2026-01 Future Rethinker

FUTURE RETHINKER | 2026/01 MNEXT FUTURE RETHINKERS MAGAZINE JANUARI 2023

SPECIALE UITGAVE: EEN KIJKJE IN DE MNEXT ONDERZOEKSFACILITEITEN

<1>

VOORWOORD Beste lezers, Als directeur van MNEXT praat ik je in dit speciale nummer van de Future Rethinker graag bij over iets waar we bijzonder trots op zijn: onze onderzoeksfaciliteiten. In deze editie neem je een kijkje op de plekken waar het bij ons echt gebeurt: de labs, de pilotopstellingen en de werkplaatsen waar elke dag wordt gewerkt aan de oplossingen van morgen.

Onze faciliteiten zijn veel meer dan goed uitgeruste labs. Het zijn plekken waar studenten, onderzoekers en bedrijven samenkomen om aan vraagstukken te werken rond duurzame materialen, energietransitie en circulariteit. Juist die combinatie van verschillende mensen en achtergronden maakt ons werk zo sterk. Theorie en praktijk komen hier direct samen, en ideeën worden sneller omgezet in concrete toepassingen.

In dit magazine ontdek je wat er allemaal mogelijk is binnen MNEXT: van geavanceerde meet- en analysetechnieken tot pilots die helpen om de stap van experiment naar praktijk te zetten. Je leest hoe we bedrijven ondersteunen bij hun innovatievragen, hoe studenten leren in een realistische hightech omgeving, en hoe we samen met onze partners bouwen aan een duurzame en concurrerende materialen- en energietransitie.

Ik nodig je van harte uit om verder te lezen, je te laten inspireren door de verhalen en voorbeelden, en vooral om de verbinding met ons te zoeken. Heb je een idee, uitdaging of vraagstuk waar wij bij kunnen helpen? Dan komen we graag met je in contact.

Namens alle collega’s van MNEXT wens ik je veel leesplezier.

Met vriendelijke groet,

Ralph Simons Directeur MNEXT

<3>

FUTURE RETHINKER

INHOUDSOPGAVE SMART ENERGY DELIVERY LAB

6

JOINT RESEARCH CENTRE ZEELAND

10

BIOPOLYMEER APPLICATIE CENTRUM

14

JOINT RESEARCH CENTRE BREDA

18

LIVING GREENLAB

24

Breda

Biopolymeer Applicatie Centrum Joint Research Centre Breda Smart Energy & Delivery Lab

Middelburg

Joint Research Centre Zeeland

FUTURE RETHINKER - JANUARI 2026

‘s-Hertogenbosch

Living Greenlab

<4>

COLOFON Dit is een uitgave van MNEXT, Centre of Expertise voor de Materialen- en Energietransitie van Avans Hogeschool en HZ University of Applied Sciences.

© 2026 door MNEXT - is gelicenseerd onder CC BY 4.0.

Eerste druk: januari 2026 Redactie (MNEXT): Ewout Vaes - Wendy van Rijsbergen Marja van der Zanden - Eugène de Kok Monique Wintermans - Bas Koebrugge Vormgeving (MNEXT): Bas Koebrugge Drukwerk: De Bondt, www.debondt.nl Deze uitgave is duurzaam geproduceerd op Biotop papier

<5>

FUTURE RETHINKER

<6>

SMART ENERGY DELIVERY LAB

Meer info over het SEnD Lab op onze website

Het SEnD Lab staat voor Smart Energy Delivery Lab en is

praktijkvragen over de energietransitie, zoals het integreren van

een leer- en experimenteeromgeving van MNEXT in Breda.

elektrische auto’s in gebouw-energiesystemen of het voorkomen

Het lab richt zich op onderzoek en onderwijs rond slimme

van netcongestie door zonnepanelen.

energienetwerken (smart grids), met als doel het in balans

Het lab bevat onder meer een energie-neutraal lokaal en een

brengen van vraag en aanbod van duurzame energie door middel

smart grid-opstelling, en biedt zelfs remote lab-toegang voor

van slimme sturing en opslag.

flexibele experimenten op afstand.

Hier onderzoeken studenten, docenten, onderzoekers, bedrijven,

Voor vragen en samenwerkingsmogelijkheden kun je contact

overheden en andere kennisinstellingen samen actuele

opnemen met Redouane Eddeane.

<7>

JANUARI 2026

SNELLE ENERGIETRANSITIE DOOR SLIMME SAMENWERKING: GOED VOOR PROFESSIONALS EN STUDENTEN Goed nieuws! Avans Hogeschool en New Age Learning hebben hun samenwerking officieel met een jaar verlengd. Onlangs werd het vernieuwde samenwerkingscontract feestelijk ondertekend in het SEnD Lab van Avans Hogeschool en daar zijn we met z’n allen trots op. Door deze samenwerking kunnen professionals van energiebedrijven ook het komende jaar weer meedoen aan onze Smart Energy labtrainingen. Een mooi voorbeeld van hoe samenwerking in deze faciliteit de energietransitie versnelt en personeelskrapte vermindert.

Samen sterker Drie jaar geleden startte het avontuur

De trainingen worden aangeboden in

Wat is precies een Smart Energy labtraining?

vanuit het MNEXT lectoraat Smart Energy

nauwe samenwerking met New Age

De Smart Energy labtrainingen staan

en New Age Learning. Twee partijen

Learning. Wij leveren technische expertise,

volledig in het teken van leren door

met een gedeelde missie: niet alleen

docenten, trainingsmodules en ruimte (het

te doen. Kennis wordt niet alleen

studenten, maar ook professionals van

SEnD Lab aan de Lovensdijkstraat), terwijl

overgedragen, maar vooral ervaren via

energiebedrijven leren hoe een slim

New Age Learning de organisatie en

hands-on experimenten en realistische

elektriciteitsnet nou echt werkt. In het

administratie verzorgt. Zo vullen we elkaar

praktijksituaties in het SEnD Lab.

SEnD Lab van Avans Hogeschool hebben

aan en kunnen we deze training zowel aan

sindsdien al zo’n 120 professionals

bedrijven als aan docenten van vmbo t/m

De eendaagse labtraining is bedoeld voor

dankzij het Smart Grid-trainingssysteem

wo én aan maatschappelijke organisaties

docenten en maatschappelijke organisaties

ontdekt hoe duurzame en conventionele

zoals Vereniging Eigen Huis en gemeenten

die op een toegankelijke manier willen

energiebronnen samenwerken.

aanbieden.

kennismaken met de basisprincipes van het

FUTURE RETHINKER

<8>

Contact over dit artikel | Redouane Eddeane | +31 88 525 69 70 | r.eddeane@avans.nl slimme elektriciteitsnet en de uitdagingen

elke sessie waardevolle feedback uit de

meeliften op actuele kennis. Kortom: wat

van de energietransitie. De zevendaagse

praktijk. Die feedback spreekt boekdelen:

goed is voor de huidige professionals,

labtraining richt zich op professionals uit

het resulteerde al in een blije netbeheerder

is óók goed voor de volgende generatie

het bedrijfsleven die dieper willen duiken

en leidde ook tot positieve reacties vanuit

energie-experts.”

in de techniek. Verspreid over zeven dagen

de deelnemers:

Blik op de toekomst

bouwen zij stap voor stap aan een volledig functionerend slim net en ervaren hoe

• “Dit is in mijn 24 jaar tijd bij Enexis

De komende tijd zitten de meerdaagse

windturbines, zonne-energie, distributie,

de beste cursus die ik gevolgd heb!”

trainingen voor energiebedrijven bomvol.

netbeveiliging en energiemanagement met

Engineer Enexis

Dat is goed nieuws, want het laat zien

elkaar samenhangen en invloed hebben op het totale energiesysteem.

• “Het is een goede mix tussen theorie

dat de behoefte groot is! Maar we dromen

en praktijk, ik heb inzichten gekregen

verder: wat als we de labtrainingen

hoe dit toe te passen in mijn eigen

ook verder kunnen ontwikkelen voor

Op de laatste dag worden alle onderdelen

onderwijs.” Docent Koning Willem I

maatschappelijke organisaties, gemeenten

gekoppeld, waardoor een compleet en

College

en overheden? Daarom verkennen we

werkend slim elektriciteitsnet in het

• “Alle onderdelen zijn waardevol om een

nu de mogelijkheden voor een Leven

klein ontstaat. Zo kunnen deelnemers

goede systeemkennis te verkrijgen. Je

Lang Ontwikkelen (LLO) pilot vanuit het

realistische situaties nabootsen en ervaren

krijgt per onderwerp een goed beeld

project Brabant Leert Transitie Hubs

hoe alles in de praktijk samenwerkt. Zelf

van de invloed op het totaal. Met name

Energie. De mogelijkheden zijn eindeloos.

ervaren en zelf bouwen om de theorie echt

de visualisatie van de systemen draagt

Het zou geweldig zijn als we ook andere

te kunnen begrijpen. Dat maakt leren niet

daar enorm aan bij.” Engineer RWE

doelgroepen kunnen helpen met korte, themagerichte trainingen.

alleen leuk, maar vooral blijvend, waardoor ze beter voorbereid zijn op de uitdagingen

Deelnemers noemen de training

van de energietransitie.

praktisch, actueel en direct toepasbaar.

Op langere termijn is het doel zelfs

De hands-on labs zorgen dat inzichten

een landelijk netwerk van Smart Grid-

Winst voor iedereen

blijven hangen en bijdragen aan een beter

gebruikers, waarin kennis, trainers en

Het mooie? De samenwerking levert niet

begrip van het complete energiesysteem.

materiaal worden gedeeld. Hoe meer

alleen goed opgeleide professionals op,

Redouane Eddeane, docent-onderzoeker

mensen begrijpen hoe het energiesysteem

maar ook nieuwe inzichten voor onderzoek

bij het lectoraat Smart Energy: “Die input

van morgen werkt, hoe sneller we die

en onderwijs. Docenten, onderzoekers en

gebruiken we om bestaand materiaal door

toekomst samen kunnen bouwen.

trainers van beide organisaties werken

te ontwikkelen, nieuwe trainingsmodules

mee aan de trainingen en krijgen tijdens

aan te schaffen en studenten te laten

<9>

JANUARI 2026

JOINT RESEARCH CENTRE ZEELAND Het Joint Research Center Zeeland (JRCZ) is een multidisciplinair

Meer info over het JRCZ op onze website duurzame energie, voedselinnovatie en biobased economie.

onderzoeksinstituut van MNEXT, gevestigd in Middelburg naast de campus van HZ University of Applied Sciences. Het JRCZ is

In het JRCZ zijn diverse moderne laboratoria en makerspaces

opgezet als samenwerking tussen mbo-, hbo- en wo-instellingen

ingericht, waaronder labs voor engineering, chemie, ecologie,

(onder meer Scalda, HZ en University College Roosevelt) en biedt

biobased bouwen en data-science, met state-of-the-art

ruimte aan bedrijven, overheden en andere kennisinstellingen om

apparatuur. De faciliteit stimuleert kennisuitwisseling tussen

samen praktijkgericht onderzoek en onderwijs te doen. De focus

onderwijs, onderzoek en praktijk en ondersteunt samenwerking

ligt op urgent maatschappelijke vraagstukken die kenmerkend zijn

met regionale en (inter)nationale partners.

voor een deltagebied zoals Zeeland: waterkwaliteit en -beheer,

FUTURE RETHINKER

<10>

<11>

JANUARI 2026

VAN RESTSTROOM NAAR INGREDIËNT: INNOVATIE OP HET SNIJVLAK VAN CHEMIE EN VOEDING Het Joint Research Center Zeeland (JRCZ) in Middelburg heeft sinds een paar maanden een nieuw lab: het Food Innovation Lab. “Dit is de schakel tussen onze chemielabs en de praktijk”, zegt Tanja Moerdijk, lector van de onderzoeksgroep Marine Biobased Chemie.

Zij en Sandra de Reu, beheerder van

gevormd en hoe dat de smaak en

onderzoeker echter weinig als je het

het lab, zijn blij met de nieuwe loot

verteerbaarheid beïnvloedt.” Reststromen

niet kunt vertalen naar de praktijk. “Voor

aan de stam. Het lectoraat Marine

zijn ook belangrijk. “Als je die circulair

voeding is smaak parameter nummer

Biobased Chemie doet onderzoek naar de

wil verwerken moet je weten welke

één”, zegt Sandra. “Een voorbeeld: Marine

voedseltransitie en dan in het bijzonder

waardevolle componenten erin zitten.

Biobased Chemie doet onderzoek naar

hoe chemische kennis kan helpen om deze

Bovendien kun je geen claims doen over

siropen. Ze proberen daar de suikers

te versnellen. “De voedseltransitie is een

gezondheid of duurzaamheid als je deze

uit te halen, maar dat heeft invloed op

enorme uitdaging”, legt Tanja uit.

niet chemisch onderbouwt.”

de smaak en houdbaarheid. We kijken

“Chemische kennis is daarbij onontbeerlijk.

Parameter nummer één

stoffen kunnen extraheren die we zouden

Stel, je wil eiwitten winnen uit mosselen

Die chemische kennis doen de

kunnen toevoegen aan de siropen, zodat

of zeewier, dan moet je weten welke

onderzoekers, docenten en studenten op in

deze langer houdbaar zijn. Rozemarijn is

extractiemethoden de eiwitten heel

de chemielabs, die op de tweede en derde

zo’n voorbeeld. We kunnen die stoffen

houden en welke deze afbreken. En als

verdieping van het JRCZ zijn te vinden.

achterhalen in onze chemielabs, maar

uit welke natuurlijke componenten we

je fermentatie wil toepassen, moet je goed begrijpen welke stoffen er worden

FUTURE RETHINKER

als de siropen vervolgens nergens Aan die kennis heb je als praktijkgericht

naar smaken, dan werkt het niet. Het

<12>

Contact over dit artikel | Tanja Moerdijk | +31 11 18 489 000 | tanja.moerdijk@hz.nl

daadwerkelijk proeven van dingen kan op

onderzoek naar doen”, aldus Tanja. “In het

zie je letterlijk hoe reststromen veranderen

een chemie lab niet, daarom doen we dat

foodlab maken we de vertaling naar de

in waardevolle producten: van oesters

hier in het Food Innovation Lab.”

praktijk. Daardoor kunnen we ook sneller

naar eiwitextracten, van visbijproducten

innoveren”, zegt Sandra.

naar bouillons en van agrarisch materiaal

Professionele keuken

naar vezelrijke ingrediënten. Hier creëren

Het foodlab ziet eruit als een goed

De ondernemers waarmee ze

we nieuwe ingrediënten, verminderen we

geoutilleerde, professionele keuken met

samenwerken brengen zelf ook kennis in,

voedselverspilling en bouwen we verder

extra chemische apparatuur. Zo staat er in

die het lectoraat weer verbindt met het

aan een regionale, circulaire economie."

de hoek bij de deur een extractieapparaat.

onderzoek. “We merken dat ondernemers

Hiermee maken Tanja en haar collega’s

onze praktijkgerichte manier van werken

"Ik hoop dat we hiermee stappen kunnen

onder meer extracten uit kruiden,

waarderen. De wisselwerking loopt

zetten in de voedseltransitie in Zeeland.

bijvoorbeeld voor de gezonde siropen,

ontzettend goed”, zegt Tanja. Volgens

Ons bord moet er op termijn anders uit

en uit de bladeren van Zeeuwse zwarte

Tanja en Sandra is het foodlab uniek. “De

gaan zien. Daaraan helpen we mee door

bessen, “Als we de smaak eruit halen,

combinatie tussen een chemielab en een

nieuwe producten te ontwikkelen.”

kunnen we dat toepassen in kombucha’s,

lab als dit zie je niet vaak. Dit is echt een

een andere gezonde drank waar we

schakel tussen de chemie en praktijk. Hier

<13>

JANUARI 2026

FUTURE RETHINKER

<14>

BIOPOLYMEER APPLICATIE CENTRUM

Meer info over het BAC op onze website

Het Biopolymeer Applicatie Centrum (BAC) is een toegepaste

ontwikkelen, en productontwerp koppelen aan materiaalinnovatie.

faciliteit van MNEXT, gevestigd in Breda. Het BAC ondersteunt

Voor toepassingen zoals verpakkingen, bouwmaterialen en textiel

het praktijkgericht onderzoek en de transitie van fossiele naar

biedt het BAC expertise, apparatuur en begeleiding.

biobased polymeren door bedrijven, start-ups, studenten en onderwijsprofessionals te helpen met het ontwikkelen, testen en

Het centrum werkt multidisciplinair en in samenwerking met

toepassen van biopolymeren.

lectoraten van Avans Hogeschool en HZ University of Applied Sciences. Wil je weten wat mogelijk is voor jouw vraagstuk of

In de werkplaats kun je onder meer testen uitvoeren op

project, dan kun je contact opnemen met werkplaatsmeester

composteerbaarheid en afbreekgedrag van bioplastics,

Wilner Acostra Martinez.

materiaaleigenschappen analyseren, recepturen en prototypes

<15>

JANUARI 2026

“EEN POLYMEER WERKPLAATS WAAR ONDERWIJS, ONDERZOEK EN INDUSTRIE SAMENKOMEN” Werkplaatsmeester Wilner Acosta Martinez over zijn rol en toekomstvisie op het Biopolymeer Applicatie Centrum (BAC) Wie het BAC binnenstapt, treft al snel

met bedrijven, maakt indruk. Het is heel

Veel van de projecten starten bij vragen uit

de spil van de werkplaats: Wilner Acosta

anders dan een collegezaal.”

de industrie. “Vaak komen bedrijven via via

Martinez. Officieel werkplaatsmeester,

bij ons terecht. Zij hebben een vraagstuk,

maar in de praktijk veel meer dan

Studenten leveren bovendien een

en wij onderzoeken samen welke

dat. Hij onderhoudt de machines,

waardevolle bijdrage aan lopende

oplossingen er mogelijk zijn. Dat is precies

ondersteunt onderzoeksprojecten,

onderzoeksprojecten. “Ze kunnen zich

waar dit lab voor bedoeld is: de brug slaan

begeleidt studenten en helpt bedrijven

hier echt ontwikkelen tot experts in een

tussen de praktijk en innovatie.”

hun materiaalvraagstukken te verkennen.

specifieke techniek. Dat is niet alleen

“Ik draag verschillende petten,” zegt hij

leerzaam voor hen, maar ook een grote

Voor meer informatie over onze faciliteiten,

lachend. “En dat maakt het juist leuk.”

meerwaarde voor de projecten waar zij aan

Bekijk: https://database.biobasedcircular.

meewerken.”

com/database/

Wat Wilners rol bijzonder maakt, is dat hij

Een plek voor bedrijven en onderzoek

letterlijk tussen de werelden van onderwijs

Het BAC is nauw verbonden met de

PHA als veelbelovende onderzoekslijn

en onderzoek in staat. “Ik werk niet alleen

lectoraten van MNEXT. “We zijn een plek

Van alle materialen waar het BAC mee

met onderzoekers, maar ook intensief met

voor verkennend onderzoek. Bedrijven die

werkt, is PHA bioplastic voor Wilner

studenten, van mbo tot hbo. Ze komen hier

willen verduurzamen of iets met bioplastics

het meest inspirerend. “PHA is intrinsiek

om biopolymeren te verwerken, te testen

willen ontwikkelen, kunnen bij ons terecht.

duurzaam. Je hoeft het niet eerst te

en te analyseren. Dat tastbare, werken met

Wel altijd binnen een onderzoeksproject,

vergroenen, het is al groen. Het is

hun handen aan echte projecten samen

we zijn geen productieomgeving.”

afbreekbaar zonder microplastics, niet

Onderwijs in de praktijk

FUTURE RETHINKER

<16>

Contact over dit artikel | Wilner Acosta Martinez | +31 88 525 59 92 | ws.acostamartinez@avans.nl toxisch voor mens en natuur en zelfs

zijn manier van werken. “Ik denk dat de

al bezig met een verbreding richting

biologisch te recyclen. Dat maakt het een

creatieve denkwijze van een kunstenaar

andere biobased materialen. Denk aan

heel interessante kandidaat voor duurzame

toegevoegde waarde brengt aan de

toepassingen binnen biobased bouwen,

vraagstukken richting 2050.”

denkwijze van een techneut. Daarom vind

waar bijvoorbeeld mycelium een rol speelt.

ik het belangrijk dat kunst en ontwerp

We zijn nog niet ingericht om alles te doen,

Het BAC werkt daarom mee aan meerdere

vaker een plek krijgen binnen technisch

maar steeds vaker kunnen we wel helpen

PHA-projecten, zowel groot als klein. “We

onderzoek.”

met testen, persen of verkennen van ideeën.”

proberen te ontdekken hoe we PHA breder inzetbaar kunnen maken en de kosten

Een mooi voorbeeld daarvan is de

kunnen verlagen. Het materiaal dwingt

samenwerking met de Design Academy

Die verbreding sluit volgens hem perfect

ons om anders te kijken naar kunststof en

Eindhoven. “Hun studenten denken totaal

aan bij de missie van MNEXT. “Het BAC

circulariteit. Het geeft misschien niet alle

anders. Ze brengen nieuwe perspectieven

moet een plek blijven waar je vrij kunt

antwoorden, maar het helpt ons wél de

en creativiteit mee. Je hebt zowel de

verkennen, waar onderwijs en onderzoek

juiste vragen te stellen. En dat is precies

technische als de artistieke blik nodig om

samenkomen en waar bedrijven kunnen

waar het BAC voor bedoeld is: verkennen,

tot verrassende innovaties te komen.”

ontdekken wat mogelijk is. Of dat nu met biopolymeren is, of met nieuwe

leren, ontdekken.”

biomaterialen die nog ontwikkeld moeten

Een creatieve blik op techniek

Groeien naar een breder biomaterialenlab

Naast ingenieur is Wilner ook muzikant,

Als Wilner vooruitkijkt, ziet hij veel

ik wil bijdragen aan materialen die de

en die artistieke achtergrond beïnvloedt

kansen voor het BAC. “We zijn voorzichtig

wereld echt vooruithelpen!”

<17>

worden. “Uiteindelijk doe ik dit werk omdat

JANUARI 2026

JOINT RESEARCH CENTRE BREDA

Meer info over het JRCB op onze website

Het Joint Research Centre Breda (JRCB) is een toegepaste

De faciliteit beschikt over zes moderne laboratoria met elk een

onderzoeksfaciliteit van MNEXT, gelegen op industrieterrein

eigen specialisme: het Analytische Lab, Biotech Lab, Chemisch

Steenakker in Breda. In het JRCB werken onderzoekers,

Lab, Electrochemisch Lab, Mycelium Lab en Biologisch Lab.

bedrijven, studenten en docenten samen aan innovatieve oplossingen binnen de materialen- en energietransitie. Het doel

Het JRCB biedt ruimte voor kennisuitwisseling en samenwerking

is praktijkgericht onderzoek uit te voeren waarbij vraagstukken uit

tussen mbo-, hbo- en bedrijfsleven, en ondersteunt projecten die

de beroepspraktijk gezamenlijk worden opgepakt en vertaald naar

bijdragen aan duurzame innovaties én de beroepen van morgen.

concrete producten, processen en diensten, die direct toepasbaar

Meer weten? Neem contact op met labmanager Serena Buscone.

zijn in het werkveld.

FUTURE RETHINKER

<18>

<19>

JANUARI 2026

ONDER ÉÉN DAK BOUWEN AAN BETER ONDERZOEK: HET JOINT RESEARCH CENTRE BREDA

In het Joint Research Centre Breda (JRCB) van MNEXT komen onderzoek, onderwijs en praktijk samen in een modern laboratorium. Tussen de geavanceerde apparaten en lopende onderzoeken werken mensen met heel verschillende achtergronden: van ervaren onderzoekers en labmanagers tot mbo-studenten die hun eerste stappen in het werkveld zetten. In dit interview met labmanager Serena Buscone en stagiaire Loïs Maas wordt duidelijk hoe dat er in de praktijk uitziet: samenwerken, veel leren en samen bouwen aan een professioneel onderzoekscentrum.

Een onderzoeksomgeving zonder ruis

weken lopen – nooit hoeven te worden

wat in een onderwijssetting vaak lastig is

Serena werkt inmiddels vier jaar bij

onderbroken. Het is een duidelijke keuze

vanwege protocollen of beperkte tijd.

Avans en is sinds de start het gezicht

van Avans: investeren in ruimte waar

van het JRCB. Als labmanager is zij

lectoraten kunnen groeien, samenwerken

Een rijk laboratoriumlandschap

verantwoordelijk voor de laboratoria,

en professionaliseren. “Het laat echt

Het JRCB bestaat uit verschillende soorten

de veiligheid en de ondersteuning van

zien hoe serieus Avans haar rol als

laboratoria. Zo zijn er drie biolabs met

onderzoekers. Volgens haar is het bijzonder

kennisinstituut neemt,” benadrukt Serena.

ML1- en ML2-status, wat ze geschikt

dat Avans kiest voor een faciliteit die volledig is ingericht voor onderzoek.

maakt voor onderzoekers om er veilig Die rust en focus merk je volgens haar

met verschillende micro-organismen te

in alles. Experimenten krijgen de tijd die

werken. Hier vinden onder meer projecten

Er komen geen klassen binnen, zegt

ze nodig hebben. Onderzoekers kunnen

plaats rond mycelium, pigmentproductie

ze. Dat betekent dat onderzoekers hun

makkelijk schakelen met collega’s uit

en moleculaire biologie. Naast de biolabs

eigen planning kunnen maken en dat

andere disciplines. En er is veel ruimte

zijn er twee organische chemielabs,

experimenten – die soms dagen of

om nieuwe methoden te proberen, iets

waarvan één gericht is op elektrochemie.

FUTURE RETHINKER

<20>

Contact over dit artikel | Serena Buscone | +31 88 525 59 94 | s.buscone@avans.nl

Onderzoekers van lectoraten zoals

of waterstofproductie. “Door samen

veel groter. Ze vertelt hoe ze voor haar

Biobased Building Blocks & Products,

te werken onder één dak ontstaan

stage een GC-methode moest ontwikkelen

Smart Energy en Biobased Bouwen

oplossingen die anders niet zo snel op tafel

voor een fermentatie-experiment van

delen de ruimte en maken gebruik van

komen.”

onderzoeker Stefano. “Ik kreeg basale

dezelfde apparatuur: van fermentoren tot

parameters mee en daarna moest ik het

Loïs’ stage: leren in een echte onderzoeksomgeving

zelf uitzoeken,” zegt ze. Na tientallen runs

Juist die diversiteit maakt het werk

Tussen de onderzoekers staat Loïs Maas,

meer dan twintig minuten naar vijf, mét

interessant, vindt Serena. “Onderzoekers

studente van Curio, die haar afstudeerstage

alle benodigde componenten zichtbaar.

uit verschillende vakgebieden komen

uitvoert in het JRCB. Ze werkt een jaar

elkaar hier letterlijk tegen. Dat zorgt

lang mee als labtechneut, vooral rondom

Die vrijheid om te proberen en te falen

vanzelf voor nieuwe ideeën en meer

gaschromatografie (GC). De samenwerking

is precies wat haar zo aanspreekt. “Het

samenwerking.”

met Curio is onderdeel van het JTF-project

is uitdagender dan op school, maar ook

geavanceerde gaschromatografie.

wist ze de meettijd terug te brengen van

Green EGCh, waarmee Avans en Curio

veel leerzamer.” Ze zag hoe in het JRCB

Ze noemt als voorbeeld dat biologen

de band tussen mbo- en hbo-onderzoek

experimenteren niet alleen mag, maar

die pigmenten winnen uit schimmels

willen versterken.

zelfs nodig is. Waar een bedrijf vaak vaste

vaak chemici nodig hebben om

standaarden heeft, draait onderzoek juist

efficiënt extractiestrategieën te

Voor Loïs is stage lopen in het JRCB anders

om nieuwe wegen zoeken. Serena ziet

ontwikkelen. In andere gevallen

dan alles wat ze op school gewend is. De

dat Loïs daarin groeit: “Ze is proactief,

werken energieonderzoekers

apparatuur is geavanceerder, de projecten

leergierig en wordt steeds meer een

samen met specialisten in biochar

complexer en de verantwoordelijkheid

aanspreekpunt voor GC-analyses.”

<21>

JANUARI 2026

Het voordeel van disciplines samenbrengen

Werken in een professioneel lab: veiligheid en verantwoordelijkheid

professionele onderzoeksomgeving

Een van de belangrijke rode draden

Een belangrijke rol voor Serena is

mbo-onderwijs lastig aan bod komen.

van het JRCB is het samenbrengen van

het bewaken van de veiligheid. In

verschillende lectoraten en disciplines.

onderwijsomgevingen zijn protocollen

Volgens Serena sluit dat perfect aan bij

Serena ziet dagelijks wat dat oplevert.

er vooral om studenten te beschermen.

de behoefte in het werkveld. Labtechnici

Doordat iedereen op dezelfde locatie

In het JRCB ligt dat anders: iedereen is

die zelfstandig kunnen werken, analytisch

werkt, hebben onderzoekers zicht op

professional of wordt daarin opgeleid.

denken en begrijpen hoe onderzoek zich

elkaars projecten. Ze horen wat er gebeurt,

“Iedereen is zelf verantwoordelijk voor het

ontwikkelt, zijn zeer gewild. Loïs voelt dat

zien technieken toegepast worden en

veilig uitvoeren van hun experimenten,”

zelf ook. Door haar stage weet ze zeker dat

kunnen makkelijk om hulp vragen.

legt ze uit. Serena zorgt dat alle regels

ze in een onderzoeksomgeving wil blijven

duidelijk zijn en dat nieuwe voorschriften

werken.

Het voorbeeld van Stefano’s

van Avans worden ingevoerd, maar de

fermentatieonderzoek laat dat mooi zien.

dagelijkse verantwoordelijkheid ligt bij de

Hij is bioloog en heeft veel kennis van

onderzoekers.

micro-organismen, maar voor zijn project

waar ze vaardigheden opdoen die in het

Een toekomst waarin samenwerking centraal staat Het JRCB is nog jong, maar de impact

was GC-analyse nodig – een techniek die

Dat past bij het karakter van het JRCB als

is nu al zichtbaar. Onderzoekers kunnen

in het myceliumlab niet voorhanden is.

puur onderzoekscentrum. De ruimte is

sneller schakelen, studenten ontwikkelen

Nu kan Loïs de analyses uitvoeren en de

ingericht om onderzoek mogelijk te maken.

zich sneller en lectoraten vinden elkaar

methode verder ontwikkelen. “Dat had hij

Alles staat klaar voor efficiënt werken,

makkelijker. Serena ziet de toekomst

anders buiten Avans moeten laten doen,”

lange lopende experimenten en het

dan ook positief: hoe meer disciplines

zegt Serena. “Nu gebeurt het hier, en

optimaal gebruiken van apparatuur. Dat

samenkomen, hoe sterker Avans wordt als

ontwikkelen we de kennis zelf.”

maakt het verschil met elke andere plek

kennisinstituut.

binnen Avans.

Voor Loïs is het vooral een plek waar

Volgens haar ontstaan er zo vanzelf

ze leert dat onderzoek nooit af is. Dat je

Biopigmentonderzoekers doen nu analyses

De samenwerking met Curio: talent opleiden in echte onderzoekspraktijk

samen met chemici. Energieonderzoekers

Voor Avans en Curio is de stage van Loïs

waardevol wordt als kennis wordt gedeeld.

werken met biologen om nieuwe

meer dan een leerplek voor één student;

Of, zoals Serena het zegt: “Onder één dak

bioplastics of biochar-toepassingen

het is een opmaat naar een structurele

ontstaat niet alleen nieuw onderzoek, maar

te ontwikkelen. Het JRCB is daarmee

samenwerking. Avans profiteert van

ook nieuwe manieren van samenwerken.”

niet alleen een faciliteit, maar ook een

technisch opgeleide mbo’ers die vaardig

ontmoetingsplek waar nieuwe ideeën

zijn met apparatuur. Curio-studenten

ontstaan.

krijgen op hun beurt toegang tot een

meer interdisciplinaire projecten.

FUTURE RETHINKER

fouten mag maken. En dat een lab pas echt

<22>

<23>

JANUARI 2026

LIVING GREENLAB

Meer info over het Living Greenlab op onze website

Het Living Greenlab is een praktijkgerichte onderzoeksfaciliteit van

Binnen het Living Greenlab wordt toegepast onderzoek gedaan

MNEXT, gevestigd bij Avans Hogeschool in ’s-Hertogenbosch.

naar onder meer materiaalgedrag, isolatiewaarde, vochttransport,

De faciliteit fungeert als een fieldlab en experimenteeromgeving

gezondheidsaspecten en hergebruik van materialen, waarbij

waar studenten, onderzoekers en bedrijven samenwerken aan

theorie en praktijk direct samenkomen. Projecten sluiten aan

vraagstukken rond biobased bouwen, circulariteit en duurzame

op actuele vragen uit het werkveld en worden uitgevoerd in

energie. Het Living Greenlab bestaat uit fysieke proefopstellingen

samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven.

en bouwwerken, zoals biobased huisjes en constructies, die langdurig op locatie blijven staan en worden ingezet als

Projectleider Jasper Sluis en Hans de Wit vertellen je graag meer

onderzoeksobjecten en leeromgeving.

over de mogelijkheden tot samenwerking.

FUTURE RETHINKER

<24>

<25>

JANUARI 2026

ONTWIKKELEN DOOR TE BOUWEN Wat vandaag bekendstaat als het Living Greenlab begon tien jaar geleden in lege ruimtes, met tijdelijke oplossingen en veel improvisatie. Wat er wél was: een sterke overtuiging dat de materialen- en energietransitie alleen vooruitkomt wanneer onderwijs, onderzoek en praktijk elkaar echt ontmoeten. Al tien jaar is Hans de Wit bij die ontwikkeling betrokken. Hij schetst hoe deze faciliteit van MNEXT zich door de jaren heen ontwikkelde.

Het verhaal van het Living Greenlab begint

Na de brug diende zich een nieuwe

Die ruimte werd gevonden bij SPARK

in 2016. Onderzoekers wilden meer dan

fase aan. Onderzoekers wilden verder

Campus in ’s-Hertogenbosch. Hier

theorie, maar misten een fysieke plek om te

experimenteren met biobased materialen,

ontstond plek om groter te bouwen

maken. Om die stap te kunnen zetten, was

maar misten een geschikte plek. Die werd

en projecten te realiseren die op de

ondersteuning nodig. “Er waren plannen

gebouwd: klein en functioneel, volledig

eerdere locaties niet mogelijk waren.

en ambities, maar geen plek om het echt

ingericht voor onderzoek. Zo ontstond het

Voor Hans voelde dit als een kantelpunt.

te doen.”

eerste myceliumlab van MNEXT.

De schaal veranderde niet alleen fysiek,

De fundering leggen

Verder bouwen in de praktijk

experiment, groeide uit tot volwaardige

Die plek ontstond onverwacht snel met

Een volgende stap volgde op een aparte

demonstratoren. In deze fase kreeg de plek

een ambitieus project: de bouw van een

locatie, waar vanuit de Academie voor

ook haar naam: het Living Greenlab.

volledig biobased voetgangersbrug. In een

Duurzaam Gebouwde Omgeving (ADGO)

lege hal werd in korte tijd een complete

van Avans Hogeschool ruimte werd

Bouwen als leerproces

werkplaats ingericht waar studenten met

geboden voor verdere praktijkgerichte

Een van de projecten uit deze periode

verschillende achtergronden samen aan

materiaalontwikkeling. Die plek bood

was de CBCI-unit, een op ware grootte

één constructie werkten.

mogelijkheden om te experimenteren en

gebouwde demonstrator waarin biobased

te werken met materialen, maar naarmate

materialen en constructies samenkwamen.

“Dat mbo, hbo en universiteit samen aan

de projecten groeiden, werd duidelijk dat

Het project markeerde een belangrijke stap

die brug werkten, dat was een geweldige

er meer nodig was. De schaal van het werk

van experimenteren naar daadwerkelijk

mix,” zegt Hans. Het project liet zien wat

veranderde. Waar eerder werd getest

bouwen binnen het Living Greenlab. Hier

er gebeurt wanneer verschillende niveaus

en ontwikkeld, ontstond de behoefte om

kwamen materiaalkeuzes, constructie,

samen bouwen aan iets echts. Niet het

ook grotere constructies te bouwen en

samenwerking en onderwijs samen in één

eindresultaat stond centraal, maar het

complete onderdelen op ware grootte te

tastbare bouwopgave.

leerproces onderweg.

realiseren.

maar ook inhoudelijk: wat begon als

FUTURE RETHINKER

<26>

Contact over dit artikel | Jasper Sluis | +316 53 67 31 11 | ja.sluis@avans.nl In dezelfde periode werden op het Avans-

serieus bouwen en onderzoeken, met

“We hebben elkaar nodig. Wees eerlijk

terrein twee paviljoens gerealiseerd:

ruimte om te proberen en te falen. Die

over wat je kunt en wat niet. Dan kom je

één traditioneel en één gemaakt met

vrijheid maakt het leren dieper dan

samen verder.”

biobased materialen. De vergelijking

kennisoverdracht.

Tegelijkertijd wordt zichtbaar dat biobased

was bewust. “Alleen biobased bouwen is mooi, maar je moet ook weten waar je

Van praktijkvraag naar toepassing

materialen steeds normaler worden.

vandaan komt,” zegt Hans. Dat verschil

Naast projecten die ontstaan vanuit

“Wat eerst alleen bij gespecialiseerde

werd direct ervaren. “Studenten die met

onderwijs en onderzoek, fungeert

leveranciers lag, ligt nu ook bij de

steenwol werkten, zeiden meteen: dit nooit

het Living Greenlab ook als test- en

bouwmarkt. Dat laat zien dat de transitie

meer.” De ervaring maakte zichtbaar wat

leeromgeving voor vragen uit de praktijk.

echt in beweging is.”

materiaalkeuzes betekenen, niet alleen

Bedrijven die werken aan myceliumisolatie,

voor gebouwen, maar ook voor mensen.

biobased bouwmaterialen en modulaire

Meer dan alleen bouwen

woningen weten de faciliteit te vinden om

Na tien jaar bouwen, proberen en leren

hun toepassingen verder te ontwikkelen.

is het Living Greenlab meer dan een

Kenmerkend voor deze projecten is de manier van werken binnen het Living

werkplaats of lab. Het is een plek waar

Greenlab. Experimenteren staat centraal en

Een voorbeeld is het wikihuis: een

mensen met verschillende achtergronden

studenten krijgen ruimte om zelf keuzes te

demontabel houten huis zonder staal

samen bouwen aan echte vraagstukken,

maken, te ontwerpen en te bouwen. Hans

of schroeven, opgebouwd als een grote

en waar leren en maken onlosmakelijk met

stuurt daarbij bewust weinig. “Als ik zeg

houten puzzel. In het Living Greenlab

elkaar verbonden zijn.

hoe het moet, leren ze minder. Ik laat ze

wordt het wikihuis verder ontwikkeld

het zelf ontdekken. Dat moment dat iets

en geïsoleerd met mycelium. Sensoren

Het Living Greenlab laat zien dat de

mislukt, dát blijft hangen.”

meten prestaties, studenten leren van de

materialen- en energietransitie vorm krijgt

toepassing en bedrijven krijgen inzicht in

in de praktijk: daar waar wordt gebouwd,

hun product. “Dat is win-win,” zegt Hans.

getest en geleerd. Dáár krijgt bouwen betekenis.

Hij noemt het ‘spelen voor volwassenen’:

<27>

JANUARI 2026

MYCOCLAY: INNOVATIE IN JRCZ EN JRCB Het MycoClay-project van Avans en Hogeschool Zeeland onderzoekt, in samenwerking met partner ABT Consulting, hoe klei en mycelium gecombineerd kunnen worden om duurzame, circulaire bouwmaterialen te ontwikkelen. Onder leiding van Neha John, onderzoeker biobased materialen bij MNEXT, vindt het onderzoek plaats in twee gespecialiseerde laboratoria: het Joint Research Centre Zeeland (JRCZ) in Zeeland en het Joint Research Center Breda (JRCB) in Breda. Beide labs spelen een cruciale rol in het analyseren van grondstoffen, testen van verwerkingstechnieken en ontwikkelen van biocomposieten.

Het project verbindt twee onderzoekslijnen

"Het is essentieel dat we eerst goed

toepassing van de grondstoffen tot

binnen de onderzoeksgroep Biobased

begrijpen welke kleisoorten geschikt

functionele materialen. Hier wordt de

Bouwen: de onderzoekslijn Building with

zijn en hoe variabelen zoals vochtigheid

klei gecombineerd met geselecteerde

EARTH en de onderzoekslijn Building

en organische inhoud het eindproduct

myceliumsoorten om kleine prototypes

with MYCELIUM. De EARTH-lijn richt

beïnvloeden. Alleen zo kunnen we later

en componenten te maken. Verschillende

zich op klei en leembouw als materialen

betrouwbare biocomposieten maken."

verwerkingsmethoden worden getest,

die na gebruik kunnen terugkeren naar

zoals droge versus vochtige klei, en de

de aarde, en de MYCELIUM-lijn zich

Naast karakterisering testen de

optimale verhouding tussen mycelium en

richt op het ontwikkelen van duurzame

onderzoekers en studenten ook biobased

klei. Neha: "In Breda experimenteren we

biocomposieten met mycelium en

coatings en natuurlijke lijmen, zoals

met verschillende verwerkingsmethodes,

lokaal agrarisch vezelafval. Door deze

alginaat uit zeewier en chitosan uit

zoals droge versus vochtige klei, en

inzichten te combineren, ondersteunt

schaaldieren. Dit biedt mogelijkheden

onderzoeken we welke verhouding

MycoClay de ontwikkeling van circulaire

om klei op een milieuvriendelijke

tussen klei en mycelium zorgt voor een

bouwmaterialen.

manier te verbinden, zonder chemische

optimale groei en binding. Ons doel is een

additieven. Het lab in Zeeland brengt zo de

protocol te ontwikkelen voor toekomstige

Karakterisering en analyse bij JRCZ

basiskennis in kaart die nodig is voor een

studenten en onderzoekers. Zo kunnen ze

In het JRCZ ligt de focus op

optimale combinatie van klei en mycelium,

voortbouwen op ons werk en bijdragen

grondstoffenanalyse. De klei wordt

en voor het ontwikkelen van robuuste en

aan schaalbare, duurzame materialen."

hier onderzocht op samenstelling,

duurzame biocomposieten.

deeltjesgrootte, zoutgehalte en andere

De faciliteiten in Breda zijn uitgerust voor veilig werken met levende

hoe het materiaal zich gedraagt in een

Ontwikkeling van Klei-Mycelium Composieten bij JRCB

mycelium-biocomposiet. Neha licht toe:

In het JRCB in Breda ligt de focus op

biohazard-veiligheid, wat noodzakelijk

fundamentele eigenschappen die bepalen

FUTURE RETHINKER

organismen, inclusief autoclaves en

<28>

Contact over dit artikel | Neha John | +31 88 525 70 72 | ns.john@avans.nl

is voor het verwerken van mycelium

Door de experimenten in het JRCZ en het

in Breda een vervolg in de vorm van

door onderzoekers en studenten.

JRCB samen te brengen, ontstaat inzicht

prototypes en materiaalontwikkeling.

Door het testen van combinaties en

in hoe klei en mycelium kunnen worden

Zo schuift MycoClay stap voor stap op

groeiomstandigheden ontstaat een hybride

verwerkt tot materialen die niet alleen

richting praktische toepassing. Neha: “Het

materiaal dat zowel structureel robuust als

functioneel, maar ook volledig circulair zijn;

onderzoek in de labs geeft ons de inzichten

biologisch duurzaam is.

materialen die na gebruik weer terug de

die nodig zijn om materialen te ontwikkelen

aarde in kunnen.

die zowel praktisch toepasbaar als

Innovatie en uitdagingen

milieuvriendelijk zijn.”

Een belangrijke uitdaging van MycoClay

Studenten en circulariteit

is het combineren van klei en mycelium.

Hoewel het project technisch van aard

Met deze kennis ontstaat een duidelijke

Beide fungeren als bindmiddel, maar

is, speelt onderwijs een belangrijke rol.

route vooruit: eerst ideale combinatie

hebben tegengestelde eisen: klei werkt het

Studenten worden actief betrokken

van klei en mycelium vinden en de

beste in een dichte, luchtarme omgeving,

bij het proces, van karakterisering

fabricageprocedures optimaliseren.

terwijl mycelium lucht en vocht nodig heeft

tot prototypeontwikkeling. Op deze

Pas daarna kan gekeken worden naar

om te groeien.

manier fungeert MycoClay ook als

componenten die in de toekomst cement

leermiddel: studenten leren circulair

of beton op een duurzame manier kunnen

Neha: "Het is interessant om te zien hoe

denken, begrijpen de volledige keten van

vervangen in circulaire bouwprojecten.

beide componenten samenwerken. We

materiaalontwikkeling en krijgen praktische

proberen verschillende methoden, zoals

ervaring met duurzame bouwmaterialen.

het toevoegen van vezels als voeding

Neha besluit: "Ons project is klein, maar met de juiste aanpak kan het een

voor het mycelium, en onderzoeken welke

Van lab naar toepassing en impact

groot effect hebben op de circulaire

methode zorgt voor optimale groei."

Wat in Zeeland begint bij het doorgronden

bouwmaterialen van de toekomst."

van klei en haar eigenschappen, krijgt

<29>

JANUARI 2026

CENTRE OF EXPERTISE MEER NIEUWS, ONDERZOEK EN ONDERWIJS? KIJK OP MNEXT.NL