Χωριό Σκαμνιά Ολύμπου / Βιώματα περιόδου 1940-44

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Το Αλβανικό μέτωπο­ Η εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα 2 Η Αντίσταση των Ελλήνων 3 Η Συνδιάσκεψη στη Σκαμνιά στις 3.2.1943 4 Ο Βομβαρδισμός της Σκαμvιάς στις 5.3.1943 5 Η επιδρομή των Γερμανών στα χωριά του Ολύμπου 18­4­1943 6 Η καταστροφή της Σκαμνιάς 7 Τα γυναικόπαιδα στη Ραψάνη 8 Η ανάκριση του Παπά­ Κωνσταντή και ο ρόλος του διερμηνέα 9 Η φυγή των Γερμανών και η επιστροφή των γυναικόπαιδων 10 Η δεύτερη επιδρομή των Γερμανών στις 5­7­1943 11 Η Τρίτη επιδρομή των Γερμανών στις 6­5­1944 12 Η μάχη του Καράλακκου

Η εργασία αυτή είναι απόσπασμα από ανέκδοτο βιβλίο του Γ. Μ. Τσιαπάλη με τίτλο «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΚΑΜΝΙΑΣ» Ο Γ. Μ. Τσιαπάλης γεννήθηκε στη Σκαμνιά Ολύμπου το έτος 1933

Το Αλβανικό μέτωπο. Η εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα. Ήταν 28η Οκτωβρίου του έτους 1940, όταν η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο εναντίον της Ελλάδας. Ο Ελληνικός στρατός πολέ­ μησε με σθένος και αποφασιστικότητα τους Ιταλούς στα κακο­ τράχαλα αλβανικά βουνά και τους ανάγκασε να οπισθο­ χωρήσουν. Την άνοιξη του 1941 άρχισε η εαρινή επίθεση των Γερμανών, οι οποίοι με ισχυρότατες στρατιωτικές δυνάμεις εισέβαλαν στη χώρα μας. Διέθεταν απόλυτη υπεροπλία σε ταγκς και αερο­ πλάνα και έτσι, παρά την ηρωική αντίσταση των Ελλήνων κατέ­ λαβαν αυτή την όμορφη χώρα μας, σκορπίζοντας τη φρίκη, την πείνα και τον όλεθρο στην αιματοβαμμένη Ελλάδα.

Η αντίσταση των Ελλήνων Οι Έλληνες όμως δεν άντεχαν να είναι σκλαβωμένοι, γι αυτό και πήρανε τα όπλα τους και βγήκαν αντάρτες στα βουνά. Όλες οι αντάρτικες ομάδες που εδρεύανε στον Όλυμπο, συνενώθη­ καν, συγκρότησαν το αρχηγείο τους, εντάχθηκαν στον Ε.Λ.Α.Σ. και όρισαν για έδρα του, το Δημοτικό σχολείο της Σκαμνιάς. Πολλές οικογένειες από διάφορα άλλα μέρη, για να γλυτώ­ σουν τους διωγμούς, που δέχονταν από τους λεγεωνάριους, ήρθαν τότε στη Σκαμνιά, γιατί τη θεωρούσαν ελεύθερη Ελλάδα. Οι κάτοικοι φιλόξενοι καθώς ήταν, τους δέχτηκαν στα σπίτια τους προσφέροντάς τους εφόδια σκεπάσματα και ρούχα. Στο σπίτι του παπά Κωνσταντή φιλοξενούνταν τρείς οικογέ­ νειες. Η μία του γιατρού του Παπαλεξίου, η άλλη του Λευτέρη του Παπαστεργίου και η τρίτη του Αντώνη Ζαχαρτζή. Έτσι με τη δική του οικογένεια ζούσανε στο σπίτι του είκοσι έξι συνολικά άτομα.

Η συνδιάσκεψη στη Σκαμνιά Στις 3­2­1943 συγκεντρώθηκαν σε διάσκεψη , μέσα στο Δημο­ τικό Σχολείο της Σκαμνιάς, όλοι οι οπλαρχηγοί των αντάρτικων

ομάδων από τα βουνά της Θεσσαλίας, με πρωτοβουλία της ορ­ γάνωσης του Ε.Α.Μ και με συντονιστή τον Κώστα Καραγιώργη. Όλοι οι προσκεκλημένοι ήταν ενημερωμένοι, κατέθεσαν προ­ τάσεις και στη συνέχεια πήρανε διάφορες καθοριστικές απο­ φάσεις, να ενώσουν όλες τις αντάρτικες ομάδες, να οργανώσουν σύγχρονο τακτικό στρατό να ιδρύσουν αρχηγεία πάνω στα βουνά της Θεσσαλίας, να εντάξουν τα αρχηγεία της Θεσσαλίας στον Ε.Λ.Α.Σ., και τέλος να οργανώσουν στοχευμένα και μεθοδευμένα σαμποτάζ κατά των εισβολέων κατακτητών. Ορίσανε, επίσης, για έδρα του Στρατηγείου τους τον Όλυμπο αναθέτοντας τη διοίκηση του στον Κώστα Καραγιώργη. Στη διάσκεψη αυτή συμμετείχαν ογδόντα αντιπρόσωποι, από τον Όλυμπο, τον Κίσσαβο και τα βουνά της Πίνδου. Ήρθανε επί­ σης και εκπρόσωποι από όλα τα κοντινά χωριά ενώ συμμετείχε ως παρατηρητής και ο Άγγλος ταγματάρχης Χιλς. Εκείνος είχε έρθει από το Κάϊρο με αεροπλάνο, μαζί με έναν άλλο Άγγλο και έναν Έλληνα . Είχαν πέσει με αλεξίπτωτα στο κάστρο της Τιτνά­ τας, φέροντας μαζί τους ασύρματο τηλέγραφο για επικοινωνία, και άλλα στρατιωτικά εφόδια, επειδή σχεδίαζαν να κάνουν σα­ μποτάζ εναντίον των Γερμανών εισβολέων. Δυστυχώς όμως, ο Έλληνας ήταν άτυχος και σκοτώθηκε στην πτώση. Οι Γερμανοί, όταν πληροφορήθηκαν τα γεγονότα, έστειλαν ένα κατάσκοπο, ντυμένο σαν ζητιάνα για να μάθουν τι ακριβώς ετοί­ μαζαν οι αντάρτες εκεί επάνω και φυσικά να εντοπίσουν στό­ χους των ανταρτών, για να τους βομβαρδίσουν. Ο κατάσκοπος, αφού συγκέντρωσε τις απαραίτητες πληροφορίες, έφυγε την ίδια μέρα για την Ελασσόνα. Την ίδια μέρα, ένα δεκάχρονο παιδί, ο Γιάννης, καβάλα στον ψαρή του, ένα γέρικο μουλάρι με άσπρο τρίχωμα, πήγαινε ψωμί και φαγητό στο γελαδοβοσκό κοντά στις καστανιές. Φτάνοντάς στη θέση, «Βρομόβρυση», είδε από μακριά τη «ζη­ τιάνα» να αλλάζει γρήγορα τα ρούχα της. Όταν όμως πλησίασε κοντά, για να δει τι συμβαίνει, εκείνη, αγριεμένη και με ύφος βλοσυρό του έκαμε νόημα να φύγει αμέσως και να μη μιλήσει σε κανέναν γι’αυτό που είχε δει. Ο Γιάννης, πανικόβλητος, έφθασε στις καστανιές, όπου συνάντησε το γελαδοβοσκό. Του παρέδωσε το δισάκι με τα τρόφιμα, αλλά δεν του είπε τίποτα,

για την υποτιθέμενη ζητιάνα. Καβάλησε αμέσως τον ψαρή και επέστρεψε, από άλλο δρόμο στο χωριό. Όταν αργά το βράδυ, ο Γιάννης μίλησε στους γονείς του για την περιπέτειάτου με τη ζητιάνα, εκείνοι δεν τον πίστεψαν. Την άλλη μέρα όμως πήγαν και οι ίδιοι στη «Βρομόβρυση» όπου βρήκαν, πίσω από τη βρύση και μέσα σε θάμνους, κρυμμένα τα ρούχα της ζητιάνας. Τότε μόνο κατάλαβαν τι είχε συμβεί, ήταν όμως πολύ αργά, γιατί ο κατάσκοπος είχε ήδη φτάσει στην Ελασσόνα και είχε κάνει την αναφορά του στους Γερμανούς. Οι αντάρτες έμαθαν για τον κατάσκοπο που ανέβηκε στη Σκα­ μνιά, από διαρροές που έγιναν από τους Ιταλούς στην Ελασσόνα. Μετά από λίγες μέρες, έπεσαν στην Τιτνάτα Γερμανοί αλεξι­ πτωτιστές, οι οποίοι μετέδιδαν με τον ασύρματό τους ό,τι πα­ ρατηρούσαν. Ήθελαν όσο το δυνατόν γρηγορότερα να εντοπίσουν στόχους και να τους βομβαρδίσουν. Κάποιοι κάτοι­ κοι της Σκαμνιάς βρήκαν τα αλεξίπτωτα των Γερμανών κρυμ­ μένα στο κάστρο της Τιτνάτας.

Ο βομβαρδισμός της Σκαμνιάς. Το πρωί της Παρασκευής της 5ης Μαρτίου 1943 επακολούθησε ο βομβαρδισμός της Σκαμνιάς. Είχε συννεφιά και ψιλό χιόνιζε κιόλας, όταν ήρθαν τρία γερμανικά αεροπλάνα «Στούκας» για να βομβαρδίσουν τη Σκαμνιά. Μάλιστα για να εντοπίσουν τους στόχους τους, έκαναν τρεις στροφές, γύρω από την Τιτνάτα. Οι κάτοικοι ανησύχησαν από το μεγάλο βουητό και πετάχτη­ καν αλαφιασμένοι έξω στις αυλές, στους δρόμους, και στις πλα­ τείες. Πολλοί ήταν εκείνοι που νόμισαν πως ήρθαν εγγλέζικα αεροπλάνα, για να ρίξουν εφόδια και λίρες στους αντάρτες. Όταν έπεσαν οι βόμβες, τραντάχτηκε συθέμελα ο τόπος. Οι άνθρωποι και τα ζωντανά άρχισαν να ουρλιάζουν, ενώ οι σφαί­ ρες από τα μυδράλια των αεροπλάνων πέφτοντας επάνω στις πέτρινες σκεπές των σπιτιών δημιουργούσαν τρομερό και από­ κοσμο θόρυβο. Πολλές γυναίκες τρομαγμένες, έτρεχαν στους δρόμους, επειδή όμως φορούσαν μάλλινες χρωματιστές φού­ στες έδιναν πιο εύκολα στόχο στα γερμανικά αεροπλάνα. Έτσι

δημιουργήθηκε τόση μεγάλη σύγχυση και ταραχή, που έχανε η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα. Ευτυχώς που οι βόμβες δεν πέτυχαν όλους τους στόχους που είχαν επιλέξει οι Γερμανοί. Έτσι ανέπαφα έμειναν πολλά κτίρια, όπως το δημοτικό σχολεiο που είχε τα πυρομαχικά, οι αποθήκες των τροφίμων, τα μαγειρεία των ανταρτών, ο αλευρόμυλος του Τσιαπάλη και οι τρείς νερόμυλοι. Εκεί όμως όπου έπεσαν, άφησαν τα καταστροφικά σημάδια τους. Λάβωσαν μία καρυδιά, κόψανε και διάφορα κλωνάρια, σκότωσαν και τρία αθώα θύματα: την Πα­ σχαλιά Μαλάμη, το Δημήτριο Αδάμο και το Νικόλαο Κόρακα Η οικογένεια του γιατρού είχε και υπηρέτρια. Αυτή καθημε­ ρινά ξυπνούσε από τα βαθιά χαράματα και άρχιζε τις δουλειές. Την ώρα του βομβαρδισμού ζύμωνε ψωμί μέσα στη σκάφη, την οποία είχε κοντά στο παράθυρο, για να βλέπει και να πλάθει. Όταν, λοιπόν, έπεσαν οι πρώτες βόμβες, το σπίτι τραντάχτηκε συθέμελα με αποτέλεσμα να θρυμματιστεί και το τζάμι και πολλά από τα θρύψαλα να πέσουν μέσα στο ζυμάρι. Η κοπελιά λαχτάρησε, έτρεξε πανικόβλητη και κρύφτηκε στο κελάρι Οι κάτοικοι φοβισμένοι, εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και πέ­ ρασαν τη νύχτα σε πιστεριές και ρεματιές. Την άλλη κιόλας ημέρα είχαν κτίσει τις καλύβες τους με πέτρες και λιθάρια επάνω τις σκεπάσανε με ξύλα και πυξάρια. Όμως οι συνθήκες διαβίωσης ήταν τραγικές. Έτσι η οικογένεια του γιατρού αποφάσισε να φύγει. Αφού βάδισαν όλη τη νύχτα, τις πρώτες πρωινές ώρες έφτασαν, επιτέλους, στη Ροδιά, όπου τους φιλοξένησε ο Ράφτης, ο γιατρός. Ο Γιώργος, νεαρός τότε, κοντά στα 16 του χρόνια, βρίσκοντας αναπάντεχα ένα πιστόλι, κατευθύνθηκε μαζί με άλλα παιδιά σε μία ρεματιά. Εκεί μπροστά σε ένα βράχο, αποφάσισαν να κά­ νουνε σκοποβολή. Πρώτος πάτησε τη σκανδάλη του όπλου ο Γιώργος, ενώ τα άλλα παιδιά περίμεναν να πάρουνε σειρά. Ευ­ τυχώς, όμως, που το όπλο ήτανε χαλασμένο, έπαθε εμπλοκή και δεν εκπυρσοκρότησε. Έτσι τα παιδιά γλίτωσαν από ένα σο­ βαρό ατύχημα που ενδεχομένως θα μπορούσε να είχε συμβεί. Οι κάτοικοι που είχαν κτίσει τις καλύβες τους και ζούσανε σ’ αυτές, κι έμειναν εκεί σαράντα δύο ημέρες πολλές μαζί οικογέ­ νειες, άγρυπνες και τρομαγμένες. Στις 15­4­1943, όταν πληρο­

φορήθηκαν πως θα έρθουν οι Γερμανοί, για να κάψουν τα χωριά του Ολύμπου, εγκατέλειψαν μέσα σε μία νύχτα τις καλύβες τους και ανέβηκαν επάνω στις μαγούλες περνώντας μέσα από τη «Δουροβίτσα». Η απόσταση ήταν μεγάλη τα περάσματα εξίσου δύσκολο. Εξάλλου μετέφεραν και εφόδια και είχαν και τα μωρά στην αγκαλιά. Όμως τα τρόφιμα που διέθεταν δεν ήταν αρκετά και έτσι δε θα αντέχανε τα παιδιά στην πείνα και στο κρύο.

Η επιδρομή των Γερμανών στα χωριά του Ολύμπου Στις 18 Απριλίου 1943 οι Γερμανοί εισέβαλαν στα ορεινά χωριά , την Κρυόβρυση, τη Σκαμνιά, την Καρυά και την Καλλι­ πεύκη, χωρίς να συναντήσουν καμία αντίσταση, διότι οι αντάρ­ τες είχαν ήδη φύγει προς τα Πιέρια όρη. Όταν, λοιπόν, οι Γερμανοί μπήκαν στη Σκαμνιά, άρχισαν αμέσως να λεηλατούν τα σπίτια, αρπάζοντας πολύτιμα αντικείμενα ρούχα και άλλα αγαθά. Στη συνέχεια τα μετέφεραν με τα ζώα στον κάμπο της Κονόσπολης, ενώ όταν έφθασαν στη «Βρύση τη Μεγάλη», τα μεταφόρτωσαν σε αεροπλάνο και τα φυγάδευσαν. Τέλος, άρ­ χισαν να κόβουν με λύσσα τα οπωροφόρα δένδρα, να αρπάζουν μικρά και μεγάλα ζώα, ολόκληρα σχεδόν κοπάδια, και να πυρ­ πολούν μανιωδώς όλα τα σπίτια του χωριού. Το σχέδιό τους ήταν, να καταστρέψουν όλα τα ορεινά χωριά του Ολύμπου και να διασπείρουν πανικό στους κατοίκους, για να τα εγκαταλείψουν, ούτως ώστε άνθρωποι και τα ζωντανά να μη μπορούν να ζήσουν ο βασικότερος φυσικά στόχος τους ήταν να μη μπορούν να αναπτυχθούν εκεί αντάρτικες ομάδες, διότι θα τους δημιουργούσαν, ενδεχομένως, ανυπέρβλητα εμπόδια και πολλαπλά προβλήματα.

Τα γυναικόπαιδα στη Ραψάνη Στις 19­4­1943 ο παπά Κωνσταντής και ο δάσκαλος αποφά­ σισαν από κοινού να επιστρέψουν μαζί με τα γυναικόπαιδα στο χωριό, με την ελπίδα πώς μετά την επιστροφή τους οι Γερμανοί θα ένιωθαν ευσπλαχνία και δε θα έκαιγαν τα σπίτια τους. Απα­ τήθηκαν όμως οικτρά!

Στις 21­4­1943, λοιπόν, Μεγάλη Τετάρτη το πρωί, ξεκίνησαν την πορεία τους από τις Μαγούλες. Μπροστά πήγαινε ο παπάς με το σταυρό στο χέρι ενώ τον ακολουθούσανε γέροι, γυναίκες και παιδιά. Στη φάλαγγα βρισκόταν επίσης, και ένας ανάπηρος πολέμου, που είχε λαβωθεί στο μέτωπο, πάνω στα αλβανικά βουνά και είχε χάσει την όρασή του από έκρηξη οβίδας. Οι άντρες όμως, όπως και ο δάσκαλος, δεν ακολούθησαν, διότι είχαν πάρει την απόφαση να παραμείνουν στα βουνά, κρυμμέ­ νοι μέσε σε ρεματιές και σε δασωμένες περιοχές. Τα γυναικόπαιδα, περπατώντας αρκετές ώρες, έφθασαν επι­ τέλους κοντά στον οικισμό. Δεν πίστευαν όμως στα μάτια τους, όταν αντίκρισαν ένα πυκνό μαύρο σύννεφο καπνού να σκεπάζει όλο το χωριό! Ήταν ο καπνός που έβγαινε, από τα σπίτια που καιγότανε από τους Γερμανούς. Τα σπίτια του χωριού ήταν διακόσια πενήντα, οι μαθητές στο Δημοτικό Σχολειό ήταν πάνω από εκατό ογδόντα, οι κάτοικοι του χωριού κοντά στα χίλια διακόσια άτομα, ενώ τα γυναικό­ παιδα που επέστρεψαν στο χωριό, περίπου εξακόσια. Οι Γερμανοί αφού πρώτα συγκέντρωσαν με βία τα γυναικό­ παιδα έξω από το σχολείο, έστησαν μπροστά τους τα πολυβόλα τους περιμένοντας τη διαταγή να εκτελέσουν. Ο Γιάννης ένα μικρό παιδί δέκα χρονών, για να γλιτώσει από τις σφαίρες των γερμανικών πολυβόλων κατέστρωσε το σχέδιό του. Έβαλε το κεφάλι και το σώμα του πίσω από ένα τρόχαλο, έτσι ώστε οι σφαίρες να χτυπούν επάνω στο τρόχαλο και να αλ­ λάζουν πορεία. Έτσι όταν θα έφευγαν οι Γερμανοί, εκείνος θα σηκωνόταν μέσα στη νύχτα, και διασχίζοντας το ρέμα, θα έφθανε στις κα­ στανιές και στη συνέχεια θα ανηφόριζε προς τον Όλυμπο. Οι Γερμανοί στρατιώτες, αφού μετέφεραν τον παπά Κωνστα­ ντή με βία στο χωριό, τον οδήγησαν στο διοικητή τους για να τον ανακρίνει. Ο Γερμανός διοικητής διέμεινε στο σπίτι του παπά και όταν εκείνος έφθασε εκεί διαπίστωσε με μεγάλη του λύπη, ότι στο σπίτι του έγινε μεγάλη λεηλασία. Έλειπε από τη θέση του, και το μεγάλο ρολόι του τοίχου και πολλά άλλα αντικείμενα. Μετά από λίγες ώρες, ήρθε διαταγή, να οδηγήσουν τα γυναι­ κόπαιδα στη Ραψάνη με σκοπό να τα στείλουν όμηρους στη

Γερμανία: γέρους, γριές, ανήμπορους και ταλαιπωρημένους, γυναίκες έγκυες και παιδιά, που όλοι τους ήταν εξαντλημένοι. Οι Γερμανοί πέρασαν τα γυναικόπαιδα μέσα από το χωριό, δεν τα επέτρεψαν όμως να πάνε μέσα στα σπίτια τους , και τα οδήγησαν στο «Λάκκο τον Τρανό». Εκεί έφθασαν τρέχοντας σαν τα πρόβατα, για να πιουν λίγο νερό να ξεδιψάσουν. Εκεί, ένα μικρό κορίτσι, η Δήμητρα, όταν προσπάθησε να γεμίσει με νερό από το ρέμα, ένα χάλκινο δοχείο, «το yκιούμι», ένας στρατιώτης Γερμανός έδωσε μια κλοτσιά στο «γκιούμι» προκαλώντας του ένα βαθούλωμα. Η Δήμητρα φοβήθηκε πολύ και άρχισε να κλαίει, δεν εγκατέλειψε όμως την προσπάθεια της; Έβαλε λίγο νερό και απομακρύνθηκε αμέσως. Η συγκέντρωση έγινε στο «Λάκκο, τον Τρανό,» απ’ όπου προ­ χωρήσανε στο δρόμο προς τα «Καγκιόλια,». Εκεί τους περιμένανε, δυο Γερμανοί στρατιώτες το ύφος τους ήταν βλοσυρό, φορούσαν μαύρες μπότες, κρατούσανε, στα χέρια τους σαν δήμιοι, από ένα τσεκούρι υψωμένο, και αντίκριζαν τους όμηρους με βλέμμα αγριεμένο. Έγινε τότε πανικός ,και γι’αυτό κανείς δεν αποφάσιζε να προχωρήσει εμπρός. Τέλος, με διαταγή του Γερμανού αξιωμα­ τικού, που είδε τη σκηνή, αμέσως οι δύο στρατιώτες άφησαν τα τσεκούρια τους και βγαίνοντας από το δρόμο γύρισαν στη θέση τους. Έτσι το μονοπάτι άνοιξε και η φάλαγγα ξεκίνησε. Τρία αγό­ ρια από τη φάλαγγα αποφάσισαν να δραπετεύσουν. Κρύφτηκαν λοιπόν πίσω από τα τρόχαλα κοντά στον « Άι Αθανάση,» και όταν πια νύχτωσε για τα καλά έφυγαν προσεκτικά μέσα από το ρέμα, προχώρησαν στα αμπελοτόπια, και από εκεί ανέβηκαν στο μονα­ στήρι του Σπαρμού. Έτσι τα κατάφεραν και γλίτωσαν από τους Γερμανούς. Τα γυναικόπαιδα περπατώντας ασταμάτητα, πέρασαν τα «Καγκιόλια», ανέβηκαν στη «Ράχη του Γιοβάνη,» και τα Τσαπα­ λαίικα χωράφια, κατέβηκαν στη «Βρύση τη Μεγάλη» και τέλος έφθασαν στην Καρυά, όπου έμειναν όλα μαζί τη νύχτα μέσα στο Δημοτικό Σχολείο. Την άλλη ημέρα, 22­4­1943, περπατώντας, νηστικά και ταλαι­ πωρημένα, έφθασαν στο Νιζερό. Στο Νιζερό τους άφησαν να μείνουν μέσα σε σπίτια, όπου ευτυχώς, βρήκαν εφόδια και τρό­ φιμα πολλά. Εκεί οι Γερμανοί σκότωσαν τον Αποστόλη το

Μπαρμπή. Εκείνος είχε αναγνωρίσει έναν Έλληνα διερμηνέα των Γερμανών, που τον ήξερε από τη Λάρισα, όταν δούλευε σερβιτόρος. Γι, αυτό και πήρε την απόφαση να του ζητήσει βοή­ θεια, όμως του βγήκε σε κακό. Την άλλη μέρα το πρωί, βρέθηκε νεκρός κοντά στο δάσος. Στις 23­4­1943, Μεγάλη Παρασκευή, περπατώντας έφθασαν στη Ραψάνη εκεί τους έβαλαν να μείνουνε όλους σε καταλύματα: τις γυναίκες με τα παιδιά μέσα στο Αγρονομείο, ενώ τους γέ­ ροντες και τις γριές σε σπίτια και στο σχολεiο. Πολλοί ήταν ξυπόλυτοι με λαβωμένα πόδια, γιατί είχανε χα­ λάσει τα γουρουνοτσάρουχα, από το πολύ περπάτημα επάνω στις κοφτερές τις πέτρες. Ευτυχώς όμως που οι κάτοικοι τους έδωσαν παπούτσια και ρούχα για να φορέσουν και κλινοσκε­ πάσματα για σκεπαστούν και να ζεσταθούν. Όμως οι ψείρες βρίσκονταν σε έξαρση, γι αυτό και οι γυναίκες, με τη βοήθεια και των κατοίκων της Ραψάνης, συγκέντρωσαν τα ρούχα των παιδιών, τα έπλυναν με ζεματιστό νερό ενώ παράλ­ ληλα έριξαν ψειρόσκονη όχι μόνο σε όλους τους χώρους αλλά και στα κλινοσκεπάσματα, για να τους απαλλάξουν από τις ψείρες. Το Μεγάλο Σάββατο πολλά παιδιά πήγαν με βαθιά κατάνυξη στην εκκλησία και με την προσευχή τους ζήτησαν από το Θεό να τους βοηθήσει να γλιτώσουν από τους Γερμανούς και σύ­ ντομα να επιστρέψουν όλοι τους ζωντανοί στο χωριό τους.

Η ανάκριση του παπά ­ Κωνσταντή Στο μεταξύ στη Σκαμνιά ο διοικητής των Γερμανών άρχισε να ανακρίνει τον παπά Κωνσταντή, πιέζοντάς τον φορτικά, για να μάθει πόσοι αντάρτες και πόσοι Εγγλέζοι ήταν στο χωριό και τι σχεδίαζαν να κάνουν. Του έκαμε μεγάλο εκβιασμό για να μιλήσει, και έτσι το δί­ λημμα που του έθεσε ήτανε φοβερό, καθώς η απάντησή του θα μπορούσε να προκαλέσει το θάνατο των γυναικόπαιδων ή την αποστολή τους ως ομήρους στη Γερμανία. Την άλλη ημέρα το πρωί αφού τον οδήγησε πρώτα στην εκ­ κλησία και μετά στο νεκροταφείο, τον διέταξε να γονατίσει μπροστά σε ένα αδειανό μνήμα, ενώ παράλληλα με το περί­

στροφο στον κρόταφο τον πίεζε να μιλήσει. Την ώρα εκείνη ο παπά Κωνσταντής άρχισε να προσεύχεται και με ύμνους στο Θεό ζητούσε από εκεί ψηλά το χέρι του να βάλει να προστατεύ­ σει τα παιδιά και πίσω να γυρίσουν, να φύγουνε οι βάρβαροι και να γλυτώσει το χωριό. Ωστόσο, ο Γερμανός διοικητής από­ κριση δεν πήρε. Μετέπειτα τον έφεραν έξω από το σπίτι, και όταν εκείνος κάθισε πάνω σε ένα πεζούλι, συνέχισε­προσευχό­ μενος πάντα προς στο Θεό, ώσπου ένας διερμηνέας Έλληνας πλησίασε κοντά του. Αποφασιστικά αλλά και πολύ διακριτικά γυρίζει και του λέει στο αυτί: «πρόσεχε αυτά που θα σου ειπώ, και μη μου απαντήσεις ούτε να με ερωτήσεις. Πριν από πολλά χρόνια με φιλοξένησες στο σπίτι σου, και θέλω βοηθώντας όσο μπορώ να σου ανταποδώσω εκείνη τη φιλοξενία σου. Αύριο το πρωί θα πάρεις εντολή να πας στην Ελασσόνα. Εσύ όμως να πά­ ρεις το δρόμο που οδηγεί προς το μοναστήρι του Σπαρμού. Αν σε συλλάβουν, θα τους πεις πώς πας στο μοναστήρι, για να προ­ σευχηθείς. Μη φανερώσεις το μυστικό αυτό, όσο κι αν σε πιέ­ σουν. Εγώ έκαμα ό,τι μπόρεσα, για να μη σας εκτελέσουν.» Ο ίδιος διερμηνέας μάλιστα, εξομολογήθηκε εκείνη τη στιγμή στον παπά ­Κωνσταντή λέγοντάς του ότι ο διοικητής των Γερ­ μανών, όταν πληροφορήθηκε ότι η Παναγία εμπόδισε τον στρα­ τιώτη να προχωρήσει στην είσοδο της εκκλησίας, για να την πυρπολήσει, Αμέσως έδωσε διαταγή να μην πειράξουν την εκκλησία και να μη σκοτώσουν τα γυναικόπαιδα. Την άλλη ημέρα το πρωί ο παπά ­Κωνσταντής πήρε εντολή να πάει στην Ελασσόνα μαζί με ­έναν άλλο γέροντα, ακολουθώντας όμως τις οδηγίες του διερμηνέα, κατευθύνθηκαν προς το μονα­ στήρι του Σπαρμού, όπου και συνάντησαν και άλλους συγχωρια­ νούς τους. Έτσι τελικά και αυτοί σώθηκαν από τους Γερμανούς.

Η φυγή των Γερμανών Η επιστροφή των γυναικόπαιδων Οι γερμανοί κατέστρεψαν τα ορεινά χωριά ,την Κρυόβρυση , τη Σκαμνιά, την Καρυά και την Καλλιπεύκη, αφού πρώτα τα λε­ ηλάτησαν, κόβοντας πολλά οπωροφόρα δένδρα, και αρπάζο­

ντας πολλά ζώα. Ύστερα επέστρεψαν στην έδρα τους, την Ελασ­ σόνα. Οι άνδρες της Σκαμνιάς, που ήταν κρυμμένοι στον Όλυμπο, όταν γύρισαν πίσω στο χωριό , βρήκαν καμένα όλα τα σπίτια, εκτός από την εκκλησιά, και έμαθαν ότι τα γυναικόπαιδα βρί­ σκονταν στη Ραψάνη. Αμέσως κατέβηκαν έξω από τη Ραψάνη, επικοινώνησαν με μέλη του Ε.Α.Μ. της Ραψάνης κι εκείνα με μεγάλη προθυμία βοήθησαν πολλές κρατούμενες οικογένειες να δραπετεύσουν από τους Γερμανούς. Έτσι απελευθερώθηκαν οι περισσότερες οικογένειες και επέστρεψαν στο χωριό Όσες οικογένειες ­είχαν απομείνει στη Ραψάνη, οι γερμανοί αφού τις οδήγησαν στο σταθμό του Πυργετού, τις επιβίβασαν επάνω σε βαγόνια του τρένου, με προορισμό τη Γερμανία. Όταν, όμως, το τρένο έκανε στάση στην Κατερίνη τα γυναικό­ παιδα, με τη βοήθεια μελών του Ε.Α.Μ. δραπέτευσαν και επέ­ στρεψαν με τα πόδια στη Σκαμνιά, όπου αντίκρισαν μόνο ερείπια και αποκαΐδια. Ευτυχώς που γύρω από την Κονόσπολη υπήρχαν μερικές καλύβες, όπου προσωρινά βολεύτηκαν πολλές μαζί οικογένειες. Στη συνέχεια σε σύντομο χρονικό διάστημα και με αλληλοβοήθεια έκτισαν μικρά καινούργια σπίτια και πρό­ χειρες αποθήκες για να προστατέψουν τις σοδιές τους. Έτσι τε­ λικά δημιουργήθηκε η νέα Σκαμνιά ­Συκαμινέα. Μετά την καταστροφή του χωριού η οικογένεια Τσιαπάλη συ­ γκέντρωσε μέσα από τα αποκαϊδια διάφορα καμένα σιδερικά και εργαλεία και τα μετέφερε στη νέα Σκαμνιά. Όλα αυτά δεί­ χνουν, από τη μία μεριά το μεγαλείο των ανθρώπων εκείνης της εποχής, και από την άλλη, το μέγεθος των καταστροφών που προξένησε ο γερμανικός στρατός, όταν πυρπόλησε όλα τα σπί­ τια του χωριού, ανατίναξε το δημοτικό σχολείο, τοvς τρεις νε­ ρόμυλους, το μηχανοκίνητο αλευρόμυλο και ολόκληρη την πρώτη βιοτεχνική μονάδα της εποχής εκείνης του Μ. Τσιαπάλη. Πολλά από τα καμένα αυτά σιδερικά και εργαλεία η ίδια οικο­ γένεια τα μετέφερε στον Αμπελώνα, όπου εγκαταστάθηκε και εκείνη μόνιμα μετά τον εμφύλιο πόλεμο. Μερικά από αυτά βρίσκονται σήμερα στο σπίτι της οικογέ­ νειας όπως: 1. Μεταλλική πλακέτα η οποία περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία

της Μηχανής.

2. Δύο ρουλεμάν από τον άξονα της μηχανής και του αλευρό­ μυλου.

3. Μυλοκόπι με το οποίο χαράζανε τη μυλόπετρα 4. Άξονα από το καθαριστήριο (μποράτο) 5. Δύο ζύγια (σταθμά) της πλάστιγγας 5 και 10 οκάδων.

6. Αμόνι και βαριοπούλα οπό το σιδεράδικο.

7. Καζάνι μεγάλο γαλβανισμένο από τη γαλακτομηχανή 8. Χάλκινο καπάκι από το καζάνι του άμβυκα (ρακοκάζανο).

9. Διάφορα μικροεργαλεία.

10. Ραπτομηχανή ΣΙΓΚΕΡ (σώθηκε διότι την είχανε κρυμμένη πάνω στο βουνό) 11. Ιερά άμφια του παπά Κωνσταντή (Σώθηκαν, διότι τα είχε Κρυμμένα στην Εκκλησία) 12. τέσσερες βελέντζες, φλοκάτες, χειροποίητες, μεγάλων δια­ στάσεων (Σώθηκαν γιατί τις είχε κρυμμένες μέσα σε κρυψώνα). Όλα όσα αναγράφονται παραπάνω η οικογένεια του Ι.Μ. Τσιαπάλη αποφάσισε να τα παραδώσει στο λαογραφικό μου­ σείο Λάρισας, εκτός από την ραπτομηχανή, γιατί τη χρησιμο­ ποιεί ακόμα και σήμερα και τα Ιερά άμφια τα οποία προσέφερε δωρεάν στη Μονή Σπαεμού (Πιστοποιητικό παράδοσης­ παρα­ λαβής της μονής Σπαρμού με αριθ. πρωτ: 29/26­ 9­2019). Μέσα στα ίδια αποκαΐδια οι απελπισμένοι κάτοικοι, μάταια αναζητούσαν ρούχα, γι’ αυτούς και τα παιδιά τους. Τελικά οι γυναίκες, βρίσκοντας κομμάτια από τα καμένα, τα έραψαν, τα μπάλωσαν, για να τα φορέσουν τα παιδιά, και ας ήτανε και παρ­ δαλά. Και πράγματι πολλά από τα μπαλώματα είχανε διαφορε­ τικό χρώμα και έτσι τα ρούχα έμοιαζαν με τη στολή του καραγκιόζη ή με τη στολή του αρλεκίνου. Μερικοί , πάλι, κάτοι­ κοι κατέβηκαν στα πεδινά χωριά και ζήτησαν από συγγενείς και φίλους κάθε είδους εφόδια αλλά και ρούχα για να περάσουν αυτόν το δύσκολο χειμώνα. Μεγάλο επίσης ήταν το πρόβλημα και με την ύδρευση, διότι τα νερά μολύνθηκαν και έφεραν επιδημίες με αποτέλεσμα να πεθάνουν μέσα σε ένα χρόνο από ελονοσία, τύφο, παράτυφο και δυσεντερία πάνω από εκατό άτομα, κυρίως όμως μικρά παι­ διά.

Η δεύτερη επιδρομή των Γερμανών στις 5­7­1943 Στις 5­7­1943 Ιταλοί από την Ελασσόνα, διά μέσου της Κρυό­ βρυσης, έφθασαν στη «Ράχη της Παναγιάς» και στην παλιά Σκαμνιά. Μία ομάδα κατεβαίνοντας νοτιότερα, στις βορεινές καλύβες, στη «Βρύση του Τσιαπαλή», έβγαλε έξω από τα σπίτια όλους τους κατοίκους, ξεχώρισε τους άνδρες και τους οδήγησε επάνω στα «Κουκούλια». Εκεί αφού πρώτα τους βασάνισαν με τρόπο βάρβαρο και απάνθρωπο, στη συνέχεια τους εκτέλεσαν σε μία αλάνα κοντά στο δρόμο προς Κρυόβρυση. Σήμερα στο σημείο αυτό υπάρχει το εικονοστάσι με εντοιχισμένη πλάκα, στην οποία είναι γραμμένα όλα τα ονόματα των εκτελεσθέντων. Τα έξι αθώα θύματα και ένα στην την παλιά Σκαμνιά ήταν τα εξής: 1. Ο Αθανάσιος Τσιαπάλης 2. Ο Βασίλειος Οικονόμου 3 Ο Δήμος Μπαρμπής 4. Ο Κώστας Μπαρμής 5 Ο Νίκος Τριανταφύλλου 6. Η Σταματή σύζ . Ν Τριανταφύλου 7. Ο Λευτέρης Μπαρμπής Την ώρα που γινότανε αυτό το φονικό, ο ουρανός συννέ­ φιασε, ξέσπασε μεγάλη μπόρα, έπεσαν αστραπές, βροντές και κεραυνοί, και αν ήσουνα εκεί θα νόμιζες πως παλεύανε οι Θεοί με τους Τιτάνες. Βούρκωσε θαρρείς ο ουρανός με το κακό που είδε, τα δάκρυά του πάγωσαν, και έγιναν χαλάζι και βροχή, και έπεσαν επάνω στην αιματοβαμμένη γη το αίμα να ξεπλύνουν, γιατί οι βάρβα­ ροι, από όπου κι αν περνούν, πόνο και οργή, στ’ αλήθεια, αφή­ νουν.

Η Τρίτη επιδρομή των Γερμανών στις 6­5­1944 Οι Γερμανοί στην αρχή δίσταζαν να πατήσουν τον Όλυμπο, γιατί φοβούνταν μην τους τιμωρήσουν οι Θεοί, όταν όμως κά­ ποια ημέρα αποφάσισαν να περιφρονήσουν τους Θεούς, τότε αυτοί τους τιμώρησαν. Δύο νεαροί αξιωματικοί των Γερμανών,

που ομιλούσαν την Ελληνική Γλώσσα, σπούδασαν στη χώρα τους τα αρχαία Ελληνικά, γνώριζαν την Ελληνική Ιστορία, και την Ελληνική μυθολογία, έψαχναν να βρουν την ευκαιρία να ανεβούν στον Όλυμπο. Ήθελαν να πατήσουν τις ψηλότερες κο­ ρυφές του, να καθίσουν στο Μύτικα και στο Θρόνο των Θεών και να εξουσιάζουν από εκεί όλη την οικουμένη. Οι Θεοί του Ολύμπου, όμως όταν κατάλαβαν τα σχέδια των Γερμανών, κινητοποίησαν τους Έλληνες αντάρτες του Ολύμπου, για να τους εμποδίσουν οι αντάρτες του Ολύμπου, λες και σαν να πείσθηκαν από κάποια ανώτερη θεϊκή δύναμη ότι θα μπο­ ρούσαν με λίγους άνδρες και με συστηματικές και καλοστημέ­ νες ενέδρες να πολεμήσουν και να νικήσουν τους Γερμανούς, κατόρθωσαν τα ακατόρθωτα: Να μην τους αφήσουν να κατα­ κτήσουν τον Όλυμπο και τελικά να τους αναγκάσουν να επι­ στρέψουν πίσω στην έδρα τους. Όπως και έγινε. Τη νύχτα της 6­5­1944 ξεκίνησε από τη Λάρισα ένα τάγμα Γερ­ μανών με δύο νεαρούς αξιωματικούς, από τους οποίους ο ένας ήταν γιός του Γερμανού διοικητή της Λάρισας. Το τάγμα θέλο­ ντας να ανεβεί στις κορυφές του Ολύμπου, πέρασε από τη Ροδιά και τη «Χοντρή Μαγούλα» και τα ξημερώματα έφθασε στον «Καράλακκο». Η μαγευτική ανοιξιάτικη φύση μάλλον τους ξελόγιασε και τους πήρε τα μυαλά. Έτσι, αφού έβγαλαν, τον οπλισμό και τα ρούχα τους, έτρεξαν για να πλυθούν μισόγυμνοι στη βρύση και στο ρέμα. Δε φανταζόταν, ασφαλώς, τι επρόκειτο να επακολου­ θήσει, όπως θα δούμε παρακάτω. Μία άλλη ομάδα Γερμανών μπήκε μέσα στις καλύβες, όπου, κείτονταν άρρωστος ο Απόστολος Καλαϊτζής, αξιωματικός των ανταρτών από τη Ροδιά Τυρνάβου. Οι Γερμανοί τον αναζητού­ σαν, επίμονα και, όταν τον βρήκαν, τον συνέλαβαν, αμέσως, τον βασάνισαν ανελέητα και τέλος τον εκτέλεσαν. Στις καλύβες αυτές διέμειναν επίσης τρεις οικογένειες Εβραίων, δεκαπέντε άτομα μαζί και άλλοι διερχόμενοι όπως έμποροι, αγωγιάτες, τσοπάνηδες, αφεντικά και μερικοί διαβά­ τες.

Η μάχη του Καράλακκου Οι αντάρτες του Ολύμπου είχαν αποφασίσει να εμποδίσουν τους Γερμανούς, που θα επιχειρούσαν να ανεβούν στον Όλυ­ μπο. Τους έστησαν λοιπόν ενέδρα στη θέση «Καράλακκος», μια ιδανική τοποθεσία γι αυτούς. Αρχηγοί των ανταρτών ήταν δύο παλικάρια, ο καπετάν Βρατσάνος, αξιωματικός του μηχα­ νικού Ολύμπου ( Αγγελούσης Αντώνης) από τη Χάλκη Λάρισας και ο καπετάν Τεριζάν, αξιωματικός του πεζικού (Κοντογιάννης Βασίλειος) από τους Γόνους της Λάρισας. Οι αντάρτες ήταν λίγοι οπλίτες του Ε.Λ.Α.Σ., όλοι τους όμως αντρειωμένοι. Ταμπουρώ­ θηκαν πολύ καλά στους απόκρημνους κοντινούς βράχους γύρο από τις καλύβες. Η ίδια ομάδα, ενισχυμένη και με άλλους ειδικούς, είναι αυτή που οργάνωσε και εκτέλεσε το μεγάλο σαμποτάζ, την ανατίναξη δηλαδή του τρένου ,στην κοιλάδα των Τεμπών. Οι Γερμανοί επειδή δεν πίστευαν ποτέ ότι θα βρουν αντί­ σταση από τους αντάρτες, διασκορπίστηκαν στη ρεματιά για να χαρούν την υπέροχη ανοιξιάτικη φύση. Όταν λοιπόν άρχισε η μάχη οι Γερμανοί με ασύρματο κάλεσαν βοήθεια, και πάραυτα κατέφθασε ένα αεροπλάνο το οποίο, μέσα στη μεγάλη σύγχυση που επικρατούσε στην ομάδα των Γερμανών άρχισε να βάλει με τα μυδράλια του σκοτώνοντας πολλούς ακάλυπτους και, σχεδόν μισόγυμνους Γερμανούς. Εκεί­ νοι, πανικόβλητοι, και σαν να έβλεπαν εφιάλτες, εγκατέλειψαν ΟΧΙ μόνο τα ρούχα τους αλλά και τον οπλισμό τους, λάφυρα στους αντάρτες. Η μάχη εκείνη του ­«Καράλακκου», ταπείνωσε τους Γερμανούς που επέστρεψαν στη Λάρισα με εκατό και πλέον νεκρούς. Από την άλλη, οι αντάρτες πανηγύρισαν εκείνη τη μεγάλη νίκη, που πέτυχαν κατά των Γερμανών κατακτητών και στη συ­ νέχεια την αφιέρωσαν στους νεκρούς αυτής της μάχης. Στη μάχη του «Καράλακκου» οι Γερμανοί θανάτωσαν τον Απο­ στόλη Καλαϊτζή, αξιωματικό των ανταρτών, έξι οπλίτες του Ε.Λ.Α.Σ. και’ έξι άοπλους, από τους οποίους οι τρείς ήταν Εβραίοι. Οι αντάρτες πάλι, αιχμαλώτισαν τους δυο νεαρούς Γερμανούς

αξιωματικούς, αυτούς που γνώριζαν τα Ελληνικά, και τους οδή­ γησαν στην , Καρυά, όπου και τους πέρασαν από έκτακτο στρατοδικείο, τους καταδίκασαν σε θάνατο, δια τυφεκισμού σε αντίποινα για την εκτέλεση του Αποστόλη Καλαϊτζή και τους εκτέλεσαν, επί τόπου. Ο ένας ως γνωστόν ήταν ο γιός του Γερ­ μανού διοικητή της Λάρισας, Οι Έλληνες που σκοτώθηκαν στη μάχη του «Καράλακκου» ένοπλοι και άοπλοι, ήτανε δέκα· τρείς, τα ονόματα των οποίων παρατίθενται παρακάτω και με αλφα­ βητική σειρά: 1. ΑΒΡΑΑΜ ΑΒΑΔΙΑΣ ΙΩΣΗΦ 2. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 3. ΒΛΑΧΟΣΤΕΡΙΟΣ ΓΕΩΡΠΟΣ (ΓΡΙΒΑΣ) 4. ΓΑΙΤΑΝΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 5. ΓΚΑΓΚΑΝΑΤΣΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡIΟΣ ( ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ) 6. ΜΑΓΡΙΖΟΣ ΙΑΚΩΒ 7. ΚΑΜΙΤΖΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 8. ΚΑΡΑΙΣΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 9. ΚΑΤΑΝΤΖIΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ 10. ΚΟΜΤΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑΡΖΑΝ) 11. ΚΟΥΤΣΟΥΚΗΣ ΓΕΩΡΠΟΣ (ΝΤΟΝ) 12. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ·ΠΟΛΥΖΟΣ 13. ΣΥΜΕΩΝ ΛΕΒΗΣ ΜΩΥΣΗ Αμπελώνας Απρίλιος 2020 Τις Πληροφορίες για την μάχη του «Καράλακκου» μου έδω­ σαν τρεις πολίτες, που έτυχε να βρεθούν εκείνη την ημέρα στις καλύβες του «Καράλακκου».

1. Ο Αντώνης Ανδρονάδης, έμπορος από τον Αμπελώνα Λάρισας 2. Ο Νικόλαος Πλησιώτης, αγωγιάτης από τη Ροδιά Τυρνάβου 3. Ο Σόλων Κοέν, έμπορος, διωκόμενος Εβραίος από τη Λάρισα.