە خ���ەرج���ی‌و جێگەی‬ ‫مانەوەیە‪ ،‬بوونی نییە‪ .‬ئەم ئافرەتە‬ ‫ه��ەژارە ئیدی چۆن دڵە ڕاوكێی لە‬ ‫ئاسایی بەرزتر نابێتەوە كە نەماڵی‬ ‫هەیە نە خەرجی‪.‬‬ ‫ژن كاتێك لەگەڵ پیاوەكەی تێك‬ ‫دەچێت‌و دەگاتە شەڕی قایم‪ ،‬هەردوو‬ ‫ال لەبەر منداڵ زۆر شت قبووڵ دەكەن‪،‬‬ ‫لەبەر تێك نەچونی شیرازەی خێزان‬ ‫چاوپۆشی ل��ە هەندێك ك��اردان��ەوە‬ ‫دەك��ەن‪ ،‬بەاڵم لەم هاوسەرگیرییەدا‬ ‫كەمتر منداڵ هەیە كەواتە لە یەكەم‬ ‫تێكچوندا جیابوونەوەكە ح��ازرە!!‬ ‫ئەمەش حاڵەتێكی دی بۆ دڵەڕاوكێی‬ ‫زیاتر‪.‬‬ ‫ل��ە پ���ڕۆس���ەی ه��اوس��ەرگ��ی��ری��دا‬ ‫بەشێكی گرنگی (ئ��اش��ك��را)ك��ردن��ی‬ ‫گواستنەوەكەیە‪ ،‬بەاڵم ئەم جۆرەیان‬ ‫زیاتر شاراوەیە‪ .‬بەتایبەت لە‌ واڵتی‬

‫ئێمە ه��ەر زۆر ش��اراوەی��ە‪ ،‬كەواتە‬ ‫هاوسەرێك هەبێت تەنها الی من‌و‬ ‫نەتوانم باس‌و خواسی الی كەسانی‬ ‫تر بكەم‪ .‬ئەمە‌وات ‌ە وجودی نییە بە‬ ‫كردار‌و دەبێتە مەتەڵ (هەمە‌و نیمە)‬ ‫ئەمەش جێگەی دڵەڕاوكێیە‪.‬‬ ‫خ��ۆی هاوسەرگیرییەكە ن��اوی‬ ‫(مسیارە)‪‌،‬واتا ئەگەر زۆر بەدڵی پیاو‪،‬‬ ‫یان ژن نەبوو‪ ،‬زۆر بەئاسایی دەتوانن‬ ‫جیاببنەوە‪ ،‬ئ��ەم��ەش ڕێ��گ��ە خۆش‬ ‫دەك���ات ه���ەر‌وەك چ��ۆن ب��ە ئاسانی‬ ‫جیاببنەوە هەر‌واش بەئاسانی جارێكی‬ ‫تر لەگەڵ یەكێكی تر هاوسەرگیری‬ ‫ئەنجام ب��دەن��ەوە‪ ،‬ئەوسا دەبێت بە‬ ‫بازاڕێك بۆ گۆڕانكاری ژنان لە دەستی‬ ‫ئەم پیاو بۆ ئەو پیاو‪ ،‬پیاوانیش لەم‬ ‫ژن بۆ ئەو ژن‪ ،‬ئایا ئەمەش جێگەی‬ ‫دڵەڕاوكێو بێزاری نییە؟‬ ‫ئ���ەم���ان���ەو زۆر ش��ت��ی ت���ر كە‬ ‫ل��ە ه��اوس��ەرگ��ی��ری م��س��ی��اردای��ەو لە‬ ‫كۆمەڵگەی ئێمە تاڕادەیەك تازەیە‪،‬‬ ‫كە ڕەنگە لە كێشەو تەنگەژە زیاتر‬ ‫شتێکی دیکە بەدوای خۆیدا نەهێنێت‪،‬‬ ‫بۆیە هاوسەرگیری مسیار بۆ ئێستای‬ ‫كۆمەڵگەی ئێمە سەر ئێشەیە‪.‬‬

‫زی�����رەك ئ��ەح��م��ەد ڕەح���م���ان ‪/‬‬ ‫ت��وێ��ژەری كۆمەاڵیەتی‪ ،‬ب��ەم جۆرە‬ ‫ل��ەس��ەر م��س��ی��ار دوا ل��ە ڕوان��گ��ەی‬ ‫كۆمەاڵیەتییە‌وە‪:‬‬ ‫سەرەتا ئ��ەوەی لە هەموو شتێك‬ ‫پێویستترە سەبارەت بەو باسە بیڵێین‪:‬‬ ‫ئەوەیە کەوا هاوسەرگیریی تەندروست‬ ‫مانای چییە؟ لەو کۆمەڵگە ئیسالمی‌و‬ ‫ڕۆژهەاڵتییانە چۆنی لێ دەڕوان��ن‪..‬‬ ‫ئەوەی کە باوە بە شێوەیەکی گشتی‪،‬‬ ‫هاوسەرگیری ل��ەو کۆمەڵگایانەدا‪..‬‬ ‫بریتییە لە پەیوەندییەکی ژیانی‌و‬ ‫ئاشکرای کۆمەاڵیەتی‌و یاسایی‌و دینی‬ ‫بۆ دامەزراندنی خێزان‌و ڕێكخستن‌و‬ ‫ت��ێ��رک��ردن��ی ح����ەزە سێکسیەکان‌و‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫‌وەچەخستنەوە‪ ..‬هەڵبەت ئ��ەوەی لە‬ ‫ت��ەواوی کۆمەڵگەدا ب��اوە‪ ،‬ئا ئەمەیە‬ ‫ه��اوس��ەرگ��ی��ری‪ ،‬جیا ل���ەوە هەرچی‬ ‫هاوسەرگیریی گوماناوی هەیە‪ ،‬بە هەر‬ ‫ناوێك‌و هەر پاساوێك بێت‪ ،‬دەچێتە‬ ‫دەرەوەی ئەو چوارچێوەیە‪ ،‬جا (مسیار‪،‬‬ ‫ی��ا مصطاف‪ ،‬ی��ا مسفار‪ ،‬ی��ا متعە‪..‬‬ ‫هتد‪ )...‬هەرچی کۆمەڵگەی کوردیە‬ ‫تا ئەو ساتەوەختەش سەرجەم ئەم‬ ‫جۆرانە بە دیاردەی نامۆ‌و نەخوازراو‌و‬ ‫نەویستراو لێی دەڕوان���ێ‪ ،‬لەوانیش‬ ‫هاوسەرگیری مسیار‪‌ .‬وەك ب��اوە کە‬ ‫هاوسەرگیریی مسیار بە دانپێدانانی‬ ‫بانگەشەکارانی‪ ،‬هاوسەرگیریەکە تەنها‬ ‫بۆ تێرکردنی سێکسی سەرپێیانەی‬ ‫ئ��اف��رەت��ێ��ك ل��ەالی��ەن پ��ی��اوێ��ک��ی بێ‬ ‫بەرپرسیارییەوە‪ ..‬لە بەرامبەر ئەو‬ ‫تێرکردنە سێکسیە ئافرەتەکە لە‬ ‫تەواوی مافەکانی خۆش بێت‪.‬‬ ‫زۆر ڕاش���ک���اوە ک���ە م��ەب��ەس��ت��ە‬ ‫سەرەکییەکە تەنها‌و تەنها سێکس‬ ‫بێت‪ .‬دەی کە گەیشتنە تەمەنێكی‬ ‫ن��ەم��ان��ی سێكس ئ��ەوس��اک��ە چ��ی؟؟‬ ‫ک��ۆت��ای��ی دێ����ت‪..‬؟!! دەی خ��ۆ ئەمە‬ ‫ه��ەر ه��اوس��ەرگ��ی��ری چێژ (متعە)‬ ‫ی تەنها کاتی کۆتاهاتنەکەی دیار‬ ‫ن��ی��ی��ە‪ ..‬ه��ەڵ��ب��ەت ی��ەك ل��ە کۆڵەكە‬ ‫سەرەکییەکانی ژیانی هاوسەرگیری‬ ‫بەڕێوەبردنی ماڵ‌و لە ئەستۆگرتنی‬ ‫ئ���ەرک���ە ک��ۆم��ەاڵی��ەت��ی��ەک��ان��ە‪ ..‬لە‬ ‫هاوسەرگیری مسیار گەر لە ڕووی‬ ‫کۆمەاڵیەتییەوە س��ەی��ری بکەین‪.‬‬ ‫پیاوان کەم تا زۆر هیچ بەرپرسیارێتی‬ ‫ک��ۆم��ەاڵی��ەت��ی��ان ب��ەرام��ب��ەر خێزان‬ ‫ن��ی��ی��ە‪..‬؟ ت��ا ئ��ەرك��ی پ��ی��او ئ��ام��ڕازی‬ ‫تێرکردنی سێکسی ئافرەتە‪ ..‬ئەمەش‬ ‫جۆرە بەرەڵاڵكردنێکی کۆمەاڵیەتییە‪..‬‬ ‫ئ���ەو م��اڵ��ە چ���ۆن دەژی������ن‌و چ��ۆن‬ ‫بەڕێوەدەچن‪..‬؟؟ هەڵبەت ئەمە جیا‬ ‫لەوەی تا ئێستا ئەمە نەبۆتە حاڵەت‬ ‫لە کوردستان نەوەك دیاردە‪ ..‬ئەگین‌ا‬ ‫وەك ئ��ەزم��وون ‌واڵت��ان��ی ک��ەن��داوی‬ ‫عەرەبی بە نموون ‌ە وەربگرین؛ ئەوا‬ ‫دەبینین ئەو هاوسەرگیرییە دەیان‬ ‫کێشە‌و قەیرانی سەیر‌و سەمەرەی بە‬

‫دوای خۆیدا هێناوە‪ ،‬ئەمە گوایە خۆی‬ ‫لە خۆیدا چ��ارەس��ەری کێشەیەکە‪،‬‬ ‫کەچی خۆی قەیرانێکە بۆ خۆی‪..‬‬ ‫سەیرترین دی���اردەی زادەی مسیار‬ ‫ل ‌ە واڵتانی کەنداو ‌وەك لە چەندان‬ ‫سەرچاوەی خۆیان باسیدەکەن کەوا‬ ‫چەندین حاڵەتی تۆمارکراو هەن‪،‬‬ ‫لەوانەی کەوا زیاتر لە چەند مێردێکی‬ ‫مسیاریان کردووە‪ ،‬هیچ یەکیش لەو‬ ‫مێردانە ئاگاداری یەکتر نیین‪ ..‬ئەمە‬ ‫کورتییەکەی کردنەوەی دەرگایەکی‬ ‫لەشفرۆشیە‪ .‬ئەمە جیا ل��ەوەی لە‬ ‫ڕووی کۆمەاڵیەتییەوە ئەم کۆمەڵگەی‬ ‫ئێمە هیچ لەبارنییە‪ ...‬بۆیە بێگومان‬ ‫ئەوانەی ئەوەندە بانگەشەی مسیار‬ ‫دەکەن‪ ..‬دوای ئەوانەی گوتمان‪ ،‬ئەوا‬ ‫هەستدەکەین ئ��ەوان��ە ل��ە ئەزمەی‬ ‫ع��ەق��ڵ�ی‌و ت��ەن��گ��ژەی ب��ی��رک��ردن��ەوە‌و‬ ‫مەعریفەدان‪ .‬ئەو کێشانەی ئەوان‬ ‫مسیار ب��ە چ��ارەس��ەری دەزان���ن بە‬ ‫ه��ۆک��اری ت��ر چ��ارەس��ەر دەک��رێ��ن‪..‬‬ ‫ک��ەوا حاڵی ح��ازر ناونیشانی دەیان‬ ‫پڕۆژەم الیە بۆ چارەسەری گەنجان‌و‬ ‫ق��ەی��رە‌و‪...‬ه��ت��د‪ ..‬چ��ارەس��ەرک��ردن��ی‬ ‫س��ەخ��ت��ی ه��اوس��ەرگ��ی��ری��ک��ردن بە‬ ‫ک���ردن���ەوەی دەرگ���ای���ەک���ی پ��ڕاوپ��ڕ‬ ‫ل��ە کێشە هەرگیز ن��اک��رێ‪ ..‬بەڵكو‬ ‫ئەمە بە چ��ەن��دان ڕێ��گ��ەچ��ارەی تر‬ ‫دەک��رێ��ن؛ ه��ەر ل��ە ب��ەرزک��ردن��ەوەی‬ ‫بژێوی گەنجان‪ ،‬زیادکردنی پێشینەی‬ ‫هاوسەرگیری بە ئەندازەیەك ئەو‬ ‫پێشینەیە هی ئەوە بێ الیەنی کەم‬ ‫نیوەی تێچووی ئەو پرۆسەیە بێ‪..‬‬ ‫بەخشینی خێزانە کەمدەرامەتەکان‬ ‫لە‌وەرگرتنەوەی ئەم پێشینەیە‪ ،‬گەر‬ ‫بە داشکانێکی کەمیشەوە بێت‪ ..‬یانی‬ ‫بەخشینیان لە‌وەرگرتنەوەی بەشێکی‬ ‫ئ���ەم پێشینەی ه��اوس��ەرگ��ی��ری��ی��ە‪..‬‬ ‫سااڵنە جارێك‌و زیاتر ئەنجامدانی‬ ‫زەماوەندیی بەکۆمەڵ لە بۆنەکاند‌ا‬ ‫وەك پاڵپشتییەك‌و هاندانی الیەنی‬ ‫بەرپرس لە خەمخۆری لە هەمبەر‬ ‫ئەو باسە‪ ..‬هەروەها پاڵپشتی زیاتری‬ ‫دوو هێندە‌و زیاتری پێشینە بۆ ئەو‬ ‫کچانەی تەمەنێکیان هەیە (قەیرە)‌و‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫دەچ���ن���ە ژی���ان���ی ه��اوس��ەرگ��ی��ری‌و‬ ‫خێزانییەوە‪ ..‬پاڵپشتی دارایی زۆری‬ ‫هاوسەرگیری ب��ێ��وەژن‌و بێوەپیاو‌‪،‬‬ ‫وەك هاندانێك بۆ ئەنجامدانەوەی‬ ‫هاوسەرگیری‪ ...‬هتد‪ .‬الیەکی تری‬ ‫پرسی مسیار‪ ..‬ئەو هێرشەی هەندێ‬ ‫لە ڕێکخراوەکانی ئافرەتان‌و ژنان‌و‬ ‫فیمینستیەکانە؛ ئەوەندە دژایەتی‬ ‫ئ��ەو ب��اس��ەی��ان ک����ردووە‌و دەی��ک��ەن‪،‬‬ ‫ه��ێ��ن��دەی ب���ەدوای���دا چ����ووم‪ ،‬ب��ۆم‬ ‫دەرک���ەوت���ووە ئ��ەم��ەی ئ���ەوان تەنها‬ ‫دژای��ەت��ی��ک��ردن��ی م��ەس��ەل��ەی چەند‬ ‫ژنیەکەیە‪ ..‬ئەگینا خەمی ئەوان لەوە‬ ‫ت وەك کااڵ سەیر دەکرێ‪،‬‬ ‫نییە ئافرە ‌‬ ‫یانیش ب���ەرەو دۆڵ���ی ڕووت��گ��ەرای��ی‬ ‫م��ل دەن����ێ‪ ..‬گ����ەر‌وا نییە ئ��ەوەت��ا‬ ‫دەیان‌و سەدان هۆکاری لەشفرۆشی‌و‬ ‫لەشكڕی خەریکە کۆمەڵگەکەمان‬ ‫دووچ��اری س��ەدان کێشەی ئابووری‌و‬ ‫کۆمەاڵیەتی‌و تەندرووستی دەک��ات‪،‬‬ ‫کەچی ڕۆژێ��ك دانەیەکیان نەهاتنە‬ ‫گۆ دژ ب��ەم دۆخ���ە‪ ..‬بۆیە پێموایە‬ ‫هەردووال مسیارچییەکان‌و دژەمسیار‬ ‫ل���ەم ب����ارودۆخ����ەی ک��وردس��ت��ان��دا‪،‬‬ ‫ڕاستەوخۆ‪ ،‬یان ناڕاستەوخۆ‪ ،‬بەشێكن‬ ‫لە پڕۆسەی گەوجاندنی کۆمەاڵنی‬ ‫خەڵك ل��ەو هەموو ئ���اژاوە تەنگژە‬ ‫ئیداری‌و سیاسی‌و دارای �ی‌و قەیرانە‬ ‫ئانیانەی تەنگیان بە کۆمەڵگەمان‬ ‫هەڵچنیووە‪ ..‬بۆیە بوونەتە کارەکتەری‬ ‫سیناریۆکانی گێژکردنی کۆمەڵگە‌و‬ ‫تاکەکانی‪ ...‬گەر‌وا نییە کوا ئامادەیی‬ ‫ڕێكخراوانی فیمینستی لە هەمبەر‬ ‫ئ��ەو ه��ەم��وو خ��ان��ەی لەشفرۆشیە‬ ‫ب��ە ن��اوی ب���ەزم‌و س��ەف �ا‌و سەماگە‌و‬ ‫ئاهەنگی شەوانە‌و مەساژخانە‌و لەژێر‬ ‫دەی��ان ن��او‌و ناونیشانی ت��ر‪ ..‬ڕۆژێك‬ ‫نەمانبینی بەیاننامەیەك‪ ،‬کەمپینێك‪،‬‬ ‫خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان��ێ��ك‪،‬ب��ەرزک��ردن��ەوەی‬ ‫داوایەکی یاسایی‪ ..‬لەوبەریش دەیان‬ ‫پ���ڕۆژەی کۆمەاڵیەتیی هەیە ‌وەك‬ ‫ل���ەس���ەرەوە ب��اس��م��ان��ک��ردن‪ ..‬ڕۆژێ��ك‬ ‫پیاوێكیان ت��ێ��دا ن��ەب��وو‪ ،‬ن���ووزەی‬ ‫لێوە بێت سەبارەت بەم ڕێگەچارە‬ ‫چاكسازییانە‪...‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪7‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ئایا بااڵپۆشی‬ ‫پێویسته‌(واجب) ‌ه‬ ‫یان نا؟‬

‫پەروین غەفور‬

‫په‌روین غه‌فور‬ ‫وه‌اڵمێك بۆ دكتۆر حوسێن محمد‬ ‫عزیز ك���ه‌ بابه‌تێكی باڵوكردووه‌ته‌و‌ه‬ ‫به‌ناونیشانی كێش���ه‌ی له‌چككردن ل ‌ه‬ ‫ئایینی ئیسالمدا‪.‬‬ ‫زانای���ان یه‌كده‌نگ���ن له‌س���ه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی بااڵپۆش���ی پێویس���ت ‌ه له‌س���ه‌ر‬ ‫هه‌م���وو ئافره‌تێكی باڵغ���ی عاقڵ کە‬ ‫ته‌كلیف���ی دینی له‌س���ه‌ر واجب بوبێ‪.‬‬ ‫ئافره‌ت���ی باڵ���غ كاتی كه‌وت ‌ه س���وڕی‬ ‫مانگانه‌‪ ،‬نيش���انه‌ی پێویس���ت بوونی‬ ‫بااڵ پۆش���یییه‌‪ .‬ئ���ه‌م حوكم ‌ه جێگیر‬ ‫ده‌بێ ب ‌ه ده‌قی قورئ���ان‌و فه‌رمووده‌و‬ ‫تێك���ڕای زانای���ان وه‌ك ده‌بینی���ن‪ :‬له‬ ‫‌ئایه‌تی ‪59‬ی س���وره‌تی االحزاب خوای‬ ‫گ���ه‌ور‌ه ده‌فه‌رموێت‪َ [ :‬يا أَ ُّي َه��ا ال َّن ِب ُّي ُقل‬ ‫ين ُي ْد ِن َ‬ ‫أِّلَ ْز َو ِاج َ��ك َو َبنَا ِت َك َو ِن َس��اء ا ْل ُم ْؤ ِم ِن� َ‬ ‫ني‬ ‫َع َل ْي ِهنَّ ِم��ن َج اَل ِبي ِب ِهنَّ َذلِ َ‬ ‫��ك أَد ىَْن أَن ُي ْع َر ْفنَ‬ ‫َف اَل ُي ْؤ َذ ْي��نَ َو َك َان ال َّل ُه َغ ُفوراً َّر ِحي ًام ] وە لە‬ ‫ئایەتی ‪ 30‬سورەتی النور خوای گەورە‬ ‫دەفەرموێت‪ُ { ( :‬ق��ل ِّ�ل ْل ُم ْؤ ِم ِن َ‬ ‫ني َي ُغ ُّضوا ِمنْ‬ ‫َ‬ ‫وجه ُْم َذلِ َك أ ْز ىَك لَه ُْم‬ ‫أَ ْب َصا ِر ِه ْم َو َي ْح َف ُظ��وا ُف ُر َ‬ ‫إِ َّن ال َّل َ��ه َخ ِب ٌري مِبَا َي ْصن َُع َ‬ ‫��ون ) فەرموودەی‬ ‫پێغەمب���ەر (درودی خوای لێبێت) كە‬ ‫‪8‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫دەفەرمووێ (قال النبي اَلسامء ياأسام‌ء إن‬ ‫امل��رأة إذا بلغت املحي��ض مل يصلح أن يري‬ ‫منها إ ّال هذا و هذا و أشار إيل وجهه و كفيه‬ ‫) رواه أبو داود ئه‌مه‌ بۆچونی زانایانی‬ ‫پێش���ین‌و پاشینه‌‪ ،‬به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌م ‌ه‬ ‫دی���ن به‌پێویس���تی زانی���وه‌‪ .‬له‌ پێش‬ ‫ئیس�ل�امه‌تیدا بااڵپۆشی به‌شێك بوو‌ه‬ ‫ل ‌ه دین‪ .‬ئه‌گه‌ر سه‌یری خێزانی قه‌شه‌و‬ ‫پاپاكان بكه‌ین هه‌ر ل ‌ه فلیمه‌كانیاندا‬ ‫كه‌نمونه‌ی دینی مەسیحیه‌ت نمایش‬ ‫ده‌كه‌ن ده‌بینین‪ ،‬بااڵپۆشی به‌شێك بوو‌ه‬ ‫له‌ دینی ئه‌وانیشدا‪ .‬پاشان كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫موس���وڵمان پاش بنه‌ماكانی عەقید‌ه‬ ‫ك ‌ه ئیمان‪ ،‬ئیس�ل�امه‌‪ ،‬چاودێریكردنی‬ ‫ڕه‌وشت ‌ه بۆئه‌وه‌ی نه‌كه‌ون ‌ه ناو گوناهـ‬ ‫و ت���اوان‪ ،‬ئه‌رك���ی سه‌رش���انی هه‌موو‬ ‫كه‌س���ێكی خ���اوه‌ن ب���اوه‌ڕه‌‪ ،‬چونك��� ‌ه‬ ‫داوێن پاك‌و ڕه‌وش���تجوانی قه‌ڵغانێك ‌ه‬ ‫ب���ۆ مان���ه‌وه‌ی په‌یوه‌ن���دی‌و پێكه‌و‌ه‬ ‫ژیان���ی ڕەگ���ه‌زی نێرو مێی س���نوور‬ ‫دانانێك بۆ هه‌ردوو ال تانه‌كه‌ونه‌ ناو‬ ‫كاره‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانه‌وه‌‪ .‬شه‌ریعه‌تی‬ ‫ئیس�ل�امی ل���ه ‌ڕێگ���ه‌ی (قورئ���ان‌و‬

‫س���ونه‌ته‌وه‌) توانیویه‌ت���ی ڕێگ���ری‬ ‫ل���ه‌ فه‌س���ادی‌و به‌دڕه‌وش���تی بگرێت‬ ‫ت���ا كۆمه‌ڵ���گا پارێ���زراو بێ���ت‪ ‌،‬ئه‌و‬ ‫دەرگای���ه‌ دابخ���ات كه‌ ڕه‌ش���ه‌بای به‌د‬ ‫ڕه‌وش���تی لێوه‌ی دێت���ه‌ ژوره‌وه‌‪ .‬وه‌ك‬ ‫(هه‌واو ئاره‌زوو‪ ،‬شوێن كه‌وتنی كاری‬ ‫فاحیش ‌ه ل ‌ه ڕێگه‌ی خۆ ڕوتكردنه‌وه‌ی‬ ‫ئافره‌ت���ان‌و تێكه‌اڵوی نه‌ش���یاو‪.).......‬‬ ‫به‌دڵنیاییی���ه‌وه‌ بڕی���ارو فه‌رمان���ی‬ ‫خوای گه‌وره‌ ب���ێ حیكمه‌ت نیی ‌ە ك ‌ه‬ ‫ده‌فه‌رمموێ���ت‪ُ :‬ق ْل لِ ْل ُم ْؤ ِم ِن� َ‬ ‫ين َي ُغ ُّضوا ِمنْ‬ ‫َ‬ ‫وجه ُْم ذلِ َك أ ْزىك لَه ُْم إِ َّن‬ ‫أَ ْبصا ِر ِه ْم َو َي ْح َف ُظوا ُف ُر َ‬ ‫ال َّل َه َخ ِب ٌري مِب��ا َي ْصن َُع َ‬ ‫نات‬ ‫ون (‪َ )30‬و ُق ْل لِ ْل ُم ْؤ ِم ِ‬ ‫وجهُنَّ‬ ‫َي ْغ ُض ْضنَ ِمنْ أَ ْبصا ِر ِه��نَّ َو َي ْح َف ْظنَ ُف ُر َ‬ ‫ض ْبنَ‬ ‫َوال ُي ْب ِدينَ ِزي َن َتهُنَّ إِ َّال ما َظ َه َر ِمنْها َو ْل َي رْ ِ‬ ‫ِب ُخ ُم ِر ِه��نَّ عَىل ُج ُيو ِب ِه��نَّ َوال ُي ْب ِدينَ ِزي َن َتهُنَّ‬ ‫إِ َّال لِ ُب ُعولَ ِت ِه َّ��ن أَ ْو آبا ِئ ِه��نَّ أَ ْو آبا ِء ُب ُعولَ ِت ِهنَّ أَ ْو‬ ‫أَ ْبنا ِئ ِهنَّ أَ ْو أَ ْبنا ِء ُب ُعولَ ِت ِهنَّ أَ ْو إِ ْخوا ِن ِهنَّ أَ ْو َب ِني‬ ‫إِ ْخوا ِن ِهنَّ أَ ْو َب ِني أَ َخوا ِت ِهنَّ أَ ْو ِنس��ا ِئ ِهنَّ أَ ْو ما‬ ‫َم َل َك ْ‬ ‫��ت أَ مْيا ُنهُنَّ أَ ِو التَّا ِب ِع َ‬ ‫ال ْر َب ِة‬ ‫ني َغ�ْي�رْ ِ ُأوليِ إْ ِ‬ ‫َ‬ ‫ِم��نَ ال ِّرجالِ أ ِو ِّ‬ ‫الط ْف ِل ا َّل ِذينَ لَ ْم َي ْظ َه ُروا عَىل‬ ‫َ‬ ‫ض ْب��نَ ِبأ ْر ُج ِل ِهنَّ لِ ُي ْع َل َم‬ ‫َع ْور ِ‬ ‫ات النِّس��ا ِء َوال َي رْ ِ‬ ‫م��ا ُي ْخ ِف َ‬ ‫ني ِمنْ ِزي َن ِت ِهنَّ َو ُتو ُبوا إِ ىَل ال َّل ِه َج ِمي ًعا‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ُون لَ َع َّل ُك ْم ُت ْف ِل ُح َ‬ ‫أَ ُّي َه��ا ا ْل ُم ْؤ ِمن َ‬ ‫ون (‪ )31‬كه‌ ب ‌ه‬ ‫پیاوان‌و ژنان ده‌فه‌رمووێت چاوتان دا‬ ‫بخه‌ن له‌ ئاس���تی ی���ه‌ك دا مه‌گه‌ر بۆ‬ ‫كارێكی زۆر پێویس���ت نه‌بێت‪ .‬كه‌وات ‌ه‬ ‫چاو داخستن‌و خۆ ڕووت نه‌كردنه‌وه‌ی‬ ‫ئاف���ره‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی���ه‌ كه‌ نه‌كه‌ون ‌ه‬ ‫ناو كاری فاحیش���ه‌و داوێنپیس���ی‪ ،‬و‌ه‬ ‫مان���ه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ���گا به‌ پارێ���زراوی‪.‬‬ ‫خ���ۆ ئه‌گه‌ر هه‌م���وو ڕه‌گه‌زێكی نێرو‬ ‫م���ێ ته‌نها ئه‌م ئایه‌ته‌ی���ان جێبه‌جێ‬ ‫بكردای���ه‌‪ ،‬ئه‌وا كه‌س توش���ی خراپ ‌ه‬ ‫كاری‌و داوێنپیس���ی نه‌ده‌ب���وو‪ .‬ك��� ‌ه‬ ‫ده‌بینی���ن خوای گه‌ور‌ه ل ‌ه پێش دا ب ‌ه‬ ‫پیاوان ده‌فه‌رمووێ‪ :‬بۆ داخستنی چاو‬ ‫پاشان له‌ ئافره‌تان‪ ،‬چونكه‌ غه‌ریزه‌ی‬ ‫جنسی‌و ئاره‌زوو له‌ پیاواندا به‌هێز تر‌ه‬ ‫ك ‌ه سه‌یری ئافره‌تێكی ڕووت ده‌كات‌و‬ ‫ئ���ه‌و جێگایانه‌ی ك ‌ه سه‌رنجڕاكێش��� ‌ه‬ ‫كاریگه‌ری له‌س���ه‌ر نه‌فس‌و ئاره‌زووی‬ ‫دروس���تده‌كات‪ .‬ئه‌وه‌ی داوای داماڵینی‬ ‫به‌رگ���ی ئافره‌تان ده‌ك���ه‌ن پیاوانن بۆ‬ ‫مه‌رام���ی گاڵوی خۆی���ان‪ -‬بۆچون���ی‬ ‫ئیبن عەب���اس بۆ ئایه‌ت���ی (وال ُي ْب ِدينَ‬ ‫ِزي َن َتهُ��نَّ إِ َّال َما َظ َه�� َر ِم ْن َها) واته‌‪ :‬زینه‌ت‌و‬ ‫خش���ڵ‌و جوان���ی خۆی���ان ده‌رنه‌خه‌ن‬ ‫ب���ۆ نا مه‌ح���ره‌م جگ���ه‌ ل���ه‌وه‌ی ك ‌ه‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێ���ت‪ .‬ده‌فه‌رمووێ���ت‪( :‬ده‌م‌و‬ ‫چاو و هه‌ردوو ده‌س���ت‌و مس���تیله‌ك ‌ه‬ ‫له‌ده‌ست دایه‌‪ ،‬ابن عمر ده‌فه‌رمووێت‪:‬‬ ‫ته‌نه���ا ده‌م‌و چ���اوو ده‌س���ته‌‪ ،‬ئه‌نه‌س‬ ‫ده‌فه‌رمووێ���ت‪ :‬ته‌نه���ا ده‌س���ته‌كانه‌)‪.‬‬ ‫كه‌واته‌ كۆی زانای���ان بۆچونیان وای ‌ه‬ ‫كه‌ ده‌م‌و چاو و ده‌ست عه‌وره‌ت نیی ‌ه‬ ‫جگ���ه‌ ل ‌ه ئمام ئەحم���ەد ك ‌ه بۆچونی‬ ‫وای��� ‌ه ده‌م و چ���او عه‌وره‌ت��� ‌ه ده‌ب���ێ‬ ‫ض ْبنَ ِب ُخ ُم ِر ِهنَّ‬ ‫داپۆشرێ‪ .‬وه‌ ئایه‌تی[و ْل َي رْ ِ‬ ‫َعلىَ ُج ُيو ِب ِهنَّ ]واته‌‪( :‬دروست ‌ه ده‌م و چاو‬ ‫ده‌ربخرێ‪ ،‬وه‌ به‌ گۆشه‌ی له‌چكه‌كانیان‬ ‫س���نگیان داپۆش���ن تا گه‌ردن و سنگ‬ ‫و به‌رۆكی���ان ده‌رنه‌كه‌وێت‪ )...‬كه‌وات ‌ه‬ ‫ن���ه‌و ت���راو‌ه به‌ س���ه‌ر پۆش���ه‌كانتان‬ ‫ده‌م‌و چاوتان دا بپۆش���ن‪ ،‬ئه‌م ‌ه خۆی‬ ‫به‌ڵگه‌ی ‌ه كه‌ئافره‌تانی پێش ئیس�ل�ام‬ ‫به‌سه‌رپۆشه‌كانیان سه‌ریان داپۆشیوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی داواكراو‌ه داپۆش���ینی س���نگه‌‪.‬‬

‫وه‌ه���ه‌ر ل��� ‌ه فه‌رموده‌یه‌كی ت���ردا ك ‌ه‬ ‫بوخ���اری و موس���لیم ده‌گێڕێته‌وه‌ ك ‌ه‬ ‫ل��� ‌ه حه‌ج���ی ماڵئاوایی���دا ئافره‌تێكی‬ ‫(خثعم)ی هات پرسیار ل ‌ه پێغه‌مبه‌ر‬ ‫ب���كات كاتێ���ك پێغه‌مب���ه‌ر به‌س���ه‌ر‬ ‫واڵخه‌كه‌یه‌وه‌ب���وو وه‌ فضل���ی ك���وڕی‬ ‫عب���اس له‌س���ه‌ر پش���تی واڵخه‌ك���ه‌ی‬ ‫پێغه‌مب���ه‌ر بوو له‌دواو‌ه له‌ پاش كۆی‬ ‫پێغه‌مب���ه‌ردا (د‪.‬خ) كاتێ زانی فضلی‬ ‫ك���وڕی عب���اس س���ه‌یری ئافره‌ته‌ك��� ‌ه‬ ‫ده‌كات ڕووی فضلی وه‌رگێڕا بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫سه‌یری نه‌كات‪ ،‬عباسی مامی وتی‪ :‬بۆ‬ ‫وات كرد ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (د‪.‬خ)؟‬ ‫پێغه‌مب���ه‌ر (د‪.‬خ) فه‌رم���ووی‪ :‬ئ���ه‌م‬ ‫دووان ‌ه هه‌ردوكیان گه‌نجن ئه‌مین نین‬ ‫شه‌یتان تووش���ی گوناهیان نه‌كا‪( ،‬فلم‬ ‫أمن الشيطان منهام) لە ڕیوایەتێكی تردا‬ ‫(مل أمن عليه�ما الفتنة) ئه‌م ڕوداوه‌ دوای‬ ‫دابه‌زینی ئایه‌تی حجاب بوو‌ه چونك ‌ه‬ ‫ئ���ه‌م ڕووداو‌ه ل���ه‌ س���اڵی (‪ )10‬هه‌می‬ ‫كۆچی دا بوو ل ‌ه حه‌جی ماڵئاوایی دا‪،‬‬ ‫كه‌واته‌ ده‌بینین پێغه‌مبه‌ر نه‌یفەرموو‬ ‫ب ‌ه ئافره‌ته‌كه‌ ده‌م‌و چاوت دابپۆش���ه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گ���ه‌ر ده‌م‌و چاوی داپۆش���راو بوای ‌ه‬ ‫فضل نه‌ی ئه‌زانی ده‌م‌و چاوی جوانه‌‪،‬‬ ‫یان ناش���رینه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر عباس���ی مامی‬ ‫نه‌یزانیای ‌ه ك ‌ه س���ه‌یركردن دروس���ت ‌ه‬ ‫ئه‌و پرس���یاره‌ی نه‌ده‌كرد كه‌ بۆ وا ل ‌ه‬ ‫فضل���ی كوڕی عب���اس ئه‌كه‌ی‪ .‬كه‌وات ‌ه‬ ‫پێویس���ت ‌ه پی���اوان چاوی���ان دابخه‌ن‬ ‫ل���ه‌ ئاس���ت س���ه‌یركردنی ئافره‌تی نا‬ ‫مه‌ح���ره‌م له‌م به‌ڵگانه‌وه‌ گه‌یش���تین ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌بێت پۆش���اكی ش���ه‌رعی‬ ‫چۆن بێت‪.‬‬ ‫‪ -1‬پۆشاكی شه‌رعی ده‌بێ بااڵپۆش‬ ‫بێ���ت و هه‌موو گیان دابپۆش���ێ جگ ‌ه‬ ‫له‌[إِ َّال َما َض َه َر ِم ْن َها] ك ‌ه ده‌س���ت و ده‌م و‬ ‫چاو وه‌ك باسمان كرد‪.‬‬ ‫‪ -2‬ته‌ن���ك نه‌بێ���ت‪ ،‬وه‌صف���ی‬ ‫ژێ���ره‌وه‌ی جله‌كان���ی ب���كات‪ .‬وه‌ك ل ‌ه‬ ‫فه‌رمووده‌یه‌ك���دا پێغه‌مب���ه‌ر (درودى‬ ‫خواى لێبێت) ده‌فه‌ر موێ‪{ :‬إن من أهل‬ ‫ٌ‬ ‫ٌ‬ ‫ٌ‬ ‫ٌ‬ ‫ممالت ال‬ ‫مائالت‬ ‫عاریات‬ ‫كاسیات‬ ‫النار نس‌ا ٌء‬ ‫ٌ‬ ‫كاس��یات‬ ‫یدخلن الجنه‌ وال یجدن ریحها} {‬ ‫ٌ‬ ‫عاری��ات} واته‌‪ :‬ئه‌و پۆشاكه‌ی ك ‌ه كاری‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫خۆی نه‌كردوو‌ه بۆ پاراس���تن‪ ،‬به‌ڵكوو‬ ‫(ته‌نك‌و ته‌س���كه‌) وه‌صف���ی ژێره‌وه‌ی‬ ‫خۆی ئ���ه‌كات‪ .‬ئافره‌تان���ی بنی تمیم‬ ‫هاتنه‌ الی عائیش���ه‌ جله‌كانیان ته‌نك‬ ‫بوو پێی وتن‪ :‬ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمان دار‬ ‫بن ئه‌م ‌ه پۆشاكی ئیماندار نییه‌‪.‬‬ ‫‪ -3‬نابێت هه‌ندێك ل ‌ه شوێنه‌كانی‬ ‫الش���ه‌ی تیا ده‌ركه‌وێت وه‌ك‪( :‬سنگ‌و‬ ‫مه‌م���ك‪ ،‬قه‌ڵ���ه‌وی‌و الوازی الش���ه‌)‪.‬‬ ‫چونك ‌ه ئه‌و جێگایان ‌ه شوێنی فیتنه‌و‬ ‫سه‌رنجه‌ بۆ پیاوان‪ ،‬ئه‌وه‌ی ك ‌ه ئه‌مڕۆ‬ ‫ل��� ‌ه جلوبه‌رگ���دا ئه‌یبینین یه‌كه‌مجار‬ ‫نه‌خشه‌سازێكی جوله‌ك ‌ه بوو (مصمم‬ ‫الیهودی) ك���ه‌ئافره‌تی وه‌ك بووكه‌ڵ ‌ه‬ ‫ته‌ماش���ا ئه‌كردو ب ‌ه ئ���اره‌زووی خۆی‬ ‫به‌رگی ئه‌كرد به‌به‌ریدا‪.‬‬ ‫‪ -4‬نابێ���ت پۆش���اكی ئافره‌ت وه‌ك‬ ‫ه���ی پیاو بێ���ت ئه‌ب���ێ هه‌ریه‌كه‌یان‬ ‫تایبه‌تمه‌ن���دی خ���ۆی ل���ه‌ ده‌س���ت‬ ‫ن���ه‌دات هه‌ربۆی��� ‌ه پێغه‌مب���ه‌ری خوا‬ ‫(د‪.‬خ) نه‌فرینی ل��� ‌ه هه‌ریه‌كێ‌ ل ‌ه ژن‬ ‫و پی���او ده‌كات كات��� ‌ێ جل���ی یه‌كت���ر‬ ‫له‌به‌رده‌ك���ه‌ن‌و ه���ه‌ر یه‌كه‌یان خۆی‬ ‫ده‌چوێنێ ب���ه‌وی تر{لع��ن النبی (صىل‬ ‫الله عليه وس��لمم) املتش��بهن م��ن الرجال‬ ‫بالنسا‌ء‪ ،‬و املتشبهات من النسا‌ء و بالرجال}‬ ‫نابێ كه‌س���یان خۆیان بچوێنن به‌وی‬ ‫ت���ر‪ ،‬چونكه‌ ئه‌م���ه‌ دژایه‌ت���ی هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ فطره‌ت���ی مرۆڤه‌كان���دا‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمووێ‌‪َ [ :‬يا َب ِني آ َد َم‬ ‫اَل َي ْف ِت َنن َُّك ُم َّ‬ ‫الش ْ��ي َط ُان كَماَ أَ ْخ َر َج أَ َب َو ْي ُك ْم ِمنَ‬ ‫ا ْل َج َّن ِة َي ْن ِزعُ َع ْن ُهماَ لِ َب َاس ُهماَ لِيرُ ِ َي ُهماَ َس ْوآ ِت ِهماَ *‬ ‫إِ َّن�� ُه َي َرا ُك ْم هُ َو َو َق ِبي ُل ُه ِمنْ َح ْي ُث اَل َت َر ْو َنه ُْم *‬ ‫ني أَ ْولِ َيا َء لِ َّل ِذينَ اَل ُي ْؤ ِمن َ‬ ‫إِ َّنا َج َع ْلنَا َّ‬ ‫اط َ‬ ‫ُون]‬ ‫الش َي ِ‬ ‫كه‌وات ‌ه پۆشاك یه‌كێك ‌ه بۆ جیاكردنی‬ ‫هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز‪ .‬چونك ‌ه هه‌ر یه‌كه‌یان‬ ‫بۆ كارێكی گرنگ خوڵقێندراون‪ .‬كات ‌ێ‬ ‫پیاو خۆی ئه‌چوێن ‌ێ ب ‌ه ئافره‌تێك به‌و‌ه‬ ‫نابێ به‌ ئافره‌ت‪ ،‬به‌اڵم پیاوه‌تی خۆی‬ ‫له‌ده‌س���ت ده‌دات‪ ،‬وه‌ به‌هه‌مان ش���ێو‌ه‬ ‫كاتێ���ك ئافره‌تێك خ���ۆی ده‌ چوێنێ‬ ‫به‌ پیاوێ���ك به‌و‌ه نابێ ب���ه‌ پیاو‪ .‬و‌ه‬ ‫شێوه‌ی مێینه‌ی خۆی له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬ ‫ئه‌و پۆش���اكانه‌ی كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌بینر ‌ێ‬ ‫پێ���ی ناوت���ر ‌ێ پۆش���اكی ش���ه‌رعی و‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪9‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫دانیشی پێدا نانرێ كه‌ شه‌رعییه‌(غیر‬ ‫معترف)ه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه ئافره‌تانی‬ ‫ئه‌مڕۆ پۆش���اكه‌كانیان له‌به‌ردای ‌ه ك ‌ه‬ ‫شانازیش���ی پێوه‌ده‌كه‌ن و خۆشیان ب ‌ه‬ ‫داپۆشراو ده‌زانن‪ ،‬زۆر به‌ داخه‌وه‌م بۆ‬ ‫هه‌ندێ باوك‌و براو مێردی موسوڵمان‬ ‫ك���ه‌ قبوڵ���ی ده‌كه‌ن م���اڵ‌و خێزانیان‬ ‫ئه‌و به‌رگ ‌ه نه‌ش���یاوانه‌ بپۆشن‪ ،‬جگ ‌ه‬ ‫له‌و‌ه ب ‌ه پل���ه‌ی یه‌كه‌م بكه‌ری كاره‌ك ‌ه‬ ‫به‌ر پرسیار‌ه ك ‌ه ئافره‌ته‌كه‌ خۆیه‌تی‪،‬‬ ‫چونك��� ‌ه هه‌م���وو كاره‌كان���ی (تقلید)‬ ‫چ���او لێ كه‌ری ی ‌ه و بیرله‌بێفه‌رمانی‬ ‫خواناكات���ه‌و‌ه تاوای ل���ێ‌ هاتوو‌ه پیاو‬ ‫ناتوان���ێ‌ ب���ه‌ خێزانی ی���ان كچی بڵێ‬ ‫به‌سه‌ ئیتر بووه‌سته‌! ك ‌ه ئه‌م ‌ه خۆی‬ ‫بۆ خۆی ش���ه‌ڕ و فیتنه‌ی س���ه‌رده‌مه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مان ‌ه هه‌مووی ب ‌ه هۆی الوازی بیر و‬ ‫باوه‌ڕو دین و (یقین)‌ه الوازی پیاوه‌تی‬ ‫پیاوانن‪ .‬له‌ پاڵ ئه‌مانه‌ش���دا ئافره‌تان‬ ‫و پیاوان���ی دام���ه‌زراوو ئیمانداری���ش‬ ‫ه���ه‌ن كه‌ پارێزگاری دی���ن و ئاداب و‬ ‫دروش���م ‌ه دینیه‌كانن‌و لێ���ی ال ناده‌ن‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا تێكه‌ڵن به‌هۆی ئیش‬ ‫و كاریانه‌و‌ه له‌ ل ‌ه دام و ده‌زگا حوكمی‬ ‫و ن���ا حوكمییه‌كان و خوێندنگاكان و‬ ‫مزگ���ه‌وت و ته‌راوی���ح‪ ....‬و چه‌ندین‬ ‫شتی تر‪.‬‬ ‫حیكمه‌تی بااڵپۆشی چییه‌؟‬ ‫‪ -1‬پاراس���تنی ناموس‪ :‬بااڵپۆش���ی‬ ‫(ڕاس���ته‌قینه‌) ئ���ه‌م وش���ه‌ی ‌ه زۆر‬ ‫دوباره‌ده‌كه‌م���ه‌وه‪ ‌،‬چونك���ه‌ هه‌ن���دێ‬ ‫كه‌س بۆ ناش���یرین كردنی بااڵپۆشان‬ ‫و ده‌ستكه‌وتنی مه‌رامی گاڵوی خۆیان‬ ‫بااڵ پۆش���ی ده‌كاته‌ وه‌س���یله‌(هۆكار)‪،‬‬ ‫بااڵپۆش���ی خوای گ���ه‌وره‌ دایناو‌ه بۆ‬ ‫پاراس���تنی نام���وس‪ ،‬وه‌ ه���ۆكار‌ه بۆ‬ ‫ڕه‌تكردنه‌وه‌ی فیتنه‌و فه‌ساد‪.‬‬ ‫‪ -2‬بۆ پاكڕاگرتنی دڵی به‌رامبه‌ر‪:‬‬ ‫له‌پیاوان و ژنان و‌ه ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‬ ‫دڵ به‌ خوا په‌رستی‌و خۆ پاراستن له‬ ‫‌تاوان ( َذلِ ُك ْم أَ ْط َه ُر لِ ُق ُلو ِب ُك ْم و ُق ُلو ِب ِهنَّ )‪.‬‬ ‫‪ -3‬بااڵپۆشی ڕاسته‌قینه‌ نیشانه‌ی‬ ‫ڕه‌وش���ت به‌رزیی���ه‌ له‌ن���او هه‌م���وو‬ ‫كۆمه‌ڵگایه‌ك���دا‪ ،‬چونك��� ‌ه بااڵپۆش���ی‬ ‫ڕاس���ته‌قینه‌ هاوار ده‌كات بۆ ڕه‌وشت‬ ‫‪10‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ب���ه‌رزی پۆش���ه‌ره‌كه‌ی ك���ه‌ خاوه‌ن���ی‬ ‫حیشمه‌ت‌و شه‌رم و ئابڕو و ڕێزه‌‪.‬‬ ‫‪ -4‬بااڵ پۆشی ڕاسته‌قینه‌ نیشانه‌ی‬ ‫عیف���ه‌ت و پاك داوێنییە‪ ‌:‬نیش���انه‌ی‬ ‫ئ���ازادی ئافره‌تان��� ‌ه ل���ه‌ به‌ندایه‌ت���ی‬ ‫به‌ن���ده‌و مۆدێ���ل‌و الس���اییكردنه‌وه‌ی‬ ‫كوێرانه‌‪ ،‬هۆكار‌ه بۆ پاراستنی شه‌ره‌ف‬ ‫و ب���ۆ ئه‌وه‌ی كه‌س���انی ڕه‌وش���ت نزم‬ ‫چاوی���ان تێنه‌بڕێ���ت‪ ،‬وه‌ ب���ۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ش���ك و گومان ل���ه‌دڵ���ی به‌رامبه‌ردا‬ ‫دروس���ت نه‌بێ [ َذلِ َ‬ ‫��ك أَد يَْن أَن ُي ْع َر ْفنَ َفال‬ ‫ُي ْؤ َذ ْينَ ] بااڵپۆشی ڕاسته‌قین ‌ه چاكسازی‬ ‫ده‌ره‌وه‌و ن���اوه‌وه‌ی پۆش���ه‌ره‌كه‌یه‌تی‬ ‫وه‌ تاجێك���ی زێڕینه‌ تاجی كه‌رامه‌ت ‌ه‬ ‫له‌س���ه‌ری خاوه‌نه‌كه‌ی���دا‪ ،‬ئ���ه‌و تاج ‌ه‬ ‫بۆسه‌ری هه‌موو كه‌س ناشێت‪.‬‬ ‫‪ -5‬بنه‌بڕكردن���ی هی���واو ئاوه‌ت��� ‌ه‬ ‫ش���ه‌یتانیه‌كانە‪ :‬بااڵپۆشی ڕاسته‌قین ‌ه‬ ‫كۆمه‌ڵ���گا ده‌پارێ���زێ ل���ه‌ ئ���ازارو‬ ‫نه‌خۆش���ییه‌ ده‌رونییه‌كان���ی ژن���ان‌و‬ ‫پیاوان‪ ،‬و‌ه بنه‌بڕكردن‌و نه‌مانی له‌ش‬ ‫فرۆش���ی و چاوی خائن‌و نه‌فس نزم‪.‬‬ ‫ت���ا نه‌توانن چ���او ببڕن��� ‌ه ناموس و‬ ‫شه‌ره‌فی هاوسه‌ره‌كان‪.‬‬ ‫‪ -6‬بااڵپۆشی ڕاسته‌قینه‌ پاراستنی‬ ‫شه‌رم و حه‌یایه‪( ‌:‬الحیاء) ك ‌ه ل ‌ه (حیاة‌)‬ ‫وات���ه‌‪ :‬ژیانه‌و‌ه وه‌ر گی���راوه‌‪ .‬كه‌ ژیان‬ ‫به‌بێ (حیاء ) نه‌بووه‌و نابێ‪ ،‬وه‌ شه‌رم‬ ‫دیارییه‌كی خوای���ه‌ بۆئه‌وه‌ی به‌كاری‬ ‫دێنێت‌‪ .‬یه‌كێك ‌ه له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‬ ‫سروشتی مرۆڤ‪ ،‬ش���ه‌رم به‌ندێك ‌ه ل ‌ه‬ ‫به‌نده‌كان���ی ئیم���ان {الحيا‌ء ش��عبة من‬ ‫الاَمي��ان} نه‌مان���ی بااڵپۆش���ی نه‌مانی‬ ‫شه‌رم‌و حه‌یایه‌‪.‬‬ ‫‪ -7‬بااڵپۆش���ی ه���ۆكار‌ه ب���ۆ‬ ‫به‌رگریك���ردن ل���ه‌تێك���ه‌اڵوی‌و خ���ۆ‬ ‫ڕووتكردن���ه‌وه‪ ‌،‬چونك��� ‌ه نه‌م���ان‌و‬ ‫داماڵین���ی بااڵپۆش���ی وات���ه‌ داماڵینی‬ ‫شه‌رم‌و حیشمه‌ت ‌ه ل ‌ه به‌ری ئافره‌تان‪.‬‬ ‫‪ -8‬بااڵپۆشی ڕاسته‌قین ‌ه نیشانه‌ی‬ ‫خ���ۆ پاراس���تن‌و پله‌ب���ه‌رزی ته‌قوای ‌ه‬ ‫نزیك���ی به‌ندەی ‌ه ل ‌ه خواو‌ه [ َيا َب ِني ‌اَ َد َم‬ ‫َق ْد أَن َز ْلنَا َع َل ْي ُك ْم لِ َب ًاسا ُيوا ِري َس ْويَ‌ ِت ُك ْم و ِر ً‬ ‫يشا‬ ‫اس ال َّت ْقؤيَ ‌ َذلِ َ‬ ‫ات ال َّل ِه‬ ‫��ك َخيرْ ٌ َذلِ َك ِمنْ ا‌ َي ِ‬ ‫ولِ َب ُ‬ ‫َّ‬ ‫لَ َع َّله ُْم َي َّذك ُر َ‬ ‫ون] سوره‌ االعراف االية‪.26 /‬‬

‫‪ -9‬پاراس���تنی غی���ره‌ت‌و پیاوه‌تی‬ ‫پی���اوه‌‪ ،‬ئه‌گ���ه‌ر ئافره‌تێك بااڵپۆش���ی‬ ‫ڕاسته‌قین ‌ه بێ‪ ،‬ئه‌و ئافره‌ته‌ مێرده‌كه‌ی‬ ‫ش���انازی پێوه‌ ده‌كات‪ ،‬چونك ‌ه پیاوانی‬ ‫نامه‌ح���ره‌م ناتوانن چ���اوی تێ ببڕن‬ ‫له‌ب���ه‌ر غیر‌هت‌و جوامێری پیاوه‌كه‌ی‪،‬‬ ‫چونك��� ‌ه ڕێ���ك و پێك و داپۆش���راوی‬ ‫ئافره‌ت به‌ش���ێك ‌ه ل ‌ه شان و شه‌وكه‌تی‬ ‫پیاو له‌ناو براده‌ره‌كانیدا‪.‬‬ ‫‪ -10‬بااڵ پۆشی ڕاسته‌قینه‌ده‌ربڕینی‬ ‫گوێڕایه‌ڵ���ی ئافره‌تان���ه‌ ب���ۆ خ���وداو‬ ‫پێغه‌مبه‌ره‌ك���ه‌ی (س���ەالمی خ���وای‬ ‫لێبێت)‪ :‬وه‌ك له‌م ئایه‌ت و فه‌رمودانه‌دا‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت له‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬ئایه‌تی ‪ :36‬س���وره‌ت االحزاب‬ ‫(و َم��ا َك َان لِ ُم ْؤ ِم ٍن وال ُم ْؤ ِمنَ�� ٍة إِ َذا َق يَض ال َّل ُه‬ ‫و َر ُسو ُل ُه أَ ْم ًرا أَن َي ُك َ‬ ‫ون لَه ُُم ا ْل ِخيرَ َ ُة ِمنْ أَ ْم ِر ِه ْم‬ ‫��ص ال َّل َه و َر ُس��ولَ ُه َف َق�� ْد َض َّل َضالال‬ ‫و َمن َي ْع ِ‬ ‫ُّم ِبينًا)‪.‬‬ ‫‪ -2‬ئایه‌تی ‪ :31‬س���وره‌ت النور (و ُق ْل‬ ‫َات َي ْغ ُض ْضنَ ِمنْ أَ ْب َصا ِر ِهنَّ و َي ْح َف ْظنَ‬ ‫لِ ْل ُم ْؤ ِمن ِ‬ ‫َ‬ ‫وجهُ��نَّ اَول ُي ْب ِدي��نَ ِزي َن َتهُ��نَّ إِ اَّل َم��ا ظ َه َر‬ ‫ُف ُر َ‬ ‫ض ْبنَ ِب ُخ ُم ِر ِهنَّ عَ�َل�ىَ ُج ُيو ِب ِهنَّ اَول‬ ‫ِم ْن َه��ا و ْل َي رْ ِ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ُي ْب ِدينَ ِزي َن َتهُنَّ إِ اَّل لِ ُب ُعولَ ِت ِهنَّ أ ْو ‌اَ َبا ِئ ِهنَّ أ ْو ‌اَ َبا‌ ِء‬ ‫ُب ُعولَ ِت ِهنَّ أَ ْو أَ ْبنَا ِئ ِهنَّ ‪] ........‬‬ ‫‪ -3‬ئایه‌تی ‪ :33‬س���وره‌ت االحزاب‪:‬‬ ‫[و َق ْر َن يِف ُب ُيو ِت ُك��نَّ وال َت رَ َّب ْجنَ َت رَ ُّب َج ا ْل َج ِاه ِل َّي ِة‬ ‫اَ ُ‬ ‫ال ىَ‬ ‫الصال َة وا‌ ِت َ‬ ‫ال��ز َكا َة وأَ ِط ْعنَ‬ ‫ني َّ‬ ‫ول وأَ ِق ْم َ��ن َّ‬ ‫ُ‬ ‫ال َّل َه و َر ُس��ولَ ُه إِ مَّ َنا ُي ِريدُ ال َّل ُ��ه لِ ُي ْذ ِه َب عَنك ُم‬ ‫ال ِّر ْج َس أَهْ َل ا ْل َب ْي ِت و ُي َط ِّه َر ُك ْم َت ْط ِه ًريا]‪.‬‬ ‫‪ -4‬ئایه‌تی ‪ :53‬سوره‌ت االحزاب‪َ[ :‬ا‬ ‫أَ ُّي َها ا َّل ِذينَ ‌اَ َمنُوا ال َتد ُْخ ُلوا ُب ُي َ‬ ‫وت ال َّن ِب ِّي إِ َّال أَن‬ ‫اظ ِرينَ إِ َنا ُه ولَ ِكنْ‬ ‫��م إِليَ َط َع ٍام َغيرْ َ َن ِ‬ ‫ُي ْؤ َذ َن لَ ُك ْ‬ ‫ُ��م َفاد ُْخ ُلوا َف��إِ َذا َط ِع ْمت ُْم َفانت رِ ُ‬ ‫َشوا‬ ‫إِ َذا ُد ِعيت ْ‬ ‫ُ‬ ‫َ‬ ‫يث إِ َّن َذلِك ْم ك َان ُي ْؤ ِذي‬ ‫وال ُم ْست َْأ ِن ِس َ�ين لِ َح ِد ٍ‬ ‫ال َّن ِب َّي َف َي ْست َْح ِيي ِم ُنك ْم وال َّل ُه ال َي ْست َْح ِيي ِمنَ‬ ‫ا ْل َحقِّ وإِ َذا َس��أَ ْلت ُُموهُ نَّ َمتَاعًا َف ْاسأَ ُلوهُ نَّ ِمن‬ ‫��م أَ ْط َه ُر لِ ُق ُلو ِب ُك ْم و ُق ُلو ِب ِهنَّ‬ ‫اب َذلِ ُك ْ‬ ‫و َرا‌ء ِح َج ٍ‬ ‫��ول ال َّل ِه وال أنَ‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫��م أن ُت ْؤ ُذوا َر ُس َ‬ ‫و َم��ا َك َان لَك ْ‬ ‫واج ُه ِمن َب ْع ِد ِہ أَ َبدًا إِ َّن َذلِ ُك ْم َك َان‬ ‫َتن ِك ُح��وا أَ ْز َ‬ ‫ِعن َد ال َّل ِه ع َِظيم]‬ ‫‪ -5‬ئایه‌تی ‪ :59‬س���وره‌ت االحزاب‪:‬‬ ‫واج َك و َبنَا ِت َك و ِن َس��ا‌ء‬ ‫[ياأي َه��ا ال َّن ِب ُّي ُق��ل أِّلَ ْز ِ‬ ‫ين ُي ْد ِن َ‬ ‫ا ْل ُم ْؤ ِم ِن� َ‬ ‫ني َع َل ْي ِهنَّ ِم��ن َجال ِبي ِب ِهنَّ َذلِ َك‬ ‫َ‬ ‫أَد ىَْن أَن ُي ْع َر ْف��نَ َفال ُي ْؤ َذ ْي��نَ وك َان ال َّل ُه َغ ُفو ًرا‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫َّر ِحيم]‪.‬‬ ‫ئه‌مان���ه‌و چه‌ندی���ن فه‌رموده‌ك ‌ه‬ ‫پێغه‌مب���ه‌ر(د‪.‬خ) فه‌رمویه‌ت���ی ئ���ه‌و‬ ‫كه‌س���انه‌ی ك ‌ه گومانیان هه‌ی ‌ه له‌وه‌ی‬ ‫ك��� ‌ه ئافره‌ت���ان ب���ه‌زۆر‪ ،‬یا له‌ترس���ا‪،‬‬ ‫ی���ا له‌ب���ه‌ر ه���ه‌ر هۆكارێك���ی تربێت‬ ‫با س���ه‌ر ژمێریی���ه‌ك بكرێ���ت ته‌نها‬ ‫ل ‌ه زانك���ۆو په‌یمانگاكاندا به‌س���ه‌ بۆ‬ ‫به‌درۆخس���تنه‌وه‌ی ئه‌و كه‌س���ان ‌ه ك ‌ه‬ ‫ده‌یان���ه‌و ‌ێ ژه‌ه���ری خۆی���ان بڕێژن‪.‬‬ ‫هه‌ندێ���ك ده‌ڵێ���ن پۆش���اكی عه‌ره‌ب ‌ه‬ ‫به‌كلت���وری ئێم���ه‌ی ك���ورد ناخوات‪،‬‬ ‫منیش ده‌ڵێم ڕاس���ت ‌ه ئه‌ی بۆ هه‌موو‬ ‫ج���ۆر‌ه كااڵیه‌ك���ی بێگان��� ‌ه به‌كلتوری‬ ‫ئێم ‌ه ده‌خوات و كه‌س هیچ ناڵێ‪ ،‬ئه‌ی‬ ‫كوا كلت���وری خۆمان‪ ،‬كوا جلو به‌رگی‬ ‫كوردی ئێمه‌ی كورد‪ ،‬كام جل ‌ه كوردیی ‌ه‬ ‫له‌س���ه‌ر ش���ێوه‌ ڕه‌س���ه‌نه‌كه‌ی خ���ۆی‬ ‫ماوه‌ته‌وه‌؟ بۆ دڵسۆزانی كورد زمانیان‬ ‫به‌س���راوه‌و هی���چ ناڵێ���ن ‪‌....‬پاش���ان‬ ‫بااڵپۆش���ی ڕاس���ته‌قین ‌ه ئیتر به‌رگی‬ ‫ه���ه‌ر واڵتێك بێت‪ ،‬هیچ كات نه‌بوه‌ت ‌ه‬ ‫ڕێگر له‌به‌رده‌م ئازادی‌و پێش���كه‌وتن‌و‬ ‫ڕاده‌ربڕینی ئافره‌تان���دا‪ ،‬ئه‌و قه‌وان ‌ه‬ ‫كۆن ‌ه ك���ه‌ده‌ڵێن ڕێگری ئازادییه‌كانی‬ ‫ئافره‌تانه‌‪ ،‬به‌ڵكو گورگ ‌ه برسیه‌كان بۆ‬ ‫مه‌رام���ی گاڵوی خۆیان واده‌ڵێن و ب ‌ه‬ ‫چاوی سوك س���ه‌یری ئافره‌ت ده‌كه‌ن‬ ‫و وه‌ك بوكه‌ڵ���ه‌ ی���اری پێده‌ك���ه‌ن و‬ ‫كه‌پی���ر بوو كه‌س حس���ابی بۆ ناكات‬ ‫و هه‌ر باسیش���ی ناك���ه‌ن‪ ،‬کەواتە ئه‌ی‬ ‫خوش���كی موس���ڵمانم له‌ڕاستییه‌كان‬ ‫تێبگ���ه‌و گوێ به‌چه‌واش���ه‌كاران مه‌د‌ه‬ ‫بانه ‌كه‌وێت���ه‌ به‌ر هه‌ڕه‌ش���ه‌ی خواو‬ ‫پێغه‌مبه‌ر(س���ەالمی خ���وای لێبێت)‪،‬‬ ‫(كه‌ده‌فه‌رموێت‪ :‬هه‌موو ئومه‌تی من‬ ‫ده‌چن ‌ه به‌هه‌شت جگ ‌ه ل ‌ه كه‌سێك ك ‌ه‬ ‫پشت هه‌ڵده‌كات‪ ،‬وتیان كێن ئه‌وانه‌ی‬ ‫ك���ه‌ پش���ت هه‌ڵده‌ك���ه‌ن‪ :‬فه‌رم���وی‬ ‫هه‌ركه‌س���ێك س���ه‌رپێچی فه‌رمان���ی‬ ‫خ���واو پێغه‌مبه‌ره‌ك���ه‌ی (س���ەالمی‬ ‫خوای لێبێت) بکات‪ ،‬ئه‌و كه‌س ‌ه جگ ‌ه‬ ‫له‌خۆی زیان ب ‌ه خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی‬ ‫ناگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫ئای���ا ئه‌م��� ‌ه ب���ه‌س نیی��� ‌ه ب���ۆ‬

‫وه‌اڵمدان���ه‌وه‌ی نوس���راوه‌كه‌ی ژمار‌ه‬ ‫(‪ )24-23‬گۆڤ���اری چه‌رم���ۆ‪ ،‬و‌ه ب���ۆ‬ ‫ئه‌و كه‌س���ه‌ی كه‌به‌ ناوی (مس���تةفا‬ ‫محمد ڕاش���د) كه‌به‌شهاده‌ی تزویرو‬ ‫پیس���كردنی ناوی زانکۆ‌ی ئه‌زهه‌ره‌و‌ه‬ ‫باڵوی ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬كه‌س���ێك ش���اره‌زای‬ ‫قورئان و یاسا بێت شتی واده‌ڵێت؟!‬ ‫خراپی خۆڕوتكردنه‌وه‌و سفوری‬ ‫ئافره‌ت‪:‬‬ ‫چه‌ن���د خاڵێك ده‌خه‌ین��� ‌ه ڕووبۆ‬ ‫ئه‌و خوش���كانه‌ی ك ‌ه هێش���تا خۆیان‬ ‫دانه‌پۆشیوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر پرسیاری لێبكه‌ی‬ ‫خراپی س���فوری خۆی باش ده‌زانێت‌و‬ ‫ڕاستییه‌كان ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌گه‌ر به‌ئینصاف‬ ‫بێت‪:‬‬ ‫‪ -1‬خۆ ڕووتكردنه‌وه‌ كارێكه‌ ته‌نیا‬ ‫ش���ه‌یتان پێی خۆشه‌‪ ،‬سه‌رپێچیكردن ‌ه‬ ‫له‌ فه‌رمان���ی خ���واو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی‬ ‫وه‌ك باسمان كرد‪.‬‬ ‫‪ -2‬خۆده‌رخس���تن ه���ۆكار‌ه ب���ۆ‬ ‫دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌ڕه‌حمی خوا كه‌وتن ‌ه‬ ‫به‌ر نه‌فرینی خوا پێغه‌مبه‌ر (سەالمی‬ ‫خوای لێبێت) ده‌فه‌رموێت‪ ( :‬س��يكون‬ ‫يف اَ‌خ��ر امتي نس��ا‌ء كاس��يات عاريات علی‬ ‫رؤس��هن كأس��نمة بخت‪ ،‬العن ه��ن فإنهن‬ ‫ملعونات) ويف رواية التربج من اهل النار‪.‬‬ ‫‪ -3‬خۆده‌رخس���تن تاریكایی ڕۆژی‬ ‫دواییه‌و ڕەوشتی ئافره‌ت ‌ه دووڕوه‌كانه‌و‬ ‫هه‌تك���ی خاوه‌نه‌ك���ه‌ی ده‌كات‪ ،‬وه‌ك‬ ‫پێغه‌مبه‌ر (س���ەالمی خ���وای لێبێت)‬ ‫ده‌فه‌رموێ���ت‪( :‬أميا إم��ر‌وة وضعت ثيابها‬ ‫يف غري بيت زوجها فقد هتكت س�تر مابينها‬ ‫وبني الله عزجل )‪.‬‬ ‫‪ -4‬تبرج‌و خۆده‌رخس���تن كارێكی‬ ‫خ���راپ و نه‌ش���یاوه‌‪ ،‬ده‌كه‌ون���ه‌داوی‬ ‫ش���ەیتان‌و ب���ه‌ره‌و خراپ���ه‌كاری ڕای‬ ‫ده‌كێشێت وه‌ك له‌ئایه‌ته‌كانی‪:170-168‬‬ ‫َّاس ُك ُلوا ِم�َّم�اَّ يِف أْالَرض‬ ‫البق���ره‌‪َ[:‬ا أَ ُّي َه��ا الن ُ‬ ‫وات َّ‬ ‫الش ْ��ي َطانِ إِ َّن ُه‬ ‫َح اَل اًل َط ِّي ًبا اَول َت َّت ِب ُعوا ُخ ُط ِ‬ ‫الس�� ‌و ِء‬ ‫لَ ُك ْم َع��دُ ٌّو ُم ِب ٌني (‪ )168‬إِ مَّ َنا َي ْأ ُم ُر ُك ْم ِب ُّ‬ ‫وا ْل َف ْح َشا‌ء وأَ ْن َت ُقو ُلوا َعلىَ ال َّل ِه َما اَل َت ْع َل ُم َ‬ ‫ون‬ ‫(‪ )169‬وإِ َذا ِق َ‬ ‫يل لَه ُُم ا َّت ِب ُعوا َما أَ ْنز ََل ال َّل ُه َقا ُلوا‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫َب ْل َن َّت ِب ُع َما أَ ْل َف ْينَا َع َل ْي ِه ا‌ َبا‌ء َنا أولَ ْو ك َان ا‌ َباءهُ ْم‬ ‫ون َش ْيئًا اَول َي ْهتَدُ َ‬ ‫اَل َي ْع ِق ُل َ‬ ‫ون (‪ ]170‬ئاماژه‌ی‬ ‫پێده‌كرێت‪.‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫‪‌-5‬ئایه‌ت���ی ‪ 27‬س���وره‌تی االعراف‬ ‫(يا َب ِني ‌اَ َد َم اَل َي ْف ِت َنن َُّك ُم َّ‬ ‫الش ْ��ي َط ُان كَماَ أَ ْخ َر َج‬ ‫أَ َبو ْي ُك��م ِّم��نَ ا ْل َج َّن ِة َين�� ِزعُ َع ْن ُهماَ لِ َب َاس�� ُهماَ‬ ‫لِيرُ ِ َي ُهماَ َس ْ��وا‌َ ِت ِهماَ إِ َّن ُه َي َرا ُك ْم هُ ��ؤ ؤ َق ِبي ُل ُه ِمنْ‬ ‫َح ْي ُ‬ ‫��ث اَل َت َر ْو َنه ُْم إِ َّنا َج َع ْلنَا َّ‬ ‫اط َ‬ ‫ني أَ ْولِ َيا‌ء‬ ‫الش�� َي ِ‬ ‫لِ َّل ِذينَ اَل ُي ْؤ ِمن َ‬ ‫ُون)‪.‬‬ ‫‪ -6‬به‌س��� ‌ه ب���ۆ ده‌مكوتكردن���ی‬ ‫ناحه‌زانی ئیس�ل�ام كه‌ب���اس له‌ئاده‌م‌و‬ ‫ح���ه‌وا ده‌كات كات��� ‌ێ ش���ەیتان هه‌ڵی‬ ‫خه‌ڵه‌تاندن چۆن به‌رگ‌و پۆش���اكیان‬ ‫له‌به‌رداماڵی���ن ك���ه‌ئه‌م��� ‌ه به‌ڵگه‌ی��� ‌ه‬ ‫ئێمه‌ی موس���ڵمان ش���وێن ئایه‌ته‌كانی‬ ‫قورئان كه‌وتوین ك ‌ه هه‌ر له‌سه‌رده‌می‬ ‫ب���اوه‌ گه‌وره‌مان ئاده‌مه‌وه‌ تائێس���ته‌و‬ ‫داهاتوش���ی له‌گه‌ڵ بێت نه‌ك ش���وێن‬ ‫عه‌ره‌ب���ه‌كان كه‌وتبین‌و ن���اوی بنێین‬ ‫ئیسالمی سیاسی‪.‬‬ ‫‪ -7‬خۆده‌رخس���تن ڕێگایه‌ك���ه‌ ل��� ‌ه‬ ‫ڕێگاكان���ی جوله‌ك��� ‌ه ك���ه‌پاره‌یه‌ك���ی‬ ‫زۆرو خه‌یاڵ���ی ب���ه‌ ه���ه‌ده‌ر ده‌دات‬ ‫ل���ه‌پێن���او تێكش���كاندنی كۆمه‌ڵ���گاو‬ ‫هه‌ڵوه‌ش���اندنی خێ���زان ل���ه‌ڕێگ���ه‌ی‬ ‫ئافره‌ت���ی به‌دڕه‌وش���ته‌وه‌ ك���ه‌ئه‌وان ‌ه‬ ‫ش���اره‌زایی زۆریان هه‌ی���ه‌ له‌و بواره‌دا‬ ‫هه‌روه‌ك پێغه‌مبه‌ر (س���ەالمی خوای‬ ‫لێبێت) هه‌واڵمان ده‌داتێ‪ :‬فاتقوا الدنيا‬ ‫واتقوا النس��ا‌ء ف��إن أول الفتنة بني إرسائيل‬ ‫كانت يف النسا‌ء‪.‬‬ ‫‪ -8‬خۆده‌رخس���تن ڕێگایه‌ك���ه‌ل���ه‬ ‫‌ڕێ���گا بۆگه‌نه‌كانی نه‌فامی‪ ،‬پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(سەالمی خوای لێبێت) ده‌فه‌رموێت‪:‬‬ ‫(دع��وة الجاهلي��ة فإنها منتن��ة أي الخبيثة‬ ‫فدعوة الجاهلیة شقيقة التربج )‪.‬‬ ‫‪ -9‬خۆده‌رخس���تن دواكه‌وت���وی‌و‬ ‫دابڕانه‌‪ ،‬هیچ كه‌سێكی خاوه‌ن هه‌ست‬ ‫حه‌ز ناكات خۆی نزمكاته‌وه‌ بۆ پله‌ی‬ ‫ئاژه‌ڵ‪ ،‬مه‌گه‌ر كه‌سێ مرۆڤبونی خۆی‬ ‫له‌ده‌ست دابێ‪ ،‬وه‌ك ئه‌و ژیانی ته‌نها‬ ‫خ���واردن‌و خواردن���ه‌وه‌و ڕابواردن���ی‬ ‫نس ُ‬ ‫��ان أَن ُيترْ ََك‬ ‫دونیا بێت‪[ ،‬أ َي ْح َس ُ‬ ‫��ب ا ِإل َ‬ ‫ُسدًي‪]....‬‬ ‫سەرچاوەكان‪:‬‬ ‫منتديات عالم امراة‬ ‫سايتى‪ /‬سيدتي‪.‬‬ ‫الدليل من الكتاب‌والسنة‪.‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪11‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫هەڕەشەكردن‬ ‫لە ژنــــــــان‬ ‫بەردەوام لەزیادبوندایە‪ ،‬دەبێت‬ ‫بارودۆخی ناو شێڵتەرەكان‬ ‫چاكسازییان تیادا بكرێت‬

‫دانێر قەرەداغی‬

‫ب��ەرێ��وەب��ەری شەڵتەری داڵ��دەدان��ی‬ ‫ژن��ان��ی ه��ەڕەش��ە لێكراو ل��ە سلێمانی‪،‬‬ ‫ئاماژە بەوە دەكات ژمارەی هەڕەشەكردن‬ ‫لە ژنان لە زیادبووندایە‌و شوێنەكەشیان‬ ‫گونجاو نییە‪ ،‬پارێزەرێكیش دەڵێت‪:‬‬ ‫“دەبێت بارودۆخی ناو شێڵتەرەكان چاك‬ ‫بكرێت‪ ،‬چونكە‌وەك بەندینخانە‌وایە‪.‬‬ ‫شێڵتەری داڵدەدانی ژنان لە ساڵی‬ ‫‪ 1999‬دام����ەزراوە‪ ،‬ل��ە ساڵی ‪ 2000‬بوو‬ ‫ب��ە فەرمانگەیەكی ح��ك��وم��ی‪ ،‬چۆتە‬ ‫سەر‌وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەاڵیەتی‪.‬‬ ‫ل���ە س���ااڵن���ی ڕاب�������ردودا چ��ەن��دی��ن‬ ‫ت��ون��دوت��ی��ژی ب���ەرام���ب���ەر ب���ە ژن���ان‬ ‫ئ���ەن���ج���ام���دراوە‪ ،‬ژن����ان پ��ەن��ای��ان بۆ‬ ‫شەڵتەرەكان بردووە ‌وەك پەناگەیەك‪،‬‬ ‫ب����ەاڵم ب��ەڕێ��ك��ەوت��ن ل���ەالی���ەن ژن��ی‬ ‫ه��ەڕەش��ەل��ێ��ك��راوو خ��ێ��زان��ەك��ەی كە‬ ‫توندوتیژی بەرامبەر كراوە‪ ،‬دواتر ئەو‬ ‫ژنە گەڕێندراوەتەوە ناوخێزانەكەی‪،‬‬ ‫دواجار كوشتویانە‪.‬‬ ‫عەبدولباست ف��ەره��ادی‪ ،‬سەرۆكی‬ ‫دادگای تاوانی هەولێر ئاماژەی بەوەكرد‪:‬‬ ‫لە كاتی گەڕانەوەیان بۆ ناوخێزانەكەی‬ ‫‪12‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫“بەڵێننامەی لێوەردەگیرێت سەرەڕای‬ ‫ئ�����ەوەش س��ەی��رەك��ەی��ت ك��ات��ێ��ك كە‬ ‫دەگەڕێتەوە ناو خێزانەكەی ڕووبەڕوی‬ ‫توندوتیژی‌و كوشتن دەبێتەوە»‪.‬‬ ‫ی وتیشی‬ ‫ع��ەب��ودل��ب��اس��ت ف���ەره���اد ‌‬ ‫“دەب��ێ��ت ب��ارودۆخ��ی ن��او شێڵتەرەكان‬ ‫چاك بكرێت”‪ ،‬هەروەها خێزانەكان‌و‬ ‫ت��وێ��ژەری كۆمەاڵیەتی‌و مامۆستایانی‬ ‫ئاینی خێزانەكان تێبگەیەنن‪ ،‬كە ئەو‬ ‫ئافرەتە قوربانییە نەك لە خۆشیدا‌ وای‬ ‫كردبێت‪ ،‬قەناعەتیان الدروست بكرێت‬ ‫كە ئەو ئافرەتە قوربانی دابونەریتی‬ ‫كۆمەاڵیەتییە‪.‬‬ ‫ئەو بەڵێننامەی پێیان پڕدەكرێتەوە‬ ‫ئافرەتەكە سەربەست دەك��ات ل��ەڕووی‬ ‫یاساییەوە لەو شوێنەی هەڵی دەبژێرێت‪،‬‬ ‫جەختی ل��ەوە ك����ردەوە “دەب��ێ��ت بە‬ ‫پلەی یەك بارودۆخی شێڵتەرەكان باش‬ ‫بكرێت»‪.‬‬ ‫بۆ ئ��ەم مەبەستە ك��ەژاڵ عەبدواڵ‬ ‫بەڕێوەبەری شەڵتەری داڵدەدانی ژنانی‬ ‫ه��ەڕەش��ە لێكراو ل��ە سلێمانی‪‌ ،‬وت��ی‪:‬‬ ‫شێڵتەری داڵ���دەدان���ی ژن���ان ل��ە ساڵی‬

‫‪ 1999‬دام����ەزراوە‪ ،‬ل��ە ساڵی ‪ 2000‬بوو‬ ‫ب��ە فەرمانگەیەكی ح��ك��وم��ی‪ ،‬چۆتە‬ ‫سەر‌وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫‪ 17‬كارمەندییان هەیە‪ ،‬بەاڵم کارەكانی‬ ‫ناو شێڵتەر بە هەموویان ناكرێت‪ ،‬تەنها‬ ‫كەسانی یاسایی‌و توێژەرەكان دەیانكەین‪،‬‬ ‫“چونكە كێشەكانی ئەوان نهێنییە نابێت‬ ‫باڵوبكرێنەوە»‪.‬‬ ‫ئاماژە بەوە دەكات‪“ :‬بە فەرمانی‬ ‫دادوەر‌وەریدەگرین بۆئەوەی دوای ئێمە‬ ‫ب��ەر پ��رس نەبین‪ ،‬چەندێك بێزاربن‬ ‫ئێمە نایان نێرینەوە‪ ،‬بە فەرمانی حاكم‬ ‫نەبێت‪.‬‬ ‫ژنانی ناو شەڵتەری داڵدەدانی ژنانی‬ ‫هەڕەشەلێكراو بێتاقەت دەبن‪ ،‬چونكە‬ ‫خانوییەكە جێگەی ئەو هەموو ژنانە‬ ‫نابێتەوە بێزاردەبن‌و «شەڕدەكەن»‪.‬‬ ‫( ‪ ) 16‬ژن لە یەك خانوی بچوكی دوو‬ ‫ژوریدان”‪ ،‬ژن هەیە دەڵێت‪ :‬خۆم دە كوژم‬ ‫شەوان پەیوەندیم پێوە دەكەن بێزارم‪،‬‬ ‫«ئێستا زۆربوون شێڵتەریان تێكداوە»‪،‬‬ ‫ئاماژەی بەوەشكرد لە ئێستادا خەریكی‬ ‫دروستكردنی شێڵتەریكی تازەین‪ ،‬دەچینە‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ئەوێ ئەگەر ستافێكی باشیان بۆ دابنێن‬ ‫زۆرباشە‪ ،‬خۆمان بەڕێوەیان دەبەین‪.‬‬ ‫ك��ەژاڵ ‌وتیشی ئێمە بەبێ چاودێر‬ ‫ناتوانین یەك كاتژمێر بەجێیان بێڵین‪.‬‬ ‫هەبووە سێ جار هاتۆتەوە الم��ان كە‬ ‫ڕۆی��ش��ت��ۆت��ەوە ت��ون��دوت��ی��ژی ب��ەرام��ب��ەر‬ ‫ك��راوەت��ەوە‪ ،‬لە م��اوەی سااڵنی ڕاب��ردوو‬ ‫نمونەمان ه��ەب��ووە ژن ل��ە سەنتەری‬ ‫داڵ���دەدان���ی ژن���ان ب���ووە‪ ،‬خێزانەكەی‬ ‫ب���ردوی���ان���ەت���ەوە‪ ،‬ب����ەاڵم دوات�����ر كە‬ ‫بردویانەتەوە كوشتویانە‪.‬‬ ‫ئ��ام��اژەی ب��ەوەك��رد ئ��ەوان كەسانی‬ ‫تایبەتیان ه��ەی �ە‌‪ ،‬وەك ت��وێ��ژەرەك��ان‬ ‫گفتوگۆ ل��ەگ��ەڵ ئ��ەو ژن��ان��ەدا دەك��ەن‬ ‫ب��ۆ چ��ارەس��ەرك��ردن��ی ك��ێ��ش��ەك��ان��ی بۆ‬ ‫زی��ات��ر تێگەیشتن ل��ە كێشەكانیان‪،‬‬ ‫هەروەها لەگەڵ ئەو كەسانە گفتوگۆ‬ ‫دەك����ەن ك��ە ت��ون��دوت��ی��ژی��ی��ان لەگەڵی‬ ‫ك��ردووە بە هاوكاری بەڕێوەبەرایەتی‬ ‫توندوتیژی دژی ژنان‪ ،‬بۆئەوەی هەوڵی‬ ‫چ��ارەس��ەرك��ردن��ی گرفتەكانیان ب��دەن‪،‬‬ ‫س��ەب��ارەت ب��ەو ژن��ان��ەش ك��ە م��اوەی��ەك‬ ‫لە شێڵتەر دەمێننەوە‪ ،‬ئەو كەسانەی‬ ‫نەخوێندەوارن لەوێ فێری خوێندەواری‬ ‫ناكرێن‪ ،‬چونكە هیچ هەماهەنگیەكیان‬ ‫لەگەڵ‌ وەزارەتی پەروەردەدا نییە‪ ،‬مەگەر‬ ‫خۆم هاوكارییان بكەم‪ ،‬كتێبی سەرەتاییان‬ ‫بۆدێنم كچمان البووە نەخوێندەواربووە‬ ‫خۆم فێری خوێندەواریم كردووە‪.‬‬ ‫ئێمە شوێنێكمان ه��ەی��ە تیایدا‬ ‫ئ��ەو ژنانە فێری ک��اری دەس �ت‌و فێری‬ ‫دروومانیان دەكەین‪.‬‬ ‫بۆ هەمان مەبەست پارێزەر شۆخان‬ ‫حەمە ڕەش��ی��د‪ ،‬ب��ەڕێ��وەب��ەری ڕێكخراوی‬ ‫هاریكاری یاسای ژنان‪ ،‬هێمای بۆ ئەوەكرد‬ ‫ئێمە‌ وەك پارێزەران تا ئەو كاتە دەتوانین‬ ‫لێكۆڵینەوە لە داواكانیان بكەین كە الی‬ ‫ئێمە بن‪ ،‬دوای ئەوەی كە داواك��ەی تەواو‬ ‫ب��وو‪ ،‬ژنەكە گ��ەڕای��ەوە ن��او خێزانەكەی‪.‬‬ ‫ئەو كاتە ك��اری ئێمە نییە بەدواداچونی‬ ‫ب��ۆب��ك��ەی��ن‪ ،‬ئ����ەوە ك����اری ب���ەڕێ���وەب���ەری‬ ‫شێڵەتەرەكەو توێژەرەكانێتی بەدواداچون‌و‬ ‫لێپرسینەوەی لەگەڵدا بكەن‪ ،‬هەر چەندە‬ ‫ئێمە ئامادەین ئەو كارانەشیان بۆ بكەین‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ئ��ەوان پێیان خ��ۆش نییە‪ ،‬چونكە‬

‫لەالیەن كەسوكاریانەوە دەترسن فشارێك‬ ‫لەسەریان دروست ببێت‪ ،‬ئێمە كاتێك ژنێك‬ ‫داوایەكی دەبێت‌و دێتە شەڵتەرەكان دواتر‬ ‫دەگەڕێتەوە ناو خێزانەكەی‪ ،‬هاوكات ئێمە‬ ‫بەڵێنی ئەوەی پێدەدەین كە توشی كێشەی‬ ‫توندوتیژی بووەوە بەدڵفراوانییەوە کاری‬ ‫بۆ دەكەینەوەو لە شێڵتەرەكانیش بە هەمان‬ ‫شێوە هەوڵدەدەن كێشەكانیان بۆچارەسەر‬ ‫بكەن‪.‬‬ ‫ب��ەڕێ��وەب��ەری ئ���ەو ڕێ��ك��خ��راوە لە‬ ‫درێژەی قسەكانیدا ئاماژە بەوە دەكات‪:‬‬ ‫ئەوان ‌وەك ڕێكخراوی هاریكاری یاسای‬ ‫ژنان ڕاپۆرتمان هەیە لەسەر چاودێری‬ ‫شێڵتەرەكان‪ ،‬ك��ەم��وك��ورت��ی دەخەینە‬ ‫ڕوو‪ ،‬بەاڵم ‌وەكو پارێزەرو دادوەرەك��ان‬ ‫م��اف��ی ئ���ەوەم���ان نییە لێپرسینەوە‬ ‫لەگەڵ ئەوان بكەین‪ ،‬بەاڵم لەبەرئەوەی‬ ‫یاسایەكی دیاریكراو نییە بۆشێڵتەرەكان‬ ‫دی��اری��ك��راب��ێ��ت ت��ا بڵێت ل��ەس��ەر ئ��ەو‬ ‫ڕێنماییانە بڕۆن‪.‬‬ ‫هێمای بۆئەوەشكرد‪ :‬ئ��ەو ژنانەی لە‬ ‫شێڵتەرەكان داڵدە دراون‪ ،‬كاتێك دەیانەوێت‬ ‫بگەڕێنەوە ناو كەس‌وكاریان‪ ،‬دوو هۆكار‬ ‫هەیە‪ :‬یەكێكیان لەبەرئەوەیە ژنەكان بێزار‬ ‫دەبن‪ ،‬چونكە شێڵتەرەكان‌وەك بەندینخانە‬ ‫‌وایە بۆ ئەو ژنانە ناچار دەبن‌و داوادەكەن‬ ‫بگەڕێنەوە ناو خێزانەكانیان‪ ،‬ئەگەرچی‬ ‫توشی هەر كێشەیەكی تریش ببن‪ ،‬الیەنی‬ ‫دووەمیشیان ئەوەیە خێزانەكەیان بەڵێننامە‬ ‫پڕ دەكەنەوەو دەڵێن توندوتیژییان لەگەڵ‬ ‫ناكەین‪ ،‬ئەو بەڵێننامە ڕاستە لە دادنووسە‬ ‫بەاڵم “هیچ گرنگییەكی نییە”‪ ،‬بەڕێوەبەری‬ ‫شێڵتەرەكەش پێویستە بەدواداچونی تەواوی‬ ‫بۆ بكات ڕۆژان �ە‌و هەفتانەو مانگانە تاكو‬ ‫شەش مانگ چاودێرییان بكەن بە تەلەفۆن‌و‬ ‫سەردانی كردنیان‪ ،‬بەاڵم ئەوە بەس نییە‬ ‫ڕەنگە لەو كاتەدا لەناو خێزانەكەی بێت‌و‬ ‫نەوێرێت‪ ،‬بۆیە دەبێت بچێتە ماڵەوەو‬ ‫سەردانیان بكات ئێمە ئیشی ‌وامانكردووە‬ ‫“زۆرجار خێزانەكە ڕازی بووە كەیسەكەی‬ ‫هەڵخەڵەتاندووە”‪ ،‬لەالیەن خێزانەكەیانەوە‬ ‫ه��ەب��ووە كچێنی ل��ە دەس���ت���داوە م��اڵ��ەوە‬ ‫بردویانەتەوە دوای توندوتیژیان بەرامبەر‬ ‫دەك��رێ��ت��ەوە‪ ،‬ب��ۆی��ە ئێمە ڕێنمایی ئەو‬ ‫خاوەن كەیسانە دەكەین لە شێڵتەرەكاندا‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫تەحەممولی ئەو بارودۆخە بكەن‪.‬‬ ‫«ئ��ەو پ��ارێ��زەر‌ە وتیشی ئێم ‌ە وەك‬ ‫ك��ەس��ان��ی ی��اس��ای��ی پ��ێ��م��ان ب���اش نییە‬ ‫بەشێوەی عەشایەری كێشەكان چارەسەر‬ ‫بكرێت”‪ ،‬بەداخەوە ئێستا شێڵتەرەكانیش‬ ‫لە ڕێگەی كەسوكاریانەوە ڕێكدەكەون‪،‬‬ ‫پێیان باشە لە ڕێگای یاساییەوە بێت‪،‬‬ ‫ئ���ەو ڕێ��ك��ەوت��ن��ە ل��ەالی��ەن دادوەرەوە‬ ‫بەڵێننامە بنوسێت‪.‬‬ ‫بەپێی ‌وتەكانی س��ەرك��ەوت عومەر‪،‬‬ ‫بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتی توندوتیژی‬ ‫دژی ژنان لە سلێمانی‪ ،‬شێڵتەر شوێنێكە‬ ‫“سیستەم‌و تایبەتمەندی خ��ۆی هەیە‪،‬‬ ‫هەموو جۆرێك لە ئ���ازادی تێدا نییە”‪،‬‬ ‫ڕەنگە جۆرێك لە گلەییەكانیان ئەوەبێت‬ ‫ب��ی��ان��ەوێ��ت ب���چ���ن���ەدەرەوە‪ ،‬ه��ەرچ��ەن��دە‬ ‫“شێڵتەرەكانیش ه��ەن��دێ��ك ك��ەم��وك��وڕی‬ ‫تێدایە”‪ ،‬ئێستا شێڵەتەرێك لە كوردستان‬ ‫لە دروستكردندایە لە شاری سلێمانی‪ ،‬ئەوە‬ ‫دەت��وان��ێ��ت بەشی هەموو پارێزگاکانی‬ ‫سلێمانی‌و هەولێرو دهۆك بكات‪ ،‬چونكە‬ ‫زۆر گەورەیە‌و دەتوانێت گیرو گرفتەكان‬ ‫چارەسەر بكات‪.‬‬ ‫س����ەب����ارەت ب����ەب����ردن����ەوەی ئ��ەو‬ ‫ژنانەی داڵ���دەدراون‌ وت��ی‪“ :‬ب��ردن��ەوەی‬ ‫ئ��ەو ئافرەتانە‌و كوشتنی دوای ئ��ەوە‬ ‫پ���ەی���وەن���دی ب���ە ش��ێ��ڵ��ت��ەرەوە نییە‪،‬‬ ‫پەیوەندی بەو میكانیزمەوە هەیە كە‬ ‫خێزانەك ‌ە وەری گ��رت��ۆت��ەوە”‪ ،‬پێشتر‬ ‫یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی‬ ‫خێزانی ن��ەب��ووە ت��ا ك��اری پێبكرێت‪،‬‬ ‫ئێستا لە بەر ڕۆشنایی یاساكەدا‪ ،‬هەر‬ ‫ژنێك بیەوێت ب��راوات��ەوە‪ ،‬لەسەرەتادا‬ ‫ب��ە ب���ڕی���اری دادوەری لێكۆڵینەوە‬ ‫دەخرێتە شێڵتەرەوە‪ ،‬دواج��اری��ش بە‬ ‫فەرمانی دادوەری لێكۆڵینەوە ڕادەستی‬ ‫ك��ەس��وك��ارەك��ەی دەك��رێ��ت��ەوە‪ ،‬ل��ە دوای‬ ‫ئ��ەوەی گرەنتی ئەوەكرا كە ژیانی لە‬ ‫مەترسیدا نامێنێت‪.‬‬ ‫ئێمە سیستمێكی ب��ەدواداچ��ون��م��ان‬ ‫هەیە ل��ە م���اوەی س��ێ ت��ا ش��ەش مانگ‬ ‫بەدوادا چونیان بۆ دەكەین‪ ،‬هەندێجار‬ ‫كەیسەكان خۆیان ئاگادارمان دەكەنەوە‬ ‫كە نایانەوێت تەلەفۆنیان بۆ بكەینەوە‪،‬‬ ‫نایانەوێ بەدواداچونیان بۆ بكەین‪.‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪13‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ئەوەی تۆ لەبیرت‬ ‫كردووە‪ ،‬دەمێكە‬ ‫هاوسەرت هه‌ستی‬ ‫پێكردوه‬ ‫و‪ .‬حەمزە شوانی‬ ‫زی���ات���ر ل���ە پ������ازدە س����اڵ دەب����وو‬ ‫ه��اوس��ەرگ��ی��ری��ان ك���ردب���وو‪ ،‬ت��ا بڵێی‬ ‫یەكدیان خۆشدەویست‪ ،‬خۆشەویستییەك‬ ‫ڕەگی لە ژیانیاندا ڕۆچوبوو‪ ،‬بەاڵم‌وەك‬ ‫هەمیشە ئافرەتەكە دڵسوزت ‌ر وەزیاتر لە‬ ‫هەوڵی ئ��ەوەداب��وو ئەم خۆشەویستییە‬ ‫برەو پێبدات‪ ،‬زیاتر بەناخی ژیانیاندا‬ ‫بچەسپێ ‌وەلێ پیاوەكە تابڵێی پیاوێكی‬ ‫سەنگین‌و مەرد بوو‪ ،‬مەرد مەبەستمان‬ ‫لەوەیە جێی دڵخۆشی ئافرەتەكە بوو‪،‬‬ ‫ئەو سیفەتە جوانانەی ئافرەت دەیەوێت‬ ‫لە پیاودا لەم بەدی دەكرا‪ ،‬هەر ئەمیش‬ ‫ب���وو ب���ووە ه���ۆی دروس��ت��ك��ردن��ی ئ��ەم‬ ‫خۆشەویستیەی نێوانیان لە زۆر ڕووەوە‬ ‫نزیكبوون ل��ە ی��ەك��ەوە‪‌ ،‬وەل��ێ ئ��ەوەی‬ ‫گرنگە باسی بكەین‌و ئەوەی ئافرەتەكە‬ ‫زۆر دەمێك ب��وو هەستی پێ دەك��رد‌و‬ ‫شاردبویەوە‌و بێدەنگ ببوو‪ ،‬بۆشاییەكی‬ ‫زۆری دروستكردبوو لە دڵیدا هەمیشە‬ ‫دەیویست ئەم بۆشاییە پڕ بكاتەوە بۆی‪،‬‬ ‫بۆیە زۆر لە هەوڵی ئەوەدابوو چون ئەم‬ ‫سیفەتە كە هەموو ئاواتی ئافرەتەكەی‬ ‫لە خۆ گرتبوو بەدەستبێنی‌و ئەم پیاوەی‬ ‫ب��ت��وان��ێ ‌وەك خاڵێكی خۆشەویستی‬ ‫زی��ات��ری نێوانیان ب���رەو ب��ە ژیانێكی‬ ‫كامەرانتر بدات‪.‬‬ ‫‪14‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ئەم بۆ شاییەی لە دڵی ئافرەتەكەدا‬ ‫بەدی دەكرد دەرنەبڕینی خۆشەویستی‬ ‫بوو لە زمانی پیاوەكەیەوە‪ ،‬ئافرەتەكە‬ ‫هەموو ج��ار لە دڵ��ی خۆیدا دەیگوت‪:‬‬ ‫ئ��ەم پ��ی��اوەی من لە هیچ كەمی نییە‬ ‫خۆ هەرچی پێ دەڵێم بۆم دەك��ات‪ ،‬من‬ ‫دەزان��م منی لە خۆی خۆشتر دەوێ��ت‪،‬‬ ‫بەاڵم بۆ تاكو ئێستا بۆمی دەرنابڕی‪،‬‬ ‫‌وشەی خۆشەویستی‌و هەمو ئەو‌ وشانەی‬ ‫من بۆی دەر دەب��رم‌و بە دەوری��دا دێم‌و‬ ‫پیایە هەڵئەدەم دڵی خۆش دەكەم‪ ،‬كاری‬ ‫نەكردۆتە س��ەری تاكو بتوانێ ئەویش‬ ‫‌وەك م��ن ب��ێ��ت‪ ،‬ب��ۆی��ە ڕۆژێ���ك‌ ویستی‬ ‫ئەم ڕازە نهێنیەی دڵی خۆی پێ بڵێت‪.‬‬ ‫بەیانیەكی زوو وەك پیشەی هەمیشەیی‬ ‫پیاوەكە‌ ویستی بچێ بۆ دەوام‪ ،‬سەیارەكەی‬ ‫هەڵكردو جانتاكەی هەڵگرت‌و كەوتە ڕێ‪،‬‬ ‫لەم كاتەدا ئافرەتەكە بانگی كردو ‌وتی‪:‬‬ ‫كاسێتێكی خۆشم بۆ كڕیوی لە ڕێگا گوێی‬ ‫لێبگرە‪ ،‬پیاوەكە بە خۆشحاڵییەوە‌ وەری‬ ‫دەگرێ‌و هەر لە ڕێگا دەیكاتە تەسجیلی‬ ‫سەیارەكەیەوە‪ ،‬بەاڵم‪ :‬ماوەیەكی كەمتر‬ ‫لە چارەكی كاسێت هەر ئیشی نەدەكردو‬ ‫هیچی تێدا تۆمار نەكرابوو‪ ،‬پیاوەكە‬ ‫تەلەفۆنێك دەكات بۆ خێزانی‌و دەڵێ خۆ‬ ‫ئەم كاسێتە هیچی تێدا نییە‪ ،‬ئەویش لە‬

‫وەاڵم��دا دەڵێ تۆ كەمێكی تر گوێی لێ‬ ‫بگرە‪ ،‬كاسێتەكە خەریكبوو كۆتایی پێبێت‬ ‫هیچی نەوت‪ ،‬بۆیە پیاوەكە كەمێك توڕە‬ ‫بوو دووبارە تەلەفۆنی كردەوە بۆ خێزانی‌‬ ‫وتی‪ :‬ئەم كاسێتە بەتاڵە بۆ بەم بەیانییە‬ ‫گاڵتەی چییەكەی‪ ،‬ئافرەتەكە زۆر بە‬ ‫ئارامیەوە‌وتی دیارە لە دیوەكەی تردایە‬ ‫دەی قەینا ل��ەو س��ەرەوە كە هاتیتەوە‬ ‫دی���وەك���ەی ت���ری ل��ێ��ب��دە ج���ارێ خ��وات‬ ‫لەگەڵ‪ ،‬لە گەڕانەوەیدا پیاوەكە دووبارە‬ ‫كاسێتەكەی خستەوە سەر موسەجەلەكە‬ ‫چارەکێك تێپەڕی هەر هیچی تێدا نەبوو‬ ‫زور تۆڕە بوو تەلەفۆنەكەی هەڵگرتوو‬ ‫بەتوڕەیی بەخێزانی ‌وت ئەم كاسێتە‬ ‫بەتاڵە چییە پێت داوم؟ ژن��ەك��ە لە‬ ‫جاران ئارامتر ‌وتی‪ :‬بالەسەری بێت تا‬ ‫دێیتەوە پەلەمەكە تاگەیشتەەوە ماڵ‬ ‫كاسێتەكە هەر ئیشی دەكرد‪ ،‬بەاڵم هیچی‬ ‫تێدا تۆمار نەكرابوو پیاوەك زۆر زۆر‬ ‫بەتوڕەییەوە خۆی كرد بە ماڵداو ڕوو لە‬ ‫خێزانی ڕۆیشت‌ویستی توڕە بێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بینی خێزانی هەر پێ ئەكەنێ‪ ،‬پیاوەكە‬ ‫هەر توڕە بوو كەمێك خۆی گرت‌و وتی‪:‬‬ ‫ئەمڕۆ ب��ۆ‌وات لێكردم مەبەستت چی‬ ‫بوو؟ ئافرەتەكە ‌وتی‪ :‬باشە پیاوەكە تۆ‬ ‫‌وەرە ئەم كاسێتە لە جێی من دانێ تۆ‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫نەتوانی یەك سەعات لە ئاست بێدەنگی‬ ‫من ئارامی خۆت بگری‌و ئاوا هەڵئەچی‪،‬‬ ‫دەی خۆ من پانزە ساڵە لەگەڵ تۆم تۆ‬ ‫لەم كاسێتە خاڵیتر بوی ڕۆژێك ڕازێكی‬ ‫خ��ۆش��ت ب��ۆ دەر ن��ەب��ڕی��م‪ ،‬خ��ۆت باش‬ ‫ئەزانی نێوان مان چەندە خۆشە من‬ ‫هیچ گلەییەكم لێت نییە‪ ،‬بەاڵم ئەوەی‬ ‫تۆ لە م��اوەی ژیانماندا بێدەنگی من‬ ‫تامەزرۆم ڕۆژێك لە ڕۆژان گوێم لێبێت‪،‬‬ ‫نهێنی خۆشەویستی خۆتم بۆ دەربڕی‪،‬‬ ‫حەز ئەكەم من چۆنم لەدڵتا بۆمی باس‬ ‫بكەیت‪ ،‬حەزم لێیە لە زاری تۆوە باسی‬ ‫خۆم ببیستم‪*.‬‬ ‫ڕۆژ ل��ە دوای ڕۆژ ن��ێ��وان ژن‌و‬ ‫م��ێ��رد ل��ە یەكتر دوور دەك��ەوێ��ت��ەوە‬ ‫زیكرەیاتەكانیان بیردەچێت‪ ،‬ڕۆژانێك‬ ‫پیاهەڵدانیان بەیەكدیدا دەكرد كە ژیان‬ ‫تێپەڕ دەبێت ئەوەیان بیردەچێتەوە‪،‬‬ ‫پیاو لەم حاڵەتەدا دەبێت پێشەوا بێت‪،‬‬ ‫‌وەك سەرکردە‪‌ ،‬وەك سەركردە هەمیشە‬ ‫جڵەوی لەدەستابێت نەهێڵێ حەبلی‬ ‫ژیانیان بپچڕێ‪.‬‬ ‫ سەركەوتوترین پەیوەندی نێوان‬‫ژن‌و م��ێ��رد خۆشەیستییە هەڵبەت‬ ‫خۆشەویستی بەرامبەر ه��ەر كەسێك‬ ‫هاوڕێ بێت‪ ،‬یاخود دۆستێكی نزیكت‪ ،‬یان‬ ‫دایك‌و باوكت‪ ،‬یان هەر كەسێك كەلێت‬ ‫نزیك بێت‪ ،‬دەبێتە ه��ۆی نزیكبوون‬ ‫لە یەكدی‌و زیاتر هۆگربون پێكەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم خۆشەویستی لە نێوان ژن‌و مێرد‬ ‫لە هەموویان لە پێشترە‌و بەبێ ئەم‬ ‫خۆشەویستیە دەكرێ بڵێین ژیان ئەمانی‬ ‫نابێت‌و خۆی ناڕازێنێتەوە بۆیان‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەوەی گرنگە بزانین ئەوەیە كە هەر‬ ‫خۆشەویستی بەس نییە بۆ نێوان ژن‌و‬ ‫مێرد‪ ،‬كێشەكان بەدەر لە خۆشەویستی‬ ‫دروست دەبن‪ .‬پێویستە زۆر بەژیرانە‬ ‫هەوڵبدرێت بینای هاوسەرگیری پتەو‬ ‫بێت‪ ،‬ئەمیشە دەبێت بەهەر دوال ژن‌و‬ ‫مێرد هەوڵەكە خەمی لێ بخورێ‪ ،‬هەموو‬ ‫هەوڵێك لەالیەنی پیاوەكە بدرێت ‌وەك‬ ‫یارمەتیدانی خێزان لە ئیش‌و كاری‬ ‫ماڵ‌و بەردەستی خێزان ‌وەك دەربڕین ‌ی‬ ‫وشەیەكی خٶشەویستی‌و ڕۆمانسیانەی‬ ‫ن��ێ��وان ژن‌و م��ێ��رد ك��اری��گ��ەری نابێت‬

‫الی خێزان‪ ،‬لێرەوە دەڵێین‪ :‬سەرەتای‬ ‫ب��ی��ن��ای خ��ێ��زان دەب��ێ��ت ب���ەم خشتە‬ ‫دەست پێ بكرێت‪ ،‬ئەویش بڵێین پیاو‬ ‫چەند پێی خۆشە كاتێك هاوسەرەكەی‬ ‫بەدڵێكی پڕخۆشەویستییە‌وە بەرامبەری‬ ‫ڕادەوس��ت��ی‌و ل��ە خزمەتێدایە دەبێت‬ ‫پیاویش ئ��ەم هەڵوێستەی بیر بێت‌و‬ ‫هەمیشە لەو زیاتر بێت نەك خۆی لی‬ ‫دوور بگری‪ ،‬ئەو‌وشانەی كە ناكرێ پیاو‬ ‫لە هیچ شوێنێك دەری ببڕێ دەكرێ الی‬ ‫هاوسەر باسی لێوە بكەیت بێ پەردە‬ ‫ب��ێ��ئ��ەوەی هیچ شەرمێكی تێدا بێت‬ ‫بەتایبەت لە كات‌و شوێنی خۆیدا ئەو كات‬ ‫كاریگەر تر دەبێت‪ ،‬زانایانی دەروونناس‬ ‫بە باشترین هۆكارو تایبەتمەندترین‬ ‫ش��ێ��وازی نێوان ژن‌و مێردی دادەنێن‬ ‫بۆ پتەوكردنی نێوانیان‌و یەكێك لە‬ ‫ت��ای��ب��ەت پ��ەن��دی��ی��ەك��ان��ە‪ ،‬پ��ی��او چەند‬ ‫هەست بەو شێوازە ڕەفتارەو گوفتارە‬ ‫دەك��ات ژن زۆرت��ر ت��ام��ەزرۆی دەبێت‪،‬‬ ‫بۆیە نابێت پیاو ئ��ەم الیەنە لەبیر‬ ‫ب��ك��ات‪ ،‬ه��ەوڵ��ب��دات بەچی دەربڕینێك‬ ‫هاوسەرەكەت دڵخۆش دەبێت ئەوەی بۆ‬ ‫بكات‪ ،‬باس لە جلوبەرگی بكە‪ ،‬باس لە‬ ‫پرچی بكە‪ ،‬شێوازەكانی بەكاریان دێنی‬ ‫ئەو شتانەی هاوسەر حەزی لێدەكات‪،‬‬ ‫پێویستە لە زاری پیاوەوە بیبیستیت‪،‬‬ ‫بەڵكو هەست بكات تۆ ئەوت لە بیرە‬ ‫هەمیشە لە ئەندێشەو خەیاڵی ئەودای‪.‬‬ ‫پێغەمبەری نازدارمان دەفەرموێت‪( :‬ان‬ ‫من البیان لسحرا) شێوازی دەربڕین‬ ‫كاریگەری باشی هەیە بۆ خۆشەویستی‬ ‫‌وەك لە فەرمودەكەدا هاتووە سیحر لە‬ ‫بەرامبەر دەكات‪ ،‬بەاڵم سحرێكی دوور‬ ‫لە ناڕاستی‌و فروفێڵ‪.‬‬ ‫وەك ن��م��ون��ە چ��ەن��د ڕێنماییەك‬ ‫دەخەینە ڕوو بۆ زیاتر پتەوكردنی‬ ‫نێوان هاوسەران‪:‬‬ ‫‪1‬ـ هەمیشە ئەوەت بیربێت جارجار‬ ‫پێی بڵێی زۆر دلخۆشم هاوسەرێكی‌وەك‬ ‫تۆم هەیە‪.‬‬ ‫‪2‬ـ بیكە بە پیشەی نێوانتان جارجار‬ ‫دی��اری پێشكەش بكە‪ ،‬ئەگەر شتێكی‬ ‫ت وەك‪ :‬چەپكێك گ��وڵ‪..‬‬ ‫كەمیش بێ ‌‬ ‫قەڵەمێكی ج���وان‪ ..‬جزدانێكی پ��ارە‪..‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫بەگوێرەی توانات‪.‬‬ ‫‪3‬ـ ج��ارج��ار ب��ێ��ئ��ەوەی ئ��اگ��اداری‬ ‫ب��ك��ەی��ت��ەوە‌وێ��ن��ەی��ەك��ی ب���ۆ گ���ەورە‬ ‫ب��ك��ەو ب��ی��ڕازێ��ن��ەوە ب��ەش��ێ��وەی��ەك كە‬ ‫سەرنجڕاكێش بێت‪.‬‬ ‫‪4‬ـ ل���ە ڕۆژی ه��اوس��ەرگ��ی��ری��دا‬ ‫دەستپێشخەری بكەو بیری بێنەوە‌و‬ ‫یادگیارییە خۆشەكانی بۆ باسبكە‪.‬‬ ‫‪5‬ـ لەسەر شاشەی كۆمپیوتەرەكە‪،‬‬ ‫یاخود موبایلەكانتان‌وێنەو‌وتەی جوان‬ ‫جوان بۆ یەكدی بنوسن‌و بیخەنە سەر‬ ‫شاشە‪ ،‬بۆ نمونە پیاو ‌وێنەی هاوسەر‬ ‫دابین هاوسەریش ‌وێنەی پیاوەكەی‬ ‫داب��ێ��ت‪ ،‬ی��اخ��ود ‌وت��ەی��ەك پڕبێت لە‬ ‫خۆشەویستی بۆ یەكدی‪.‬‬ ‫‪6‬ـ ك��ات��ێ��ك ل��ێ��ك دوورن هەمیشە‬ ‫پەیوەندیتان هەبێت‪ ،‬ئەمیش هۆكارێكی‬ ‫باشە بۆئەوەی خۆشەویستیتان زیاد بێت‪.‬‬ ‫‪7‬ـ ك��ارك��ردن پێكەوە ئەگەر چی‬ ‫ع��ی��ب��ادەت��ی��ش ب��ێ��ت‪‌ ،‬وەك خوێندنی‬ ‫سورەتێك لە قورئان بەتایبەت سورەتی‬ ‫كهف ل��ە ڕۆژان����ی ه��ەی��ن��ی��دا‪ ،‬كردنی‬ ‫ن��وێ��ژەك��ان ب��ەج��ەم��اع��ەت‪ ،‬ئ��ەگ��ەر بە‬ ‫مزگەوتدا نەگەیشتن‪.‬‬ ‫‪8‬ـ پیاسەكردن پێكەوە ئەگەر بە‬ ‫پێ بڕۆن كەمێك باشترە بۆ قسەكردن‬ ‫بواری باشتر دەبێت‪.‬‬ ‫‪9‬ـ لە كاتی خۆشوریندا مەهێڵە هیچ‬ ‫كات بە تەنها بێت‌و یارمەتی بدە لە‬ ‫پێداویستییەكانی‪.‬‬ ‫‪10‬ـ هەمیشە با فەراغێكت هەبێت‬ ‫ب���ۆ ق���س���ەك���ردن‌و دان��ی��ش��ت��ن پ��ێ��ك��ەو‌ە‬ ‫وەگاڵتەكردنێكی ئارامی‪.‬‬ ‫‪11‬ـ بەناردنی نامەی مۆبایل‌و نامەی‬ ‫كاغ���ەزی ناخی خۆتی بۆ دەربڕە‌و بیری‬ ‫بێنەوە كە تۆ مایەی دڵخوشی منی خوا‬ ‫لەمنت نەسێنێت‪ ،‬چونكە ژیانم بەتۆوە‬ ‫بەندە‪.‬‬ ‫‪12‬ـ كاتێك دانیشتون‪ ،‬یاخود بە‬ ‫ڕێگادا ئەڕۆن‪ ،‬با دەستتان لە نێو دەستی‬ ‫یەكدا بێت‪.‬‬ ‫‪13‬ـ دایم بەڕوویدا پێ بكەنە‪.‬‬ ‫‪14‬ـ هەرگیز نەهێڵن یەكتری بە‬ ‫جلوبەرگی ناشیرین‌و ناڕێكەوە ببینن‪.‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪15‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫زنجیره‌ی یه‌كه‌م‬

‫و‪ .‬ل ‌ه ئینگلیزیه‌وه‌‪ :‬ئاهه‌نگ حسین‬

‫چۆن خێزانێكی‬ ‫به‌خته‌وه‌ر دروستده‌كه‌یت؟‬ ‫له‌ پێناو به‌خته‌وه‌ریتدا هه‌وڵبد‌ه‬ ‫ل ‌ه هاوسه‌ره‌كه‌ت تێبگه‌یت‪.‬‬ ‫ل��ێ��ك��ت��ێ��گ �ه‌ی��ش��ت��ن ل����ه‌ ن���ێ���وان‬ ‫ه����اوس����ه‌ره‌ك����ان����دا ل����ه‌ پ���ڕۆس���ه‌ی‬

‫‪16‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫هاوسه‌رگیریدا له‌وانه‌ی ‌ه تاك ‌ه هۆكاری‬ ‫دروستكردنی خێزانێكی به‌خته‌وه‌ر‬ ‫ن�ه‌ب��ێ��ت‪ ،‬ب���ه‌اڵم ب��ێ��گ��وم��ان یه‌كێك ‌ه‬ ‫ل�ه‌و پایه‌ سه‌ره‌كیانه‌ی كه‌ سه‌قفی‬

‫خۆشبه‌ختی خێزانی له‌سه‌ر‌وه‌ستاوه‌‪،‬‬ ‫پ��ێ��چ �ه‌وان �ه‌ك �ه‌ش��ی ئ���ه‌و ڕێ��گ��ای�ه‌ی� ‌ه‬ ‫به‌داخه‌وه‌ زۆرێك ل ‌ه هاوسه‌ره‌كان بۆ‬ ‫كورتكردنه‌وه‌ی ڕێگای گه‌یشتن ب ‌ه‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫مه‌رگی هاوسه‌ر گیرییه‌كه‌یان پێیدا‬ ‫ت��ێ��ده‌پ �ه‌ڕن‪ ،‬ك �ه‌وات � ‌ه ب��ا پێكه‌و‌ه ل ‌ه‬ ‫زنجیره‌ی یه‌كه‌می (چۆن خێزانێكی‬ ‫به‌خته‌وه‌ر دروست ده‌كه‌یت)دا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫نهێنی ‌ه ئاسان‪ ،‬ب �ه‌اڵم زۆر گرنگان ‌ه‬ ‫فێربین ك ‌ه زۆرێك ل ‌ه هاوسه‌ره‌كان‪،‬‬ ‫ی���ان ن��ای��زان��ن‪ ،‬ی��اخ��ود بێئاگا ل ‌ه‬ ‫گرنگییه‌كه ‌ی فه‌رامۆشیان كردووه‌‪:‬‬ ‫ی����ه‌ك����ه‌م‪ :‬زۆر ب���� ‌ه ه��ێ��م��ن �ی‌و‬ ‫میهره‌بانییه‌و‌ه گوێ ل ‌ه هاوسه‌ره‌كه‌ت‬ ‫بگره‪ ‌،‬كاتێك كه‌ ده‌ی �ه‌وێ��ت قسه‌ت‬ ‫له‌گه‌ڵدا بكات‪ ،‬بێ‌ گوێدانه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫بابه‌ته‌ی ئه‌و باسی لێوه‌ ئه‌كات تۆ‬ ‫حه‌زت لێیه‌تی‪ ،‬یان نا‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌م ‌ه‬ ‫جگ ‌ه له‌وه‌ی ‌وات لێ ده‌كات زۆر به‬ ‫‌ئاسانی ل ‌ه هاوسه‌ره‌كه‌ت تێبگه‌یت‌و‬ ‫حه‌زو خواست‌و ئاره‌زووه‌كانی بزانیت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش پیشانی ئه‌و ئه‌دات ك ‌ه تۆ ڕێز‬ ‫ل ‌ه هه‌ست‌و ده‌ربڕینه‌كانی ده‌گریت‪،‬‬ ‫ئ�����ه‌وه‌ش ل �ه‌ب��ی��ر م��ه‌ك�� ‌ه هه‌میش ‌ه‬ ‫به‌خه‌نده‌وه‌ به‌رامبه‌ر هاوسه‌ره‌كه‌ت‬ ‫دان��ی��ش��ه‌‌و گ��وێ��ی ل��ێ��ب��گ��ره‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫خه‌نده‌كانی تۆ گه‌وره‌ترین نیشانه‌ی‬ ‫خۆشه‌ویستیی ‌ه بۆ ئه‌و‪.‬‬ ‫دووه‌م‪ :‬درۆك������ردن ئ���ه‌و خ��و‌ه‬ ‫خراپه‌ی ‌ه ك ‌ه پایه‌كانی به‌خته‌وه‌ری‬ ‫خێزان له‌ق ده‌كات‌و لێكتێگه‌یشتنیش‬ ‫ناهێڵێت ل ‌ه نێوان هاوسه‌ره‌كاندا‪،‬‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ به‌زانینی ئ��ه‌و ڕاستیه‌یه‌ی‬ ‫كه‌ هیچ ك��ام ل ‌ه ئێمه‌ی مرۆڤه‌كان‬ ‫كه‌سێكی ب ‌ێ هه‌ڵه‌ نین‌و به‌دوور نین‬ ‫ل�ه‌م ك���رده‌وه‌ خ��راپ�ه‌‪ ،‬ك�ه‌وات� ‌ه دوور‬ ‫ك��ه‌وه‌ره‌وە له‌م خ��ووه‌ خراپه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌گه‌ر جار به‌جاریش ئه‌م كرداره‌ت‬ ‫ل ‌ه هاوسه‌ره‌كه‌تدا بینی به‌ئاسایی‬ ‫‌وه‌ریبگره‌‌و زۆر له‌سه‌ری مه‌ڕۆ‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫به‌پێی تێپه‌ڕبوونی کات له‌و ڕاستیی ‌ه‬ ‫تێده‌گه‌یت كه‌ ه��ۆك��اری‌ وتنی ئه‌م‬ ‫درۆیه‪ ‌،‬یان بۆ ئازار نه‌دانی تۆبوو‌ه‬

‫ب ‌ه ڕاستیه‌كه‌م یان پێویست نه‌كردنی‬ ‫زانینی ئه‌و شته‌ی ‌ه له‌الیه‌ن تۆوه‌‪.‬‬ ‫سێیه‌م‪ :‬هه‌روه‌ك چۆن خانمه‌كان‬ ‫خۆشیان له‌و ج��ۆره‌ پیاوان ‌ه نایه‌ت‬ ‫ك��ه‌ ده‌ی��ان��ه‌وێ��ت ه��اوس �ه‌ره‌ك��ان��ی��ان‬ ‫دایكایه‌تیان بۆ بكه‌ن‪ ،‬ئاواش پیاوان‬ ‫ناتوانن له‌گه‌ڵ خانمێكدا هه‌ڵبكه‌ن ك ‌ه‬ ‫كاره‌كه‌ی هه‌موو ژیانی بێت‌و ته‌نها‬ ‫گرنگی ب ‌ه ڕووكه‌شی ده‌ره‌وه‌ی ژیان‬ ‫بدات‪ ،‬كه‌وات ‌ه ڕاگرتنی هاوسه‌نگی ل ‌ه‬ ‫نێوان ئه‌م دوو شته‌دا كارێكی زۆر‬ ‫پێویسته‌‪ ،‬چونكه‌ بچوكترین الدانی‬ ‫تۆ له‌ به‌ها خێزانییه‌كانت له‌وانه‌ی ‌ه‬ ‫تای ئه‌م ت �ه‌رازوو‌ه الربكات‌و نێوانی‬ ‫ت��ۆو ه��اوس �ه‌ره‌ك �ه‌ت ل� ‌ه دوو كه‌سی‬ ‫خۆشبه‌خت‌و لێك تێگه‌یشتووەو‌ە‬ ‫بكات ‌ه دوو مرۆڤی گ��وێ پێنه‌ده‌ر‌و‬ ‫دوور له‌یه‌ك به‌ئه‌ندازه‌ی زەوی تا‬ ‫ئاسمان‪.‬‬ ‫چ���واره‌م‪ :‬شێوازی پۆشینی جلو‬ ‫به‌رگ له‌ الیه‌ن هاوسه‌ره‌كانه‌و‌ه ئه‌و‬ ‫شته‌یه‌ ك ‌ه زۆرترین لێكتێنه‌گه‌یشتن‌و‬ ‫ده‌مه‌قاڵێی لێ په‌یدا ده‌بێت‪ ،‬كه‌وات ‌ه‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ی تۆ له‌م كێشه‌یه‌ ب�ه‌دوور‬ ‫ب��ی��ت‪ ،‬ئ �ه‌و خ��اڵ� ‌ه له‌بیر م�ه‌ك�ه‌ ك ‌ه‬ ‫هاوسه‌ره‌كه‌ت شێوازی تایبه‌تی خۆی‬ ‫‌كانیدا‪ ،‬تۆ‬ ‫‌‌‬ ‫هه‌ی ‌ه له‌ پۆشینی جلوبه‌رگه‬ ‫تاكه‌ كه‌س نیت ك ‌ه ئه‌و به‌و جالنه‌و‌ه‬ ‫ئ�ه‌ب��ی��ن��ی��ت‪ ،‬ب�ه‌ڵ��ك��و ه��اوس��ه‌ره‌ك��ه‌ت‬ ‫ده‌چ��ێ��ت�ه‌ ن���او ك��ۆم �ه‌ڵ��گ��اوه‌‌و توشی‬ ‫ك��اردان��ه‌وه‌‌و قسه‌ی ج��ی��اواز ده‌بێت‬ ‫ل�ه‌ س �ه‌ر پۆشینه‌كانی‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌ر ئه‌م‬ ‫هۆكاران ‌ه هه‌وڵبده‌ یارمه‌تیده‌ری بیت‬ ‫له‌ هه‌ڵبژاردنی جله‌كانی زیاتر له‌وه‌ی‬ ‫ك � ‌ه ده‌م�ه‌ق��اڵ��ێ��ی ل�ه‌گ�ه‌ڵ��دا بكه‌یت‌و‬ ‫ئازاری بده‌یت‪.‬‬ ‫پێنجه‌م‪ :‬ش��ێ��وازی ق��س�ه‌ك��ردن‌و‬ ‫ده‌رب���ڕی���ن���ه‌ك���ان���ت‪ ،‬ج�����ۆری ئ��ه‌و‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫خواردنانه‌ی ك ‌ه دروستی ده‌كه‌یت‪،‬‬ ‫ئه‌و كاتانه‌ی كه ‌داوت ‌ه به‌كاره‌ك ‌هت‌و‬ ‫تیایدا دووریت ل ‌ه هاوسه‌ره‌كه‌ت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌ خێزانیانه‌ی كه‌ دروستی‬ ‫ده‌كه‌یت له‌گه‌ڵ خ��زم‌و هاوڕێكانتدا‬ ‫هه‌موویان شوێنه‌وارێكی زۆر به‌جێ‬ ‫ده‌هێڵن له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان‬ ‫تۆو هاوسه‌ره‌كه‌ت‪ ،‬لەبەرئەوە زۆر‬ ‫به‌‌وریاییه‌و‌ه مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌‌و‬ ‫هه‌رگیز ڕێگ ‌ه مه‌د‌ه په‌یوه‌ندیه‌كانی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ت ببنه‌ ئه‌و مۆته‌كه‌یه‌ی ك ‌ه تۆ‬ ‫له‌هه‌ڵبژارده‌ی ژیانت جیا ده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫شه‌شه‌م‪ :‬كاتی گونجاو هه‌ڵبژێر‌ه‬ ‫بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌تانه‌ی‬ ‫كه‌ پێویسته‌ له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ت‬ ‫گفتوگۆیان ل�ه‌س�ه‌ر ب��ك�ه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫به‌داخه‌و‌ه زۆرێك له‌ خانمان‌و پیاوان‬ ‫ب�ه‌ب�ێ‌ گ��وێ��دان� ‌ه حاڵه‌تی ده‌روون���ی‬ ‫به‌رامبه‌ره‌كه‌یان ڕاسته‌وخۆ ده‌ست‬ ‫ب ‌ه قسه‌كردن ده‌كه‌ن‪ ،‬ك ‌ه ئه‌م ‌ه جگ ‌ه‬ ‫له‌بێ ئه‌نجامی‌و لێك تێنه‌گه‌یشتن‬ ‫زۆر ج���اری���ش ده‌م���ه‌ق���اڵ���ێ���ی لێ‬ ‫ده‌كه‌وێته‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه له‌وانه‌ی ‌ه ئه‌و‬ ‫كات ‌ه هاوسه‌ره‌كه‌ت ماندووی كار بێت‪،‬‬ ‫نه‌خۆشبێت‪ ،‬مێشكی هیالك بێت‪،‬‬ ‫برسیبێت‌ ‌و ه�ه‌زاران شتی تریش ك ‌ه‬ ‫سه‌رقاڵی ئه‌مڕۆی ژیان كردونیه‌ت ‌ه‬ ‫به‌شێكی دانه‌بڕاوی مرۆڤه‌كان‪.‬‬ ‫ل �ه‌ ك��ۆت��ای��ی��دا ئ �ه‌گ �ه‌ر پ��ڕۆس �ه‌ی‬ ‫ه�����اوس�����ه‌رگ�����ی�����ری ئ������ه‌وه‌ن������د‌ه‬ ‫پ��ڕۆس�ه‌ی�ه‌ك��ی گ����ه‌وره‌و پیرۆزبێت‬ ‫كه‌ ته‌نیا یه‌ك ده‌سته‌واژه‌ی بچوك ‌ی‬ ‫وه‌ك(لێكتێگه‌یشتن) له‌سه‌ری ئه‌وه‌ند‌ه‬ ‫ق��س �ه‌ ه �ه‌ڵ��ب��گ��رێ��ت‪ ،‬ك���ه‌وات���ه‌ ت��ۆی‬ ‫هاوسه‌ریش هه‌وڵبد‌ه له‌ ئاست ئه‌و‬ ‫به‌رپرسیاریه‌تی ‌ه گ �ه‌وره‌ی �ه‌دا بیت‌و‬ ‫ئه‌و پیرۆزییه‌ تاڕۆژێك ك ‌ه له‌ده‌ستی‬ ‫تۆدای ‌ه به‌ ئه‌مانه‌ته‌و‌ه ڕای بگریت‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌‪ :‬زه‌تایمز ئۆف ئیندیا‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪17‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫شیرینی‬ ‫كاتمیر‬ ‫و‪ .‬لە توركیەوە‪ :‬ئاواز ڕەشید‬ ‫پێداویستییەكان‪:‬‬ ‫* یەک پەرداخ شیری گیراوە‪.‬‬ ‫* یەک پیاڵە زەیت‪.‬‬ ‫* یەک هێلكە (زەردێنەكەی بۆ‬ ‫جوانكاری دەرەوە‪ ،‬سپێنەكەی بۆ‬ ‫ناوەوە)‪.‬‬ ‫* ی����ەک ك���ەوچ���ك���ی چێشت‬ ‫خومرەی‌وشك‪.‬‬ ‫* دوو كەوچكی زەاڵتە خوێ‪.‬‬ ‫* دوو كەوچكی چا شەكر‪.‬‬ ‫* ئارد بەپێی پێویست‪.‬‬ ‫* بۆ ن��اوەك��ەی (‪ 75‬گ��م) ڕۆنە‬ ‫‪18‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ك����ەرەو (‪100‬گ�����م) پ��ەن��ی��ری سپی‪،‬‬ ‫(دەتوانیت مەعدەنوسی تێبكەیت)‪.‬‬

‫چۆنیەتی ئامادەكردنی‪:‬‬ ‫خومرەكە لە نیو پیاڵە ئاوی‬ ‫ش��ل��ەت��ێ��ن دەت��وێ��ن��ی��ن��ەوە‪ ،‬پ��اش��ان‬ ‫شیرو سپێنەی هێلكەكە‌و خوێ‌و‬ ‫شەكرو زەیتەكە تێكەڵ دەكەین‌‪،‬‬ ‫وردە‌ وردە ئ��ارد دەكەینە ن��اوی‌و‬ ‫دەیشێلین‪ ،‬تا‌ وەك هەویری لێدێت‪،‬‬ ‫دوات���ر ه��ەوی��رەك��ە دەك��ەی��ن ب��ە ‪8‬‬ ‫بەشەوە‪ ،‬هەر بەشێكی بە ئەندازەی‬ ‫دەورییەك پان دەكەینەوە‪ ،‬پاشان‬

‫هەویرەكان لەسەر یەك دادەنێین‪،‬‬ ‫بە مەرجێك نێوانیان بە ڕۆنەكەرە‬ ‫چەور بكەین‪ ،‬بۆئەوەی بە یەكەوە‬ ‫نەنوسێ‪ ،‬پاشان بە تیرۆك هەویرە‬ ‫ل��ەس��ەری��ەك دان����راوەك����ان گ���ەورە‬ ‫دەكەین‪ ،‬بۆ (‪70 - 60‬سم)‪ ،‬پاشان‌ وەك‬ ‫پیتزا لەتی دەكەین‪ ،‬بۆ ‪ 12‬چارچە‪،‬‬ ‫دوات��ر پەنیرەكە لە بەشەگەورەكە‬ ‫دادەنێین‌و دەیپێچینەوە‌و بۆ ماوەی‬ ‫نیو سەعات دایدەنێین‪ ،‬بۆئەوەی‬ ‫ه��ەڵ��ب��ێ��ت‪ ،‬پ��اش��ان دەی��ك��ەی��ن��ە ن��او‬ ‫سینییەكی چەور كراو‌و لە فڕنی ‪180‬‬ ‫پلەی گەرمیدا دەیبرژێنین‪.‬‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫ئا‪ :‬فیردەوس قەیوانی‬ ‫خاتونی ئازیز دەتوانیت بە كات‌و تێچونێكی كەم‬ ‫جوانترین توحفیات بۆ ماڵەكەت دروست بكەیت‌و‬ ‫بیڕازێنیتەوە بەدەستەكانی خۆت‪.‬‬

‫(تۆپی گۆشت)ە‬ ‫كەرەستەكان‬

‫یەك كیلۆ قیمە‪.‬‬ ‫دوو هێلكە‪.‬‬ ‫‪ 2/1‬كوپ وردە ئارد‪.‬‬ ‫‪ 3‬پارچە سیری ڕەندەكراو‪.‬‬ ‫‪ 1‬كەوچكی گەورە زیرە‪.‬‬ ‫خوێ‌‌و بیبەری ڕەش‪.‬‬ ‫‪ 1‬كەوچكی بچوك بیبەری شیرین‪.‬‬ ‫‪ 2/1‬كەوچكی بچوك بیبەری سوری‬

‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫تیژ‪.‬‬ ‫* زەیت بۆ سوركردنەوە‪.‬‬

‫فستەق یەكێكە لە چەرەساتە سود بەخشەكان‬ ‫بۆ مرۆڤ‪ ،‬تەنانەت توێکڵەكەشی دەتوانی سودی‬ ‫لێوەربگرێت‌و بەم شێوەیە گوڵێكی زۆر جوانی‬ ‫لێدروست بكەن‪.‬‬

‫ئامادەكردنی‬ ‫* كەرەستەكانی س���ەرەوە هەمووی‬ ‫پێكەوە تیكەڵ دەكرێت‌و هەڵ دەشێلرێت‌و‬ ‫خڕ دەكرێتەوە‪ ،‬یەك یەك سور دەكرێتەوە‬ ‫وەك تۆپ دەردەچێت‪ ،‬لەگەڵ مەعكەرۆنەدا‬ ‫پێشكەش دەكرێت‪.‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪19‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫شێرەژن‬ ‫تۆفیق كەریم‬ ‫پێشەكی‪ :‬م��ێ��ژووی ك���ورد ‌وەك‬ ‫مێژووی هەرگەلێكی تر كەسایەتی‬ ‫هەڵكەوتوو بەهێز‌و مەزنی زۆری‬ ‫لەخۆگرتووە‪ ،‬لە كەمبەختی ئێمە‬ ‫هێندە سەرقاڵی ژیاننامەی كەسایەتی‬ ‫گەالنی تربووین‪ ،‬ئەوەندە بەخۆمانەوە‬ ‫خەریكنەبووین‪ ،‬بەتایبەت لەناو‬ ‫ئافرەتاندا‪‌،‬وەك بڵێی ئەم گەلە مەزنە‬ ‫لەخستنەوەی كچاند‌ا وەجاخ كوێرە!‬ ‫ئەم زنجیرە نووسینە هەوڵێكە بۆ‬ ‫پڕكردنەوەی كەلێنێك لەو بۆ شاییە‬ ‫گ��ەورەی��ەدا‪ ،‬هەوڵمداوە لەمێژووی‬ ‫نوێی كوردستاندا هەڵوێستی یەكێك‬ ‫لەو شێرە ژنانەی كورد بخەمە ڕوو‪.‬‬ ‫تادڵنیابین لەناو ئێمەشدا ژنان‬ ‫شانبەشانی پ��ی��اوان هەڵكەوتوون‌و‬ ‫ب��ەش��دارب��وون ل��ەب��ەرەو پێشبردنی‬ ‫كۆمەڵگەی ك��وردەواری��دا‪ ،‬ئەگەرچی‬ ‫ئێمە لێیان ب ‌ێ ئاگاش بین‪.‬‬ ‫خاتوو مەالژن ئەڵقەی (‪)3‬‬

‫خ��ات��وو م���ەالژن (ڕوخ��س��ارخ��ان)‬ ‫ه��اوس��ەری یەكەمی مامۆستاعەلی‬ ‫باپیربوو‪ ،‬بەڕەحمەت بێت هێندە‬ ‫سەنگین‌وخۆشەویست‌و بەهەڵوێست‬ ‫بوو لەگەڵ مامۆستا‪ ،‬لەپاش كۆچی‬ ‫‪20‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫دوای�����ی‪ ،‬تائێستا م��ام��ۆس��ت��ا ی��ادی‬ ‫دەكاتەوە‌و كتێبێكی تایبەتیشی لەسەر‬ ‫باڵوكردەوە بەناوی (خاتوو مەال ژن)‬ ‫ئافرەتێكی هەڵكەوتوو هاوكارێكی‬ ‫ناوازە كە باس لە چەندین ڕەفتاری‬ ‫بەرز‌و هەڵوێستی جوانی ڕوخسارخان‬ ‫دەكات‪ ،‬یەكێك لەو هەڵوێستانە ئەو‬ ‫ڕوداوەی خوارەوەیە‪.‬‬ ‫«هێنانەدەری ماڵێكی ئ��اوارە‪ ،‬لە‬ ‫كەالوەیەك‌و خانوو بۆ گرتنیان»‪..‬‬ ‫پ���اش ك��ۆچ��ی دوای����ی ه��اوس��ەرم‪،‬‬ ‫ڕۆژێكیان پیاوێكی ڕی��ش سپی‪ ،‬كە‬ ‫نەمدەناسی‪ ،‬هاتە ماڵمان‪ ،‬كە ئەو‬ ‫كاتە لە شاری (مەریوان) بووین‪ ،‬هات‬ ‫دانیشت‌و دەستیكرد بە گریانێكی بە‬ ‫كوڵ‌‪ ،‬پاش سەرەخۆشیكردنی‌و چاك‌و‬ ‫چۆنیی‪ ،‬لێم پرسی‪ :‬زەحمەت نەبێ‌‬ ‫خۆتم پێ‌ بناسێنە ناتناسم! ئەویش‬ ‫گ��وت��ی‪ :‬م��ن ح��اج��ی ف�ڵ�ان ك��ەس �م‌و‬ ‫خەڵكی چەمچەماڵم‪ ،‬لێم پرسی‪:‬‬ ‫ئەدی چۆنە‌وا بە كوڵ دەگری؟! ئیدی‬ ‫ئاوا دەستی بە گێڕانەوەی بەسەرهاتی‬ ‫ن��اس��ی��ن��ی خ��ێ��زان��م��ی ك����ردو گ��وت��ی‪:‬‬ ‫ئێوارەیەكی ساردی زستان بوو‪ ،‬خۆم‌و‬ ‫خێزانم‌و منداڵەكان لە كەالوەیەكی‬

‫قەراغ شاردا لەسەرمان هەڵدەلەرزین‪،‬‬ ‫چونكە لەبەر نەداریی خانوومان بۆ‬ ‫بەكرێ‌ نەگیرابوو‪ ،‬تەنها نایلۆنێكمان‬ ‫بەسەر كەالوەكەدا دابوو‪ ،‬كە بە باران‬ ‫تەڕ نەبین‪ ،‬ئێمە لەو حاڵەتەدا بووین‬ ‫خێزانت بەالی‪ ،‬كەالوەكەماندا ڕابردو‪،‬‬ ‫كە ئێمەی ئاوا بینی گوتی‪ :‬ئەیەڕۆ‬ ‫ئەوە لێرە چی دەكەن! لێرە لەسەرمان‬ ‫ڕەق��دەب��ن��ەوە‪ ،‬بەخوا نابێ‌ ئەمشەو‬ ‫لێرەبن‌و دەبێ‌ بێنە الی ئێمە‪ ،‬ئێمەش‬ ‫هەرچەندە شەرممان دەك��رد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫‌وازی نەهێنا‪ ،‬هەتا لەگەڵی چووین‪،‬‬ ‫ئنجا كە چووین‪ ،‬خۆی پێناساندین‌و‬ ‫گوتی‪ :‬من خێزانی فاڵن كەسم‌و ئەمە‬ ‫ماڵی ئ���ەوە‪ ،‬ئیدی ه��ەر ب��ەو ش��ەوە‬ ‫گەرماوی بۆ داخستین‌و هەموومان‬ ‫خۆمان ش��ۆرد‌و‪ ،‬پاشان بۆ بەیانیش‬ ‫یەك دوو پیاوی بانگكردن(‪)1‬و حاڵی‬ ‫ئێمەی بۆ باسكردن‌و داوای لێكردن‪،‬‬ ‫كە خانوومان بۆ بگرن‪ ‌،‬خانوویان بۆ‬ ‫گرتیین‌و لەو كەالوەیە دەرباز بووین‪،‬‬ ‫جا ئایا ناهەقمە بە كوڵ بۆی بگریم؟!‬ ‫(‪ )1‬لە دۆست‌و برایانی خۆمان‪ ،‬كە ئەو کاتە‬ ‫ماڵیان لە مەریوان بوو‪.‬‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫گەنجینە‬

‫پ���ەروەردەی من���اڵ کارێک���ی پ ‌ڕ‬ ‫وردەکاری‌و س���ەختە‪ ،‬ماندوب���ون‌و‬ ‫لێبڕانی دەوێ لە پێن���او بەدیهێنانی‬ ‫ڕەزامەن���دی خ���واو پەروەردەکردنی‬ ‫ئ���ەو نەمام���ە نازداران���ە ک���ە ل���ە‬ ‫باخچەی دڵدا چێنراون‪ .‬تا س���بەینێ‬ ‫ڕوون‌و ئاین���دە گەش���بن ب���ۆ دونیاو‬ ‫ئاخیرەتیش گەر هیچمان نەبردبێت‬ ‫جێهێش���تنی نەوەیەکی ساڵح لە دوای‬ ‫خۆمان ڕووس���ورو سەرفرازی بەردەم‬ ‫الی پەروەردگارم���ان دەکات‪ ،‬ئیس�ل�ام‬ ‫پ���ەروەردەی مرۆڤەکان���ی بەبونیادی‬ ‫کۆمەڵگ���ە داناوە بەبێ جی���اوازی لە‬ ‫نێوان ڕەگەزەکاندا‪ ،‬چونکە لە خودی‬ ‫بوونیاندا ڕێزی مرۆڤ بوونی پێداون‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم پەروەردەی کچانی بە تایبەتی‬ ‫تایبەتەکان دان���اوە‪ ،‬چونکە دیارە کە‬ ‫کچ ئ���ەو ئامێزەی���ە کە س���اوا تێیدا‬ ‫دەگ���ری‌و پێدەکەن���ێ‪ ،‬گەش���ە دەکاو‬ ‫چاودێری دەکرێت‪ ،‬پەروەردە دەکرێ‌و‬ ‫فێ���ر دەب���ێ‪ .‬بەڵێ کچ ئ���ەو دایکەیە‬ ‫کە س���بەینێ قوتابخانەی پەروەردەو‬

‫خەمخ���ۆری خێزان‌و ڕێزگری میوان‌و‬ ‫خۆشەویس���تی داچێن���ەری ژیانە‪ .‬کچ‬ ‫ئەو ڕاویژکارە زانایەیە کە هاوسۆزی‬ ‫دایکەو پش���ت‌و پەنای باوکە‪،‬خوشکەو‬ ‫دەستباری برایەو هاوژین‌و هاوخەمی‬ ‫هاوس���ەرەکەیەتی ک���ە لەی���ەک کاتدا‬ ‫بەژی���ری‌و داناییەکان���ی دەتوانێ���ت‬ ‫خێرو خۆش���ی بڕژێنێتە ناوچەندین‬ ‫خێزان���ەوە‪ .‬هەر ل���ەم ڕوانگەیەوەیە‬ ‫کە پێغەمبەری خ���ودا درودی خوای‬ ‫لەس���ەر بێت پەروەردەکردنی کچانی‬ ‫بەوش���ێوەیەی ک���ە خ���ودا داوای‬ ‫لێک���ردون بە بەربەس���ت ل���ە نێوان‬ ‫ئاگ���رو خاوەنەکەیدا ب���اس کردووە‪،‬‬ ‫پیاوچ���اکان فەرموویان���ە کچ���ان‬ ‫خێ���رو چاک���ەن‪ ،‬ک���وڕان نیعم���ەت‌و‬ ‫بەخش���ش‪ ،‬هەروەک دیاریشە لەسەر‬ ‫چاکەکان پاداش���ت‌وەردەگریت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەس���ەر بەخشش���ەکان لێپرسینەوەت‬ ‫لێدەکرێت‪ .‬پەروەردەی ئیسالمی داوا‬ ‫لە ب���اوان دەکات بۆ خۆشەویس���تن‌و‬ ‫ڕێزگرتن���ی کچان تا دەرونیان پڕبێت‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫نوسینی‪ /‬گواڵڵە حەمە عەلی‬ ‫ل���ە ئارام���ی‌و خۆشەویس���تی‌و ب���ڕوا‬ ‫بەخۆبوون تا گەش���ە بکەن لە سایەی‬ ‫پەروەردەیەک���ی ج���وان‌و خاوێندا بۆ‬ ‫ژیانێکی کۆمەاڵیەتی ئامادەو دامەزراو‬ ‫بن دوور لە نەخۆشی‌و گرێی دەرونی‬ ‫تاببێت���ە ئ���ەو دایک���ە س���اڵحەی کە‬ ‫نەوەیەکی خاوەن ڕەوشت‌و دامەزراوو‬ ‫چ���او کراوە پێش���کەش ب���ە ئوممەت‬ ‫بکات‪ ،‬ت���ا ئەوانیش ببن���ە گەوهەری‬ ‫ئەو گەنجینە پەروەردەیەی دایکیانی‬ ‫لێ���وە هات���ووە‪ .‬کەواتە ئ���ەوە تاجی‬ ‫شکۆمەندی ئیس�ل�امە لەسەر کچاندا‬ ‫ک���ە دەبێت ب���اوان بیبینن‌و ش���انازی‬ ‫بکەن ک���ە خودا کچی پێبەخش���یون‪.‬‬ ‫کچانی���ش خۆی���ان ببین���ن ت���ا ئ���ەو‬ ‫ش���کۆمەندیە دانەگرن لە پێناو هەر‬ ‫ش���تێکی بێ بەهادا‪ ،‬چونکە هەر ئەو‬ ‫ڕێزەیە کە دەتگەیەنێتە ئەو بەڵێنەی‬ ‫کە پێشەوا درودی خوای لەسەر بێت‬ ‫پێت���ی داوە کە ڕەزامەن���دی خودا بۆ‬ ‫س���ەرجەم مرۆڤەکان ب���ە ڕەزامەندی‬ ‫دایکانەوە بەستراوە‪.‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪21‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫دواكه‌وتنی له‌دایكبوونی كۆرپه‌‬ ‫(بێ‌ گه‌رد عوسمان محمد)‬ ‫ماسته‌ر له‌بواری په‌رستاری‌و نه‌خۆشی‌یه‌كانی ژنان‌و منداڵبوون‬ ‫زۆربه‌ی دایك‌و باوكان ‌واده‌زانن ئه‌و‬ ‫كاته‌ی كه‌ دیاریكراوه‌ بۆ له ‌دایكبوونی‬ ‫كۆرپه‌كه‌یان‪ ،‬كاتێكی نه‌گۆڕه‌و ده‌قاوده‌ق‬ ‫ده‌بێت كۆرپه‌ك ‌ه له‌و ڕۆژ‌و سه‌عاته‌دا‬ ‫له‌ دایك بێت‪ .‬به‌اڵم له ‌ڕاستیدا ته‌نها‬ ‫ل����ه‌س����ه‌دا(‪)%5‬ی‌ وا ڕێ��ده‌ك��ه‌وێ��ت ل�ه‌و‬ ‫ڕێكه‌وت ‌ه له‌دایكبێت كه‌پزیشك بۆ دایكی‬ ‫دیاریده‌كات‪ ،‬به‌پێی ڕێكه‌وتی دوایین‬ ‫سوڕی مانگانه‌ی‪ ..‬هاوكات ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی‬ ‫كه‌ مه‌وعیدی له‌دایكبوونی كۆرپه‌كانیان‬ ‫درێ���ژ‌ه ده‌ك��ێ��ش��ێ�ت‌و ده‌ك �ه‌وێ��ت �ه‌ دوای‬ ‫‪42‬هه‌فته‌یی‌‪ ،‬وات ‌ه له‌ڕێكه‌وتی دیاریكراو‬ ‫الده‌دات ب �ه‌ دووه �ه‌ف��ت � ‌ه ڕێ��ژه‌ك �ه‌ی��ان‬ ‫ده‌گ��ات�ه‌ ل� ‌ه ‪ .%7‬ئ�ه‌م�ه‌ش ئ �ه‌وه‌م��ان بۆ‬ ‫ده‌رده‌خ���ات كه ‌ڕێ��ژه‌ی ه���ه‌ره‌زۆری ل ‌ه‬ ‫دایكبوون (‪ )%80‬ده‌كه‌وێته‌ نێوان ‪38‬‬ ‫ب���ۆ‪ 42‬هه‌فت ‌ه (به‌پێی ‪American‬‬ ‫‪College of Obstetricians‬‬ ‫‪22‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪)and Gynecologists (ACOG‬‬ ‫‪ ‌)2004‬واته‌ درێژكردنه‌وه‌ی مه‌وعیدی له‬ ‫‌دایكبوون له‌‪ 40‬بۆ ‪ 42‬هه‌فته‌ نۆرمه‌ڵه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌م�ه‌رج��ێ��ك دای����ك‌و ك��ۆرپ � ‌ه ل��ه‌ژێ��ر‬ ‫كۆنترۆڵدابن‪.‬‬ ‫ده‌توانین بڵێین تاكو ئێستا زانست‬ ‫نه‌یتوانیوه‌ هۆكاری ده‌ستپێكردنی ژانی‬ ‫مناڵبوون بگێڕێته‌و‌ه بۆچی؟ ‌وه‌بۆچی‬ ‫له‌م كاته‌دا ده‌ستپێده‌كات‌و له‌و كاته‌دا‬ ‫ده‌ستپێناكات‪ .‬كه‌واتە بابزانین بۆچی به‬ ‫‌هه‌ندێك له‌ كۆرپه‌ ده‌وترێت دواكه‌وتووه‌‪،‬‬ ‫یان له ‌مه‌وعیدی خۆی الیداوه‌‪ .‬كه‌چی‬ ‫ل ‌ه هه‌ندێكی دیكه‌یان پێشده‌كه‌وێت‌و‬ ‫پێی ده‌وترێت كۆرپه‌كه‌ی نه‌به‌كامه‌ ل ‌ه‬ ‫كاتێكدا باری ته‌ندروستی كۆرپه‌و دایك‬ ‫زۆرباشه‌و بێ ‌كێشه‌یه‌‪ .‬لێره‌ پێویستمان‬ ‫به‌ زانینی هۆكاره‌كانی درێژه‌كێشانی‬ ‫ڕێكه‌وتی له‌دایكبوونه‌‪.‬‬

‫ئه‌و هۆكارانه‌ی ك ‌ه ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌یان‬ ‫هه‌یه‌ ببنه‌ هۆی دواكه‌وتنی مه‌وعیدی‬ ‫له‌دایكبوونی كۆرپ ‌ه بریتیی ‌ه له‌‪:‬‬ ‫ ئ �ه‌گ �ه‌ر ئ��ه‌و دای��ك � ‌ه مناڵبوونی‬‫پێشتری دواكه‌وتووبێت‪.‬‬ ‫ ئه‌گه‌ر كێشی دایك به‌رزبێت له‬‫‌ڕێ����ژه‌ی س��روش��ت��ی (‪body mass‬‬ ‫‪ )index‬كێش به‌پێی بااڵ‪.‬‬ ‫ ئ�ه‌و دایكانه‌ی كه‌ یه‌كه‌م سك‌و‬‫یه‌كه‌م مناڵیانه‌‪.‬‬ ‫ ب��چ��ووك��ی ت �ه‌م �ه‌ن��ی دای����ك‪ ،‬ی��ان‬‫گه‌وره‌یی ته‌مه‌نی دایك‪.‬‬ ‫ شێوازی هاتنی كۆرپه‌ك ‌ه (به‌سه‌ردا‬‫ن�ه‌ه��ات��ب��ێ��ت)‪ ،‬وات���ه‌ ب���اری دانیشتنی‬ ‫كۆرپه‌ك ‌ه له‌ناو منااڵندا‪.‬‬ ‫ ئه‌گه‌ری دواكه‌وتن ل ‌ه كۆرپه‌ی كوڕ‬‫زیاتر‌ه تا كۆرپه‌ی كچ‪.‬‬ ‫‪ -‬هه‌ندێجار ب � ‌ه ه��ۆی هه‌بوونی‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ن��ات �ه‌واوی كۆرپه‌كه‌و‌ه ڕووده‌دات‪ ،‬یان‬ ‫ی واڵش‪.‬‬ ‫ناته‌واو ‌‬ ‫ ب��اری ده‌روون���ی دای��ك هۆكارێكی‬‫دیكه‌ی به‌هێز‌ه بۆ دواخستنی كۆرپه‌كه‌ی‪.‬‬ ‫تاچه‌ند ئاماده‌بوون هه‌یه‌له‌دایكه‌ك ‌ه بۆ‬ ‫هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ی كۆرپه‌كه‌ی‪ .‬ئه‌گه‌ر دایك‬ ‫له‌ ڕووی سایكۆلۆژییه‌و‌ه گرژو بێزاربێت‪.‬‬ ‫ئ����ه‌وا م��ێ��ش��ك ت��ون��دب��وون��ی دای��ك �ه‌ك � ‌ه‬ ‫ك��ارده‌ك��ات� ‌ه س �ه‌ر ه�ه‌م��وو له‌شیو ڕێگه‬ ‫‌ن��ادات كۆرپه‌كه‌ی دابه‌زێت‌و مناڵبوون‬ ‫ده‌ستپێبكات‪.‬‬ ‫ل�� ‌ه ڕاس��ت��ی��دا زان��ی��ن��ی م �ه‌وع��ی��دی‬ ‫مناڵبوون كاتێك پشتده‌به‌ستێت ب ‌ه‬ ‫م �ه‌وع��ی��دی س���وڕی م��ان��گ��ان��ه‌‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫سوڕێكی ڕێكبوو‪ .‬ب �ه‌اڵم ئه‌گه‌ر ناڕێك‬ ‫بێت ناكرێت خوێندنه‌وه‌ی بۆ بكرێت‪.‬‬ ‫ه��اوك��ات ڕێپۆرتی سۆنه‌ریش كاتێك‬ ‫پشتی پێده‌به‌سترێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌سه‌ره‌تای‬ ‫دووگیانبوون گیرابێت‪‌ ،‬وات ‌ه له‌ سنوری‬ ‫س ‌ێ مانگی یه‌كه‌م‪ ،‬ئه‌گه‌رنا به ‌ته‌واوی‬ ‫ته‌مه‌نی كۆرپه‌كه‌مان ب��ۆدی��اری ناكات‬ ‫به‌ڵكو ئامڕازێكه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ده‌كرێت به‬ ‫‌نزیكی ته‌مه‌نی كۆرپه‌ك ‌ه بزانین‪ ‌.‬وات ‌ه به‬ ‫‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك ناتوانرێت ده‌ق��اوده‌ق‬ ‫به‌ته‌واوی ته‌مه‌نه‌كه‌مان بۆ دیاری بكات‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌ش پێویست ‌ه‬ ‫دایك له‌وه‌ تێبگات ك ‌ه دواكه‌وتنی كۆرپ ‌ه‬ ‫به‌بێ‌ هه‌بوونی نیشانه‌ی ترسناك بارێكی‬ ‫س��روش��ت�ی‌و ب� ‌ێ مه‌ترسییه‌‪ .‬هه‌رچۆن‬ ‫ئاساییه‌‌و قبوڵمانه‌ كۆرپه‌یه‌ك ب ‌ه حه‌وت‬ ‫مانگی له‌دایكبێت‪ ،‬ده‌كرێت كۆرپه‌یه‌كی‬ ‫دی ب ‌ه ده‌مانگی له‌دایك بێت‪ .‬گرنگ‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ڕاپۆرتی سۆنه‌ر‌و له‌شی دایك‌و‬ ‫كۆرپه‌ك ‌ه هیچ نیشانه‌ی خراپی نه‌بێت‪.‬‬ ‫‌وانه وه‌ك‪:‬‬ ‫له ‌‌‬ ‫ ك �ه‌م��ب��وون �ه‌وه‌ی ج��وڵ �ه‌ی كۆرپ ‌ه‬‫ب �ه‌ش��ێ��وه‌ی �ه‌ك ن��زی��ك ب��ێ��ت له‌نه‌مانی‬ ‫جوڵه‌‌و ماوه‌ی ئه‌و نه‌جواڵنه‌ش ‪12‬كاژێر‬ ‫بخایه‌نێت‪.‬‬ ‫ ه�ه‌ب��وون��ی خوێن ل� ‌ه داوێ��ن �ه‌وه‌‪.‬‬‫به‌مه‌رجێك ڕێژه‌كه‌ی له‌‌وه‌ده‌رچێت ك ‌ه‬ ‫ته‌نها جارێك‌و پیسبوونێكی كه‌می جلی‬ ‫ژێره‌وه‌بێت‪‌،‬واته‌ زۆربێت‪.‬‬ ‫ سه‌رئاوته‌قین‪ ‌،‬وات ‌ه كونبوون‪ ،‬یان‬‫ته‌قینی په‌رده‌ی ده‌وری كۆرپه‌كه‌‪ ،‬چونك ‌ه‬

‫له‌م باره‌دا هیچ بواری چاكبونه‌وه‌ی نییه‌‌و‬ ‫ئه‌و دووگیانبوون ‌ه ل�ه‌ب�ه‌رده‌م ئه‌گه‌ری‬ ‫كۆتایی هاتنه‌‌و ناتوانرێت بمێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ زۆر كه‌مبوونه‌وه‌‪ ،‬یان زیادبوونی‬‫ئاوی ده‌وری كۆرپه‌كه‌‪.‬‬ ‫ هه‌بوونی ب �ه‌رزی فشاری خوێن‪،‬‬‫یان نه‌خۆشی شه‌كره‪‌.‬‬ ‫ ه �ه‌ب��وون��ی كێشه‌ی ك�ه‌م��وك��وڕی‬‫زگماكی له‌ كۆرپه‌كه‌دا‪.‬‬ ‫ نه‌گونجاوی كێشی كۆرپ ‌ه له‌گه‌ڵ‬‫توانای له‌دایكبوونی به‌سروشتی‪.‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ئ �ه‌گ �ه‌ر دواك �ه‌وت��ن �ه‌ك � ‌ه زۆر‬ ‫درێ����ژه‌ی كێشا ئ���ه‌وا ده‌ب��ێ��ت دای���ك‌و‬ ‫باوك ئاگایان له‌وه‌بێت ئه‌و دواكه‌وتن ‌ه‬ ‫كێش ‌ه ته‌ندروستی بۆ دای�ك‌و كۆرپه‌ك ‌ه‬ ‫دروستده‌كات‪ ،‬له‌وانه‪‌:‬‬ ‫خراپی بۆ كۆرپه‌كه‌‬ ‫ كێش‌و قه‌باره‌ی كۆرپه‌ك ‌ه گه‌وره‌تره‪‌.‬‬‫ واڵش باش ئیشناكات‪.‬‬‫ ئه‌گه‌ری مردنی كۆرپه‌كه‌ زۆرتره‌‪.‬‬‫خراپی بۆ دایك‪.‬‬ ‫ ئ �ه‌گ �ه‌ری ب��ری��ن��دارب��وون��ی داوێ��ن‬‫زیاتره‌‪.‬‬ ‫ درێژه‌كێشانی م��اوه‌ی مناڵبوون‬‫(به‌گران له‌دایكبوونی كۆرپه‌كه‌)‪.‬‬ ‫ ئ�ه‌گ�ه‌ری ڕوودان���ی مناڵبوون ب ‌ه‬‫نه‌شته‌رگه‌ری‪.‬‬ ‫ڕێگاكانی چاره‌سه‌ركردنی دواكه‌وتن‬ ‫له‌ڕێكه‌وتی مناڵبوون‪:‬‬ ‫ده‌كرێت ژانی ده‌ستكرد به‌كاربهێنرێت‬ ‫به‌پێی پێویستی‌و بۆ گونجان بێت له‌گه‌ڵ‬ ‫باری ته‌ندروستی دایك‌و كۆرپه‌‪ .‬چونك ‌ه‬ ‫‌بێ‬ ‫ت وه‌ك ڕۆتین به‌كاربهێنرێت به ‌‌‬ ‫ناكرێ ‌‬ ‫ورده‌ك����اری پشكنینی پزیشكی ت��ه‌واو‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا كاریگه‌ری خراپی ده‌بێت بۆسه‌ر‬ ‫كۆرپه‌و دایك (‪.)2004 ,ACOG‬‬ ‫ی ڕوودان������ی‬ ‫ب���ۆ ك���ه‌م���ك���ردن���ه‌وە ‌‬ ‫دواكه‌وتن له‌ مه‌وعید‪ ،‬باشتروای ‌ه دایكان‬ ‫هه‌ركه‌زانیان دووگیانن به‌زووترین كات‬ ‫خۆیان تۆماربكه‌ن له ‌به‌شی چاودێری‬ ‫دایكی دووگیان‌و زووتر سۆنه‌ر بگرن بۆ‬ ‫زانین‌و دیاریكردنی ته‌مه‌نی كۆرپه‌ك ‌ه‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی ڕاست‌و دروست‪ .‬مه‌به‌ست‬ ‫ل��ه ‌زووت����ر گ��رت��ن��ی س��ۆن��ه‌ر‪ ،‬باشتر‌ه‬ ‫به‌الیه‌نی كه‌مه‌وه‌ دوومانگی تێپه‌ڕاندبێ‌‪.‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫ ئ��ه‌و ڕێ��گ��ای��ان �ه‌ی ك�ه‌ده‌ب��ن�ه‌ه��ۆی‬‫بزواندنی ژان به‌شێوه‌یه‌كی سروشتی‬ ‫دوور له‌به‌كارهێنانی ده‌رم��ان بۆئه‌وه‌ی‬ ‫كۆتایی به‌دووگیانبوون بهێنێت بریتیی ‌ه‬ ‫له‌‪:‬‬ ‫ سه‌رجێكردن‌و ئاوی پیاو یه‌كێك ‌ه‬‫له‌ بزوێنه‌ره‌كانی دروستكردنی ژانی‬ ‫مناڵبوون‪.‬‬ ‫ ده‌ستلێدانی سنگی دایك‪.‬‬‫ خ��واردن��ی ئ��ه‌و خ��ۆراك��ان �ه‌ی ك ‌ه‬‫دانیشتنی ته‌والێت ئاسانده‌كات‪ .‬وات ‌ه‬ ‫ڕیخۆڵه‌كان ئاسان خاڵی ده‌بێته‌وه‌‪‌ ،‬وه‌ك‬ ‫سه‌وزه‌و میوه‌و ئاوخواردنه‌وه‌ی زۆر‪.‬‬ ‫ به‌كارهێنانی گه‌رماو‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌كی‬‫گونجاو دوور له ‌دروستكردنی كێشه‌ی‬ ‫دابه‌زینی فشاری خوێن‌و ته‌نگه‌نه‌فسی‪،.‬‬ ‫وات ‌ه زۆر گه‌رم نه‌بێت‪.‬‬ ‫ وه‌رزشكردن به‌تایبه‌ت زۆر ڕۆیشتن‬‫به‌پێی توانای دایك خۆی‪.‬‬ ‫ل�ه‌گ�ه‌ڵ ه�ه‌م��وو ئه‌مانه‌شدا هێشتا‬ ‫ده‌كرێت بڵێین مناڵبوون پرۆسه‌یه‌كی‬ ‫سروشتییه‌‌و ناكرێت په‌له‌ی لێبكرێت‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ه �ه‌م��وو شته‌كان نۆرمه‌ڵبوو‪.‬‬ ‫ده‌كرێت دایك‌و خێزان چاوه‌ڕێی زەنگی‬ ‫هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ بكه‌ن ل ‌ه كۆرپه‌ك ‌ه خۆی‪.‬‬ ‫هیچ ڕوون��ادات ئه‌گه‌ر كه‌مێكی دیكه‌ش‬ ‫چاوه‌ڕوانبن تاكو پرۆسه‌ك ‌ه به‌شێوه‌ی‬ ‫سروشتی خۆی ده‌ستپێده‌كات‪ .‬هیچ ترسی‬ ‫پێویست نییه‌ ئه‌گه‌ر باری ته‌ندروستی‬ ‫دای��ك ب��اش بێت‌و ڕاپ��ۆرت��ی سۆنه‌ریش‬ ‫باشی كۆرپه‌كه‌مان پیشانبدات‪ .‬چونك ‌ه‬ ‫ڕاستی ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه پرۆسه‌ی مناڵبوونی‬ ‫س��روش��ت��ی پ��رۆس �ه‌ی �ه‌ك � ‌ه خ��ۆرس��ك��ان� ‌ه‬ ‫ده‌ستپێبكات‪ ،‬به‌ب ‌ێ هیچ پاڵنه‌رێكی‬ ‫ده‌ره‌ك��ی‪ ،‬هه‌رپاڵنه‌رێك ‌ی وه‌ك ده‌رمانی‬ ‫بۆبه‌كاربهێنرێت‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌ری تێكدانی‬ ‫پرۆسه‌كه‌ی ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئایا دوای نه‌شته‌رگه‌ری ده‌كرێت‬ ‫مناڵبوونی سروشتی ڕووبدات؟‬ ‫ئه‌گه‌ری مناڵبوون به‌داوێن بۆ ئه‌و‬ ‫دای��ك��ان�ه‌ی ك� ‌ه به‌نه‌شته‌رگه‌ری مناڵی‬ ‫پێشویان له‌دایكبوو‌ه له «‪»%80‬یه‌‪‌ .‬وات ‌ه‬ ‫ب��وون��ی یه‌كجار نه‌شته‌رگه‌ری نابێت ‌ه‬ ‫پاساو بۆئه‌وه‌ی هه‌موو مناڵبوونه‌كانی‬ ‫دیكه‌ی بكرێت به‌نه‌شته‌ر‪ .‬چونك ‌ه‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪23‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫مه‌رج نییه‌ هه‌مووكاتێك ئه‌و بڕیاری‬ ‫به‌نه‌شته‌ركردنه‌ سه‌دله‌سه‌د پێویست‬ ‫بووبێت‪.‬‬ ‫چ���ی‌ وا ل���ه‌ت���ۆ ده‌كات گونجاوبیت‬ ‫بۆئ���ه‌وه‌ی به‌سروش���تی كۆرپه‌ك���ه‌ت‬ ‫له‌دایك بێت (‪American College‬‬ ‫‪of‬‬ ‫‪Obstetricians‬‬ ‫‪and‬‬ ‫‪)Gynecologists-2004‬؟‬ ‫ ئ �ه‌گ �ه‌ر بڕینی دی����واری منااڵن‬‫له‌باری پانی به‌شی خواره‌وه‌ی سك بێت‪.‬‬ ‫ شێوازی ئێسكی ناوچه‌ی حه‌وز ل ‌ه‬‫ڕووی قه‌باره‌و توێكارییه‌وه‌ گونجاوبێت‬ ‫بۆ پرۆسه‌ی تێپه‌ڕبوونی كۆرپه‌كه‌ت‪.‬‬ ‫بۆئه‌م مه‌به‌سته‌ش پشكنینی تایبه‌تی‬ ‫پێویست ‌ه ك��ه‌ل��ه‌الی��ه‌ن پ��زی��ش��ك‪ ،‬ی��ان‬ ‫په‌رستاری ب ‌ه ئه‌زموونه‌وه‌ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ هیچ جۆره‌ نه‌شته‌رگه‌ری دیك ‌ه‬‫بۆ ناوچه‌ی ح �ه‌وز به‌تایبه‌تی منااڵن‬ ‫نه‌كرابێت‪.‬‬ ‫ پێشتر دی����واری م��ن��ااڵن توشی‬‫كێشه‌ی هه‌ڵته‌قین نه‌بووبێت‪.‬‬ ‫ واڵشی پێشنه‌كه‌وتبێت‪ ،‬یان گرێی‬‫گه‌ور‌ه (فایبرۆیدی) له ‌دیواری منااڵندا‬ ‫نه‌بێت‪.‬‬ ‫ باشتر‌ه له ‌شوێنێك مناڵبوونه‌ك ‌ه‬‫ڕووبدات‪ ،‬ئه‌گه‌ر پێویستی به‌نه‌شته‌ركرد‬ ‫تیمی تایبه‌ت ئاماده‌بێت‪.‬‬ ‫ئ��ه‌و ه��ۆك��اران �ه‌ی ك � ‌ه ده‌ب��ن � ‌ه ڕێگر‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌رده‌م ب��ه ‌سروشتی له‌دایكبوونی‬ ‫كۆرپه‌كه‌ت بۆ ئه‌و دایكانه‌ی كه ‌پێشتر‬ ‫به‌ نه‌شته‌ر بوویانه‌‪ ،‬بریتین له‌مانه‌ی‬ ‫الی خواره‌وه‌‪:‬‬ ‫ كه‌می ماوه‌ی نێوان دووگیانبوونه‌ك ‌ه‬‫(‪18‬مانگ‪ ،‬یان كه‌متر) بێت‪.‬‬ ‫ گه‌وره‌یی ته‌مه‌نی دایك‪.‬‬‫ زیادده‌ی كێشی له‌شی دایك‪.‬‬‫ زی���ادده‌ی كێشی له‌شی كۆرپه‌ك ‌ه‬‫له‌دایكنه‌بووه‌كه‪‌.‬‬ ‫ تێپه‌ڕاندنی م��اوه‌ی دیاریكراوی‬‫‌بێ وروژاندنی‬ ‫دووگیانبوون به‌زیاده‌وه‌‪ ،‬به ‌‌‬ ‫ژانی سروشتی خۆی‪.‬‬ ‫خ��ۆئ��ه‌گ��ه‌ر ب �ه‌خ��ت ی�����اوه‌رت ب��وو‬ ‫به‌دڵنییایه‌و‌ه سروشتی باشتره‌‪.‬‬ ‫سوده‌كانی به‌سروشتی له‌دایكبوون‪:‬‬ ‫ ڕێگه‌ ده‌گرێت له‌ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ت‬‫‪24‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫له‌گه‌ڵ ڕوودانی نه‌شته‌رگه‌ری گه‌ور‌ه بۆ‬ ‫جارێكی دیكه‌‪.‬‬ ‫ هاوكات ڕێگرتن له‌خوێن له‌به‌ر‬‫ڕۆیشتنی زۆر‪.‬‬ ‫ ئ����ه‌گ����ه‌ری ب���ری���ن���دارب���وون���ی‬‫ئه‌ندامه‌كانی دیكه‌ی ناو بۆشایی سك‪،‬‬ ‫یان ده‌رهێنانی منااڵن به‌نه‌شته‌ر زیاتره‌‪.‬‬ ‫ ڕوودانی هه‌وكردن كه‌متره‌‪.‬‬‫ ڕێژه‌ی ئازار كه‌متره‌‪.‬‬‫ج��������ارل��������ه‌دوای ج������ار ك���ردن���ی‬ ‫نه‌شته‌رگه‌رییه‌ك ‌ه قورسترو ئاڵۆزترو‬ ‫ترسناكتر‌ه بۆ ئه‌و پزیشكه‌ی كه‌ ده‌یكات بۆ‬ ‫ئه‌و دایك‌و كۆرپه‌‌یه‌ش كه‌ بۆیان ده‌كرێت‪.‬‬ ‫دوابه‌دوای ئه‌وه‌ش چاكبونه‌و‌ه هێواشترو‬ ‫پڕكێشه‌ده‌بێت‪ .‬چانسی پێشكه‌وتن ‌ی‬ ‫واڵش‌و خوێنبه‌ربوونی پێشمناڵبوون‬ ‫زیاتره‌ بۆ دووگیانبوونه‌وه‌كانی داهاتووی‪.‬‬ ‫ دوای نه‌شته‌رگه‌ری ك �ه‌ی دای��ك‬‫پێویست ‌ه هه‌ستێت؟‬ ‫كۆی ئه‌و ئامۆژگارییانه ‌ی كه ‌دایكان‬ ‫پێویست ‌ه بیزانن بۆ دوای نه‌شته‌رگه‌ری‪:‬‬ ‫ وه‌ك الی �ه‌ن��ی زان��س��ت��ی زۆرب���ه‌ی‬‫ن���ه‌ش���ت���ه‌رگ���ه‌ری���ی���ه‌ گ�����ه‌وره‌ك�����ان ب ‌ه‬ ‫مناڵبوونیشه‌و‌ه ڕاسته‌وخۆ دوای شه‌ش‬ ‫كاژێر له ‌ته‌واوبوونی نه‌شته‌رگەرییەك ‌ه‬ ‫ده‌توانێت له ‌جێگاكه‌ی خۆی هه‌ستێت‌و‬ ‫بجوڵێت‪ .‬به‌اڵم ده‌كرێت ئه‌و دایك ‌ه پێش‬ ‫ئه‌م شه‌ش كاژێره‌ قاچه‌كانی بجوڵێنێت‌و‬ ‫ته‌پاوتل بكات ب��ه ‌یارمه‌تی كه‌سانی‬ ‫ده‌وروب���ه‌ری‪ .‬چه‌ندی توانی جوڵه‌كان‬ ‫خۆی بیكات باشتره‌‪ .‬هاوكات پێویست ‌ه‬ ‫ل��ه‌ ك �ه‌س��ی ش�����اره‌زا‌ وه‌ك پ �ه‌رس��ت��اری‬ ‫ن �ه‌خ��ۆش��خ��ان �ه‌ك��ه‪ ‌،‬ی���ان پ��زی��ش��ك�ه‌ك�ه‌ی‬ ‫ئامۆژگاری ته‌واو‌ وه‌ربگرێت بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫بزانێت چ��ۆن بجوڵێت باشه‌‪ .‬چونك ‌ه‬ ‫ش��ێ��وازی جموجۆڵكردنه‌كه‌ش گرنگ ‌ه‬ ‫ب��زان��رێ��ت ت��اك��و زۆر ب �ه‌ئ��ازار نه‌بێت‪،‬‬ ‫ی��ان نه‌بێت ‌ه ه��ۆی كێشه‌ ب��ۆ شوێنی‬ ‫نه‌شته‌ره‌كه‌ی‪.‬‬ ‫ بۆ ده‌س��ت به‌جوڵه‌كردن گرنگ‬‫نییه‌ ڕێگای به‌نج چ جۆرێك به‌كارهاتو‌ه‬ ‫(به‌نجی گشتییه‌‪ .‬یان نیوه‌)‪.‬‬ ‫ بۆ ئه‌و كاتانه‌ی ك ‌ه دایك له‌سه‌ر‬‫پشت پاڵكه‌وتوه‌‪ .‬ده‌كرێت هیچ گۆش ‌ه‬ ‫نه‌خاته‌ ژێر سه‌ری‌و هاوكات گۆشه‌یه‌ك‬

‫به‌كاربهێنرێت بۆ ژێر هه‌ردوو ئه‌ژنۆكانی‪.‬‬ ‫ هه‌ر له ‌ماوه‌ی ئه‌و شه‌ش كاژێر‌ه‬‫ده‌كرێت جارجار لێوه‌كانی ته‌ڕبكات‪،‬‬ ‫یان پڕبه‌ده‌می خۆی ئاوبخواته‌و‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫ئاره‌زوویكرد‪ ..‬چونك ‌ه نه‌شته‌ری مناڵبوون‬ ‫منااڵن برینداره‌ نه‌ك گ �ه‌ده‌ی‪ .‬هاوكات‬ ‫بۆ دڵنیابوون ده‌كرێت ڕه‌زام�ه‌ن��دی ل ‌ه‬ ‫پزیشكی پسپۆر‌وه‌ربگرێت‪.‬‬ ‫ هه‌ر له ‌ماوه‌ی ئه‌و شه‌ش كاژێر‌ه‬‫ده‌ك���رێ���ت ب��ك �ه‌وێ��ت س���ه‌ر ته‌نیشت‌و‬ ‫گۆشه‌یه‌ك بخات ‌ه نێوه‌ندی قاچه‌كانی‌و‬ ‫سنگی ئ��ام��اده‌ ب��ك��ات ب��ۆ شیرپێدانی‬ ‫سروشتی‪ .‬هیچ پاساوێك نیی ‌ه بۆ دایكان‬ ‫شیرنه‌دا به ‌كۆرپه‌كه‌ی له‌به‌رئه‌وه‌ی ك ‌ه‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری بۆ ك��راوه‌‪ .‬ڕاست ‌ه ئازاری‬ ‫ده‌بێت به‌اڵم هێشتا ئازاره‌كه‌ی هێند‌ه‬ ‫زۆر نیی ‌ه بۆئه‌وه‌ی بكرێت ‌ه ڕێگر بۆ ئه‌و‬ ‫ئه‌رك ‌ه پیرۆزه‌ی دایكایه‌تی‪.‬‬ ‫ ه�ه‌ن��دێ��ك ل � ‌ه دای��ك��ان ل�ه‌وان�ه‌ی� ‌ه‬‫ب��ت��وان��ن زووت����ر ه�ه‌س��ت� ‌ن وات��� ‌ه دوای‬ ‫تێپه‌ڕاندنی چوار بۆ پێنج كاژێر‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌موو شتێك باشبێت ڕێگری ناوێت‪.‬‬ ‫چونكه‌ م �ه‌رج نیی ‌ه فه‌سله‌ژه‌و توانای‬ ‫ك وه‌ك یه‌ك بێت‪.‬‬ ‫هه‌مووكه‌سێ ‌‬ ‫ دوای ت����ه‌واوك����ردن����ی م����اوه‌ی‬‫دی��اری��ك��راو ل�ه‌س�ه‌ر ب��اری ته‌نیشت ب ‌ه‬ ‫هاوكاری ده‌كرێت هه‌ستێت‌و ده‌ستبكات‬ ‫به‌هاتوچۆكردن‪ .‬چونك ‌ه چه‌ند زووتر‬ ‫ب��ك�ه‌وێ��ت� ‌ه گ����ه‌ڕان زووت����ر برینه‌كه‌ی‬ ‫چاكده‌بێته‌وه‌‪ .‬به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی ك ‌ه‬ ‫كێشی له‌شیان زۆره‌‪.‬‬ ‫ له‌وانه‌ی ‌ه له‌كاتی هه‌ستان كه‌مێك‬‫گێژبوون ڕوو بدات‪ ،‬به‌اڵم زۆر ترسناك‬ ‫نییه‌‪ .‬ده‌كرێت كه‌مێك سه‌ری نزمبكاته‌وه‌‌و‬ ‫دووهه‌ناسه‌ی قوڵ هه‌ڵمژێت‪.‬‬ ‫ باشتری ‌ن وه‌رزش ل�ه‌م قۆناغه‌دا‬‫ته‌نها ڕۆیشتن‌و هه‌ڵسوكه‌وتی ڕۆژانه‌یه‌‪.‬‬ ‫ یه‌كه‌م ژه‌می نانخواردن بۆ دوای‬‫نه‌شته‌رگه‌ری باشتر‌ه شله‌مه‌نی زیاتر‬ ‫بێت‪ ..‬یان ئه‌و خۆراكانه‌بێت ك ‌ه دانیشتنی‬ ‫ته‌والێت ئاسان ده‌كات‪ .‬به‌شێوه‌یه‌كی گشتی‬ ‫ده‌كرێـت زیاتر ئه‌و خۆراكان ‌ه بخورێن‬ ‫ك ‌ه خوێن دروستده‌كه‌ن‌و ڤیتامینی زۆر‌ه‬ ‫بۆ باشتركردنی شیری دایك‪.‬‬ ‫‪ -‬پاكوخاوێنی ل�ه‌م قۆناغه‌دا زۆر‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫گرنگه‌ هه‌موو چ��وار كاژێرێك سانتی‬ ‫بگۆڕێت‪ ،‬شۆرینی به‌شی خواره‌وه‌ی له‌ش‬ ‫ب ‌ه ت���ه‌واوی‪ ،‬ی��ان ده‌كرێت هه‌مووله‌ش‬ ‫ب��ش��ۆرێ��ت ب����ه‌اڵم ب��ه‌م��ه‌رج��ێ شوێنی‬ ‫نه‌شته‌ره‌ك ‌ه ته‌ڕنه‌كرێت‪.‬‬ ‫ زۆربه‌ی دایكان توشی هه‌ڵئاوسانی‬‫ڕیخۆڵه‌كان ده‌بن‪ .‬هه‌ربۆیه‌ چه‌ند زووتر‬ ‫ده‌ستبكه‌ن به‌جوڵ ‌ه زووت��ر ئه‌وباره‌ش‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌بێت‪ ..‬تاكو زیاتر له‌جێگادا‬ ‫بمێننه‌وه‌ ئازارو ناڕه‌حه‌تیه‌كانیان زیاتر‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫ دوای سێ‌ مانگ له‌شی دای��ك ب ‌ه‬‫ته‌واوی چاكده‌بێته‌وه‌‪ .‬هه‌ربۆی ‌ه تاكو ئه‌و‬ ‫ماوه‌ی ‌ه ته‌واو ده‌كه‌یت باشتر‌ه كه‌لوپه‌لی‬ ‫قورس هه‌ڵنه‌گریت‪ ،‬پاڵنه‌نرێت به‌شتی‬ ‫قورسه‌وه‌‪ ،‬یان ڕاكێشان‪ .‬كێشی كۆرپ ‌ه‬ ‫ئاساییه‌و كاریگه‌ری نابێت‪.‬‬ ‫ به‌نجی گشتی‪ ،‬یان نیوه‌؟‬‫هه‌رچه‌ند‌ه ئاشكرای ‌ه له‌الی زۆربه‌ی‬ ‫خ��ان��م��ان ك �ه‌ م��ن��اڵ��ب��وون ب��ه ‌سروشتی‬ ‫باشتره‌ تاكو به ‌نه‌شته‌رگه‌ری‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گه‌ڵ ئ�ه‌وه‌ش��دا ڕێ��ژه‌ی مناڵبوون ب ‌ه‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری هه‌ر له‌به‌رزبونه‌وه‌دایه‌‪.‬‬ ‫لێره‌دا نازانرێت ئه‌م به‌رزبوونه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر داوای خ��ان��م��ان خ��ۆی��ان��ه‪ ‌،‬یان‬ ‫پزیشكی پسپۆر ب��ۆی هه‌ڵده‌بژێرێت؟‬ ‫به‌هه‌رحاڵ بۆ جێبه‌جێكردنی پرۆسه‌ی‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری دیسانه‌و‌ه دایك ده‌كه‌وێت ‌ه‬ ‫به‌رده‌م پرسیارێكی دیكه‌‪ ....‬ئایا به‌نجی‬ ‫نیوه‌‪ ،‬یان به‌نجی گشتی؟‪ .........‬كامیان‬ ‫باشتره‌‪.‬؟‬ ‫له ‌یه‌كێك له ‌ڕاپۆرتەكانی ڕێكخراوی‬ ‫ته‌ندروستی نێوده‌وڵه‌تی (‪ )who‬باس‬ ‫ل �ه‌وه‌ ده‌ك��ات كه‌ به‌نجی نیوه‌ باشتره‪‌،‬‬ ‫چونكه‌ (ڕێ���ژه‌ی ده‌رم��ان��ی به‌كارهاتوو‬ ‫بۆ سڕكردن كه‌متره‌‪ ،‬خوێن لێ‌ڕۆیشتن‬ ‫كه‌متره‌‪ ،‬زووتر دایك‌و كۆرپه‌كه‌ به‌یه‌ك‬ ‫ده‌گه‌ن‪ ،‬دایك زووتر ده‌كه‌وێته‌وه‌ جوڵه‌‪،‬‬ ‫باشتر كۆنتڕۆڵی ئازاری دوای مناڵبوون‬ ‫ده‌كرێت)‪.‬‬ ‫به‌اڵم هه‌موو كاتێك پێویسته‌ ئه‌وه‌مان‬ ‫له‌به‌رچاوبێت ل ‌ه كاتی جێبه‌جێكردنی‬ ‫ه�ه‌رپ��رۆس�ه‌ی�ه‌ك��ی ب���واری ته‌ندروستی‬ ‫هاوشێوه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری‪ ،‬ناكرێت ل ‌ه‬ ‫هه‌موو كه‌سێكدا ب ‌ه چونیه‌ك ببینرێن‌‪.‬‬

‫وات�� ‌ه مه‌رجنییه‌ ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ ب��ۆ كه‌سێك‬ ‫ڕاس��ت‌ودروس��ت��ه‌ بكرێت ب��ۆ كه‌سێكی‬ ‫دی��ك �ه‌ش ت �ه‌واوب��ێ��ت‪ ،‬ی��ان ه�ه‌ره�ه‌م��ان‬ ‫ئه‌نجاممان بداتێ‌‪.‬‬ ‫ب ‌ه گشتی هه‌ڵبژاردنی جۆری ڕێگای‬ ‫سڕكردن‌وه‌ستاوه‌له‌سه‌ر‪:‬‬ ‫ چی باش ‌ه بۆ سه‌المه‌تی دایك؟‬‫ چی باش ‌ه بۆ سه‌المه‌تی كۆرپه‌كه‌؟‬‫ دایك چی پێخۆش ‌ه بۆی بكرێت؟‬‫ ب��اری ته‌ندروستی دای��ك چۆن ‌ه‬‫به‌شێوه‌یه‌كی گشتی؟‬ ‫ ت�����وان�����ای ج��ێ��ب��ه‌ج��ێ��ك��ردن��ی‬‫نه‌شته‌رگه‌رییه‌ك ‌ه به‌كامیان بێت باشتر‌ه‬ ‫به‌پێی توانای پزیشكی پسپۆر‪.‬‬ ‫هه‌مووان ئه‌وه‌ش ده‌زانن كه‌ ڕێگاكانی‬ ‫سڕكردن دووجۆره‌‪:‬‬ ‫یه‌كه‌م‪ /‬بێهۆشكردن به‌گشتی (بنج‬ ‫العام)‪.‬‬ ‫دووه��ه‌م‪ /‬سڕكردنی به‌شێكی له‌ش‬ ‫(بنج موضعی)‪.‬‬ ‫شێوازی جێبه‌جێكردنی هه‌ریه‌كه‌یان‬ ‫ج��ی��اوازه‌‪ .‬هه‌ربۆیه‌ چاكتر‌ه ل� ‌ه كاتی‬ ‫س �ه‌ردان��ی پزیشكی س��ڕك��ردن‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫نه‌خۆش بێـت‪ ،‬یان خانمی دووگیان هه‌ر‬ ‫پرسیارێكی هه‌بێت بیكات‪ .‬بۆئه‌وه‌ی‬ ‫زان��ی��اری ت���ه‌واو ل�ه‌س�ه‌ر ن �ه‌زان��راوه‌ك��ان‬ ‫‌وه‌ربگرێت‌و له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و زانین ‌ه‬ ‫ب��ڕی��ار ل �ه‌س �ه‌ر ئ��ه‌و ڕێگایه‌ ب���دات ك ‌ه‬ ‫سه‌المه‌تی خۆیی‌و كۆرپه‌كه‌ی ده‌پارێزێت‪.‬‬ ‫ڕاسته‌ هه‌ریه‌كه‌یان كێشه‌ی دوایی‬ ‫خۆیان هه‌یه‌‪ .‬به‌اڵم مه‌رج نییه‌ كێشه‌كان‬ ‫هه‌مووكاتێك ترسناك بێت‪.‬‬ ‫ب�ه‌ن��ج��ی ن��ی��وه‌ ڕاس��ت � ‌ه س���ه‌ر ئێش ‌ه‬ ‫دروستده‌كات‪ ،‬به‌اڵم پشت ئێشه‌ دروست‬ ‫ناكات‪ .‬ئه‌گه‌ر پێشتر پشتئێشه‌ی هه‌بێت‬ ‫ئ��ه‌وا دوای مناڵبوونه‌كه‌ی له‌وانه‌ی ‌ه‬ ‫زی��ادب��ك��ات‪ ،‬ب��ه‌ه��ۆی دووگ��ی��ان��ب��وون‌و‬ ‫مناڵبوون‌و پاڵكه‌وتنی زۆر‌و زیادبوونی‬ ‫كێشی له‌ش‌و خراپ دانیشتنی نه‌ك ب ‌ه‬ ‫هۆی نه‌شته‌رگه‌رییه‌كه‌وه‌‪.‬‬ ‫س �ه‌رئ��ێ��ش �ه‌ی دوای ب�ه‌ن��ج��ی نیو‌ه‬ ‫ده‌ك��رێ��ت كۆنترۆڵبكرێت‪ ،‬ئه‌ویش ل ‌ه‬ ‫ڕێگای‪:‬‬ ‫ ب��اش��ت��ره‌ زوو ل��� ‌ه ج��ێ��گ��اك �ه‌ی‬‫هه‌ڵنه‌سێت تاكو ئه‌و شه‌ش كاژێره‌‪.‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫ی وه‌ك‬ ‫ هیچ نه‌خرێت ‌ه ژێ��رس �ه‌ر ‌‬‫گۆشه‌و پشتی‪ ،‬به‌اڵم ده‌كرێت بخرێته‌ ژێر‬ ‫ئه‌ژنۆكانی‪ .‬لێره‌دا باشتر‌ه بگه‌ڕێینه‌و‌ه‬ ‫بۆ دای��ك خ��ۆی‌‪ .‬وات�ه‌ چۆن له‌شی پێی‬ ‫خۆشه‌‪.‬‬ ‫ شله‌مه‌نی خ��واردن�ه‌و‌ه به‌تایبه‌ت‬‫ئ��او‪ ،‬چا‪ ،‬ق��اوه‌‪ .‬چه‌ند شله‌مه‌نی زیاتر‬ ‫بخواتەو‌ه زووت��ر كاریگه‌ری ده‌رمانی‬ ‫سڕكردنه‌ك ‌ه كه‌مده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ه��اوك��ات هیچ پ�ه‌ی��وه‌ن��دی نیی ‌ه له‬ ‫‌نێوان گ�ه‌وره‌ب��وون��ی ن��اوچ�ه‌ی كه‌مه‌رو‬ ‫سك له‌گه‌ڵ نه‌شته‌رگەری‪ .‬چونك ‌ه دایكان‬ ‫زۆربه‌یان گه‌وره‌بوون‌و كشانی ناوچه‌ی‬ ‫سكیان ده‌به‌ستن به‌كردنی نه‌شته‌ره‌كه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم له ‌ڕاستیدا ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندی هه‌ی ‌ه‬ ‫ب�ه‌ دانیشتنی زۆر‌و خ��واردن��ی ب��اش‌و‬ ‫كشانی كه‌مه‌ر‪ ،‬به ‌هۆی دووگیانبوونه‌و‌ه‬ ‫نه‌ك به‌هۆی نه‌شته‌ره‌كه‌وه‌‪.‬‬

‫سه‌رچاوه‌كان‪:‬‬

‫‪http://apps.who.int/rhl/‬‬ ‫‪pregnancy_childbirth/childbirth/‬‬ ‫‪caesarean/wkcom/ehttp://www.‬‬ ‫‪anesthesiologyinfo.com/articles/‬‬ ‫‪cbe/blcs.php 28 Jan 2014‬‬

‫(بێ گه‌رد عوسمان)‬ ‫خاوه‌نی كلینیكی‬ ‫(ئاریا) بۆ ڕاهێنانی‬ ‫سروشتی‬

‫ناونیشان‪ :‬سلێمانی‪ ،‬شه‌قامی‬ ‫بازنه‌یی مه‌لیك مه‌حمود‬ ‫گه‌ڕه‌كی كازیو‌ه‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ی هه‌رێم‬ ‫نهۆمی دووه‌م‬ ‫ژماره‌ی ته‌لەفۆن‬

‫‪07701993036‬‬ ‫‪07480140058‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪25‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫گرنگیدان‬ ‫ه‬ ‫ب‌‬

‫مه‌مك‬ ‫و‪ :‬لە عەرەبیەوە‪ /‬بێخاڵ عومەر‬ ‫ب�����ه‌ش�����ێ�����وه‌ی�����ەك�����ی گ��ش��ت��ی‬ ‫نه‌خۆشییه‌كانی مه‌مك زۆر ب ‌ه كه‌می‬ ‫له‌ قۆناغی پێش پێگه‌یشتن ده‌ست‬ ‫پێ دەكات‪ .‬زۆربه‌ی له‌ ته‌مه‌نی نێوان‬ ‫(‪ 12‬تا ‪ )50‬ساڵ ده‌بێت‪.‬‬ ‫لێره‌دا جیاوازی هه‌یه‌ له ‌نێوان‬ ‫ك وه‌كو‬ ‫شێوازی دروستبوونی مه‌م ‌‬ ‫جیاوازی ل ‌ه (قەبارە‌) وه‌كو گه‌وره‌و‬ ‫ب���چ���ووك‌و زی���ادب���وون ل��ه‌ ژم���اره‌ی‬ ‫(گۆكان)‌‪ .‬نه‌خۆشی مه‌مك ته‌نها له‬ ‫‌نێو ژن��ان نیی ‌ه به‌ڵكو به‌ڕێژه‌یه‌كی‬ ‫زۆر ك �ه‌م ل�ه‌ن��او پیاوانیش هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر پاك بێت‪ ،‬یان پیس‪.‬‬ ‫ك وه‌ك��و‬ ‫نه‌خۆشییه‌كانی م �ه‌م � ‌‬ ‫هەوکردنی مه‌مك‌و گۆ‌و كیسی ئاوو‬ ‫كیسی ڕۆن‌و گ��رێ‌و گ��ۆڕان��ی كیسی‬ ‫(لیمفی)‪.‬‬ ‫ن��ی��ش��ان �ه‌ك��ان��ی ت��وش��ب��وو ب �ه‌م‬ ‫‪26‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫نه‌خۆشیانه‌‪ ،‬ئ��ازاری سنگ (مه‌مك)‌‪،‬‬ ‫ده‌رچوونی شله‌مه‌نی له‌ گۆی مه‌مك‌و‬ ‫هه‌روه‌ها هه‌ستكردن ب ‌ه بوونی گرێ‪.‬‬ ‫ئازار یه‌كێك ‌ه ل ‌ه نیشانه‌ باڵوه‌كان‬ ‫له‌وانه‌ی ‌ه له‌ شوێنێكی دیاریكراو بێت‬ ‫ل ‌ه مه‌مك‪ ،‬یان له‌ هه‌موو مه‌مك هۆی‬ ‫ئازاره‌ك ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه مه‌مكه‌كه‌ زۆر‬ ‫حه‌ساسیه‌تی هه‌ی ‌ه به‌و هۆرمۆنانه‌ی‬ ‫‌وه‬ ‫ك ‌ه ده‌ردێ���ت ل�ه‌الی�ه‌ن هێلكه‌دانه ‌‌‬ ‫وه‌ك���و ه��ۆرم��ۆن��ی (ئیسترۆجین‌و‬ ‫پرۆجیسترۆن)‪ ‌،‬هه‌میشه‌ ئه‌م ئازار‌ه‬ ‫پێش (عاده‌)ده‌ستپێدە‌كات‌‪ ،‬ئه‌م ئازار‌ه‬ ‫له‌الی ژنی شیرده‌ر هۆی كۆبوونه‌وه‌ی‬ ‫شیره‌ك ‌ه ده‌بێت ‌ه هۆی ئاوسانی مه‌مك‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئ���ازاری گ��ۆی مه‌مك هۆی‬ ‫شێوازی هه‌ڵه‌یه‌ له‌ شیردان‌‪ ،‬وه‌كو‬ ‫گۆی مه‌مك ب ‌ه باشی ناخرێت ‌ه ده‌می‬ ‫مناڵه‌وه‌‪ ،‬مناڵه‌كه‌ش به‌شێكی كه‌می‬

‫گۆك ‌ه ده‌گرێت ئه‌مه‌ش ده‌بێت ‌ه هۆی‬ ‫درزبردنی گۆی مه‌مك‪ .‬بۆئه‌وه‌ی ئه‌م ‌ه‬ ‫ڕوو ن���ه‌دات‪ ،‬پێویست ‌ه گ��ۆی مه‌مك‬ ‫به‌ باشی بخرێته‌ ده‌می مناڵه‌كه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌شێكی نزیكی مه‌مكه‌كه‌ ل ‌ه‬ ‫گ��ۆك�ه‌وه‌‌وه‌ به‌رده‌اومبوونی شیردان‬ ‫ب�ه‌ش��ێ��وه‌ی�ه‌ك��ی ڕاس���ت به‌مشێوه‌ی ‌ه‬ ‫ئازاره‌كه‌ ده‌ڕوات‪.‬‬ ‫هەوکردنی مه‌مك ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫گ �ه‌رم �ی‌و ئ��اوس��ان‌و س��وورب��وون �ه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ گه‌رمی مه‌مك‌و هه‌روه‌ها بێ‬ ‫هێزی‪.‬‬ ‫ده‌رهاویشته‌كان‪:‬‬ ‫بوونی ده‌رهاویشته‌كانی (افرازات)‌ی‬ ‫م���ه‌م���ك‪ ،‬ل��� ‌ه م �ه‌م��ك��ی ئ��اف��ره‌ت��ێ��ك‬ ‫دووگيان نه‌بێت‪ ،‬یان شیرده‌ر نه‌بێت‬ ‫دیارده‌یه‌كی نائاساییه‌‌وه‌‪ ،‬پێویست ‌ه‬ ‫سه‌یری ڕه‌نگی ئاوه‌ك ‌ه بكه‌یت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ڕه‌نگی ئاوه‌كه‌ سه‌وز بوو مانای بوونی‬ ‫هەوکردن هه‌ی ‌ه ل ‌ه قه‌تاته‌كانی شیر‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئه‌گه‌ر ده‌رهاویشته‌كه‌ خوێن‬ ‫ب��وو م��ان��ای ب��وون��ی نه‌خۆشییه‌كی‬ ‫پیسه‌‪ ،‬به‌اڵم بوونی شیر‪ ،‬یان هاتن ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی شیر بۆ ماوه‌یه‌ك به‌رده‌وام‬ ‫بوو دوای بڕینه‌وه‌ی مناڵ ل ‌ه شیر‬ ‫م��ان��ای ب���ه‌رزب���ون���ه‌وه‌ی ه��ۆرم��ۆن��ی‬ ‫(پروالكتین)‌ه‌‪ ،‬پێویست ‌ه موراجه‌عه‌ی‬ ‫پزيشك بكه‌یت‌و پشتگوێ نه‌خرێت‪.‬‬ ‫گرێكانی مه‌مك‪:‬‬ ‫لە ‪%80‬ی گرێكانی سنگ گرێی‬ ‫پ��اك��ن‪ ،‬ب����ه‌اڵم پێویسته‌ پشتگوێ‬ ‫نه‌خرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌ستت ب ‌ه بوونی‬ ‫ك���ردو ده‌ب���ێ م��وراج �ه‌ع �ه‌ی پزيشك‬ ‫بكه‌یت‪.‬‬ ‫گرێی پ��اك ده‌بێته‌ ه��ۆی ئ��ازاری‬ ‫مه‌مك‌و زیادبوونی قه‌باره‌ی مه‌مك‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی هێواش‌و له‌سه‌ر خۆ‪،‬‬ ‫‌وه‌ك��و گرێی (لیمفی)و كیسی ڕۆن‌و‬ ‫كیسی ئاو‪.‬‬ ‫شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك تووشی ل ‌ه‬ ‫‪‌%20‬ی ژنان ده‌بێت‪ .‬ئه‌وه‌ش تێبینی‬ ‫ك���راو‌ه ك� ‌ه ئ �ه‌م ڕێ��ژه‌ی �ه‌ زی��اد ب��وو‌ه‬ ‫ل��ه‌م دوای��ی��ه‌دا ب �ه‌ه��ۆی ڕۆشنبیری‬ ‫ژنان‌و چونیان بۆ پشكنينى سااڵنه‌و‬ ‫پشكنينى (شعاعی)‪ ،‬ئه‌مه‌ش بۆت ‌ه‬ ‫هۆی زۆربوونی ڕێژه‌كه‌‪.‬‬ ‫نیشانه‌كانی شێرپه‌نجه‌‪:‬‬ ‫بوونی گرێ هاتن ‌ه ده‌ره‌وه‌ی خوێن‬ ‫له‌ گۆی مه‌مك‪ ،‬گ��ۆڕان ل ‌ه قه‌باره‌ی‬ ‫مه‌مك‪ ،‬گۆڕانی پێست‪ ،‬ئاوسانی ژێر‬ ‫باڵ نه‌مانی شه‌هییه‌و كه‌مبوونه‌وه‌ی‬ ‫كێش‪.‬‬ ‫هۆی شێر په‌نجه‌ دیاری نه‌كراوه‌و‬ ‫نه‌زانراوه‌‪:‬‬ ‫بۆ ماوه‌‪ :‬ڤایرۆس‪ ،‬جۆری خواردن‪،‬‬ ‫االشعاع‪ ،‬هۆرمۆنات هه‌ندێ هۆی تر‬ ‫هه‌یه‌ ك ‌ه ده‌بێت ‌ه ه��ۆی زیادبوونی‬ ‫شێرپه‌نجه‌‪:‬‬

‫‪ -1‬گه‌وره‌بوونی ته‌مه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -2‬دووگیان بوون دوای ته‌مه‌نی‬ ‫(‪.)30‬‬ ‫‪ -3‬ده‌ستپێكردنی سوڕی مانگان ‌ه‬ ‫پێش ته‌مه‌نی (‪ )12‬ساڵی‪.‬‬ ‫‪ -4‬به‌رده‌وامبونی سوڕی مانگان ‌ه‬ ‫هه‌تا دوای ته‌مه‌نی (‪ )50‬ساڵ‪.‬‬ ‫‪ -5‬قه‌ڵه‌وی‪.‬‬ ‫‪ -6‬بوونی نه‌خۆشی شێرپه‌نج ‌ه‬ ‫له‌ناو خزم‌و كه‌س‌وكار‪.‬‬ ‫ده‌رك����ه‌وت����ووه ‌ك��ه‌ پ �ه‌ی��وه‌ن��دی‬ ‫هه‌ی ‌ه له ‌نێوان شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك‌و‬ ‫شێرپه‌نجه‌كانی تر‌‪ ،‬وه‌كو شێرپه‌نجه‌ی‬ ‫هێلكه‌دان‪ ،‬له‌ ڕاستیدا ‪ %75‬توشبوو‬ ‫به‌م نه‌خۆشییه‌ ناتوانرێت‪ ،‬هۆكه‌ی‬ ‫دیاری بكرێت‪.‬‬ ‫تاكه‌ ڕێگ ‌ه ب��ۆ چاره‌سه‌ركردنی‬ ‫شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌ ل ‌ه‬ ‫قۆناغه‌كانی سه‌ره‌تاییدا هه‌ستی پێ‬ ‫بكرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر زوو هه‌ستی پێكرا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ل ‌ه ‪ %95‬چاك ده‌كرێته‌وه‌‪ .‬زوو هه‌ست‬ ‫پێكردنیش له‌ ڕێگای ئه‌نجامدانی‬ ‫میمۆگرافی‪ ،‬یان سۆنه‌ره‌وه‌ ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئامۆژگارییه‌كان‪:‬‬ ‫‪ -1‬ك��ه‌م��ك��ردن��ه‌وه‌ی خ��واردن��ی‬ ‫چه‌وری‪.‬‬ ‫‪ -2‬قه‌ڵه‌و نه‌بوون‪.‬‬ ‫‪ -3‬زۆر خ����واردن����ی خ���ۆراك��� ‌ه‬ ‫ڕیشاڵییه‌كان‪.‬‬ ‫‪ -4‬زۆر خواردنی سه‌وزه‌و میوه‌‪.‬‬ ‫‪ -5‬پشكنینی ده‌وری‪( .‬الفحص‬ ‫الدوری)‪.‬‬ ‫‪ -6‬س �ه‌ردان��ی ك��ردن��ی دك��ت��ۆر له‬ ‫‌كاتی هه‌ستكردن به‌ هه‌ر نیشانه‌یه‌كی‬ ‫نه‌خۆشییه‌كه‌‪.‬‬ ‫* پشكنینی ده‌وری‪:‬‬ ‫ئ����ه‌م پ��ش��ك��ن��ی��ن� ‌ه پشكنینێكی‬ ‫سه‌ره‌كیی ‌ه بۆ دۆزینه‌وه‌ی نه‌خۆشیی ‌ه‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه قۆناغ ‌ه سه‌ره‌تاییه‌كان‪ ،‬ئه‌مان ‌ه‬ ‫ده‌گرێته‌وه‌‪:‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫* پشكنینی خ��ۆی��ی‪ :‬ئ�ه‌م�ه‌ش‬ ‫ئ���اف���ره‌ت خ���ۆی ه �ه‌ڵ��ده‌س��ت��ێ��ت ب ‌ه‬ ‫پشكنینی خۆیی مانگانه‌ دوای سوڕی‬ ‫مانگان ‌ه له‌به‌رئه‌وه‌ی هیچ ئاوسان‌و‬ ‫ئازارێك نامێنێت ل ‌ه مه‌مكدا‪.‬‬ ‫پشكنینی خۆت بۆ خۆت مانگان ‌ه‬ ‫دڵنیایی پێ ده‌به‌خشێت‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫سه‌ردانی كردنت بۆالی دكتۆر دڵنیات‬ ‫ده‌كاته‌و‌ه ل ‌ه نه‌بوونی هیچ شتێك ل ‌ه‬ ‫مه‌مكدا‪.‬‬ ‫* پشكنینی سه‌ر جێگا‪:‬‬ ‫ئه‌مه‌ش له‌الیه‌ن دكتۆره‌وه‌ ئه‌نجام‬ ‫ده‌درێ��ت‪ ،‬ئه‌مه‌ش ل ‌ه كاتی پشكنینی‬ ‫گشتی ده‌كرێت كه‌ پێویست ‌ه سااڵن ‌ه‬ ‫بكرێت‪.‬‬ ‫* پشکنینی میمۆگرافی (فحصی‬ ‫الشعاعی)‪:‬‬ ‫زوو هه‌ستپێكردنی شێرپه‌نجه‌ی‬ ‫مه‌مك‪ ،‬ده‌بێت ‌ه زوو چاره‌سه‌ركردنی‪.‬‬ ‫ فحصی الشعاعی (میمۆگرافی)‬‫گرنگترین پشكنین ‌ه بۆ ئاشكراكردنی‬ ‫ش��ێ��رپ�ه‌ن��ج�ه‌ی م �ه‌م��ك ل�� ‌ه قۆناغ ‌ه‬ ‫س�ه‌ره‌ت��ای��ی�ه‌ك��ان‌و پشكنینی سۆنه‌ر‬ ‫گرنگه‌‌و بوونی گرێ ل ‌ه مه‌مكدا مانای‬ ‫بوونی نه‌خۆشی شێرپه‌نج ‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫پشكنینی میمۆگرافی پێویسته‌ ل ‌ه‬ ‫ڕۆژانی سوڕی مانگانه‌دا بكرێت‪ ،‬یان‬ ‫دوای ته‌واوبوونی‌و ڕه‌چاوی ئه‌مانه‌ش‬ ‫بكه‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬نه‌خواردنی چ��او ق��اوه‌و كۆال‬ ‫پێش دوو ڕۆژ ل ‌ه پشكنینه‌كه‌‌و‌ه ل ‌ه‬ ‫ڕۆژی پشكنینه‌كه‌ش‪.‬‬ ‫‪ -2‬به‌كارنه‌هێنانی بۆن‌و موعه‌ته‌ر‬ ‫له‌ ڕۆژی پشكنینه‌كه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆتاییدا دووباره‌ی ده‌كه‌ینه‌و‌ه‬ ‫كه‌ بوونی گ��رێ ل ‌ه مه‌مكدا مانای‬ ‫نه‌خۆشی شێرپه‌نج ‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫پشكنینی ده‌وری‌و سه‌ردانی پزیشك‬ ‫سااڵن ‌ه گرنگه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌‪ /‬موقع البیان‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪27‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫چارەسەركردن بە هەنگوین‬ ‫تیامركردن بە هەنگوین‬ ‫شیفای هەنگوین لە ڕادەبەدەرە‬ ‫‪28‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫مرۆڤ لە كۆنەوە دركی بەوە كردوەو‬ ‫بەكاری هێناوە بۆ خواردن‌و چارەسەركردن‬ ‫بۆ‌وێنە هەند ‌ێ لەو بەڵگە كۆنانەی لەسەر‬ ‫ئاشورییەكان كە هەنگوینیان بەكارهێناوە‬ ‫بۆ چارەسەر‪.‬‬ ‫ه���ەروەه���ا ف��ی��رع��ون��ەك��ان ب��ۆه��ەم��ان‬ ‫مەبەست بەكاریانهێناوە پێش زیاتر لە‬ ‫‪ 3000‬ساڵ‌ وەلە هەندێك لە كتێبەكانیاند‌ا‬ ‫وەس��ف��ی ت����ەواوی ه��ەن��گ��وی��ن ك����راوە لە‬ ‫چارەسەركردن بە هەنگوین‪ ،‬لەوانە لە‬ ‫تایبەتمەندییەكانی چارەسەركردن بە‬ ‫هەنگوین داهاتووە كە (هەنگوین یارمەتی‬ ‫زوو چاكبونەوەی برین ئ��ەدات‌و شیفایە‬ ‫بۆ مەعیدە‌و ڕیخۆڵەو گورچیلە‪ ،‬هەروەها‬ ‫بەكاردێت لە چارەسەركردنی نەخۆشی‬ ‫ت وەك‬ ‫چ��او ب��ەش��ێ��وەی��ەك ك��ە ب��ەك��اردێ � ‌‬ ‫مەڵهەم‪ ،‬ی��ان‌ وەك ئامێری ش��ۆری��ن لە‬ ‫ڕێگەی دەمەوە بەكاردێت‪.‬‬ ‫وە لە صین بە هەمان شێوە دكتۆرەكان‬ ‫چارەسەری توشبوان بە نەخۆشی ئاوڵەی‬ ‫پێدەكەن‪ ،‬پێستی پێ چەور دەكە ‌ن وەلە‬ ‫كاتێكدا كە بینیان زوو چ��اك ئەبنەوە‬ ‫چارە سەرە بۆ زیبكەی پێست‪.‬‬ ‫بەاڵم هیندییەكان‪:‬‬ ‫هەنگوین بەكارئەهێنن بۆ چارەسەری‬ ‫ه��ەن��د ‌ێ نەخۆشی (س����ادە)‌ی چ��او ‌وەك‬ ‫نەخۆشی ئاوی ڕەش‪ ،‬بۆ قورسی زمان‌و‬ ‫برینداری‌و چارەسەری ئیلتیهابی قوڕگ‌و‬ ‫گەرو شتی تر‌وە بۆ‌وەستانی ئسهالی‌وهێواش‬ ‫كردنەوە ی‌وەبۆخاوكردنەو ە‌ونەهێشتنی‬ ‫تەڕی سەروچاو بەكاریانهێناوە‪.‬‬ ‫وە موسڵمانان هاتون دوای ئ��ەوەی‬ ‫برەویان بەشێوازی بەكارهێنانی هەنگوین‬ ‫داوە‌وە بۆ تەصدیقكردنی ئەو ئایەتەی‬ ‫خوای پەروەردگار لە باسكردنی هەنگویندا‬ ‫دەف��ەرم��وێ‪(‌ :‬واوح��ی ربك الی النحل ان‬ ‫اتخذی من الجبال بیوت‌ا ومن الشجر‌ومما‬ ‫یعرشون ثم كلی من كل الثمرات فاسلكی‬ ‫سبل ربك ذلال یخرج من بطونها شراب‬ ‫مختلف الوانه فیە شفا‌ء للناس ان في ذلك‬ ‫آلیە لقوم یتفكرون) سورەالنحل ‪.69-68‬‬ ‫واتە‪:‬‬

‫پ��ەروەردگ��اری تۆ (ئ��ەی ئادەمیزاد)‬ ‫نیگاو س��روش��ی ك���ردووە ب��ۆ ه��ەن��گ كە‬ ‫جێگە بۆ خۆی ساز بكات لە كون‌و كەلێنی‬ ‫چیاكاندا‪ ،‬هەروەها لە كون‌و كەلەبەری‬ ‫درەختەكان‌و لەو شوێنانەش كە ئادەمیزاد‬ ‫بۆی ساز دەكات‪ ،‬لەوەودوا فێرمان كردووە‬ ‫كە لە هەموو بەروبوم‌و شیلەی گواڵن‌و شتی‬ ‫تری بەسود بخوات‌و پێمان ڕاگەیاندووە‬ ‫ئ��ەو نەخشانە ك��ە پ���ەروەردگ���ارت بۆی‬ ‫كێشاویت بەمل كەچییەوە ئەنجامی بدە‬ ‫(لە دروستكردنی شانەو مژینی شیلە‌و‬ ‫دروس��ت��ك��ردن��ی هەنگوین‌و پ����ورەدان بە‬ ‫دەوری شاژنداو بەخێوكردنی گەراكان‌و‬ ‫هتد‪ ،)..........‬جا لەناو سكی ئەو هەنگانەوە‬ ‫شلەیەكی ڕەنگ جیاواز دێتە دەرەوە كە‬ ‫شیفای تێدایە بۆ زۆر نەخۆشی خەڵكی‬ ‫سەرەڕای تامی شیرین‌و خۆشی‪ ،‬بەڕاستی‬ ‫ئالەمەشدا بەڵگەو نیشانەی بەهێز هەیە‬ ‫بۆ كەسانێك بیر بكەنەوە‪( ،‬سەرنج بدەن‬ ‫لە هەنگ‌و شانەكانی لە فڕین‌و هاتوچۆی‬ ‫لە هەنگوین‌و تام‌وبۆن‌و ڕەنگی هتد‪)........‬‬ ‫وقول رسول الله صلی الله علیه‌وسلم‬ ‫كم‌ا ورد عن ابن عباس رضی الله عنهما‪:‬‬ ‫“ الشفا‌ء فی ثالثة‪ :‬شرطە محجم أو شربە‬ ‫عسل أو كیە نار ‌وأنهی أمتی عن الكی“‬ ‫رواه البخاری‪.‬‬ ‫واتە‪ :‬شیفا لە س ‌ێ شتدایە لەو شاخەی‬ ‫كەڵەشاخی پێ دەگ��ری‪ ،‬یان لەشەربەتی‬ ‫هەنگویندا‪ ،‬لە داخكردن بەئاگر‌‪ ،‬نەهی‬ ‫ك����راوە ل��ە ئ��وم��ەت��ەك��ەم ك��ە داخ��ك��ردن‬ ‫بەكاربهێنن‪.‬‬ ‫وع��ن اب��ن مسعود (رض��ی الله عنە)‬ ‫قال قال رسول الله (صلی اللەعلیە‌وسلم)‬ ‫(علیكم بالشفاءین العسل‌والقرآن)‪.‬‬ ‫وات�������ە‪ :‬ل����ە ئ��ی��ب��ن م���ەس���ع���ودەوە‬ ‫دەگ��ێ��ڕن��ەوە(ڕەزای خ��وای لێبێت)دەڵێت‪:‬‬ ‫پێغەمبەری خوا (صلی اللە علی ‌ە وسلم)‬ ‫فەرمویەتی‪ :‬شیفاهەیە بۆ ئێوە لە دوشتدا‬ ‫لە هەنگوین‌و قورئاندا‪.‬‬ ‫ل��ە زان��س��ت��ی ف��ەرم��ودەش��دا ه��ات��ووە‬ ‫چارەسەر بە هەنگوین بە ڕاست دائەنێت‪،‬‬ ‫‌وەل��ە سودەكانی چارەسەر بە هەنگەوە‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫دەرئ��ەك��ەوێ‌ كە كاریگەری هەنگوین لە‬ ‫س��وت��اوی‌و ب��ری��ن��داری‌و نەخۆشییەكانی‬ ‫پێست بەكاردێت بەبێئەوەی شوێنەوار‬ ‫لەسەر پێست بەجێبهێڵێت‪ ،‬بەهەمانشێوە‬ ‫توانای البردنی پیسی‌و بەكتریای هەیە‪ ،‬وە‬ ‫هەنگوین دەتوانێت ببێتە بەرهەمهێنەری‬ ‫م���ادەی (ك��والج��ی��ن) ك��ە ب��ەك��اردێ��ت بۆ‬ ‫ساڕێژبوون بەبێ بەجێهێشتنی شوێنەوار‪.‬‬ ‫ه����ەروەه����ا ل����ەو ل��ێ��ك��ۆڵ��ی��ن��ەوان��ەدا‬ ‫دەرك���ەوت���ووە ك��ە گرنگی هەنگوین بۆ‬ ‫چ���ارەس���ەری ك��ێ��ش��ەی دەم���و ددان‌و بۆ‬ ‫البردنی بۆنی ناودەم‪ ‌،‬كاریگەری هەنگوین‬ ‫لە چارەسەری نەخۆشی (قرینە‪ +‬قرحة‬ ‫الهضمیة‪ +‬اسهالی)بەكاردێت ‌وەتائێستاش‬ ‫لێكۆڵینەوە بەردەوامە لەسەر چارەسەر‬ ‫ب��ە هەنگوین تاببێتە بەناوبانگترین‬ ‫ئەستێرەی چارەسەری پڕ لە موعجیزەی‬ ‫شیفا بەخش‪.‬‬ ‫ڕێ��گ��ەی ب��ە ك��اره��ێ��ن��ان��ی خ��واردن��ی‬ ‫ه��ەن��گ��وی��ن ب���ەش���ێ���وازی س��ودب��ەخ��ش��ی‬ ‫چارەسەری‪:‬‬ ‫‪ -1‬باشترە هەنگوین تێكەڵ بەئاو‬ ‫بكرێت‌و بتوێنرێتەوە پاشان بخورێتەوە‪.‬‬ ‫‪ -2‬بۆ كەسی باڵغ پێویستە ڕۆژان��ە‬ ‫‪100‬گ��رام بخوات بە سەعاتێك پێش نان‪،‬‬ ‫یان نیو سەعات پێش نان‪ ،‬یان ‪ 2‬سەعات‬ ‫پێش نان‪ ،‬یان ‪ 3‬سەعات دوای نان بخورێت‪.‬‬ ‫‪ -3‬باشترە بۆ منداڵ ڕۆژان��ە ‪30‬گرام‬ ‫بەكاربهێنرێ‌‪.‬‬ ‫‪‌ -4‬واباشترە لە كاتی بەكارهێنانی‬ ‫دا بۆ چارەسەر ‪ 60‬ڕۆژ بەكاربهێنرێ‌ بە‬ ‫بەردەوامی‪.‬‬ ‫فێڵكردن ل��ە هەنگویندا بەچەند‬ ‫ڕێگایەك دەردەكەوێت‬ ‫بە تێكەڵكردنی (سكر السكروز)‪ ،‬یان‬ ‫بەتێكەڵكردنی (سكر جلوكوز التجاری)‪،‬‬ ‫ی��ان شەكر‪ ،‬ی��ان هەنگوینی ڕەش‪ .‬بەو‬ ‫تێكەڵكردنە ئەزانر ‌ێ فێڵی تیایە‪ ،‬یان نا‪،‬‬ ‫یان لە ڕێگەی تەجربەوە‪ ،‬یان لە ڕێگەی‬ ‫تاقیگەوە‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪tbeeb.net /‬‬

‫و‪ .‬لە عەرەبیەوە ‪ :‬چرۆ حسن‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪29‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫به‌شی دووه‌م‬

‫سوهه‌یله‌ حم ‌ه ڕه‌شید‬

‫منداڵ‌و سۆزی‌و ده‌رونی‬ ‫خوێنه‌ری خۆشه‌ویست‪ -‬له‌به‌ر‬ ‫گرنگی یاریكردنی مناڵ كه‌مێكی‬ ‫ت��ر س �ه‌ب��اره‌ت ب� ‌ه بنه‌مای پێنجه‌م‬ ‫ل ‌ه بنه‌ماكانی پ���ه‌روه‌رده‌ی س��ۆزی‌و‬ ‫ده‌روونی مناڵ ده‌نوسین‪ :‬زۆرێك ل ‌ه‬ ‫دای��ك��ان ت��وڕه‌‌و قه‌ڵس ده‌ب��ن كاتێك‬ ‫مناڵه‌كه‌یان زۆر ده‌جوڵێت‌و یاری‬ ‫ده‌كات‌و كه‌ل‌و په‌له‌كانی به‌مال‌و الدا‬ ‫فڕێ‌ ده‌دات‪ ‌،‬كاتێك ه��اوڕێ‪ ‌،‬یاخود‬ ‫مناڵێكی تر ده‌بینێت ئیدی ناتوانێت‬ ‫دابنیشێت‌و ئاره‌زووی یاری‌و جوڵه‌ی‬ ‫زی��اد ده‌ك���ات‪ ،‬ب�ه‌م�ه‌ش زۆر هه‌وڵی‬ ‫س��ن��وردارك��ردن��ی مناڵه‌ك ‌ه ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫چه‌ندین شێوازی هه‌ڵه‌ به‌كار ده‌هێنن‬ ‫بۆ بێ به‌شكردنی مناڵه‌كه‌یان ل ‌ه‬ ‫‪30‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ی��اری��ك��ردن هه‌تا جنێو‌و لێدانیش‬ ‫به‌كارده‌هێنن‪ .‬ئایا به‌ڕاستی یاریكردن‬ ‫ته‌نها بزێوییه‌كه‌ بۆ كات كوشتنه‌ الی‬ ‫‌س؟ دوور خستنه‌وه‌ی مناڵ ل ‌ه‬ ‫مناڵ‌و به ‌‌‬ ‫یاریكردن هیچ گرفتێكی جه‌سته‌یی‌و‬ ‫ع�ه‌ق��ڵ�ی‌و ده‌روون�����ی‌و پ���ه‌روه‌رده‌ی���ی‬ ‫دروس���ت���ده‌ك���ات؟ ب���ه‌ دڵ��ن��ی��ای��ی �ه‌و‌ه‬ ‫ی��اری��ك��ردن یه‌كێك ‌ه ل �ه‌ گرنگترین‬ ‫هۆكاره‌كانی گه‌شه‌ی دروستی مناڵ‌و‬ ‫هه‌تا به‌نیسبه‌ت ئه‌وه‌و‌ه ل ‌ه خواردن‌و‬ ‫خه‌وتنیش گرنگتره‌‪ ،‬یاریكردن ل ‌ه‬ ‫س��روش��ت��ی م��ن��اڵ��دای��ه‌‌و پێویست ب ‌ه‬ ‫فێركردن ناكات‪ ،‬یاریكردن یارمه‌تی‬ ‫گ���ه‌ش���ه‌ی ج��ه‌س��ت��ه‌ی��ی‌و ع �ه‌ق��ڵ �ی‌و‬ ‫ده‌رون�ی‌و په‌روه‌رده‌یی مناڵ ده‌دات‌و‬

‫پێویسته‌ دای�ك‌و باوك زه‌مینه‌سازی‬ ‫بۆ مناڵه‌كانیان بكه‌ن‌و كه‌شی یاری‬ ‫كردنیان بۆ بڕه‌خسێنن‌و هه‌وڵبده‌ن‬ ‫هه‌ندێجار له‌گه‌ڵیان ب �ه‌ش��دار بن‬ ‫ل�ه‌ ی��اری ك��ردن��دا‪ ،‬دڵ��خ��ۆش ب��ن ك ‌ه‬ ‫مناڵه‌كه‌یان چ��االك �ه‌‪ ،‬ئ �ه‌و مناڵه‌ی‬ ‫ناجوڵێت‌و یاری ناكات نیشانه‌ی عاقڵی‬ ‫نییه‌ به‌ڵكو نا ته‌ندروسته‌‪ ،‬مناڵ ك ‌ه‬ ‫یاری ده‌كات چه‌ندین ئامانجی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ڕاست ‌ه ناوی لێ‌ نانێت ئامانج‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌به‌ر چه‌ندین هۆكار زۆر به‌ یاری‬ ‫كردنه‌وه‌ خه‌ریك ده‌بێت‪ ،‬له‌وانه‌‪:‬‬ ‫‪ -١‬ژیانی مناڵ پڕیه‌تی ل ‌ه خه‌یاڵ‌و‬ ‫ئاره‌زووی جۆراو جۆر كه‌ له‌‌ واقیعدا‬ ‫بۆی به‌رجه‌ست ‌ه نابێت‪ ،‬بۆی ‌ه ب ‌ه یاری‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫كردن ئه‌و خولیا‌و ئاره‌زووانه‌ی به‌دی‬ ‫دێنێت‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ئه‌و چاالكی‌و ‌وزه‌ زۆره‌ی ك ‌ه‬ ‫هه‌یه‌تی ب ‌ه یاریكردن خاڵی ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -٣‬به ‌هۆی یاریكردنه‌و‌ه خۆی‬ ‫ده‌رب��از ده‌ك��ات له‌و هه‌مووه‌ ئه‌مر‌و‬ ‫نه‌هیانه‌ی به‌سه‌ریدا ده‌كرێت‪.‬‬ ‫‪ -٤‬گه‌ڕان به‌ دوای ئاشكراكردنی‬ ‫نادیاره‌كان‪.‬‬ ‫هه‌ندێك له‌ سوده‌كانی یاری كردن‬ ‫‪ -١‬ب ‌ه یاریكردن به‌هره‌‌و توانای مناڵ‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫‪ -٢‬له‌ یاریكردندا مناڵ السایی‬ ‫كاری گه‌وره‌كان ده‌كاته‌وه‌‌‪ ،‬وه‌ك ماڵ ‌ه‬ ‫باجێنه‌ی كچان‌و دز‌و پۆلیسی كوڕان‌و‪...‬‬ ‫ب��ه‌م��ه‌ش ئ���ه‌زم���ون‌وه‌رده‌گ���رێ���ت‌و‬ ‫ته‌جروبه‌ی كاری داهاتوی ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ب��ه‌ ه���ۆی ی����اری‌و ج��وڵ �ه‌و‌ه‬ ‫جه‌سته‌ی ته‌ندروست گه‌ش ‌ه ده‌كات‌و‬ ‫ل ‌ه كێشه‌ی قه‌ڵه‌وی ده‌ربازی ده‌بێت‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ئاره‌زووه‌كانی مناڵی تێر ده‌كات‪،‬‬ ‫ب��ه‌م��ه‌ش ل��ه‌ گ��ه‌وره‌ی��ی��دا ب���ه‌دوای‬ ‫گ��ه‌وره‌ی��ی��دا ده‌چ��ێ��ت‪ ،‬ب��ۆ نمونه‌‪:‬‬ ‫ئ�ه‌وان�ه‌ی ل ‌ه مناڵیدا ئاره‌زووه‌كانی‬ ‫مناڵییان تێر نه‌بوو‌ه كه‌ گ�ه‌وره‌ش‬ ‫ده‌بن حه‌ز ل ‌ه كاری منااڵنه‌ ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫سه‌یری فیلم كارتۆن ده‌كه‌ن‌و هه‌ندێك‬ ‫جار له‌ كۆاڵندا تێكه‌ڵ به‌ منااڵن ده‌بن‬ ‫بۆ یاریكردن‪.‬‬ ‫‪ -٥‬الی �ه‌ن��ی ك��ۆم�ه‌اڵی�ه‌ت��ی مناڵ‬ ‫گه‌شه‌ ده‌ك���ات‌و ت��وان��ای گونجاندنی‬ ‫ده‌بێت له‌گه‌ڵ ده‌ور‌وبه‌ردا‪.‬‬ ‫‪ -٦‬له‌ كاتی یاریكردن به‌شێوه‌ی‬ ‫ت��ی��م‌و گ����روپ ف��ێ��ری ڕێكخستن‌و‬ ‫سه‌ركردایه‌تی ده‌بێت‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ده‌ت��وان��ێ��ت ل � ‌ه ی��اری��ك��ردن��دا‬ ‫داهێنان بكات به‌مه‌ش عه‌قڵ‌و بیری‬ ‫فراوان ده‌بێت‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ل��� ‌ه گۆش���ه‌گیری‌و خه‌مۆكی‌و‬ ‫نه‌خۆش���یه‌ ده‌رونی���ه‌كان ب���ه‌دوور‬

‫ده‌بێت‪ -٩ .‬فێری ڕێزگرتنی به‌رامبه‌ر‬ ‫ده‌بێ���ت ب���ه‌وه‌ی له‌ كات���ی یاریكردن‬ ‫له‌گه‌ڵ هاوڕێكه‌ی بواری یاریكردن ب ‌ه‬ ‫هاوڕێك���ه‌ی ده‌دات‪ ،‬ئه‌ویش‌ وه‌ك ئه‌م‬ ‫یاری بكات‪.‬‬ ‫‪ -١٠‬فێری ڕێزگرتن ل ‌ه یاسا ده‌بێت‪،‬‬ ‫هه‌موو یارییه‌ك ك���ه‌ منااڵن ده‌یكه‌ن‬ ‫كۆمه‌ڵێك یاسا‌و ڕێسای تایبه‌تی هه‌یه‌و‬ ‫ده‌بێ���ت هه‌موو ئ���ه‌و منااڵن ‌ه پێوه‌ی‬ ‫پابه‌ن���د ب���ن‪ ،‬ئه‌گه‌رچی حه‌زیش���یان‬ ‫لێی نه‌بێت‪ ،‬به‌مه‌ش فێر ده‌بن ڕێزی‬ ‫یاس���ا بگ���رن‌و جێبه‌جێی بك���ه‌ن‪ .‬ل ‌ه‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌ی ئیس�ل�امیدا پانتاییه‌كی‬ ‫فراوان هه‌یه‌ بۆ یاری كردن‌و بایه‌خی‬ ‫یاریك���ردن‪ ،‬پێغه‌مب���ه‌ری پێش���ه‌وا‬ ‫(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) سه‌ره‌ڕای‬ ‫ئ���ه‌و هه‌م���و ‌و س���ه‌رقاڵییه‌ی‪ ،‬ب���ه‌اڵم‬ ‫فه‌رامۆش���ی نه‌كردووه‌ خ���ودی خۆی‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ مناڵدا یاری ب���كات‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫جار پێش���بڕكێی بۆ منااڵن سازداوه‌‌و‬ ‫حه‌س��� ‌هن‌و حوسه‌ینی له‌س���ه‌ر پشتی‬ ‫داناوه‌‪ ‌‌،‬داواشی كردووه‌ ك ‌ه مناڵه‌كانتان‬ ‫فێ���ری س���وارچاكی‌و مه‌له‌وان���ی‌و ڕم‬ ‫هاویشتن‌و نیشانه‌ شكاندن بكه‌ن‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫چه‌ند یارییه‌كی خۆش‌و به‌س���ودن بۆ‬ ‫مناڵ‪ .‬مناڵی كورد‌ وه‌ك هه‌موو چین‌و‬ ‫توێژه‌كان زۆر ماف خوراون‪ ،‬تا ئێستا‬ ‫یاری گونجاو‌و به‌سود نییه‌ ك ‌ه منااڵن‬ ‫پێیه‌وه‌ خه‌ری���ك بن تا ئاره‌زووه‌كانی‬ ‫مناڵییان بێته‌دی‌و گه‌ش���ه‌ ب ‌ه الیه‌نی‬ ‫عه‌قڵ���ی‌و نه‌فس���یان ب���دات‪ ،‬ئه‌رك���ی‬ ‫دای���كان‌و باوكان ‌ه ڕێگ���ه‌ی ئه‌و كه‌م ‌ه‬ ‫یارییه‌ كالسیكیه‌ش ل ‌ه مناڵ نه‌گرن‌و‬ ‫به‌ ئ���ارام بن له‌گه‌ڵیاندا‪ ،‬مه‌به‌س���تم‬ ‫ئ���ه‌و‌ه نییه‌‌وازیان لێبێنن‌و به‌ره‌اڵیان‬ ‫بك���ه‌ن‪ ،‬نه‌خێ���ر به‌ڵكو ناڕاس���ته‌وخۆ‬ ‫چاودێریان بك ‌هن‌و ڕێنمایی پێویستیان‬ ‫بك���ه‌ن له‌ كات���ی خۆیدا‪ ،‬ت���ا ده‌توانن‬ ‫به‌دانایی���ه‌و‌ه دووری���ان بخه‌ن���ه‌وه‌ ل ‌ه‬ ‫یارییه‌ كۆمپیوته‌رییه‌كان‌و دانیشتنی‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫زۆر ل ‌ه به‌رده‌م شاش���ه‌ی ته‌له‌فزیۆن‪،‬‬ ‫ك���ه‌ ئه‌مانه‌‌وه‌ك ماده‌ی هۆش���به‌رن‌و‬ ‫زی���ان ب��� ‌ه عه‌ق���ڵ‌و جه‌س���تەی مناڵ‬ ‫ده‌گه‌یه‌نن‪ ،‬سه‌ره‌ڕای ئه‌و زیان ‌ه زۆره‌ی‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌‪ ،‬من���اڵ به‌وان���ه‌ موعت���اد‬ ‫ده‌بێ���ت‌و‌وزه‌و توانای���ان ده‌كوژێ���ت‌و‬ ‫گه‌ش���ه‌ی جه‌س���ته‌ییان په‌ك ده‌خات‌و‬ ‫بیروهۆش���یان الواز ده‌كات‌و بیرۆكه‌ی‬ ‫داهێنانی���ان ناهێڵێ���ت‌و ل��� ‌ه ڕووی‬ ‫‌وه وه‌ك موعتاده‌كانی���ان‬ ‫ده‌رونیی���ه ‌‌‬ ‫ل��� ‌ێ دێت‪ ،‬چه‌ندین ش���تی نه‌ش���یاوی‬ ‫تێدایه‌ ك ‌ه ڕه‌وش���ت تێكده‌ده‌ن‌و هه‌تا‬ ‫داڕێژه‌رانی ئه‌و به‌رنامه‌‌و پڕۆگرامان ‌ه‬ ‫ئام���اده‌ نی���ن مناڵه‌كانی���ان بیبینن‪،‬‬ ‫كه‌چ���ی به‌ن���اوی پێش���كه‌وتنه‌و‌ه ب ‌ه‬ ‫ئێم���ه‌ی ده‌فرۆش���نه‌‌وه‌‪ ،‬مناڵه‌كانمانی‬ ‫پ���ێ ده‌ك���وژن ب���ه‌ ده‌س���تی خۆمان‌و‬ ‫ده‌س���ت خۆشیش���یان ل���ێ ده‌كه‌ی���ن‪.‬‬ ‫خوێنه‌ری به‌ڕێز_ ڕه‌نگ ‌ه پێت‌وابێت‬ ‫ك��� ‌ه خه‌ریكم زۆر زیاده‌ڕه‌ویی ده‌كه‌م‪،‬‬ ‫چونك���ه‌ زۆرێ���ك له‌ دای���كان‌و باوكان‬ ‫الیه‌نگری ئه‌م جۆر‌ه س���ه‌رقاڵییه‌ن بۆ‬ ‫مناڵه‌كانی���ان‪ ،‬چونك ‌ه ه���ات‌و هاوارو‬ ‫جوڵه‌یان بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ ناهێڵێت‪،‬‬ ‫نه‌خێر به‌ دڵنیاییه‌وه‌ هێشتا زۆریش‬ ‫خات���رم گرت���ون زۆر ل���ه‌وه‌ش زیاتر‬ ‫س���ه‌لمێنراو‌ه ل��� ‌ه الی���ه‌ن پس���پۆڕان‌و‬ ‫لێكۆڵه‌ره‌وانه‌وه‌‪ .‬هه‌ر به‌ نمون ‌ه باسی‬ ‫مناڵێكت���ان ب���ۆ ده‌گێڕم���ه‌و‌ه ك��� ‌ه بۆ‬ ‫ماوه‌یه‌ك خ���وی ب ‌ه پله‌سته‌یش���نه‌و‌ه‬ ‫گرتبوو‪ ،‬تابزانن چی ل ‌ێ به‌س���ه‌رهات‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌وڵ���ی خێزانه‌كه‌ی نه‌بووای ‌ه‬ ‫ده‌فه‌وت���ا‪ :‬مناڵێك بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ‬ ‫ی���اری ده‌كرد‌و له‌م قۆناغه‌وه‌ ده‌چوو‌ه‬ ‫قۆناغێكی تر به‌ شێوه‌یه‌ك ڕۆده‌چوو‬ ‫له‌ یاریكردن ب���ه‌و دوگمانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫بۆم���اوه‌ی س��� ‌ێ كاتژمێری���ش ب��� ‌ه‬ ‫به‌رده‌وامی یاری بكردایه‌‌وای ده‌زانی‬ ‫ته‌نه���ا چه‌ن���د خوله‌كێك���ه‌‪ ،‬ك ‌ه پێی‬ ‫ده‌وترا ئیدی به‌سه‌ ده‌مێكه‌ خه‌ریكی‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪31‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫یاریكردنی ده‌یگوت‪ :‬خۆ پێنج خولەکە‬ ‫خه‌ریك���ی ی���اری كردنم‪ ،‬ئای���ا ئه‌م ‌ه‬ ‫عه‌قڵ كوش���تن‌و كات كوش���تن نییه‌؟!‬ ‫كاره‌ك��� ‌ه هه‌ربه‌وه‌ن���ده‌وه‌ نه‌وه‌س���تا‪،‬‬ ‫به‌ڵكو له‌ڕووی جه‌سته‌یشه‌و‌ه خراپی‬ ‫به‌س���ه‌ر ه���ات‪ ،‬ته‌نان���ه‌ت توانای خۆ‬ ‫گۆڕین‌و هه‌ڵگرتن���ی چه‌ند كیلۆیه‌ك‬ ‫شتی نه‌بوو‪ ،‬قس���ه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرد‪،‬‬ ‫‌وه‌ك موعت���اده‌كان تاقه‌ت���ی نه‌ب���و ‌و‬ ‫وه‌اڵم بدات���ه‌وه‌‪ .‬ئایا ئه‌م ‌ه كاره‌س���ات‬ ‫نییه‌ خۆمان به‌س���ه‌ر مناڵه‌كانمانیدا‬ ‫ده‌هێنی���ن؟ تا ئه‌وه‌ب���وو خێزانه‌كه‌ی‬ ‫‌وتیان تۆ موعتادبویت پێیه‌و‌ه ئه‌بێت‬ ‫الی ببه‌ی���ت ئ���ه‌و ڕه‌دی ك���رده‌وه‌ ك ‌ه‬ ‫هی���چ كاریگه‌ریه‌ك���ی س���لبی هه‌بێت‪،‬‬ ‫بۆی��� ‌ه پێی���ان‌وت‪ :‬ئه‌گه‌ر‌وانی��� ‌ه ب���ۆ‬ ‫ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌ك یاری پله‌سته‌یش���ن‬ ‫مه‌كه‌‪‌.‬وت���ی‪ :‬هه‌فته‌ی���ه‌ك زۆر زۆر‌ه‬ ‫ناتوان���م‪ ،‬به‌ه���ه‌ر ح���اڵ ب���اش ب���وو‬ ‫خانه‌وه‌ده‌كه‌ی���ان به‌فریای گه‌ش���تن‪.‬‬ ‫ده‌با‌وری���ا بین‌و ئارام گربین له‌س���ه‌ر‬ ‫نه‌وه‌كانم���ان‌و بیریان ل���ێ‌ بكه‌ینه‌و‌ه‬ ‫ب���ا كاتێ���ك گه‌وره‌ب���ون گله‌ییمان لێ‬ ‫نه‌ك ‌هن‌و پاش���انیش په‌شیمانی سودی‬ ‫نیی���ه‌‪ .‬به‌ڕێ���زان تێبینیه‌ك���ی بچوك‬ ‫هه‌ی���ه‌ ئه‌وه‌ی��� ‌ه من���اڵ له‌س���ه‌ره‌تای‬ ‫ته‌مه‌نیدا پێی خۆش���ه‌ به‌ ته‌نها یاری‬ ‫ب���كات‪ ،‬له‌گ���ه‌ڵ گه‌وره‌بونی���دا ح���ه‌ز‬ ‫به‌به‌ش���داریكردنی هاوته‌مه‌نه‌كان���ی‬ ‫ده‌كات‪ ‌‌،‬ج���ۆر‌و ش���ێوازی یاریك���ردن‬ ‫له‌ ته‌م���ه‌ن‌و قۆناغێك���ه‌و‌ه ده‌گۆڕێت‬ ‫ب���ۆ ته‌م���ه‌ن‌و قۆناغێكی ت���ر‪ ،‬ڕه‌نگ ‌ه‬ ‫ئ���ه‌و یاری���ه‌ی مناڵێ���ك ده‌ی���كات بۆ‬ ‫له‌خ���ۆی گه‌وره‌ت���ر زۆر ناخ���ۆش‌و‬ ‫بێ‌ مان���ا بێت‪ ،‬پێویس���ته‌ ڕێگری ل ‌ێ‬ ‫نه‌كرێ���ت‪ ،‬چونكه‌ بۆ ئ���ه‌و قۆناغه‌ی‬ ‫ئ���ه‌و گونجاوه‌‪ ،‬كاردان���ه‌وه‌ی مناڵیش‬ ‫ب���ۆ یاریك���ردن ده‌گۆڕێ���ت‪ :‬هه‌ندێك‬ ‫هه‌میش ‌ه پێی خۆش���ه‌ ب ‌ه ته‌نها یاری‬ ‫بكات‪ ،‬یان ب��� ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێك‬ ‫‪32‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫چاودێری ئه‌وان ‌ه ده‌كات یاری ده‌كات‌و‬ ‫پێش���نیاریان ب���ۆ ده‌كات‪ ،‬هه‌ندێ‌ پێی‬ ‫خۆش���ه‌ س���ه‌ركردایه‌تی تیم بكات ل ‌ه‬ ‫یاری كردندا‪ ،‬یان ب ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌‪.‬‬ ‫بنەم���ای شەش���ەم‪ :‬یه‌كێكی تر ل ‌ه‬ ‫بنه‌ماكانی ته‌ندروستی ده‌روونی مناڵ‬ ‫دیاری به‌خشین ‌ه ب ‌ه مناڵ_ زۆرێكمان‬ ‫ئه‌م فه‌رم���وده‌ پیرۆزه‌مان له‌به‌ره‌ ك ‌ه‬ ‫ده‌فه‌رموێ‌‪( -:‬ته���ادوا تحابوا)‪ .‬دیاری‬ ‫ببه‌خش���ن ب���ه‌یه‌كت���ری ب���ۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫خۆشه‌ویس���تیتان ب���ۆ یه‌كت���ر زی���اد‬ ‫بێت‪ ،‬مناڵی���ش ئه‌ندامێ���ك‌و تاكێكی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی���ه‪ ‌،‬بگر‌ه ئ���ه‌وان زۆرتر ل ‌ه‬ ‫گ���ه‌وره‌كان دڵیان به‌ دیاری خۆش���ه‌‪،‬‬ ‫پێویس���ت ‌ه ل ‌ه بۆنه‌تایبه‌ته‌كان دیاری‬ ‫پ ‌ێ ببه‌خش���رێت‪ ،‬یاخود كارێكی باش‬ ‫ئه‌نج���ام ده‌دا ك ‌ه كه‌م من���اڵ ده‌توانێ‬ ‫ل��� ‌ه ته‌مه‌نی ئه‌ودا ئ���ه‌و كار‌ه ئه‌نجام‬ ‫بدات‪ .‬كاتێك به‌روبووم پێده‌گه‌ش���ت‌و‬ ‫یه‌كه‌م به‌ری به‌روبومی���ان ده‌هێنای ‌ه‬ ‫علیه‬ ‫خزمه‌ت پێغه‌مب���ه‌ر (صلی الله ‌‌‬ ‫وسلم)پاش ئه‌وه‌ی دوعاو نزای خێرو‬ ‫به‌ره‌كه‌ت���ی ده‌كرد‪ ،‬ئینج���ا ئه‌یدا ب ‌ه‬ ‫بچوكترین مناڵ له ‌نێو ئاماده‌بواندا‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌ به‌خش���ینی پێغه‌مبه‌ر (صلی‬ ‫الله علیه‌‌وس���لم) بۆ من���ااڵن جابری‬ ‫ك���وڕی عبدالل���ه (خوایان ل��� ‌ێ ڕازی‬ ‫بێ���ت) ده‌یگێڕێته‌وه‌ ك���ه‌ مناڵ بووه‌‌و‬ ‫له‌ كۆڕێكی هاوه‌اڵندا پێغه‌مبه‌ر (صلی‬ ‫الله علیه‌‌وس���لم) به‌ په‌نجه‌ی پیرۆزی‬ ‫حه‌ڵ���وای یاوه‌ ب ‌ه هاوه‌اڵنی ئاماده‌بوو‪،‬‬ ‫كاتێ���ك دێت���ه‌ ن���ۆره‌ی جاب���ر ‌وه‌ك‬ ‫هه‌موو ه���اوه‌اڵن په‌نجه‌ ده‌كات به‌ناو‬ ‫حه‌ڵواكه‌داو ده‌یدات���ێ‌‌و ده‌فه‌رموێ‌‪-:‬‬ ‫هی ت���ر ده‌خ���ۆی؟ ئه‌وی���ش ده‌ڵێ‌‪-:‬‬ ‫به‌ڵ���ێ‌‪ ،‬په‌نجه‌یه‌ك���ی ت���ری ئه‌یاتێ‌‌و‬ ‫ئه‌فه‌رموێ‌‪ :‬ئه‌خۆی؟ ئه‌ویش ئه‌ڵێ‌‪-:‬‬ ‫به‌ڵێ‌‪ .‬پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه‌‌وسلم)‬ ‫یش جارێكی تر حه‌ڵوای ئه‌یاتێ‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ك ‌ه جابر ئه‌و كاته‌ مناڵ‬

‫بووه‌‪.‬‬ ‫بنەم���ای حەوت���ەم‪ :‬ده‌س���تهێنان‬ ‫به‌س���ه‌ری مناڵ���دا‪ :‬خۆشه‌ویس���تانم‪،‬‬ ‫ده‌س���تهێنان ب���ه‌ س���ه‌رو ڕوومه‌ت���ی‬ ‫مناڵدا هێمای س���ۆز‌و خۆشه‌ویس���تی‌و‬ ‫چاودێ���ری‌و ئارامیی���ه‌ ب���ۆی‪ ،‬كاتێك‬ ‫ده‌ست به‌سه‌ر مناڵێكدا دێنی سه‌یری‬ ‫گه‌ش���ی د‌هم‌و چ���اوی بك���ه‌‪ ،‬ده‌بین���ی‬ ‫چاوه‌كان���ی ل��� ‌ه ش���ه‌وق‌و خۆش���یدا‬ ‫ئه‌دره‌وش���ێنه‌وه‌‌و ڕووی گه‌ش���او‌ه‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی ئه‌و هه‌موو‌ه‬ ‫خۆشیه‌ی ‌ه كه‌ له‌ دڵیدایه‌و دڵنیا ئه‌ب ‌ێ‬ ‫له‌وه‌ی كه‌ ئه‌وكه‌س��� ‌ه خۆش���ی ئه‌وێ‌‌و‬ ‫ل ‌ه س���اته‌ ناخۆشه‌كان‌و كێش���ه‌كانیدا‬ ‫پش���تیوان‌و یارمه‌ت���ی ده‌ریه‌ت���ی‪ .‬ل ‌ه‬ ‫ده‌س���تهێنان به‌س���ه‌ری مناڵیشدا‌وه‌ك‬ ‫بنه‌مایه‌ك بۆ ته‌ندروس���تی ده‌روونی‬ ‫منااڵن ل ‌ه ژیانی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‬ ‫علیه‌‌وس���لم)‌و ه���اوه‌اڵن نمونه‌ی زۆر‬ ‫تۆم���ار كراوه‌‌وه‌ك ئه‌ن���ه‌س (خوالێی‬ ‫ڕازی بێت) ده‌گێڕێته‌و‌ه ك ‌ه پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(صل���ی الل���ه علیه‌‌وس���لم) س���ه‌ردانی‬ ‫ئه‌نصاره‌كان���ی ده‌ك���رد‌و س�ڵ�اوی ل ‌ه‬ ‫مناڵه‌كانیان ده‌كرد‌و ده‌ستی به‌سه‌ردا‬ ‫ده‌هێن���ان‪ .‬جابری كوڕی س���ه‌موره‌ش‬ ‫(خوالێ���ی ڕازی بێت)ك ‌ه یه‌كێك بوو‌ه‬ ‫ل ‌ه منااڵنی ه���اوه‌اڵن دەڵێت‌‪ _:‬له‌گه‌ڵ‬ ‫پێغه‌مب���ه‌ر (صلی الله علیه ‌‌وس���لم)‬ ‫دا نوێ���ژی نیوه‌ڕۆم ك���رد‪ ،‬پاش ئه‌و‌ه‬ ‫چ���وو‌ه ده‌ره‌وه‌ ب���ۆ الی خاوخێزان���ی‬ ‫منی���ش له‌گه‌ڵی���دا‌و چوم��� ‌ه ده‌ره‌وه‌‪،‬‬ ‫من���ااڵن هاتن ب ‌ه پیرییه‌و‌ه پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(صلی الله علیه‌‌وس���لم)یش ده‌ستی ب ‌ه‬ ‫ڕوومه‌تیان���دا ده‌هێنا‪ ،‬جابر ئه‌ڵێ‌‪ :‬ك ‌ه‬ ‫ده‌س���تی هێنا به‌ڕوومه‌تمدا هه‌س���تم‬ ‫بۆنخۆشه وه‌ك‬ ‫‌‌‬ ‫كرد كه‌ ده‌ستی سارد‌و‬ ‫ئه‌وه‌ی ل ‌ه هه‌گبه‌ی گواڵو فرۆش‪ ،‬یان‬ ‫ل���ه‌ شوش���ه‌عه‌تردا ده‌ری هێن���ا بێت‪.‬‬ ‫بنەم���ای هەش���تەم‪ :‬چاك پێش���وازی‬ ‫ك���ردن ل��� ‌ه مناڵ‪ :‬ب���ه‌یه‌كگه‌یش���تن‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫له‌گه‌ڵ مناڵدا كارێك ‌ه هه‌ر ڕووده‌دات‪،‬‬ ‫گرنگترین ش���ت له‌ به‌یه‌كگه‌یش���تندا‬ ‫س���اته‌كانی یه‌كه‌میه‌تی‪ ،‬خ���ۆ ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌یه‌كگه‌یش���تنه‌ك ‌ه ب���اش‌و ئیجاب���ی‬ ‫بوو‪ ،‬ئه‌وا من���اڵ ده‌توانێت درێژ‌ه ب ‌ه‬ ‫قس���ه‌بدات‌و ده‌رگای گفتوگۆ بكاته‌وه‌‌و‬ ‫‌وه‌اڵم���ی به‌رامبه‌ره‌ك���ه‌ی بدات���ه‌و‌ه‬ ‫به‌وه‌ش دڵ���ی ده‌كاته‌و‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‬ ‫به‌خه‌یاڵی���دا دێ‌‌و گیروگرفته‌كان���ی‬ ‫ده‌خات���ه‌ڕوو‪ ،‬ده‌رب���اره‌ی خۆزگه‌كانی‬ ‫ئ���ه‌دوێ‌‪ ،‬هه‌م���وو ئه‌مان��� ‌ه ڕووده‌ده‌ن‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌چاكی پێش���وازی مناڵ كرا‪،‬‬ ‫به‌ش���ادی‌و خۆشه‌ویس���تی‌و یارییه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ر ئه‌مه‌ش بوو پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‬ ‫علیه‌‌وس���لم) خه‌ڵكی ب���ۆ ئه‌نجامدانی‬ ‫ئاڕاس���ته‌ ده‌ك���رد‪ .‬عبدالل���ەی كوڕی‬ ‫جه‌عف���ه‌ر (خ���وا لێی���ان ڕازی بێت)‬ ‫گێڕاویه‌تیی���ه‌و‌ه ك��� ‌ه پێغه‌مبه‌ر(صلی‬ ‫الله علیه‌‌وسلم) له‌سه‌فه‌ر ده‌گه‌ڕایه‌وه‬ ‫‌به‌ منااڵنی خاووخێزانی ده‌گەیش���ت‪،‬‬ ‫جارێك له‌س���ه‌فه‌ر گه‌ڕایه‌وه‌ منیان بۆ‬ ‫برد‌ه پێشه‌و‌ه هه‌لی گرتم‌و خستمیی ‌ه‬ ‫به‌رده‌م���ی خ���ۆی‪ ،‬پاش���ان یه‌كێك ل ‌ه‬ ‫مناڵه‌كان���ی فاتیمه‌یان هێنا له‌پش���ت‬ ‫خۆیه‌وه‌ داینا كه‌ چوینه‌ مه‌دینه‌ س ‌ێ‬ ‫ك واڵخ‪.‬‬ ‫كه‌س بووین له‌سه‌ر یه‌ ‌‬ ‫بنه‌م���ای نۆی���ه‌م‪ :‬ل���ه‌ بنه‌ماكانی‬ ‫ته‌ندروس���تی ده‌روونی من���اڵ‪ ،‬هه‌واڵ‬ ‫پرس���ینی بارودۆخی مناڵ‌و پرس���یار‬ ‫لێكردنیه‌تی‪ :‬مناڵیش‌ وه‌ك گه‌وره‌كان‬ ‫هه‌ست به‌دڵته‌نگی ده‌كه‌ن‌و دووچاری‬ ‫كێشه‌و گرفت‌و نه‌خۆشی ده‌بن پێیان‬ ‫خۆش���ه‌ ك��� ‌ه ده‌وروبه‌ر هه‌س���تی پ ‌ێ‬ ‫بك ‌هن‌و هه‌واڵیان بپرسێت‪ ،‬هه‌ندێجار‬ ‫مناڵ دڵخۆش��� ‌ه به‌هه‌ر هۆكارێك بێت‬ ‫به‌هه‌مان ش���ێو‌ه خۆشحاڵ ده‌بێت ك ‌ه‬ ‫ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی به‌شداری شادییه‌كه‌ی‬ ‫بكه‌ن‌و هه‌واڵی بپرسن‌و پرسیاری ل ‌ێ‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬مناڵ به‌حوكمی مناڵی زۆرجار‬ ‫ڕوو ده‌دات‌و ده‌بێ���ت‌و ڕێگه‌ی لێ‌ بزر‬

‫ده‌بێت بۆی ‌ه زۆر پێویست ‌ه كه‌ ئاگاداری‬ ‫من���اڵ بكرێ���ت‌و كاتێ���ك له‌به‌رچ���او‬ ‫نیی���ه‌‌و دیار نیی ‌ه هه‌واڵی بپرس���رێت‬ ‫بۆ دڵنیابوون له‌ س���ه‌المه‌تی‪ ،‬نه‌وه‌ك‬ ‫گوێی پ���ێ‌ نه‌درێت‌و بوترێت كێش��� ‌ه‬ ‫نییه‌ خ���ۆی دێته‌وه‌‌‌‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ش بزانن‬ ‫ده‌بێت هاوس���ۆزی مناڵ ب���ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫دڵی ته‌نگ بوو له‌بری ئاڕاسته‌كردنی‬ ‫ئێوه‌ش دڵته‌نگی خۆتانیان بۆ پیشان‬ ‫ب���ه‌ن له‌به‌رئه‌وان‪ ،‬كاتێكیش‌ون ده‌بن‬ ‫ك ‌ه ده‌یان دۆزنه‌و‌ه لێیان توڕ‌ه مه‌بن‌و‬ ‫سه‌رزه‌نش���تیان مه‌ك���ه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه ك ‌ه‬ ‫من���ا ‌ڵ ون ده‌بێت له‌ بارێكی ده‌روونی‬ ‫زۆر ناخۆشدایه‌و ترسێكی زۆری هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆی���ه‌ پێویس���ت ‌ه ل ‌ه ب���اوه‌ش بكرێن‌و‬ ‫ترسه‌كه‌یان بڕه‌وێنرێته‌وه‌‪ ،‬بیسه‌رانی‬ ‫خۆشه‌ویست_ له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ت ‌ه گو ‌ێ‬ ‫له‌م به‌س���ه‌رهاته‌ بگ���رن‪ :‬جارێك ئوم‬ ‫ئه‌یمه‌ن (خوالێی ڕازی بێت) ب ‌ه په‌ل ‌ه‬ ‫دێت ‌ه خزم���ه‌ت پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‬ ‫علیه‌‌وس���لم)‌و پێ���ی ڕاده‌گه‌یه‌نێت ك ‌ه‬ ‫حه‌س���ه‌ن‌و حسی ‌ن ونبوون‌و ماوه‌یه‌ك ‌ه‬ ‫دی���ار نی���ن‪ ،‬پێغه‌مب���ه‌ر (صل���ی الله‬ ‫علیه‌‌وس���لم) داوای له‌وان��� ‌ه كرد ك ‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵی بوون ك ‌ه هه‌موو بچن بگه‌ڕێن‬ ‫بۆیان‌و خۆیش���ی ده‌س���تی ب��� ‌ه گه‌ڕان‬ ‫ك���رد به‌دوایاندا‪ ،‬پاش ماوه‌یه‌ك بین ‌ی‬ ‫وا هه‌ردووكی���ان ل ‌ه بن���ی دارێكدان‌و‬ ‫مارێك به‌رامبه‌ریان‌ وه‌س���تاوه‌‌و زمان ‌ه‬ ‫بڵێسه‌یه‌تی ئه‌وانیش ل ‌ه ترساندا توند‬ ‫باوه‌شیان به‌یه‌كدا كردووه‌‪ ،‬پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(صل���ی الله علیه‌‌وس���لم)یش كه‌ بینی‬ ‫به‌ په‌ل���ه‌ به‌ره‌والیان چوو‪ ،‬باوه‌ش���ی‬ ‫پیا ك���ردن‌و ده‌س���تی به‌ڕوومه‌تیاندا‬ ‫هێن���ا‪ ،‬ماره‌ك ‌ه س���ه‌یرێكی پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(صلی الله علیه‌‌وسلم)ی كردوو چوو‌ه‬ ‫كونه‌ك���ه‌ی‪ ،‬پێغه‌مب���ه‌ر (صل���ی الل���ه‬ ‫علیه‌‌وس���لم)یش فه‌رم���ووی‪ _:‬دایك‌و‬ ‫باوك���م به‌قوربانت���ان بێ���ت‪ ،‬چه‌ن���د‬ ‫به‌ڕێزن الی خوا‪ ،‬پاش���ان یه‌كێكیانی‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫خسته‌ سه‌رشانی ڕاستی‌و ئه‌ویتریانی‬ ‫خست ‌ه سه‌رش���انی چه‌پی‪ ،‬سه‌لمانیش‬ ‫فه‌رمووی‪ :‬خۆش���ی له‌ خۆتان سواری‬ ‫چاكترین شان بوون‪ ،‬پێغه‌مبه‌ر (صلی‬ ‫الل���ه علیه‌‌وس���لم) فه‌رم���ووی‪ :‬ئه‌وان‬ ‫چاكتری���ن س���وارن‌و باوكیش���یان ل ‌ه‬ ‫خۆیان چاكتره‌‪.‬‬ ‫ ب �ه‌ڵ �ێ‌ خ��ۆش �ه‌وی��س��ت��ان��م ب �ه‌م‬‫ب��ن �ه‌م��ای �ه‌ ك��ۆت��ا ب��� ‌ه ب��ن �ه‌م��اك��ان��ی‬ ‫ته‌ندروستی ده‌روون��ی مناڵ دێنین‪،‬‬ ‫ئه‌ویش بنیاتنانی باوه‌ڕ به‌خۆبوون ‌ه‬ ‫له‌ ده‌روون��ی مناڵدا‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌و نۆ‬ ‫بنه‌مای ‌ه به‌باشی جێبه‌ج ‌ێ بكرێ‪،‬‬ ‫ئ�ه‌وا مناڵ هه‌ست ب ‌ه كه‌م بایه‌خی‬ ‫خ��ۆی ن��اك��ات‪ .‬ڕێگاكانی بنیاتنانی‬ ‫كه‌سێتی به‌ پشتیوانی خوا ل ‌ه ژماره‌ی‬ ‫داهاتوو بخوێننه‌وه‌‪.‬‬

‫ده‌ستهێنان ب ‌ه سه‌رو‬ ‫ڕوومه‌ت��ی مناڵدا هێمای‬ ‫س��ۆز‌و خۆشه‌ویس��تی‌و‬ ‫چاودێری‌و ئارامییه‌ بۆی‪،‬‬ ‫كاتێك ده‌س��ت به‌سه‌ر‬ ‫مناڵێكدا دێنی س��ه‌یری‬ ‫گه‌ش��ی ده‌م‌و چ��اوی‬ ‫بكه‪ ‌،‬ده‌بین��ی چاوه‌كانی‬ ‫ل�� ‌ه ش��ه‌وق‌و خۆش��یدا‬ ‫ئه‌دره‌وش��ێنه‌وه‌‌و ڕووی‬ ‫گه‌شاوه‌ ده‌بێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫نیش��انه‌ی ئه‌و هه‌موو ‌ه‬ ‫خۆشیه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌ دڵیدایه‌و‬ ‫ێ ل��ه‌وه‌ی ك ‌ه‬ ‫دڵنی��ا ئه‌ب ‌‬ ‫ئه‌وكه‌سه‌ خۆشی ئه‌وێ‌‌و‬ ‫ل ‌ه س��ات ‌ه ناخۆشه‌كان‌و‬ ‫كێش��ه‌كانیدا پشتیوان‌و‬ ‫یارمه‌تی ده‌ریه‌تی‪.‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪33‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫تەاڵق‌و جیابوونەوەی پێشوەخت‬ ‫قەیرەبوونێكی شاراوەیە‬ ‫نائومێدبوون لە هاوسەرگیری‪ ،‬فیتنەو‬ ‫بەدڕەوشتییەكی گەورەیە‬

‫و‪ .‬لە عەرەبیەوە‪ :‬شیروان عمر‬ ‫هەست بەنائومێدیەكی زۆر دەكەم‪،‬‬ ‫لە نیوەی سییەكاندام‌‪ ،‬لە خێزانێكی‬ ‫ب���اش‌و ڕۆش��ن��ب��ی��رم (زان���ك���ۆی���دام)‌و‬ ‫س��وپ��اس ب��ۆ خ���وا ك��اری��ش دەك���ەم‪،‬‬ ‫بێگومان هاوسەرگیرم ن��ەك��ردووە‌‪،‬‬ ‫پێشتریش نیشانە نەكراوم‪ ،‬زۆربەی‬ ‫ئەوانەی هاتوون بۆ داوام ڕۆیشتوون‌و‬ ‫نەگەڕاونەتەوە گەر بۆ جاری دووەم‬ ‫هاتبنەوە لە سێهەم جاردا هەاڵتوون‪،‬‬ ‫ه��ەم��وو شتێك قیسمەتە‌و هێشتا‬ ‫قیسمەتی من نەهاتووە‪.‬‬ ‫ئەم بابەتە ناڕەحەتی بۆ دروست‬ ‫نەكردم تەنیا ئەم ساڵ نەبێت‪ ،‬لە‬ ‫پڕێكدا هەستم ك��رد گ��ەورە ب��ووم‌‪،‬‬ ‫خێزان‌و خزم‌و هاوڕێیانی دەوروبەری‬ ‫خۆمم دەبینی‪ ،‬كە هەریەكەیان ژیانی‬ ‫خۆیان هەیە‌و منیش لە دەرەوەی‬ ‫‪34‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫س���ن���ووری ك��ۆم��ەڵ دەژی�����م‪ ،‬ب���ڕوا‌و‬ ‫متمانەم بە خۆم لەدەستدا‌و هەست‬ ‫دەكەم جوان نیم‌و بەهیچ شێوەیەك‬ ‫سەرنج ڕاناكێشم‌و لە چاوی خەڵكاندا‬ ‫هەست بەسەرنجڕاكێشان ناكەم‪ ،‬لە‬ ‫كاتێكدا هەست بە سەرنجڕاكێشان بۆ‬ ‫ه��اوڕێ‌‌و هاوكارانی كارەكەم دەكەم‪،‬‬ ‫هەستدەكەم ج��وان‌و ڕێكپۆش نیم‌و‬ ‫هیچ شتێكم بەدەست نەهێناوە‪ ،‬نە‬ ‫هاوسەرگیری‌و نەسەركەوتن لە كاردا‪.‬‬ ‫دوای (‪ 10‬س��اڵ) ك��ارك��ردن هیچ‬ ‫شتێكم بەدەستنەهێناوە‪ ،‬لەبەرئەوەی‬ ‫ئامانجێكم دان��ەن��اوە تا پێی بگەم‌‪،‬‬ ‫ئ��ەم��ڕۆش ل��ە پڕێكدا هەستم كرد‬ ‫سكرتێرەیەكم لە بەڕێوبەرایەتییەكدا‬ ‫(بەژداریم لە خولێكی ڕاهێناندا كرد‬ ‫لە ب��واری س��ەرچ��اوە مرۆییەكاندا‌و‬

‫ت��ەواوم ك��رد‌و تائێستا هیچ شتێكی‬ ‫بۆ زی��اد ن��ەك��ردوم)‪ ،‬ب��ۆم دەرك��ەوت‬ ‫ل��ە چ���اوی ك��ەس��ان��ی دەوروب���ەرم���دا‬ ‫كەسێتیەكی خ��ەم��ۆك��م‪ ،‬هەمیشە‬ ‫خەمبارم‌و سكااڵ لەكار‌و ژیانم دەكەم‌‪،‬‬ ‫ڕووخساریشم هاوار دەكات‪.‬‬ ‫«مامۆستایەكی زانكۆم دەیگوت‪:‬‬ ‫هەمیشە تەماشای ڕووخسارت دەكەم‬ ‫تا بزانم بەباشی‌وانەكەم باسكردووە‪،‬‬ ‫یاخود نا؟ “هەمیشە تەماشای نیوەی‬ ‫كوپە بەتاڵەكەم دەكرد‪ ..‬گەر یەكێك‬ ‫دەستخۆشی لە كارەكەم بكات‪ ،‬سەرم‬ ‫سوڕ دەمێنێت‪.‬‬ ‫لە كەمی متمانە بە خۆكردنمدا‬ ‫پێش ئەوە نەمدەویست هاوسەرگیری‬ ‫ب��ك��ەم‪ ،‬ل��ەب��ەرئ��ەوەی نەمدەویست‬ ‫كەسانێكی ت��ری ه��اوش��ێ��وەی خۆم‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫بێنمە دونیاوە!! چونكە ئەو كەسەی‬ ‫لێ ونبوو پێی نادرێت‪ ،‬لەب ‌ێ‬ ‫شتێكی ‌‌‬ ‫م��ت��م��ان��ەی‌و بێگومان ب �ێ‌ ب��ڕوای��ش‬ ‫ك��ەوت��م��ە ت���اوان���ەوە ل��ەب��ەرئ��ەوەی‬ ‫یەكێك پێ ‌ی وت���م‪ :‬م��ن موعجیبی‬ ‫ت��ۆم‌و لەگەڵیدا ڕۆچ���ووم بەهیوای‬ ‫هاوسەرگیری‪ ،‬هیوادارم خوای گەورە‬ ‫بمبوورێت‌و لێم خۆشبێت‪ ،‬ئایا داوای‬ ‫یارمەتی بكەم‌و بچم بۆ الی پزیشكی‬ ‫دەروونی؟ یان دەرمانی دژە خەمۆكی‬ ‫سوودیان دەبێت؟‬ ‫ئ��ەم��ە ن��ام��ەی (ل��م��ی �ا‌ء) ب���وو لە‬ ‫میصر كە بۆ الپەڕەی (اوتار القلوب)‬ ‫ك‬ ‫ناردبوو لە ماڵپەری (لهن)‪ ،‬كچێ ‌‬ ‫وەك ه��ەم��وو كچانی ن��ەوەك��ەی كە‬ ‫گوشراوی هەستكردنن بە تەنیایی‬ ‫لە نێوان ئەو هاوڕێیانەی كە خێزان‌و‬ ‫م��ن��داڵ س��ەرق��اڵ��ی ك����ردوون‌و ل��ەوان‬ ‫دوورك��ەوت��وون��ەت��ەوە‪ ،‬ئ��ەوەش كاری‬ ‫لەسەر كەسێتی‌و متمانە بەخۆبوونی‬ ‫كردووە‪ ،‬ئەمەش تەنیا تایبەت نییە‬ ‫بە (لمیا‌ء) بەاڵ‌م وێنەیەكە بۆ زۆرێك‬ ‫ی واڵتی میصر كە چاوەڕێی‬ ‫لەو كچانە ‌‬ ‫ش��اس��واری خەونەكانیان دەك��ەن كە‬ ‫هێشتا نەهاتووە‪.‬‬ ‫زیادبوونی كێشەكە‪:‬‬ ‫ت��وێ��ژی��ن��ەوەی��ەك ك���ە ل��ەس��اڵ��ی‬ ‫ڕابردوودا ئەنجامدراوە‪ ،‬ئەوەی دووپات‬ ‫كردۆتەوە كە ژم��ارەی ئەو كچانەی‬ ‫كە لە ساڵی (‪)2012‬دا هاوسەرگیریان‬ ‫نەكردووە گەیشتۆتە (‪ 13‬ملێون كچ)‪،‬‬ ‫لە كاتێكدا ڕۆژانە ژمارەی حاڵەتەكانی‬ ‫ت���ەاڵق (ج��ی��اب��وون��ەوە) گەیشتۆتە‬ ‫(‪ )410‬حاڵەت بەپێی ئەو ڕاپۆڕتەی‬ ‫ك��ە (دەزگ�����ای ب���ەش���ەر)‌و ن��اوەن��دی‬ ‫توێژینەوەكانی (میسود اند سلیوشن)‬ ‫ب��ۆ ل��ێ��ك��ۆڵ��ی��ن��ەوە‌و ت��وێ��ژی��ن��ەوەك��ان‬ ‫ئامادەیان كردووە‪.‬‬ ‫لە ڕاپۆرتەكەدا هاتووە كە ڕێژەی‬ ‫نێر لە كۆمەڵگەی میصریدا گەیشتۆتە‬ ‫(‪ )%49‬لە كاتێكدا م ‌ێ ڕێژەی لە (‪)%51‬‬ ‫پێكدەهێنێت‪ ‌،‬ئ��ەوەش ئاماژەیە‬

‫بۆ ئ��ەوەی ڕێ��ژەی ت��ەاڵق گەیشتۆتە‬ ‫(‪‌)%‌ 40‬ی حاڵەتەكانی هاوسەرگیری‌و‬ ‫ڕێ���ژەی قەیرەبوونیش گەیشتۆتە‬ ‫(‪)%50‬ی كۆی ئافرەتان‪.‬‬ ‫ئ��ەم��ەو (دەزگ�����ای ن���اوەن���دی بۆ‬ ‫كۆكردنەوە‌و سەرژمێری) ئاشكرای‬ ‫كرد كە (‪ 8‬ملیۆن‌و ‪ 600‬ه��ەزار كە‬ ‫تەمەنیان لە نێوان ‪ 35-‌18‬ساڵیدان)‬ ‫بەشوێن هاوسەری باشدا دەگەڕێن‪ ،‬كە‬ ‫(‪ 3‬ملێون‌و ‪ 500‬هەزاریان تەمەنیان‬ ‫لە نێوان ‪ 25-‌18‬ساڵیدان)‌و(‪ 2‬ملێون‌و‬ ‫‪600‬هەزاریان تەمەنیان لە نێوان ‪-‌25‬‬ ‫‪ 30‬ساڵیدان)‌و (‪ 2‬ملێون‌و ‪ 500‬هەزاریان‬ ‫تەمەنیان لە نێوان ‪ 35-‌30‬ساڵیدان)‌‪،‬‬ ‫ڕاپ��ۆرت��ەك��ە ئ��ام��اژەی ب��ەوە داوە كە‬ ‫ئەم ڕێژەیە باوەڕپێكراو گەر لەگەڵ‬ ‫‌واڵتە عەرەبییەكانی تردا ب��ەراوورد‬ ‫بكرێت‌‪ ،‬وەك (لوبناندا) كە تێیدا‬ ‫ڕێژەی قەیرەبوون گەیشتۆتە (‪‌)%90‬و‬ ‫لە عێراقدا گەیشتۆتە (‪.)%85‬‬ ‫ملێون‌و نیوێك قەیرە لە ‌واڵتی‬ ‫سعودیەدا هەیە‪.‬‬ ‫ئ���ەم ك��ێ��ش��ەی��ە ت��ەن��ی��ا ت��ای��ب��ەت‬ ‫نییە بە خاوەنی نامەكەوە‪ ،‬یاخود‬ ‫دەوڵ��ەت��ێ��ك گ���ی���رۆدەی ب���وو بێت‪،‬‬ ‫بەڵكو خاڵێكی هاوبەشە لە نێوان‬ ‫هەموو ‌واڵتە عەرەبییەكاندا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫‌وادی���ارە حاڵەكە لەخراپەوە ب��ەرەو‬ ‫خراپتر دەچێت‌و پاشخانی تەنگەژە‬ ‫ئ��اب��ووری��ی��ەك��ان ك��اری��گ��ەری لەسەر‬ ‫كۆمەڵگە عەرەبییەكان بەگشتی‌و‬ ‫خەلیجییەكانیش بەتایبەتی كردووە‌‪،‬‬ ‫ل��ە چەندین ڕووی ج���ی���اوازەوە لە‬ ‫شادەماری ژیانی داوە‪ ‌،‬بەردەوامیش‬ ‫هەندێك ژم���ارە ل��ە زی��ادب��وون��دان‌و‬ ‫هەندێكیشیان لە كەمبوونەوەدان‬ ‫تا لە كۆتاییدا‌و بەتێپەڕبوونی كات‬ ‫ئاماژە بە دۆخێك بدات لە خراپەوە‬ ‫بۆ خراپتر‪.‬‬ ‫لە میانەی ئەو بابەتانەدا كە بەم‬ ‫دواییانە لەسەر گۆڕەپانی سعودییە‬ ‫باسی لێوە دەكرا‪ ،‬ئەو توێژینەوەیە‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫بوو كە ڕۆژنامەی (البالد)ی سعودی‬ ‫ئەنجامی دابوو سەبارەت بە زیادبوونی‬ ‫ڕێژەی قەیرەبوون لە ‌و واڵتەدا‪ ،‬پشت‬ ‫بەست بە لێكۆڵینەوە پسپۆڕییەكان‬ ‫یەكێكیان ئ��ەو لێكۆڵینەوەیە بوو‬ ‫كە ‌وەزارەت���ی پالندانانی سعودییە‬ ‫لە كۆتایی ساڵی (‪)2010‬دا ئەنجامی‬ ‫داب��وو‪ ‌،‬ئاشكرای كردبوو كە ژمارەی‬ ‫قەیرەكان لە شانشینەكەدا گەیشتۆتە‬ ‫(ملێون‌و ‪ 500‬هەزار قەیرە)‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو گەشەیەی لەم ژمارەیەدا‬ ‫ه��ەی��ە ل��ێ��ك��ۆڵ��ی��ن��ەوەك��ە ه��ەن��دێ��ك‬ ‫پێشبینی ئاشكرا كردووە بەوەی كە‬ ‫ڕەنگە لە ماوەی (‪ 5‬ساڵی) داهاتوودا‬ ‫ژمارەی كچانی سعودییە ئەوانەی كە‬ ‫شەمەندەفەری هاوسەرگیری بەجێی‬ ‫هێشتوون بگاتە (‪ 4‬ملێون قەیرە)!‬ ‫خۆكوشتن!!‬ ‫ڕەنگە كاریگەرییەكانی قەیرەبوون‬ ‫پ���اڵ ب��ە ه��ەن��دێ��ك ك��ەس��ەوە بنێت‬ ‫بۆ خۆكوشتن‪ ،‬كە توێژینەوەیەكی‬ ‫ترسناكی (ن��اوەن��دی نیشتمانی بۆ‬ ‫ماددە ژەهرینەكانی) سەر بە زانكۆی‬ ‫قاهیرەیە ئەوەی دیاریكردووە كەوا‬ ‫ژم����ارەی خۆكوشتنەكان ل��ە ساڵی‬ ‫(‪)2007‬دا گەیشتۆتە (‪ 3,708‬كەس)‬ ‫لە میصر‌و لە نێوانیاندا (‪ )2,700‬یان‬ ‫لە توێژی گەنجاندایە لە قاهیرەی‬ ‫پایتەخت‪.‬‬ ‫ت����وێ����ژی����ن����ەوەك����ە ئ����ەوەش����ی‬ ‫ئاشكراكردووە كە ڕێژەی خۆكوشتن‬ ‫لە نێو مێینەكاندا زیاتر بووە ‌وەك‬ ‫لە نێرینەكان‌و گەیشتۆتە (‪ )%68‬بۆ‬ ‫مێینەكان‌و (‪ )%32‬بۆ نێرینەكان‪.‬‬ ‫توێژینەوەكە ئەوەی ئاشكراكردووە‬ ‫كە مێینەكان لە تەمەنێكی كەمدا‬ ‫خۆیان دەك��وژن‪ ،‬تا گلەیی‌و بێبەش‬ ‫كردنیان خۆیان لە شتێك بسەلمێنن‪،‬‬ ‫بەپێچەوانەی نێرەكانەوە كە هەمیشە‬ ‫بۆ هۆكاری گرنگ خۆیان دەك��وژن‪،‬‬ ‫ه��ەروەك جیاوازییەكی بنچینەی لە‬ ‫چۆنیەتی خۆكوژیدا‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪35‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫هەیە‪ ‌،‬مێینەكان لە ڕێگەی خواردنی‬ ‫حەبی هێمنكەرەوە‪ ،‬یاخود خواردنی‬ ‫ڕێ��ژەی��ەك��ی كەمی هەندێك م��ادەی‬ ‫ژەهراوییەوە دەبێت‌‪ ،‬تەنیا دەبێتە‬ ‫ه��ۆی پ��ەی��داب��وون��ی دەرك��ەوت��ەك��ان��ی‬ ‫ژەهراویبوون‪ ،‬بەپێچەوانەی پیاوانەوە‬ ‫كە بە ڕێگەی ج��دی‌و كۆتاییانەوە‌و‬ ‫بەئامانجی مردن خۆیان دەكوژن‪.‬‬ ‫توێژینەوەكە ئەوەی ئاشكراكرد كە‬ ‫ئافرەتانی خۆكوژ گیرۆدەی هەندێك‬ ‫پەشێوی دەب���ن‌‪ ،‬وەك ق��ەی��رەب��وون‪،‬‬ ‫یاخود كەموكورتی خێزانی‪ ،‬یاخود‬ ‫هاوڕێیەتیكردنی سۆزداری‪.‬‬ ‫گرانی‌و زیادەڕەویكردن‪:‬‬ ‫س���ەب���ارەت ب��ەب�ڵاوب��وون��ەوەی‬ ‫دی����اردەی ق��ەی��رەب��وون‌و چ��ارەس��ەر‬ ‫ك��ردن��ی (د‪ .‬أحمد ع���زام) پسپۆڕی‬ ‫چ��ارەس��ەری دەروون���ی‌و ڕەف��ت��اری بۆ‬ ‫(ل��ه��ن) دەدوێ���ت‌و دەڵ��ێ��ت‪ :‬دی���اردەی‬ ‫ق��ەی��رەب��وون‪ ‌،‬دواك��ەوت��ن��ی تەمەنی‬ ‫ه��اوس��ەرگ��ی��ری گ��ەورەت��ری��ن كێشەن‬ ‫كە ڕووب��ەڕووی كۆمەڵگەی میصری‬ ‫دەب��ن��ەوە‪ ،‬ئەگەرچی كێشەكە لەوە‬ ‫ئاسانترە گەر شوێن ڕێنماییەكانی‬ ‫پێغەمبەری خ��وا (صلی الله علی ‌ه‬ ‫وسلم) بكەوین (إذا جا‌ءكم من ترضون‬ ‫دینه‌ وخلقه فزوجوه ‪ ..‬إال تفعلوه‬ ‫تكن فتنة فی األرض ‌وفساد كبیر)‬ ‫ئەوەی ئەمڕۆ ئێمە تێیداین فیتنە‌و‬ ‫ی‬ ‫بەدڕەوشتیەكی گەورەیە‪ ،‬لەبەرئەوە ‌‬ ‫وام���ان لێهاتووە ه��ەم��وو شتێك بە‬ ‫پێوەری پارە‌وسامان دەپێوین‌‪ ،‬دەبێت‬ ‫زاوا خ��وا پ��ێ��داو بێت‪ ‌،‬مارەییەكی‬ ‫زۆر ب��دات‪‌،‬و شوقە‌و خانووی خۆی‬ ‫هەبێت‌و ئاڵتوونێكی حازری گرانبەها‬ ‫پ��ێ��ش��ك��ەش ب���ك���ات‪ ‌،‬ب����ەالی ه��ەم��وو‬ ‫گەنجێكیشەوە ئەمە كارێكی مەحاڵە‌و‬ ‫ناتوانێت هەموو ئەو داواكارغیانە‬ ‫بەدیبهێنێت‪ ،‬یاخود خودی گەنجەكە‬ ‫لە ڕووی دەروونییەوە ئامادەنییە‪،‬‬ ‫یاخود لە ئەركی دەروون���ی‪ ،‬یاخود‬ ‫مادی هاوسەرگیری تێنەگەیشتووە‌و‬ ‫‪36‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ئ��ام��ادەن��ی��ی��ە‪ ،‬ه���ەر ب��ۆی��ە شكست‬ ‫ڕوودەدات‌و دی��اری��ك��ردن��ەك��ە ت��ەواو‬ ‫ناكرێت‪ ،‬یاخود دوای هاوسەرگیریەكە‬ ‫تەاڵق جیابوونەوەی خێرا ڕوودەدات‪.‬‬ ‫وە (د ‪ .‬ع��زام) دەڵ��ێ��ت‪ :‬ب��ەوەش‬ ‫كچەكە‌و بەبێ‌ هیچ هۆكارێك‌و ب ‌ێ‬ ‫هیچ بەرپرسیارێتیەك لە تەمەنی‬ ‫هاوسەرگیری دوادەك��ەوێ��ت‪ ،‬ئەمەو‬ ‫لەگەڵ ئەو ئ��ازارە دەروونیانەی كە‬ ‫لەسەر شكستی ئەزموونی نیشانەكردن‌و‬ ‫پەیوەندییەكە كەڵەكە دەبن‪ ،‬یاخود‬ ‫لە تەمەنێكی زۆر بچووكدا تەاڵقدراو‬ ‫دەبێت‪ ،‬ئەمەش بە ڕای من قەیرەییە‬ ‫بەهەمان شێوە‪ ،‬بۆیە چارەسەرەكە‬ ‫الی كەس‌و كار دەبێت‌‪ ،‬لەسەر هەموو‬ ‫باوكێكە كە زۆر بە وردی كچێك بۆ‬ ‫كوڕەكەی هەڵبژێرێت‪ ‌،‬دەبێت پێوەری‬ ‫هەڵبژاردنەكەش دین‌و ڕەوشت بێت‪،‬‬ ‫نەك پارە‌و سامان‪ ‌،‬تەنیا خوای گەورە‌و‬ ‫دروستكەر‌و بەخشندە دەتوانێت دوای‬ ‫هاوسەرگیری پیاو دەوڵەمەند بكات‪.‬‬ ‫ه��ەروەك ( تنكح المرأة لمالها‌‬ ‫وجمالها‌ وحسبها‌ ودینها‪ ..‬فاظفر‬ ‫بذات الدین تربت یداك)‪( ،‬ئافرەت‬ ‫لەبەر سامان‌وجوانی‌و خانەدانی‌و‬ ‫دینەكەی مارە دەكرێت‪ ..‬بۆیە ئەوە‬ ‫بێنە كە لەبەر دینەكەیەتی‪)....‬‬ ‫هەروەك ئەم پەیامە پێغەمبەرییە‬ ‫ب��ۆ گەنجانە‪ ،‬ك��ە پێوەرەكانی‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ئ��اف��رەت��ە ل��ە كاتی‬ ‫هاوسەرگیریدا‪ ،‬چەند هاوسەرگیری‬ ‫شكستیان هێنا ب��ەه��ۆی ئ��ەوەی‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ئ��اف��رەت��ەك��ە تەنیا‬ ‫لەسەر بنچینەی جوانی‪ ،‬یاخود‬ ‫سامانەوە ب��ووە‪ ،‬بێ‌ ئ��ەوەی هیچ‬ ‫گونجاندنێكی بیرمەندی‪ ،‬یاخود‬ ‫دەروون���ی لە نێوان ه��ەردوو الدا‬ ‫هەبێت‪ ،‬پێموایە ئافرەتی جوان‌و‬ ‫دەوڵ���ەم���ەن���د پ��ێ��وی��س��ت��ە پێش‬ ‫هاوسەرگیری زۆر ئاگای لە خۆی‬ ‫بێت تا جوانی‌و سامانەكەی نەبنە‬ ‫بەاڵو كارەسات لەبری بەخشین‪،‬‬

‫چەند قەیرە لە میصردا هەیە بە‬ ‫هۆی تەماعكاری كەسانی ترەوە‬ ‫بە هۆی جوانی‌و سامانەكانییانەوە‬ ‫ش��ان �س‌و ه��ی��وای��ان ه��ەی��ە‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫كوڕ‌و كچی هەژار هیچ هیوایەكی‬ ‫هاوسەرگیرییان نییە؟‬ ‫(د ‪ .‬ع��زام) ب���ەردەوام دەبێت‌و‬ ‫دەڵێت‪ :‬چ��ارەس��ەر س��ووك‌و ئاسانە‬ ‫ئ��ەوی��ش شوێنكەوتنی سووننەتی‬ ‫پ��ێ��غ��ەم��ب��ەری خ��وای��ە‪ ‌،‬ئ����ەوەی لە‬ ‫ق��ورئ��ان‌و سوننەتی پێغەمبەردا‬ ‫هاتووە (یا معشر الشباب من استطاع‬ ‫منكم البا‌ء فلیتزوج) كەواتە ئەمە‬ ‫كلیلی چ��ارەس��ەرە پاشان (تناكحوا‬ ‫تناسلوا فانی مباه بكم األم��م یوم‬ ‫القیامة)‪.‬‬ ‫وە (د ‪ .‬ع���زام) ئامۆژگاریمان‬ ‫دەك���ات‌و دەڵ��ێ��ت‪ :‬ب��ە ه��ەم��وو ئەو‬ ‫كەسانەی لە هاوسەرگیری نائومێد‬ ‫ب����وون دەڵ���ێ���م‪ :‬دڵ��ن��ی��اب��ە ل���ەوەی‬ ‫هاوسەرگیری دەكەیت لەگەڵ ئەوەی‬ ‫ك��ە ل��ە پ��ەراس��ووت دروس��ت��ك��راوە‌و‬ ‫ب���ۆ ئ��اف��رەت��ی��ش ش����وو دەك���ەی���ت‬ ‫ب��ەوەی كە لە پ��ەراس��ووی دروس��ت‬ ‫ك��راوی��ت‪ ‌،‬هاوسەرگیری قیسمەتە‪،‬‬ ‫لە چارەنووسمان ن��ووس��راوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هێشتا كاتی ن��ەه��ات��ووە‪ ،‬داواك���ارم‬ ‫لە هەموو دایك‌وباوكێك كە فشار‬ ‫نەخەنە سەر كچ بۆ شووكردن‌و پەلە‬ ‫نەكەن تا كچەكانیان نەكەونە نێو‬ ‫گێژاوی تەاڵق‌و جیابوونەوەوە‪ ‌،‬لەو‬ ‫پەندە دوور بكەونەوە كە دەڵێت‪:‬‬ ‫سێبەری پیاو نەك سێبەری دیوار‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەی ئەوە بیركردنەوەیەكی‬ ‫كۆن‌و نەزۆكە‪ ،‬چونكە كچی ئەمڕۆ‬ ‫دەت��وان��ێ��ت خ��ێ��زان هەستێنێتەوە‪‌،‬‬ ‫ه��اوك��اری ه��اوس��ەرەك��ەی ب��ك��ات لە‬ ‫ک��اروب��ار‌و ناڕەحەتییەكانی ژی��ان‪،‬‬ ‫ئەمە جگە لەوەی كەوا خوێندن‌وای‬ ‫كردووە ئافرەت بتوانێت هەڵبژاردنی‬ ‫تەواو ئەنجام بدات‪.‬‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫ڕازەكانی مه‌عنه‌وییه‌ت‬

‫زنجیرەی ‪4‬‬

‫ئیمان شارەزووری‬ ‫گریان ئه‌شكی شادی‪ ،‬یان زوبانی زه‌الله‌ت؟‬

‫كه‌ ئه‌شكی دیده‌كانم له‌بۆ دیده‌نی ئه‌وینت‬ ‫ب������ه‌خ������وڕ ب������ه‌ت������او دائ�������ه‌خ�������زێ!‬ ‫پ���ڕووز پ���ڕووز ب �ه‌ش �ه‌رم �ه‌و‌ه به‌بێ س��ەدا‬ ‫ه���ه‌ر ه����ه‌رس ه��ه‌ن��اس��ه‌ی��ه‌ك ئ���ه‌ڕێ���ژێ‌!‬ ‫هه‌ر ئه‌شكێكم شكۆفه‌ی ئه‌شقێ ده‌پشكوێنێ!‬ ‫ه���ه‌رت���ن���ۆك���ێ ب���� ‌ه ڕووخ�����س�����ارم�����ه‌و‌ه‬ ‫ت�����ه‌رزێ ل��� ‌ه ت �ه‌م �ه‌ن��ن��ا پ����ه‌ل ڕائ���ه‌خ���ا!‬ ‫ه���ه‌ر ئ �ه‌س��ری��ن��ى س���ۆس���ه‌ی س��ك��ااڵی �ه‌ك��م‬ ‫به‌په‌یژه‌ی خه‌وفا ڕووه‌و سه‌ما سه‌ر ده‌خا!‬ ‫له‌ ش����ه‌رح‌و شیكاری ئه‌م ش����یعره‌ نوسه‌ر‬ ‫ده‌ڵێت‪:‬‬

‫گری���ان‌و فرمێس���ك ڕش���تن جۆرێكی‬ ‫ترن ل���ه‌ پاڕان���ه‌وه‌‪ ،‬هه‌رچ���ه‌ن گریان بۆ‬ ‫چه‌ندی���ن مه‌به‌س���ت‌و له‌ناخی���ا جۆره‌ها‬ ‫ته‌فسیر هه‌ڵئه‌گرێ‪ ،‬به‌اڵم ئه‌كرێ ئێمه‌ له‌‬ ‫مه‌به‌سته‌كانی ناو ئه‌م چه‌ند دێڕه‌ شیعره‌‬ ‫بكۆڵین���ه‌وه‌ كه‌‌ وێنه‌ی جوانی فرمێس���ك‬ ‫له‌س���ه‌ر ڕووخس���اری ئه‌گرێ‪ ،‬ئه‌وین ئه‌و‬ ‫كانییه‌ ش���یرینه‌یه‌ كه‌ل���ه‌ ماڵی دڵی هه‌ر‬ ‫عارف عاشقێكا هه‌ڵقواڵوه‌و حزوری هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌و كانیاوه‌شه‌وه‌ چه‌ندین جۆگه‌له‌ جاری‬ ‫ئه‌ب���ن‌و هه‌ر جۆگه‌له‌یه‌كی���ش به‌ جۆرێك‬ ‫له‌تینوێتی‌و به‌سه‌ر زه‌مینی جه‌سته‌یا ڕێ‬ ‫ئه‌كه‌ن!‬ ‫كاتێك عاش���ق ل���ه‌ ئان‌و س���اتی لیقاو‬ ‫دیداری مه‌عش���وقایه‪ ‌،‬هه‌ندێجار خۆشی‌و‬ ‫شادی ده‌ربڕینی به‌ فرمێسك‌وێنا ئه‌كات‪،‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ك بۆ فی���راق‌و دابڕانی���ش هه‌مان‬ ‫دڵۆپه‌كان���ی ده‌س���تی‌ وه‌داع‌و ماڵئاوای���ی‬ ‫هه‌ڵئه‌بڕن! ئه‌كرێت ئه‌و عاش���قه‌ مرۆڤێك‬

‫بێت‌و له‌ح���زه پیرۆزه‌كانی لیقای خودایی‬ ‫تاكه‌ مه‌عش���وقدا‌‪ ،‬وه‌ك تاوی باران داكه‌ن‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی ڕووخس���اری پاك پاك بشۆنه‌وه‌‪‌،‬‬ ‫وه‌ك پاك���ی خۆی���ان ن���ه‌وه‌ك ب���ه‌ گه‌ردو‬ ‫چڵك���ی گوناه���ه‌وه‌ خ���ودا ببینێ���ت! یان‬ ‫‌وه‌ك م���رواری ڕووخس���اری له‌ پێش���وازی‬ ‫ئه‌وا بدره‌وش���ێته‌وه‌! ئه‌مه‌ ئه‌شكی شادی‌و‬ ‫تاسه‌ی كه‌سێكه‌ كه‌ هه‌میشه‌ له‌ چاوه‌ڕوانی‬ ‫دۆستایه‌‌و له‌ ئان‌و ساتی تاسه‌ شكانا نه‌رم‬ ‫نه‌رم گۆنای دڵبه‌ری بنه‌خشێنن!‬ ‫دواتر باس���ی جۆرێكی تری فرمێسك‬ ‫ده‌كات كه‌به‌ شه‌رمه‌وه‌ به‌ بێده‌نگی ئه‌ڕژێ‌و‬ ‫ناوی ناوه‌ (هه‌رسی هه‌نا)‪ ،‬یان زوبانی هانا‬ ‫بردن‌و داوكاری‪ ،‬ئه‌مه‌شیان حه‌قیقه‌تێكی‬ ‫ڕوون‌و ئاش���كرایه‌ كاتێ���ك بچووكێ���ك له‌‬ ‫گه‌وره‌ك���ه‌ی یاخ���ی ئه‌ب���ێ‪ ،‬دوای ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫ڕێ���گا چاره‌یه‌كی تر ش���ك ناب���ا بۆخۆی‌و‬ ‫ئه‌زانێ ه���ه‌ر ده‌بێ بگه‌ڕێته‌وه‌ به‌رده‌رگای‬ ‫ئه‌و گه‌وره‌یه‌ی ك���ه‌ لێی هه‌ڵهاتووه‌! به‌اڵم‬ ‫ده‌بێت به‌جۆرێك خۆی نیش���ان بدات كه‌‬ ‫ببێته‌ هۆی به‌زه‌ی���ی گه‌وره‌كه‌یی‌و قبوڵی‬ ‫بكاته‌وه‌‌و بیبه‌خشێ!‬ ‫ئه‌و بچووك‌و هه‌ژاره‌ هه‌ر یه‌ك له‌ ئێمه‌ی‬ ‫به‌نده‌یه‌ كه‌له‌ هه‌ر ئان‌وس���اتێكا ئه‌گه‌ری‬ ‫یاخیبوون‌و سه‌رپێچی خودامان له‌ڕێدایه‌!‬ ‫هه‌مووش���مان ته‌نیا چاره‌م���ان ڕووكردنه‌‬ ‫به‌ر ب���اره‌گای میهره‌بان���ی بزورگه‌كه‌مانه‌‬ ‫كه‌ ته‌نی���ا گ���ه‌وره‌ی بزورگەكەمانە‌! نه‌ك‬ ‫ئه‌وه‌ی ته‌نها ڕووخس���اری هه‌ژاریمان ئه‌وه‌‬ ‫ئه‌خوازێت! به‌ڵكو ناخی كۆڵه‌واریمان هه‌ر‬

‫زوو مایل���ی گه‌ڕانه‌وه‌یه‌! یان جوانتر بڵێم‬ ‫ناڵه‌ی عاش���قیمان بێ س���ره‌وته‌ تا‌وه‌صڵی‬ ‫مه‌عشوق‌و نه‌سیمێ ئه‌خوازین بۆ الله‌زاری‬ ‫سیسبوونی ناخمان كه‌له‌ شنه‌بای به‌هاری‬ ‫دڵ مه‌حرووم بووه‌! لێره‌وه‌ به‌و هه‌رس���ی‬ ‫هه‌نای ‌ه ده‌ریای پڕ س���ۆزی ئه‌خرۆشێنین!‬ ‫ئه‌گ���ه‌ر به‌ زاری س���ه‌ریش هی���چ نه‌ڵێین‪،‬‬ ‫زارێكی تر داواكه‌ی به‌یان كردوه‌!‬ ‫پاش���ان ه���ه‌ر ئ���ه‌و ئه‌ش���كان ‌ه ب��� ‌ه‬ ‫هۆكاری پش���كووتنی ش���كۆفه‌ی عه‌شق‌و‬ ‫خۆشه‌ویستی خودا ئه‌شوبهێنێ كه‌به‌سه‌ر‬ ‫ڕووخساره‌وه‌ سه‌وز ده‌بن‌و په‌ل ڕاده‌خه‌ن!‬ ‫تا ب ‌ه بینه‌زی بڵێن‪ :‬ئێر‌ه خاكێكی پاراو‌ه‬ ‫بۆی ‌ه ئه‌م ته‌رزه‌ سه‌وزانه‌ی عه‌شقیان لێ‬ ‫ڕواوه‌! ك���ه‌ جۆرێكی ترن ل���ه‌ ته‌مه‌نناو‬ ‫داوای دۆس���تایه‌تی! به‌جۆرێك���ی تریش‬ ‫ده‌ڵێ‪:‬‬ ‫هێن���ده‌ الوازو كۆڵه‌زاری قس���ه‌كردنم‪،‬‬ ‫ناتوانم ئه‌وه‌ی له‌ ناخمایه‌ به‌ زمان ته‌نها‬ ‫ده‌ریبڕم! به‌ڵكو چه‌ندین جۆری ده‌ربڕین‬ ‫به‌كار ده‌هێنم هه‌ر له‌ شڕی جل‌و به‌رگه‌وه‌‬ ‫هه‌تا بێ ڕه‌نگی ڕووخس���ار‌و ناڵه‌ ناڵی ناو‬ ‫دڵ‌و بێ بڕس���تی هه‌نگاوم‪ ،‬دیسان به‌زاری‬ ‫گریانیش���ه‌وه‌ زه‌لیلی‌و بچووكی موحتاجی‬ ‫خ���ۆم ب���ه‌ س���ۆز‌و موحیبه‌ت���ت دووباره‌‬ ‫ئه‌كه‌مه‌وه‌‪ ،‬ته‌نها دیداری تۆیه‌ س���وكنایی‬ ‫بەم‌ دڵه‌ تامه‌زرۆیه‌م ئه‌دا‪!!.......‬‬ ‫تێبینی‪ /‬شیعره‌كه‌ هی نوسه‌ر خۆیه‌تی‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪37‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ئەزموونی سەركەوتن‬

‫جەعفەر گوانی‬

‫هاوارێك لە بەریتانیا‪:‬‬ ‫شیری متمانە بەخۆبوون‌و‬ ‫چاودێری خوایی‪ ،‬بدەنە‬ ‫منداڵەكانتان‬ ‫نەجاح ئەلموس���لیح لە بنەڕەتدا‬ ‫خەڵك���ی فەلەس���تینە‌‪ ،‬ل���ە س���اڵی‬ ‫(‪‌)1993‬ەوە ل���ە بەریتانیا دەژی‪ ،‬خۆی‬ ‫بەڕێوەب���ەری گش���تی قوتابخان���ەی‬ ‫حیكمەی���ە ل���ە ش���اری ش���یلفدی‬ ‫بەریتانی‌و مامۆستا زمانی عەرەبییە‬ ‫لە قوتابخان���ەی (‪‌)The Oak Tree‬و‬ ‫هاوسەرەكەش���ی بڕوانامەی دكتۆرای‬ ‫هەیە لە ب���واری ئەندازی���اری‪ ،‬دوای‬ ‫ئ���ەو هەم���وو ژیانەی ل���ە بەریتانیا‬ ‫بەتایبەت���ی ل���ە لەن���دەن بەس���ەری‬ ‫‪38‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪jaafargwani@gmail.com‬‬

‫برد‌ووە‪ ،‬بە نموونەیەكی سەركەوتوو‬ ‫هەژمار دەكرێت لە بواری پەروەردە‌و‬ ‫مامۆس���تایەتی‌و پێگەیاندن‪ ،‬ئێس���تا‬ ‫هەم���وو الیەن���ە جیاوازەكانی ژیانی‬ ‫مرۆڤ���ی ل���ە ڕۆژهەالت���ی ناوی���ن‌و‬ ‫ڕۆژئ���اوای خوێندۆت���ەوە‪ ،‬زۆرێك لە‬ ‫خاڵ���ە بەهێز‌و الوازەكان���ی ژیانی بۆ‬ ‫دەركەوتوونە‪.‬‬ ‫ئ���ەوەی ل���ە ژیانی ئ���ەم ئافرەتە‬ ‫س���ەرنجی ڕاكێش���ام‪ ،‬گرنگیدانی ئەم‬ ‫ئافرەتەی���ە بە بواری خێزان‪ ،‬چونكە‬

‫ل���ە دنی���ای ئەم���ڕۆدا ك���ە هەمووان‬ ‫كار دەكەی���ن تا ئاف���رەت بە تەواوی‬ ‫مافەكانی خۆی بگات‌‪ ،‬پشتگوێخستن‌و‬ ‫چە و سا ند نە و ە‌و پێش���ێلكر د نی‬ ‫مافەكان���ی كۆتایی���ان پێبێ���ت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لە زۆرب���ەی ئ���ەم كاران���ەدا الیەنی‬ ‫خێزان���ی فەرام���ۆش دەكرێ���ت‪‌،‬واتە‬ ‫هەندێكیان پێش���كەوتنی ئافرەت لە‬ ‫دووركەوتنەوە لە خانەوادە‌و خێزان‌و‬ ‫ماڵەوە دەبینن���ەوە‌‪ ،‬پێیان‌ وایە هەتا‬ ‫ژن پابەن���دی ماڵ���ەوە بێت ناتوانێت‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫پێش���كەوێت‌و مافەكان���ی بە دەس���ت‬ ‫بێنێت‪ ،‬هەندێكی دیكە ئەم دژیەیان‬ ‫لەگەڵ خێزان نییە‪ ،‬بەاڵم لە هەمان‬ ‫كاتدا كەمتر تیش���ك دەخەنە س���ەر‬ ‫ئەم الیەن���ە‪ ،‬لەوانەیە پاساویش���یان‬ ‫ئ���ەوە بێت ئافرەتی ئێمە بە حوكمی‬ ‫هەڵكەوت���ەی كۆمەڵگ���ە ئیس�ل�امی‌و‬ ‫ڕۆژهەاڵتییەكەی لە پەیوەس���تبوونی‬ ‫خێزانی پشتیان قایمە‪ ،‬كەچی ئەگەر‬ ‫بە ‌وردی‌و نەخشەسازییەوە كاری بۆ‬ ‫نەكەین دواج���ار ئەم قایمە ئەوەندە‬ ‫باری���ك دەبێ���ت‪ ،‬خۆی لەب���ەر هیچ‬ ‫شتێك ناگرێت‪.‬‬ ‫كەچ���ی ئەم ژنە س���ەركەوتووەی‬ ‫لەم نووسینە باسی دەكرێت‪ ،‬خۆیی‌و‬ ‫هاوژینەكەی هەڵگری بڕوانامەن‌‪ ،‬لە‬ ‫‌واڵتێك���ی ئەوروپی‌ وەك���و بەریتانیا‬ ‫دەژی���ن‌‪ ،‬لەوێ���ش ئافرەتێكی چاالك‌و‬ ‫ب���ە توانای���ە‌‪‌ ،‬وەك���و نموونەیەك���ی‬ ‫س���ەركەوتووی ئافرەتی���ش دیمانەی‬ ‫لەگ���ەڵ كراوە‪ ،‬ئەم ئافرەتە لە ژیانی‬ ‫خۆی���دا هی���چ كاتێ���ك نەیهێش���تووە‬ ‫پێش���كەوتنی كارەكان���ی ببێتە ڕێگر‬ ‫ل���ە ب���واری خێزان���داری‪ ،‬بەڵك���و‬ ‫هەمیش���ە جوانترین هاوس���ەنگی لە‬ ‫نێ���وان كارەكان���ی‌و خێزاندارییەكەی‬ ‫ڕاگرت���ووە‪ ،‬بەم���ەش‌ وەك���و خ���ۆی‬ ‫دەڵێت‪( :‬دەتوانی���ن یەكەمجار ببینە‬ ‫باڵیۆز‌و نوێنەری ئایینەكەمان‪ ،‬پاشان‬ ‫ببینە نوێنەری كۆمەڵگەكانمان)‪ ،‬بەو‬ ‫مانایەی بەختەوەری خێزان دەكەنە‬ ‫هەوێن���ی پیش���اندانی جوانتری���ن‬ ‫نموون���ەی ئافرەت���ی موس���ڵمان‌و‬ ‫ڕۆژهەاڵت���ی‪ ،‬كە لە ی���ەك كاتدا ماڵ‬ ‫خۆش���ترین پەناگ���ەی منداڵ���ەكان‌و‬ ‫خۆی‌و هاوسەرەكەی بێت‌‪ ،‬لەو كاتەی‬ ‫ل���ە دەرگای ماڵ���ەوە دێن���ە ژوورەوە‬ ‫هەموو ئێ���ش‌و ئ���ازارەكان كۆتاییان‬ ‫پێ دێت‌‪ ،‬ئ���ەو ئارامییەی لە ماڵەوە‬ ‫دەستەبەری دەكەن لە هیچ شوێنێكی‬

‫دیك���ە‌وە دەس���تی ناهێن���ن‪ ،‬بەمەش‬ ‫بە ناڕاس���تەوخۆ ب���ە دەوروبەرەكەی‬ ‫دەڵێت‪ :‬خێ���زان ئەو هێالنە‌و پەناگە‬ ‫ئارامەیە هەم���وو ئەندامەكانی تێدا‬ ‫دەحەس���ێنەوە‪ ،‬ل���ە ب���ری پەنابردن‬ ‫ب���ۆ مەیخواردنەوە‌و نەخۆش���خانەی‬ ‫دەروونی‌و مەلها‌و شوێنەكانی دیكەی‬ ‫هەاڵتن لە بەرپرسیارێتی‪ ،‬ئێمە پەنا‬ ‫بۆ ماڵەكانمان دەبەین‪ ،‬چونكە هەموو‬ ‫ئەندامەكانمان چاكترین‌و تۆكەمترین‬ ‫پەیوەندیمان لەگەڵ یەكتریدا هەیە‌‪،‬‬ ‫لە ئەگەری ڕوودانی هەر ناخۆشییەك‬ ‫دەبینە پش���تیوان‌و هاوكار‌و پەناگەی‬ ‫یەكت���ری‪ ،‬ئەم كارانەش���مان بێگومان‬ ‫ل���ە ئایینەكەمان���ەوە س���ەرچاوەی‬ ‫گرت���ووە‪ ،‬ئیدی ئ���ەم ژن���ە پێیوایە‬ ‫ب���ەو پابەندبوونەی���ان ب���ە ئایین���ی‬ ‫ئیس�ل�امەوە س���ەرنجی زۆری‬ ‫بەریتانیەكانیان ڕاكێش���اوە‌‪ ،‬لەوانەوە‬ ‫بەڕێزەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەكرێت‌‪،‬‬ ‫خەڵكەكەش حەز دەكەن پتر زانیاری‬ ‫دەرب���ارەی ئایینی پیرۆزی ئیس�ل�ام‌و‬ ‫بنەماكان���ی بزانن‪ ،‬ب���ە پێچەوانەوە‬ ‫ئەوانەی كەس���ێتی خۆیان‌و پێناسەی‬ ‫خودیان لە بیر دەچێت‪ ،‬ئەو جێگە‌و‬ ‫پێگە‌و كاریگەرییەیان نابێت‪.‬‬ ‫ب���ەاڵم دیوێك���ی دیك���ەی ئ���ەم‬ ‫پەروەردە خێزانییە لەوەدایە‪ ،‬ئەم ژنە‬ ‫پێیوایە پێویستە دایك هەر خەریكی‬ ‫ئەوە نەبێت ش���یری مەمك���ی بداتە‬ ‫منداڵەكەی‪ ،‬بەڵكو پێویس���تە لەگەڵ‬ ‫گەش���ەكردن‌و گەورەكردنی‪ ،‬خەریكی‬ ‫ئەوە بێ���ت فرچكی متمان���ە‌و هێز‌و‬ ‫بڕوابەخۆبوونی بداتێ‌‪ ،‬بە مانایەكی‬ ‫دیكە تێگەیان���دن‌و فێركردنی منداڵ‬ ‫بە بەردی بناغە‌و یەكەمین كۆڵەکەی‬ ‫پێگەیاندن دادەنرێت بۆ دروستكردنی‬ ‫پەروەردەیەك���ی تەندروس���ت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەگەر فێركردن���ی ئایینداری بەردی‬ ‫یەكەمی���ن بێ���ت‪ ،‬ڕاهێن���ان لەس���ەر‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫بڕوا بەخۆب���وون دووەمی���ن بەردی‬ ‫بناغەی���ە‪ ،‬بۆی���ە پێویس���تە لەس���ەر‬ ‫ئ���ەوە ڕابهێندرێ���ت‪ ،‬ك���ە هەمیش���ە‬ ‫متمان���ەی بەخ���ۆی هەبێ���ت‌‪ ،‬ئاگای‬ ‫لەوە هەبێت چاودێری خوایی هەیە‪،‬‬ ‫تا لەم س���ۆنگەیەوە لە هەموو كات‌و‬ ‫ش���وێنێكدا لە هەڵ���ە‌و چەوتییەكان‬ ‫دووركەوێت���ەوە‌‪ ،‬بە هیچ ش���ێوەیەك‬ ‫پەنا بۆ یاسا ش���كێنی‌و كاری ناڕەوا‌و‬ ‫دژە فیت���رەت‌و مرۆڤب���وون نەب���ات‪،‬‬ ‫بۆیە كە منداڵ دروس���ت‌و نادروستی‬ ‫لێ���ك جوێ‌ ك���ردەوە‌‪ ،‬هەڵە‌و ڕاس���تی‬ ‫ناس���ی‪ ،‬پێویستە هەس���تی ئەوەی بۆ‬ ‫دروستبكرێت كە دایكەكەی متمانەی‬ ‫پێدەكات‪ ،‬تا كارەكانی لەم متمانەیەوە‬ ‫هەڵقوڵێن‌‪ ،‬هەموو كات‌و س���اتێك بە‬ ‫متمانەوە جوانترین نموونە پیش���ان‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫پوختەی قسان‪ ،‬كاری خێزان تەنها‬ ‫گەورەكردن���ی من���داڵ نیی���ە‪ ،‬بەقەد‬ ‫دروس���تكردنی كەشێكی ئارام‌و لەبارە‬ ‫بۆ ئ���ەوەی منداڵەكە‌ وێ���ڕای الیەنی‬ ‫جەس���تەیی‪ ،‬لەالیەن���ە عەقیدەی���ی‌و‬ ‫فیكری‌و پەروەردەی���ی‌و مرۆڤایەتی‌و‬ ‫دەروونیش���ەوە لەم ماڵە گەشە بكات‪،‬‬ ‫ه���ەروەك ئافرەت پێویس���تە هەموو‬ ‫تواناكان���ی ب���ەكار بێنێ���ت‌و ش���ان‬ ‫بە ش���انی پی���اوان خزمەت���ی‌واڵت‌و‬ ‫نیش���تیمانەكەی ب���كات‪ ،‬ب���ەاڵم هەر‬ ‫كاتێك ئەم كارانەی لەس���ەر حس���ابی‬ ‫خێ���زان‌و پەیوەندیی���ە خێزانییەكان‬ ‫بوون‪ ،‬ئ���ەوا نەك هەر س���ەركەوتوو‬ ‫نابێت‪ ،‬بەڵكو ئەو كاتی لە بری خۆی‪،‬‬ ‫هەم���وو كۆمەڵگە باجەك���ەی دەدات‪،‬‬ ‫چونك���ە ئافرەت كۆڵەکەی س���ەرەكی‬ ‫پ���ەروەردە‌و لێب���ووردن‌و ه���اوكاری‌و‬ ‫بەخشندەییە‪.‬‬ ‫* ‪www.facebook.com/‬‬ ‫‪jaafargwany‬‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪39‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫مامه‌ڵه‌ی ژن‌و مێرد‬

‫چی ده‌كه‌یت ئه‌گه‌ر پیاوه‌كه‌ت توڕه‌ بوو؟!‬ ‫و‪ :‬له‌ فارسییه‌وه‌‪ :‬نه‌رمین مسته‌فا‬ ‫بێگومان پیاو له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵ‬ ‫ڕووبه‌ڕووی ده‌یان كێشه‌و گیروگرفت‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ كه‌سانی جۆراو جۆر‬ ‫مامه‌ڵ ‌ه ده‌كات‪ ،‬هه‌ندێك له‌و كه‌سانه‌ش‬ ‫بێزاركه‌رن‪ ،‬ئه‌مه‌ش سروشتی ئه‌و‬ ‫كار‌و پیشانه‌یه‌ ك ‌ه پیاوان له‌ ده‌ره‌و‌ه‬ ‫پێی هه‌ڵده‌ستن‪.‬‬ ‫ل���ه‌م ه���ه‌ل‌وم���ه‌رج���ه‌دا پ��ی��او ب ‌ه‬ ‫مێشكێكی م��ان��دوو پ���ه‌رت���ه‌وازه‌و‌ه‬

‫‪40‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ماڵه‌وه‌‪ ،‬له‌م حاڵه‌ته‌د‌ا‬ ‫وه‌ه��ا پیاوێك ئ�ه‌گ�ه‌ر ڕووب����ه‌ڕووی‬ ‫بچووكترین كێشه‌و ڕووداو ببێته‌و‌ه‬ ‫به‌رگه‌ ناگرێ‌و تووڕه‌ ده‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌بێ هۆ له‌ ژن‌و منداڵه‌كانی توڕ‌ه‬ ‫ببێ‌و بچێت ب ‌ه گژیاندا‪.‬‬ ‫ئافره‌تێك ئه‌گه‌ر ژیرو تێگه‌یشتوو‬ ‫بێت كێشه‌كانی ه��اوس �ه‌ری له‌به‌ر‬ ‫چاو ده‌گرێ‌و خۆی ده‌خاته‌ جێگه‌ی‬

‫ئ���ه‌و ل���ه‌م ج��ێ��گ��ۆڕك��ێ ك��ردن �ه‌ش��دا‬ ‫به‌زه‌یی ب ‌ه پیاوه‌كه‌یدا دێته‌وه‌‌و له‬ ‫‌ب�ه‌رام��ب�ه‌ر هه‌ڵچوونه‌كانی دان ب ‌ه‬ ‫خۆیدا ده‌گ��رێ�ت‌و بێده‌نگ ده‌بێت‪،‬‬ ‫یان ژووره‌ك��ه‌ به‌جێ ده‌هێڵێت‌و ب ‌ه‬ ‫كارێكه‌و‌ه خۆی سه‌رقاڵ ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌م جۆره‌ش پیاو كاتێ كاردانه‌و‌ه‬ ‫ن �ه‌ب��ی��ن��ێ��ت ل���ه‌ ژن���ه‌ك���ه‌ی زووت����ر‬ ‫ه�ه‌ڵ��چ��وون�ه‌ك�ه‌ی داده‌ب���ه‌زێ���ت‌و له‌و‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ڕه‌فتاره‌ی خۆی پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌‌و‬ ‫هه‌وڵی ئاشتكردنه‌وه‌ی به‌رامبه‌ره‌كه‌ی‬ ‫ده‌دات‪.‬‬ ‫پاش چه‌ند سه‌عاتێك ل ‌ه گرژی‌و‬ ‫ئاڵۆزی باری ده‌روونی ژن‌و پیاوه‌ك ‌ه‬ ‫ئ��اس��ای��ی ده‌ب���ێ���ت���ه‌وه‌‌و ب���ه‌ ه �ه‌م��ان‬ ‫خۆشه‌ویستی‌و میهری جاران درێژ‌ه‬ ‫ب ‌ه ژیان ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئه‌گه‌ر ئ��اف��ره‌ت ده‌رك ب ‌ه‬ ‫بێزاری پیاوه‌كه‌ی نه‌كات‌و ئه‌ویش له‬ ‫‌به‌امبه‌ر هه‌ڵچوونه‌كانیدا كاردانه‌وه‌ی‬ ‫هه‌بێت‌و ‌وه‌اڵم���ی ب��دات��ه‌وه‌‌و ه��اوار‬ ‫ب��ك��ات‌و ب��ێ��زاری ده‌رب��ب��ڕێ��ت‪ ،‬ئ �ه‌وا‬ ‫پیاویش گڕكانی ت��ووڕ‌ه بوونی تاو‬ ‫ده‌ستێنێت‌و بااڵنسی هه‌ڵچوونه‌كانی‬ ‫ده‌فڕێت‪.‬‬ ‫ورده‌‌ ورد‌ه ژن‌و پیاوه‌كه‌‌وه‌ك دوو‬ ‫دڕند‌ه ڕووب �ه‌ڕووی یه‌كتر ده‌بنه‌وه‌‌و‬ ‫ده‌كه‌ون ‌ه گیانی یه‌كتر‪.‬‬ ‫له‌وانه‌ش ‌ه ب ‌ه هۆی له‌ ده‌ستدانی‬ ‫ئ��ارام �ی‌و ب�ه‌رده‌وام��ب��وون��ی��ان له‌سه‌ر‬ ‫توڕه‌بوون لێدان‌و قسه‌ی ناشیرین‌و‬ ‫ده‌ك��رێ��ت ت�ه‌اڵق��ی��ش بێت ‌ه ئ����اراوه‌‪،‬‬ ‫ئاشكرای ‌ه ته‌اڵق‌و تۆران هه‌ر له‌م كێش ‌ه‬ ‫سه‌ره‌تاییانه‌و‌ه سه‌رچاوه‌ ده‌گرن‪.‬‬ ‫پیاوێك خ��ۆی‌و ژن �ه‌ك �ه‌ی گولل ‌ه‬ ‫باران ده‌كات ل ‌ه ئه‌نجامی له ‌یه‌كتر‬ ‫ح��اڵ��ی ن��ه‌ب��وون‌و گ��وێ نه‌گرتن بۆ‬ ‫یه‌كتر‪.‬‬ ‫گرژی‌و ئاڵۆزییه‌كانی ژیان ڕێگ ‌ه‬ ‫نادات ئه‌م دوو هاوسه‌ره‌ به‌ شێوازێكی‬ ‫ئاسایی ژی��ان به‌سه‌ر ب �ه‌رن‪ ،‬ڕۆژێك‬ ‫‌وه‌ك هه‌موو ڕۆژه‌ك��ان��ی تر ئ��اژاوه‌و‬ ‫ده‌مه‌قاڵ ‌ه له‌ نێوانیاندا دروستده‌بێت‪،‬‬ ‫ژن���ه‌ك���ه‌ ه����ه‌وڵ����ده‌دات ل���ه‌ م��اڵ��ه‌و‌ه‬ ‫ڕابكات‌و له‌ دادگا سكااڵ تۆمار بكات‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم پیاوه‌ك ‌ه ڕێگه‌ی لێده‌گرێت‌و‬ ‫ده‌یكوژێت‌و پاشان خۆشی ده‌كوژێت‪.‬‬ ‫زۆربه‌ی ژن‌و مێرده‌كان خوویان به‌م‬ ‫حاڵه‌ته‌و‌ه گرتوو‌ه كه‌سیان ئاماده‌نین‬

‫ب��ێ��ده‌ن��گ ب��ن ب��ه‌رام��ب��ه‌ر ی�ه‌ك��ت��ر‪.‬‬ ‫ده‌ك��رێ��ت ئ��ەو‌ ڕه‌ف��ت��ار‌ه الی خۆیان‬ ‫ئاسایی بووبێته‌وه‌‌و سیوایان هاتبێت‪،‬‬ ‫هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ له‌به‌ر چاو میوان‌و‬ ‫خزمانیش ناتوانن كۆنتڕۆڵی خۆیان‬ ‫ب��ك �ه‌ن‌و ه �ه‌م��ان ڕه‌ف��ت��ار ده‌ن��وێ��ن��ن‪،‬‬ ‫س�ه‌رئ�ه‌ن��ج��ام ك�ه‌س��ای�ه‌ت��ی ئ��ه‌و ژن‌و‬ ‫مێردان ‌ه ده‌كه‌وێت ‌ه ژێر پرسیاره‌وه‌‌و‬ ‫هیچ كه‌س هه‌ڵسه‌نگاندنی باشیان بۆ‬ ‫ناكات‪.‬‬ ‫ئه‌ی باشتر نیی ‌ه ئافره‌ته‌ك ‌ه له‌م‬ ‫حاڵه‌ت ‌ه هه‌ستیار‌و ئاڵۆزه‌دا توڕه‌یی‬ ‫پیاوه‌كه‌ به‌هه‌ند ‌وه‌ربگرێت‌و چه‌ند‬ ‫ده‌قیقه‌یه‌ك دان به‌خۆیدا بگرێت‌و‬ ‫كاردانه‌وه‌ی خراپ نه‌نوێنێت؟‬ ‫به‌م دان به‌خۆدا گرتنه‌ش په‌یمانی‬ ‫ژن‌و مێردایه‌تییه‌كه‌یان له ‌كێشه‌و‬ ‫مه‌ترسی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌‌و لێدان‌و‬ ‫تۆران‌و جیابوونه‌وه‌ ده‌پارێزێت‪.‬‬ ‫ئ��ای��ا ب��ێ��ده‌ن��گ��ب��وون ب��ۆ چه‌ند‬ ‫ساتێك ناڕه‌حه‌ت‌و گرانتره‪ ‌،‬یاخود‬ ‫ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی ئه‌و كێشانه‌؟‬ ‫وا ت��ێ��ن��ه‌گ��ه‌ن ئ��ێ��م �ه‌ ل���ێ���ره‌دا‬ ‫مه‌به‌ستمان به‌رگریكردنه‌ ل ‌ه پیاوان‌و‬ ‫ئه‌وان به‌ بێ تاوان بزانین‪ ،‬نه‌خێر ئه‌و‌ه‬ ‫مه‌به‌ستمان نییه‌ بێگومان پیاوانیش‬ ‫تاوان‌و هه‌ڵه‌یان هه‌یه‌ پێویست ناكات‬ ‫داخ‌و بێزاری خه‌ڵكانی تر به‌سه‌ر ژن‌و‬ ‫منداڵه‌كانیدا خاڵی بكاته‌وه‌‪ .‬ته‌نها‬ ‫مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌ی ‌ه ئه‌و كاته‌ی پیاو‬ ‫ناتوانێت كۆنتڕۆڵی هه‌ڵچوونه‌كانی‬ ‫بكات ئیتر ب� ‌ه مه‌به‌سته‌و‌ه بێت‪،‬‬ ‫یاخود به‌بێ مه‌به‌ست خ��ۆی توڕ‌ه‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫هاوسه‌ری پێویست ‌ه ب ‌ه سه‌لیقه‌یی‌و‬ ‫ژیری خۆی ده‌رك به‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی‬ ‫توڕه‌بوونی دووالیه‌ن بكات‌و قوربانی‬ ‫بدات له‌پێناو پاراستنی خێزانه‌كه‌یدا‪.‬‬ ‫زۆرج���ار ئ��اف��ره‌ت��ان ب�ه‌ج��ۆرێ��ك بیر‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫ده‌ك �ه‌ن �ه‌و‌ه ك ‌ه ئه‌گه‌ر له ‌به‌رامبه‌ر‬ ‫توڕه‌بوون‌و هه‌ڵچوونی پیاوه‌كانیان‬ ‫ب��ێ��ده‌ن��گ ب���ن‪ ،‬ئ���ه‌وا ڕێ���ز‌و پێگه‌ی‬ ‫خۆیان ل ‌ه ده‌س��ت��ده‌ده‌ن‌و س��وك‌و بێ‬ ‫ڕێز ده‌بن‪ .‬له‌كاتێكدا ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ‌ه‬ ‫زۆر پێچه‌وانه‌یه‌‪ ،‬چونكه‌ ئه‌گه‌ر پیاو‬ ‫ل ‌ه حاڵه‌تی توڕه‌بوون‌و هه‌ڵچوونیدا‬ ‫ك��اردان��ه‌وه‌ ل�ه‌ ه��اوس �ه‌ری نه‌بینێت‬ ‫به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌و توڕه‌بوونه‌ی پاشگه‌ز‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‌و ئه‌و بێده‌نگییه‌ی ئه‌و ب ‌ه‬ ‫جۆرێك له‌ فیداكاری‌و ڕێزگرتن ل ‌ه‬ ‫په‌یمانی ژن‌و مێردایه‌تی له ‌قه‌ڵه‌م‬ ‫ده‌دات‌و هاوسه‌ره‌كه‌ی زیاتر خۆشی‬ ‫ده‌وێ���ت‌و ل��ه ‌پێش چ��اوی گ�ه‌وره‌ت��ر‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫كاتێكیش ك � ‌ه حاڵه‌تی ئاسایی‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‌و بیرده‌كاته‌وه‌‌و ل ‌ه ناخیدا‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬له‌گه‌ڵ ئ��ه‌وه‌ی ت��وڕه‌ب��ووم‌و‬ ‫چ��ووم به‌گژیدا ل�ه‌ب��ری ئ���ه‌وه‌ی له‬ ‫‌ڕووم���دا بوه‌ستێته‌وه‌‌و ك��اردان �ه‌وه‌ی‬ ‫هه‌بێت بێده‌نگی هه‌ڵبژارد‪ ،‬به‌ڕاستی‬ ‫ژنێكی ژی���رو تێگه‌یشتووه‌و من‌و‬ ‫خێزانه‌كه‌ی ال مه‌به‌سته‌‪.‬‬ ‫ئیتر ئ�ه‌و پیاو‌ه هه‌میشه‌ خۆی‬ ‫ب � ‌ه ق����ه‌رزاری ژن��ه‌ك��ه‌ی ده‌زان��ێ��ت‌و‬ ‫ه����ه‌وڵ����ده‌دات ب���ه‌ ن��وان��دن��ی ڕێ���زو‬ ‫خۆشه‌ویستی قه‌ره‌بووی بۆبكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫‌وات��� ‌ه دوای ئ��ارام��ب��وون �ه‌وه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫هاوسه‌ره‌كه‌ی هه‌ڵه‌یه‌كی كردبێت‌و‬ ‫بووبێته‌ ه��ۆك��اری ت��وڕه‌ب��وون�ه‌ك�ه‌ی‬ ‫ئه‌وا لێی ده‌بوورێ‌و داوای لێبووردن‬ ‫ده‌كات له‌ئه‌نجامدا نه‌ك‪‌،‬وه‌ها ژنێك‬ ‫سوك‌و بێ ڕێز نابێت‪ ،‬به‌ڵكو له‌پێش‬ ‫چاوی مێردو خزمانی كه‌سایه‌تییه‌كی‬ ‫گه‌وره‌ی بۆ دروست ده‌بێت‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‪:‬‬ ‫‌ (ایین همسرداری)‬ ‫ ‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪41‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫ه نورینه‌كان‬ ‫ده‌رون ‌‬ ‫دایكی ئەحمد‬ ‫خ���وای گ���ه‌وره‌ م��رۆڤ��ی ل � ‌ه س ‌ێ‬ ‫توخمی س �ه‌ره‌ك��ی دروس���ت ك��ردوو‌ه‬ ‫كه‌ ئه‌وانیش‪ :‬عه‌قڵ‌و الشه‌و ڕۆحه‪.‬‬ ‫به‌ڕێزترین به‌ش له‌م سیانه‌ ڕۆحه‌ك ‌ه‬ ‫نادیاره‌‌‪ ،‬له‌الیه‌ن خواو‌ه كراو‌ه به‌به‌ری‬ ‫ئه‌م جه‌سته‌دا (ويسألونك عن الروح‬ ‫قل ال��روح من أمر رب ‌ي وما أوتيتم‬ ‫من العلم االقليل)‪ ..‬خوای گه‌وره‌ بۆ‬ ‫هه‌ریه‌ك ‌ێ له‌م به‌شان ‌ه ئه‌ركێكی بۆ‬ ‫داناوه‌‪.‬‬ ‫‪ -1‬خوای گه‌ور‌ه دینی دان��اوه‌ بۆ‬ ‫ڕێكخستنی الشه‌‪.‬‬ ‫‪ -2‬ب��اوه‌ڕو عەقیده‌ی دان��او‌ه بۆ‬ ‫ڕێكخستنی (عقل)ژیری‪.‬‬ ‫‪ -3‬چاكه‌كاری (االحسان)ی داناو‌ه‬ ‫بۆ ڕێكخستنی الیه‌نی ده‌روون (وه‌ك‬ ‫ده‌زانین له‌وه‌اڵمی پرسیاری جوبریل‬ ‫‪42‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫دا پێغه‌مبه‌ر (صلی الل ‌ه علیه‌‌وسلم)‬ ‫فه‌رموی‪( :‬االحسان ان تعبدالله كانك‬ ‫تراه ‌‌وان لم یكن تراه فانه یراك)‌و‌ه‬ ‫له ‌نێوان ئه‌م سێ الیه‌نه‌دا ئه‌بێت‬ ‫هاوسه‌نگی (التوازن) هه‌بێت‪ .‬بۆئه‌وه‌ی‬ ‫بڵێین م��رۆڤ��ێ��ك��ی ڕێ���ك‌و پێكین‪،‬‬ ‫ت وه‌ك ی �ه‌ك گرنگی‬ ‫ك �ه‌وات �ه‌ ده‌ب��ێ� ‌‬ ‫بده‌ین به‌ هه‌رسێ الیه‌نه‌كه‌ نابێت‬ ‫له‌سه‌ر حسابی دوو الیه‌نه‌كه‌ی تر‬ ‫گرنگی به‌ الیه‌نێكیان بده‌ین‪ .‬ئه‌وه‌ی‬ ‫مه‌به‌ستمانه‌ باسی بكه‌ین الیه‌نی‬ ‫سێیه‌مه‌ كه‌(االحسان)ه‌ كه‌په‌یوه‌ند‌ه‬ ‫به‌ڕۆحمانه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه پشتگوێ خراوه‌ له‬ ‫‌ناو موسڵماناندا‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو‬ ‫هه‌ستی پێده‌كرێ به‌تایبه‌تی له‌ناو‬ ‫بانگخوازاندا‪ .‬تزكیه‌ی نفس چییه‌؟‬ ‫‌وش�ه‌ی تزكیه ‌‌وات �ه‌‪ :‬تطهیر یان به‬

‫‌واتای‪« :‬الزیادة‌» دێت‪ .‬تزكی ‌ه النفس‪:‬‬ ‫‌واته ‌پاككردنه‌وه‌ی دڵ‌و ده‌روون له‬ ‫‌چڵك‌و چه‌په‌ڵی گوناهو تاوان‪ ،‬خوای‬ ‫گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت (قد افلح من زكاه‌ا‬ ‫وقد خاب من دساها‌) واته‌‪ :‬به‌ڕاستی‬ ‫ڕزگاری بوو ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ نه‌فسی‬ ‫خۆی پاككرده‌وه‌‪ ،‬نائومێد بوو ئه‌و‬ ‫كه‌سه‌ی ك ‌ه نه‌فسی خۆی گوم كرد ب ‌ه‬ ‫هۆی گوناهو تاوانه‌وه‌‪.‬‬ ‫• ابن كثیر ده‌ڵێت‪ :‬خۆشبه‌ختی‬ ‫بۆ ئ �ه‌و كه‌سه‌ی كه ‌ده‌رون���ی خۆی‬ ‫پاك ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬به ‌گوێڕایه‌ڵی خواو‬ ‫پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی‪.‬‬ ‫• قتاده‌ ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬پاككردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌روون له‌ئاكار‌ه نابوت‌و قێزه‌ونه‌كانه‌‪،‬‬ ‫خ��وای گ��ه‌ور‌ه له‌سێ جێگه‌دا باسی‬ ‫نه‌فس ده‌كات هه‌ریه‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌ك‪.‬‬


‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫(النفس المطمئنة‪ ،‬النفس اللوامة‪،‬‬ ‫النفس االم����ارة) • ئیمامی غ��ەزال��ی‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬زان��ای��ان ی �ه‌ك ده‌ن��گ��ن له‌سه‌ر‬ ‫ئك ‌ه خۆشه‌ویستنی خ��واو پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(صلی الل ‌ه علیه‌‌وسلم)‪‌ ،‬وه‌گوێڕایه‌ڵی‌و‬ ‫فه‌رمانداری كردنیان فه‌رزه‌‪ ،‬بۆ ده‌بێت‬ ‫خۆشه‌ویستی شتی تریان كه‌سانی تر‬ ‫پێش بكه‌وێ‌‪ ,‬له‌ كاتێكدا خوای گه‌ور‌ه‬ ‫ده‌فه‌رموێت‪( :‬قل ان كان ابائكم‌وابنائكم‬ ‫‌واخوانك ‌م وعشيرتكم‪/24)......‬تەوبه‌‌‪.‬‬ ‫وات�������ه‌‪ :‬ئ�����ه‌ی م��ح��م��د (ص��ل��ی‬ ‫ال��ل��ه‌ ع��ل��ی��ه‌وس���ل���م) ب��ڵ��ێ ئ �ه‌گ �ه‌ر‬ ‫باوكانتان‌و كوڕه‌كانتان‌و براكانتان‌و‬ ‫هاوسه‌ره‌كانتان‌و خ��زم‌و عەشره‌ت‌و‬ ‫ماڵ‌و داراییه‌ك (به‌زه‌حمه‌ت) په‌یداتان‬ ‫ك��ردوه‪‌‌ ،‬وه‌بازرگانییه‌ك ك ‌ه ده‌ترسن‬ ‫بره‌وی نه‌مێنێ‌‌ وه‌ خانوبه‌ره‌یه‌ك كه‬ ‫‌پێی ڕازین خۆشه‌ویستتر‌ه له‌التان له‬ ‫‌خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی (صلی الله علیه‬ ‫‌وسلم)‌‪ ،‬وه‌تێكۆشان له ‌پێناوی خوادا‬ ‫ئ�ه‌وه‌ چاوه‌ڕوانبن‪ ،‬تا خ��وای گه‌ور‌ه‬ ‫فه‌رمان‌و تۆڵه‌ی خۆی ده‌نێرێ‌‪ ،‬وه‌خوا‬ ‫ڕێنمونی كه‌سانی تێپه‌ڕ له‌سنور‬ ‫ناكات‪.‬‬ ‫* نفس المطمئنة‌‪ :‬ئه‌وانه‌ن كه‬ ‫‌ب���ه‌رده‌وام گ��وێ��ڕای�ه‌ڵ‌و فه‌رمانبه‌ری‬ ‫خ��واو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ین‪ ،‬له ‌خۆشی‌و‬ ‫ن��اخ��ۆش��ی��دا‪ .‬ب��ه ‌ئ��ارام��ن هه‌میش ‌ه‬ ‫خ���ه‌ری���ك���ن ب���ه‌ ی�����ادی خ������واوه‌ له‬ ‫‌په‌رستشه‌كانیاندا هه‌میش ‌ه له ‌بیری‬ ‫گه‌یشتن به ‌ڕه‌زام �ه‌ن��دی خ��ودان به‬ ‫‌ئارامن له‌سه‌ر هه‌موو قه‌زاو قه‌ده‌رێ‬ ‫كه‌دێت به‌سه‌ریاندا‪.‬‬ ‫س وقتاد‌ه‬ ‫* نفس اللوامة‪ :‬ابن عبا ‌‬ ‫ده‌ڵێن‪ :‬ئ�ه‌و نه‌فسه‌یه‌ ك ‌ه هه‌میش ‌ه‬ ‫سه‌رزه‌نشتی خ��ۆی ده‌ك���ات‪ .‬له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و هه‌ڵس‌و كه‌وتانه‌ی كه ‌نه‌شیاون‌و‬ ‫ئ �ه‌ب �و‌وان �ه‌ب��وای �ه‌‪ ،‬دوای په‌شیمانی‬ ‫ده‌رده‌بڕێت‪.‬‬ ‫* نه‌فسی س��ه‌رك��ه‌ش‪ :‬ئ �ه‌وه‌ی � ‌ه‬

‫ك���ه ‌ف���ه‌رم���ان���ی ن���ه‌ش���ی���او ده‌دات‬ ‫به‌سه‌رخاوه‌نه‌كه‌یدا كه ‌شوێن هه‌واو‬ ‫ئاره‌زوصه‌كانی بكه‌وێت‪ ،‬كه ‌هه‌مووی‬ ‫بێبنه‌ماو پڕوپوچه‌ جا هه‌ر ئه‌وه‌ند‌ه‬ ‫ب ‌ه گوێی كرد‪ ،‬ئیتر ده‌بێت ‌ه پێشڕه‌وی‬ ‫بۆ هه‌موو كارێكی خراپ ك ‌ه خوا پێی‬ ‫ناخۆش بێت‪ ،‬ل ‌ه كوێدا بێفه‌رمانی‬ ‫خوابێت ئه‌و الی خۆشه‌ویست ده‌كات‪.‬‬ ‫نفسی سه‌ركه‌ش نابێت تا كه‌سه‌ك ‌ه‬ ‫دووشتی تیانه‌بێت (الجهل‌و الظلم)‬ ‫نه‌فسی سه‌ركه‌ش‌واده‌كات ك ‌ه كه‌سه‌ك ‌ه‬ ‫نه‌گه‌ڕێت ب �ه‌دوای زانیارییه‌كاندا تا‬ ‫شاره‌زایی په‌یدا نه‌كات‪ ،‬له ‌حه‌اڵڵ‌و‬ ‫حرامدا‪ ،‬تا وای لێدێت حه‌ز ناكات‬ ‫گوێی له ‌زانست ‌ه ب�ه‌س��وده‌ك��ان بێت‬ ‫خ��وای گ��ەوره‌ ده‌ف�ه‌رم��وێ��ت‪ :‬ئه‌وان ‌ه‬ ‫م��ۆری بێبڕوای ده‌ن��رێ ب ‌ه دڵیاند‌ا‬ ‫و‌ه له‌ ئاستی ڕاستیه‌كاندا خۆیان‬ ‫ك�ه‌ڕو كوێرو الڵ ده‌ك �ه‌ن‪( ،‬صم بكم‬ ‫عمي فهم اليرجعون)‪ .‬كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫منه‌تی خ��وا نه‌بێت به‌سه‌رمانه‌و‌ه‬ ‫كه‌س له‌گوناه پاك نابێته‌وه‌‪( ،‬مازكی‬ ‫منكم من احد) هه‌ركاتێ خوای گه‌ور‌ه‬ ‫ئ��ی��راده‌ی خێری به ‌كه‌سێك هه‌بوو‬ ‫فێری زانیاری ده‌كات‌و ڕێنمایی ده‌كات‬ ‫بۆ كاری خێروچاكه‌‪.‬‬ ‫حوكمی تزكیه‌ی نفس؟‬ ‫* ئیمامی غەزالی ده‌ڵێت‪ :‬تزكیه‌ی‬ ‫نفس( فرض عین)‌‌ه له‌سه‌ر هه‌موو‬ ‫موسوڵمانێك كه‌ خۆی نه‌ئااڵندبێت‬ ‫به‌ڕه‌وشت ‌ه زه‌مكراوه‌كانه‌وه‌‪ ،‬وه‌ده‌بێت‬ ‫ه �ه‌م��وو ك��ه‌س نه‌خۆشیه‌كانی دڵ‬ ‫بخوێنێ‌‌و بیزانێ‌‪ ،‬چونكه‌ په‌یوه‌ند‌ه‬ ‫ب �ه‌الی �ه‌ن��ی ڕۆح����ه‌وه‌‪ ‌.‬وه‌ب�ه‌ڵ��گ�ه‌ك�ه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌یه‌كه‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬هه‌موو كه‌س ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ی‬ ‫هه‌ی ‌ه كه‌س پارێزراونیی ‌ه له‌ده‌ستیان‪.‬‬ ‫‪ -2‬پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم)‬ ‫دووج���ار خ��وای گ���ه‌وره‌ سنگی پاك‬ ‫كردووه‌ته‌وه‌ له‌و به‌شه‌ی شەیتان كه‬

‫‪ 22‬سایە‬

‫‌ده‌بێته‌ ه��ۆی نه‌خۆشییه‌كانی دڵ‪.‬‬ ‫*‪ -‬جمهوری زانایان ده‌ڵێن‪ :‬فرض‬ ‫عین نی ‌ه جگه‌له‌كه‌یسك ك ‌ه ده‌زانی‪،‬‬ ‫یان گومانی هه‌ی ‌ه كه ‌نه‌خۆشییه‌ك‬ ‫له‌ نه‌خۆشییه‌كانی دڵی هه‌یه‌‪ .‬له‌م‬ ‫كاته‌دا بگه‌ڕێت به ‌دوای چاره‌سه‌ری‬ ‫نه‌خۆشییه‌كه‌یدا‪ .‬به‌ڵگه‌كانی جمهور‪:‬‬ ‫‪ -1‬ل��ه ‌بنچینه‌دا خ���وای گ��ه‌ور‌ه‬ ‫پاراستوه وه‌ك‬ ‫‌‌‬ ‫مرۆڤی له‌و نه‌خۆشیان ‌ه‬ ‫ده‌فه‌رموێت‪( :‬فطرة الله التي فطر‬ ‫الناس عليها)‬ ‫‪ -2‬پ��ێ��غ��ه‌م��ب��ه‌ر (ص���ل���ی ال��ل��ه‬ ‫علیه‌وسلم) ده‌فه‌رموێت‪( :‬كل مولود‬ ‫يولد علی الفطرة) كه‌واته ‌بۆچونی‬ ‫جمهور به‌هێزتره‌‪ .‬تزكیه‌ی نفس‬ ‫دووبه‌شه‌‪ :‬پاككردنه‌وه‌ی ن��اوه‌وه‌‪ :‬له‬ ‫‌نه‌خۆشییه‌ خراپ‌و تیابه‌ره‌كانی بیرو‬ ‫ب��اوه‌ڕ‌ وه‌ك (ش��رك‪ ،‬ڕی��ا‪ ،‬ناشكوری‪،‬‬ ‫ل��ه‌خ��ۆڕازی��ب��ون‪ ،‬ك��ب��ر‪ ،‬زه‌م���ك���ردن‪،‬‬ ‫غ �ه‌ی��ب �ه‌ت‪ ،‬ح���ه‌س���ودی‪ ،‬غ��ی��ره‌‪ ،‬ڕق‬ ‫هه‌ڵگرتن‪ ،‬غه‌یبه‌تكردن‪.).......‬‬ ‫‪ -3‬پ��اك��ك��ردن�ه‌وه‌ی ده‌ره‌وه‌م����ان‌و‬ ‫س���ورب���ون ل���ه‌س���ه‌ر ك�����اری ب��اش��ه‌‌و‬ ‫پاشه‌كه‌وتكردنی ب��ۆ ڕۆژی دوای‪.‬‬ ‫وازهێنان له ‌كاری نابه‌جێ‌و نه‌شیاو‬ ‫‌وه‌ك‪( :‬فضولی‪ ،‬جنیو‪......،‬هه‌وڵدان بۆ‬ ‫تێگه‌یشتن له ‌مانای یه‌كتاپه‌رستی‪،‬‬ ‫دڵسۆزی له‌كاره‌كانتدا‪،‬ئارام گرتن له‬ ‫‌كاتی كاره‌ساتدا‪ ،‬پشت به‌ستن به‌خوا‪،‬‬ ‫ت �ه‌وب �ه‌ك��ردن‪ ،‬س��وپ��اس��ك��ردن‪ ،‬ترسان‬ ‫له‌خوا‪،‬داواكردن له‌خوا‪،‬فرمان كردن‬ ‫ب ‌ه چاكه‌و به‌رگریكردن ل ‌ه خراپ ‌ه ‪.....‬‬ ‫بۆ خۆپاراستن ل ‌ه ڕه‌وشته‌ نه‌شیاوه‌كان‬ ‫ده‌بێت بگه‌ڕێین به‌دوای هۆكاره‌كاندا‬ ‫پاشان هه‌وڵدان بۆ چاره‌سه‌ركردنی‪،‬‬ ‫ش‬ ‫ن��ف �س‌ وه‌ك ئ�ه‌س��پ��ێ��ك��ی س �ه‌رك �ه‌ ‌‬ ‫وایه‌ ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی بانگی كات‬ ‫ڕاده‌ك��ات له‌ ده‌ستی‌و یاخی ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئیهمالی كرد بێده‌نگ ده‌بێت‪،‬‬ ‫كه‌وات ‌ه‬ ‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫‪43‬‬


‫سایە ‪22‬‬

‫‪Www.sayakurd.com‬‬

‫بۆئه‌وه‌ی ئه‌و نه‌فسه ‌سه‌ركه‌ش ‌ه‬ ‫بگرین ده‌بێت لێزان بین له‌چۆنییه‌تی‬ ‫كۆنتڕۆڵكردنی تا له ‌ناومان نه‌بات‪،‬‬ ‫هه‌ركاتێ‌ ئاكاره‌ ناشیرینه‌كانمان ل ‌ه‬ ‫خۆ دوورخ��س��ت�ه‌وه‌ ئ �ه‌و‌ه كۆنتڕۆڵی‬ ‫ده‌ك���ه‌ی���ن‌و ل �ه‌س �ه‌ر ك �ه‌ش��ی ڕزگ���اری‬ ‫ده‌بێت‪ ‌،‬چاودێری ده‌كه‌ین‪ .‬بۆ نمون ‌ه‬ ‫كاتێك بانگ ده‌دات ‌وات لێده‌كات‬ ‫ك��ه‌ن��وێ��ژه‌ك �ه‌ت ن �ه‌ك �ه‌ی‪ ،‬ب���ه‌اڵم كه‬ ‫‌به‌گوێت نه‌كرد‌و هه‌ستای نوێژه‌كه‌ت‬ ‫كرد‪ ،‬ئه‌وه‌كۆنتڕۆڵت ك��ردووه‌و نفس‬ ‫ژێرباری فەرمانی تۆیه‌‪ .‬هۆكاره‌كانی‬ ‫تزكی ‌ه النفس‪ :‬ئه‌گه‌ر ئه‌م هۆكارانه‌مان‬ ‫به‌باشی جێبه‌جێكرد ئه‌وه ‌ل ‌ه مانای‬ ‫(تزكی ‌ه نفس) گه‌شتوین ده‌توانین‬ ‫ئه‌و نه‌فسه ‌سه‌ر كه‌ش ‌ه له ‌ڕه‌زامه‌نی‬ ‫خوادا به‌كاربهێنین‪:‬‬ ‫‪ -1‬كاركردن بۆ خۆپاكردنه‌و‌ه له‌و‬ ‫ڕه‌وشته‌ ناشرین ‌ه ده‌ره‌كی‌و ناوه‌كیانه‌ی‬ ‫كه‌باسمان كرد‪.‬‬ ‫‪ -2‬سوربون له‌سه‌ر كاره‌باشه‌كان‌و‬ ‫بەردەوامبوون له‌سه‌ریان‪.‬‬ ‫‪ -3‬پ��ارێ��زگ��اری ك��ردن��ی نوێژ‌ه‬ ‫فه‌رزه‌كان‪.‬‬ ‫‪ -4‬به‌رده‌وامبون له‌سه‌ر زكره‌كانی‬ ‫به‌یانیان‌و ئێواران ‪ (.‬ياأيها الذين أمنوا‬ ‫اذكروا الله ذكرا كثيرا‌ وسبحوه بكر‌ة‬ ‫واصيال)‪ .‬ابن عباس ل ‌ه ته‌فسیری ئه‌م‬ ‫ئایه‌ته‌دا ده‌فه‌رموێت‌‪ :‬خوای گه‌ور‌ه‬ ‫هه‌رشتێكی ف���ه‌رز ك��ردب��ێ له‌سه‌ر‬ ‫به‌نده‌كان سنورێكی بۆ داناوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫یادكردنی خواو زكركردن سنوری بۆ‬ ‫دانه‌ناوه‌!‬ ‫كه‌وات ‌ه به‌رهه‌می ئه‌و زكرو یادی‬ ‫خوایه‌ ئه‌مه‌ به‌رهه‌مه‌كه‌یه‌تی ك ‌ه‬ ‫خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت‪:‬‬ ‫(هو الذي يصلي عليك ‌م ومالئكته‬ ‫ليخرجكم من الظلمات الی النور)‪.‬‬ ‫‪ -5‬جێبه‌جێكردنی سوننه‌ته‌كانی‬ ‫ڕۆژان��ه‌‪ ،‬قال الله تعالی فی حدیث‬ ‫‪44‬‬

‫ساڵی چوارەم زستانی ‪2014‬ز ‪1435 -‬ك‬

‫القدسی (الی��زال عبدي یتقرب الیه‬ ‫بالنوافل حتی أحبه)‪.‬‬ ‫‪ -6‬خ��وێ��ن��دن�ه‌وه‌ی ق��ورئ��ان به‬ ‫‌ته‌ده‌بوره‌و‌ه چونك ‌ه (ان هذا القرا‌ن‬ ‫يهدي للتي هي االقوم‌ وبشر المؤمنين)‪.‬‬ ‫‪ -7‬توبه‌‌واالستغفار‪ ،‬قال الله تعالی‬ ‫(ومن يعمل سؤ‌و أو يظلم نفسه ثم‬ ‫يستغفرالله يجد الله غفورا رحيما)‬ ‫وفي اية (وباالسحار هم يستغفرون)‪.‬‬ ‫‪ -8‬م��خ��ال��ف�ه‌ی ن��ف��س‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫هه‌میشه‌ ه���ه‌وڵ���ده‌دات ب����ۆالدان له‬ ‫‌فه‌رمانی خوا‪.‬‬ ‫‪ -9‬سه‌رزه‌نشتكردنی نفس كاتی‬ ‫ده‌یه‌وێت كارێكی نه‌شیاوت پێبكات‪.‬‬ ‫‪ -10‬ب�������ه‌رده‌وام�������ب�������ون ل��ه‬ ‫‌ئ��ام��ۆژگ��اری��ك��ردن��ی ن��ەف��س ل�ه‌س�ه‌ر‬ ‫یادكردنی مردن‌و قه‌برو دواڕۆژ‪ ،‬قال‬ ‫النبی صلی الله علیه ‌وسلم (اغتنم‬ ‫خ��م��س ق��ب��ل خ��م��س ص��ح��ت��ك قبل‬ ‫سقمك‌‪ ،‬والفراغ قبل شغلك‪‌ ،‬والغناك‬ ‫قبل فقرك‌‪ ،‬والشبابك قبل هرمك‪،‬‬ ‫‌وحیاتك قبل موتك)‌واستعد لالخره‌‪.‬‬ ‫‪ -11‬هه‌میشه‌ گومانی خراپ به‌ر‌ه‬ ‫ب�ه‌ن�ه‌ف��س��ت‪ ،‬ئ �ه‌گ �ه‌ر گ��وم��ان��ی باشی‬ ‫پێبه‌ریت مغرورت ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ -12‬پاككردنه‌وه‌ی نفس له‌ ڕییا‌‪،‬‬ ‫عیبادات‌و په‌رستش تەنها بۆ خودا‬ ‫ده‌بێت ( بلی من اسلم‌وجهه لله‌وهو‬ ‫محسن فله اجره عند ربه ‌وال خوف‬ ‫علیهم‌والهم یحزنون) ‪ /112‬البقره‌ ‪.‬‬ ‫‪ -13‬ڕۆژانه‌ محاسه‌به‌ی نفس بك ‌ه‬ ‫(يا‌ءيهاالذين امنوا اتقوا الله ‌ولتنظر‬ ‫نفس ماقدمت لغد)‌‪ ..‬وقال عمر بن‬ ‫الخطاب (حاسبوا انفسكم قبل ان‬ ‫تحاسبوا‌ وزنوا انفسكم قبل ان توزنوا‬ ‫فان اهون عليكم في الحساب غد ان‬ ‫تحاسبوا انفسكم اليوم)‪ .‌.‬وقال حسن‬ ‫البصري‪( :‬ان العبد اليزال بخير ماكان‬ ‫له ‌واعض في نفسه ‌وكانت المحاسبة‬ ‫من همتة‪.‬‬

‫ئ��ی��م��ام ئ��ەح��م��ەد ده‌ڵ���ێ���ت‪ :‬ل ‌ه‬ ‫ح��ی��ك��م �ه‌ت �ه‌ك��ان��ی ئ���ال���ی داود دا‬ ‫ه��ات��وو‌ه ده‌ڵ��ێ��ت‪ :‬م��رۆڤ��ی ژی���ر ل ‌ه‬ ‫چ����وار س��ەع��ات دا غ��اف��ڵ ن��اب��ێ��ت‪:‬‬ ‫* كاتێ موناجات له‌گه‌ڵ خواده‌كات‪* .‬‬ ‫كاتێ محاسەبه‌ی نفسی خۆی ده‌كات‪.‬‬ ‫* كاتی هاوه‌ڵو دڵسۆزانی عه‌یبی‬ ‫خۆی پێده‌ڵێن‪.‬‬ ‫* ئه‌و كاته‌ی به‌ینی خۆی‌و نه‌فسی‬ ‫قسه‌و باس ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -14‬خۆگرتنه‌و‌ه له‌قسه‌و خواردن‪،‬و‬ ‫خه‌وی زۆر‪.‬‬ ‫‪ -15‬خ�����ۆڕاگ�����ری‌و ی �ه‌ق��ی��ن‬ ‫ل����ه‌ڕووداوه‌ك����ان ك��ه‌دێ��ت �ه‌ ڕێ��گ�ه‌ی‬ ‫(وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا لما‬ ‫صبروا‌وكانوا باتنا يوقنون)‪.‬‬ ‫‪-16‬ن��زاو پاڕانه‌و‌ه ‪....‬قلوب العباد‬ ‫بين اصبعين من أصابع الرحمان ‪.....‬‬ ‫يامقلب القلوب ثبت قلوبنا علی دينك‪.‬‬ ‫بۆئ��ه‌وه‌ی ئ��ه‌و نه‌فس��ه‬ ‫‌سه‌ركه‌ش�� ‌ه بگری��ن ده‌بێت‬ ‫لێ��زان بی��ن ل��ه‌چۆنییه‌تی‬ ‫كۆنتڕۆڵكردن��ی تا له ‌ناومان‬ ‫نه‌ب��ات‪ ،‬هه‌ركات��ێ‌ ئ��اكار ‌ه‬ ‫ناش��یرینه‌كانمان ل�� ‌ه خ��ۆ‬ ‫دوورخسته‌وه‌ ئه‌وه‌ كۆنتڕۆڵی‬ ‫ده‌كه‌ین‌و له‌س��ه‌ر كه‌ش��ی‬ ‫ڕزگاری ده‌بێ��ت‌‪ ،‬چاودێری‬ ‫ده‌كه‌ی��ن‪ .‬بۆ نمون��ه‌ كاتێك‬ ‫بان��گ ده‌دات ‌وات لێده‌كات‬ ‫ك��ه ‌نوێژه‌ك��ه‌ت نه‌ك��ه‌ی‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم كه‌به‌گوێ��ت نه‌كرد‌و‬ ‫هه‌س��تای نوێژه‌ك��ه‌ت كرد‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌كۆنتڕۆڵت كردووه‌و نفس‬ ‫ژێرباری فەرمانی تۆیه‌‪.‬‬


ژمارە 22 ی گۆڤاری سایە  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you