PREVIEW
Koninginnen van de Nijl
page
1
NO FEAR NO EQUAL NO LIMITS page
2
JUST MAGNA CHARTA
page
3
MARIËLLE GROEN De prachtige tentoonstelling vertelt de verhalen van een aantal invloedrijke vrouwen uit het oude Egypte. Hierbij is een groot aantal portretten, beelden, juwelen, gebruiksvoorwerpen en grafgiften tentoongesteld. Hoewel ik aanvankelijk dacht dat het een vrijwel onmogelijke opgave zou worden om een link te leggen tussen een of meer v a n d e t e n t o o n g e s t e l d e v o o r w e r p e n e n d e a d v o c a t u u r, b l e e k d i t m e t e e n b e e t j e g o e d e wil wel degelijk mogelijk. Sterker nog, de symboliek van sommige voorwerpen is zo veelzeggend dat deze ook in het heden nog toepasbaar zou kunnen zijn. Een belangrijk onderdeel van de tentoonstelling vormen voorwerpen gevonden in de graftombe van koningin Nefertari. Koningin Nefertari was de vrouw van Ramses II en vervulde een actieve rol in religieuze en staatszaken. Nefertari is begraven in een prachtige tombe die haar man voor haar heeft laten bouwen in het Dal der Koninginnen. D eze to m b e i s i n 19 0 4 o ntd e k t . Naast aardewerk is in de tombe een aantal symbolische objecten aangetroffen. Dergelijke objecten werden destijds in graftombes geplaatst omdat gedacht werd dat de overledene deze nodig had voor het leven in het hiernamaals. Een van deze voorwerpen is een deel van een beeldje van een ibis. In het Oude Egypte werd aan de ibis een grote symbolische betekenis toegekend. De ibis was in Egypte gewijd aan Thoth, de god van de wijsheid, of gold als zijn aardse manifestatie. Daarom werden ibissen ook wel gebalsemd en in stenen kruiken bijgezet. O o k i n d e r e c h t s p r a a k e n a d v o c a t u u r k o m e n w e a n n o 2 0 17 n o g r e g e l m a t i g m e t s y m b o l e n in aanraking. Daar waar de zwarte veren van de ibis symbool stonden voor wijsheid, zien wij rechters in zwar te toga’s die, veelal op een verhoging, achter een tafel zit ten en wordt de zitting nog steeds - ouderwets - door een bode uitgeroepen. Dit betreft allemaal symbolen die verwijzen naar de waarden waarop de rechtspraak berust. Daar waar in vroegere tijden de rechtspraak en religie nauw verweven waren en priesters recht spraken waarmee dit oordeel een afgeleid goddelijk oordeel was, kennen wij in onze tijd overheidsrechtspraak. Juist ook nu is het van belang dat aan deze rechtspraak het nodige gezag blijft toekomen. Het gebruik van symbolen zorgt voor een traditie en daarmee voor een zekere stabiliteit, hetgeen een belangrijk element is voor de erkenning en naleving van rechterlijke uitspraken. Het in de graftombe van koningin Nefertari aangetroffen amulet staat onder meer symbool voor stabiliteit. Dit amulet is van verguld hout en blauwe faience en heeft d e v o r m va n e e n ‘d j e d -z u i l ’, h e t s y m b o o l va n s t a b i l i t e i t e n e e u w i g l eve n v o o r d e overledene. De naam van Nefertari staat op de achterkant. Het was verborgen in een nis in de muur en is mogelijk een van de vier amuletten die deel uitmaken van de ‘magische s t e n e n’. D i e w e r d e n t i j d e n s e e n r i t u e e l i n d e v i e r h o e ke n va n d e k a m e r n e e r g e z e t o m d e overledene te beschermen. Naast deze symboliek ter zake stabiliteit moest ik ook denken aan een iets meer praktische benadering van de symbolische betekenis van het amulet. Als advocaat probeer je elke keer een goed verhaal neer te zetten en voor je cliënt het onderste uit de kan te halen. Ik zelf beleef hierbij altijd plezier aan de strategische component; luisteren naar het verhaal van je cliënt, de stukken doornemen en dan op basis van hetgeen je cliënt wil bereiken een strategie uitstippelen en uitvoeren. Naast het goed kunnen analyseren van het daadwerkelijke probleem, is het hierbij van belang duidelijk - en stabiel, misschien zelfs nuchter - koers te bepalen en daarop ook scherp te blijven zodat, zo nodig, deze koers tijdig kan worden bijgesteld om het beoogde doel te bereiken. De amulet, als symbool voor stabiliteit zou ook hierbij kunnen passen.
CORNÉLIE HU ITEMA ‘Het imposante beeld van de leeuwengodin Sechmet (ook wel: ‘Sekhmet’) trok direct mijn aandacht. Waarschijnlijk van vanwege de vervreemde werking die van het beeld uitgaat: je ziet het lichaam van een statige vrouw maar het heeft in plaats van een gezicht een leeuwenkop. Over haar gingen in het Oude Egypte een paar vreemde verhalen. In één verhaal besluit Sechmet de mensheid te vernietigen; de aarde ziet rood van het bloed dat zij vergoten heeft. In een ander verhaal is het de god Ra, die dat wil doen. Maar Sechmet voert hem dronken en giet rode wijn over de aarde. ‘’Kijk e e n s’ ’, ze g t zi j te g e n Ra , ‘’ i k h e b h et a l vo o r j e g e d a a n’ ’. Z o r e d t zi j d e m e n s h e i d juist. Het doet me denken aan partijen die voor een rechter staan en met een lezing komen over hetgeen is voorgevallen die totaal het tegenovergestelde is van die van de andere partij. De ‘echte’ waarheid blijft niet zelden in het midden.... page
6
page
7
ANGELIQUE HEIJMAN “Deze replica van het portret van Koningin Nefertiti doet mij terugdenken aan een fantastische Jonge Balie Reis naar Berlijn. Ik liep mijn advocaat-stage in Haarlem. De Jonge Balie aldaar organiseerde in ik meen 2002 de Jonge Balie Reis naar Berlijn. Met ongeveer 30 advocaten hebben wij een paar prachtige dagen in Berlijn beleefd, waarbij ook het culturele aspect niet ontbrak. Aldaar heb ik het originele portret in het Egyptisch Museum mogen bewonderen. Nefertiti wordt herinnerd als een krachtige vrouw die naast haar echtgenoot Ac hnaton over Egy pte regeerde ron d 13 5 0 vo or Christus. Ha ar b eeltenis is zeer krachtig en ook nu nog een inspiratie: de enigmatische, mysterieuze blik kan men vergelijken met de uitstraling van Vrouwe Justitia. Zij is alwetend en geeft haar geheimen niet zomaar prijs. Het is dan de taak van de advocaat om in het belang van de c liënt de juiste fac et ten voor het voetlic ht te brengen.” page
8
page
9
SPECIAL EDITION
KO N I N G I N N E N
COMING
N M A G N A C H A R TA
N VA N D E N I J L
G SOON
R YA N N E VA N M A N E N Bij de tentoonstelling ‘Koninginnen van de Nijl’ wordt met behulp van 350 topstukken het verhaal van de vrouwen van de Egyptische farao’s ver teld. Mijn aandacht werd al snel getrokken door de maquette van het graf van Nefertari, een van de meest befaamde koninginnen. Het illustreert de grootheid en rijkdom van het oude Egypte. De kleurrijke muurschilderingen bevatten veel uitgewerkte details en nemen je terug in de tijd. In het graf van Nefertari zijn diverse grafgoederen teruggevonden, zoals sjabti’s, (delen van) meubels en een amulet. In de tijd van Nefer tari was het gebruikelijk dat gebruiksvoorwerpen en voedsel werden meegegeven met de overledene om in het hi er nama als te kunnen overl even. Een ver s c hil met de hui di ge geb r uiken! In de (hui di ge) erfrechtpraktijk zie ik juist dat de nadruk ligt op het goed verzorgd achter laten van de par tner/kinderen. Door de er flater wordt voor het overlijden al nagedacht over de wijze waarop de nalatenschap moet worden verdeeld.
KIM KIEFT ‘Voordat ik naar het Museum ging, heb ik op de website van het Museum een voorverkenning gedaan naar de objecten van de tentoonstelling. Het uiteindelijk d o o r m i j g e k o z e n o b j e c t w e r d o p d e s i t e i n g r o o t f o r m a a t w e e r g e g e v e n . To e n i k in het Museum kwam bleek het beeld echter heel klein. Het is niet groter dan een koffiekop.Het bijzondere vond ik dat, ondanks het formaat, het beeld een enorme power uitstraalt. Het enigszins vreemde langgerekte hoofd benadrukt de kracht van deze vrouw (vermoedelijk Meritaton).Meritaton was de oudste dochter van Nefer titi en farao Achnaton. Nefertiti schonk Achnaton 6 dochters maar geen zoons. Meritaton moest voor de mannelijke troonopvolger zorgen. Ze kreeg echter uiteindelijk geen kinderen en werd uitgehuwelijkt aan Smenchkare. Uiteindelijk heeft haar vader haar echtgenoot vermoord... Ondertussen moest zij wel aan de zijde van haar moeder regeren. Met dit levensverhaal als achtergrond krijgt het beeld nog meer kracht.
C L A A R TJ E VA N K E U L E N D e b e r o e m d s t e E g y p t i s c h e k o n i n g i n u i t h e t N i e u w e r i j k (15 3 9 -10 7 7 v.C h r ) i s N e f e r t i t i . Zij was de ‘Grote Koningin’ van farao Achnaton. Tijdens zijn bewind voerde hij een grote h e r v o r m i n g d o o r i n d e r e l i g i e e n d e c u l t u u r. D e r o l v a n N e f e r t i t i w a s h i e r b i j b i j z o n d e r groot. Sommige onderzoekers stellen zelfs dat Nefertiti als farao heeft geregeerd na de dood van Achnaton. Blijkbaar eiste vrouwen in die tijd hun gelijke positie aan de man zelf op, iets waar de hedendaagse vrouw nog wat van kan leren. En dat is nu precies de reden waarom ik de buste van Nefertiti heb uitgekozen uit de voorstelling ‘Koninginnen va n d e N i j l ’. N i e t a l l e e n N e f e r t i t i n a m e e n b e l a n g r i j ke p o s i t i e a l s v r o u w z i j n d e i n . H e t leven van vrouwen in zijn algemeenheid beperkte zich niet alleen tot de kinderen en het huishouden. Al uit heel vroege bronnen wordt duidelijk dat vrouwen, net als mannen, zelfstandig juridisch konden opereren - door bijvoorbeeld een contract aan te gaan, als getuige op te treden of een eed af te leggen, zonder tussenkomst van de man. Vrouwen hadden in principe gelijke rechten en plichten als mannen in het Egyptische rechtssysteem. Ze waren, net als mannen, verantwoordelijk voor hun eigen daden, binnen zowel het civiele -als het strafrechtelijke rechtssysteem. Vrouwen konden dus zelfstandig een juridische procedure aanhangig maken, maar ook zelfstandig strafrechtelijk worden vervolgd. page
16
page
17
SPECIAL EDITION
KO N I N G I N N E N
COMING
N M A G N A C H A R TA
N VA N D E N I J L
G SOON
I push my hand up to the sky Shade my eyes from the sun As the dust settles around me Suddenly nightime has begun
Tom Smith
page
20
www.avdr.nl
page
21
Koninginnen van de Nijl
page
22
page
23
this is magna charta