We doen te weinig met de Kempen als gebied

Persoonlijk Kempen

Wekelijks wandelen we met een bekende Kempenaar langs plekken in de regio die voor hem of haar een bijzondere betekenis hebben. Tekst: Wouter Adriaensen Foto’s: Joren De Weerdt

LUC VANHOUT “We doen te weinig met de Kempen als gebied”

: Beroep ct Archite laats: Woonp ut Turnho

Architect Luc Vanhout is medeoprichter van Architects in Motion, een van de meest vooruitstrevende bureaus van het land. Hij stamt uit een architectengeslacht, maar teert niet op dat roemruchte verleden. Vanhout stippelt de route voor zijn Persoonlijk Kempen uit zoals zijn plannen: weloverwogen, gedecideerd en begeesterd. Voor Luc Vanhout beperkt architectuur zich niet tot het tekenen van plannen. “Goede architectuur draagt bij tot de leefbaarheid van een stad of een gemeente”, zegt hij. “Ze beïnvloedt onder meer je eerste indruk wanneer je op een nieuwe plaats komt. Op die manier draag je als architect een zekere verantwoordelijkheid. Je mag dan nog zo overtuigd zijn van je gelijk, als mensen een slecht gevoel ervaren door jouw ontwerp, heb je een probleem. ‘De probleemgevallen van een arts liggen onder de grond, die van een architect staan boven de grond’, zei mijn vader wel eens. Aan de andere kant geeft het je als architect een grote voldoening wanneer je een positieve impact kan hebben.” Vanhout is samen met Bart Janssens zaakvoerder van architectenbureau Architects in Motion (AIM). De kantoren van AIM in de Parklaan in Turnhout zijn gevestigd in het ouderlijke huis van Vanhout. “Elk gesprek, elke discussie, thuis ging het over niets anders dan architectuur”, vat hij het bondig samen. “Dat ging ver. Als we op reis gingen naar Spanje, maakten we speciaal een omweg om het kerkje dat Le Corbusier (allicht de beroemdste architect van de twintigste eeuw, red.) ontworpen had, te gaan bekijken.” Lucs grootvader langs moeders kant was Jozef Schellekens. Als provinciaal architect tekende die de plannen voor onder meer Openluchttheater Rivierenhof in Antwerpen en het halfronde

strandgebouw aan het Zilvermeer in Mol. Jozefs zoon Paul richtte samen met zijn schoonbroer Carli Vanhout Atelier Vanhout - Schellekens & Ass. op. Ze worden samen met onder meer Paul Neefs en Lou Jansen later tot de brutalistische Turnhoutse School gerekend, ook al hadden ze elk een eigen visie op bouwen. “De Vanhouts waren aannemers, mijn overgrootvader heeft zijn bouwfirma in 1904 gesticht. Mijn grootvader, vader en nonkels waren architecten. Mijn wereld draaide rond architectuur.” De jonge Luc Vanhout gaat het niet te ver zoeken wanneer hij een beroep moet kiezen. “In de lagere school ging ik naar het Sint-Victorinstituut, dat ontworpen is door mijn vader. Toen ik acht jaar was en meester Lenaerts me vroeg wat ik later zou doen, wist ik al dat ik architect wilde worden.” En hij hield voet bij stuk, zelfs toen hij door zijn vader nogal hardhandig met de minder aangename kant van het beroep geconfronteerd werd. “Toen ik zeventien was, waren de broers van mijn vader een sporthal aan het bouwen in Olen. Tijdens de werkzaamheden zakte die in, zonder dat hen schuld trof. Mijn nonkels belden in paniek mijn vader op en hij heeft mij toen meegenomen. Er zaten twee werknemers onder het puin, de ene is gestorven, de andere was levenslang arbeidsongeschikt.”

Prototype van een cultureel centrum

Misschien is het wel de opwinding van het creëren van iets nieuws die de passie voor architectuur zo deed oplaaien bij Luc Vanhout. “Als twaalfjarige mocht ik van dichtbij meemaken dat mijn vader samen met onder meer Eric Antonis en Frans Van Mechelen bedacht wat een cultureel centrum moest zijn. In die tijd bestond dat simpelweg nog niet in Vlaanderen, de Warande was het eerste in zijn soort.” Zoals dat wel vaker gaat met primeurs, werd ook

A33

LOCATIE 1 Warande, Turnhout

A34

deze niet door iedereen met open armen ontvangen. “De initiatiefnemers kregen bakken kritiek, de Warande was een megalomaan project. Walter van den Broeck schreef dat er binnen de kortste keren champignons op het dak zouden groeien omdat het gebouw niet gebruikt zou worden. Vandaag kun je ook niet meer aan Parijs denken zonder het beeld van de Eiffeltoren, terwijl er toen ook schande over gesproken werd.” Tegenwoordig is de Warande het Vlaamse prototype van een cultureel centrum en een fraai voorbeeld van de brutalistische architectuur van de Turnhoutse School. Het is dan ook niet zonder trots dat Luc en Bart in de houten boomhut klauteren vanwaar voorbijgangers een mooi zicht hebben op de verbouwingen aan de achterzijde van de schouwburg van de Warande. De plannen werden uitgetekend door AIM. “Natuurlijk zijn we bijzonder trots dat we als Turnhouts bureau weerhouden zijn”, klinkt het. Paul Schellekens, die meewerkte aan het eerste ontwerp van de Warande in de jaren zestig, volgt de verbouwing nauwgezet op. Het podium wordt groter, het gebouw wordt hoger en er komt een nagelnieuwe achterbouw bij. “We zijn uitgegaan van het oorspronkelijke idee van een cultuurcampus. Bovendien mag de geest van de zaal niet teloorgaan. Zo behouden we de twee vleugels aan de zijkant van de schouwburg. Zonder die decompressiekamers zou de zaal niet meer dezelfde zijn.”

Klankbord

Ook Bart Janssens groeide op met de Turnhoutse School. “Ik woonde als kind in een huis ontworpen door Paul Schellekens”, vertelt hij. “De Turnhoutse School is zowel Luc als mezelf met de paplepel ingegeven en het bureau draagt die geschiedenis met zich mee. Maar we teren er allang niet meer op. Vandaag staat AIM voor architectuur die het verschil maakt, die hedendaags is, vooruitstrevend. Sinds de naamsverandering zijn Luc en ik onlosmakelijk met elkaar verbonden, we zijn elkaars klankbord.” “Vroeger stond de naam van de architect onder het plan, nu is dat AIM”, vult Luc aan. “Mijn vader en mijn nonkel waren ook elkaars tegenpolen, maar maakten fantastische dingen toen ze samenwerkten. Zo’n aanpak vraagt wel veel energie.”

LOCATIE 2 Mercedes, Turnhout

“De garage van Mercedes was een van de eerste gebouwen in de Kempen waarbij zo duidelijk in lagen werd gewerkt”

LOCATIE 3 Ziekenhuis, Herentals

A35 Architects in Motion is niet alleen een verwijzing naar het vooruitstrevende van het bureau. Ook de afkorting AIM, Engels voor ‘mikken’, heeft zo zijn functie. “Als architect kun je alleen maar projecten realiseren als er voldoende financiën zijn, de nodige vergunningen afgeleverd worden en er voldoende maatschappelijk én politiek draagvlak is. Ik hoor wel eens als reactie op mijn plannen: ‘Ach, zo’n vaart zal het toch niet lopen.’ Maar dan reageer ik steevast met: ‘Toch wel, het is zelfs al bezig.’”

Auto’s op het dak

Een voorbeeld van de vooruitstrevende aanpak van AIM is de Mercedes-garage op de Steenweg op Gierle, tussen de Turnhoutse ring en de E34. “De eigenaars hadden te weinig ruimte om alle auto’s een mooie plaats te geven. Toen wij voorstelden om ze op het dak te plaatsen, fronste de opdrachtgever de wenkbrauwen. Nu staat er een showroom van vier lagen. Dit was vijftien jaar geleden een van de eerste gebouwen in de Kempen waarbij zo duidelijk in lagen werd gewerkt. AIM was niet de aanzetter, maar we waren er toen al wel mee bezig. Ondertussen is ook de Vlaamse Bouwmeester gewonnen voor het idee om in de hoogte te bouwen. Zo wordt een idee langzaam maar zeker gemeengoed. Want je kunt dit ook toepassen op kantoren, woningen en industriegebouwen. Met parkings op het dak kun je de efficiënte oppervlakte van industrieterreinen verdubbelen. Een overheid moet wel mee willen gaan in dat soort ideeën.” Nog zo’n nieuwerwets idee waar Luc Vanhout 100% achter staat, is de helende kracht van architectuur. “Ik geloof echt dat we kunnen bijdragen aan een betere gezondheid van mensen door de manier waarop we bouwen. Op de vijf-

“Ik geloof echt dat we kunnen bijdragen aan een betere gezondheid van mensen door de manier waarop we bouwen”

A36

de verdieping van het AZ Herentals kijken de patiënten uit over het groen van de stad.” Er wordt ondertussen al jaren gewerkt aan het ziekenhuis zonder dat de deuren één dag toe moesten. “De taak van ons als architecten is dan om de lijn aan te houden die we uitgestippeld hebben in het zorg-strategisch plan dat in 2004 goedgekeurd is door Vlaanderen. Een van de elementen daarin was de mogelijkheid tot uitbreiding, dit jaar leveren we het nieuwe K-blok op. Dit is ongetwijfeld een van onze meest complexe opdrachten, je moet rekening houden met zoveel verschillende partijen: artsen, paramedici, administratie, bezoekers, patiënten… Eén voorbeeld: helaas zijn er al eens overlijdens te betreuren in een ziekenhuis. Wij moeten uitdokteren hoe die mensen het gebouw kunnen verlaten zonder in contact te komen met bezoekers.”

Persoonlijk engagement

LOCATIE 4 Talander, Arendonk

Luc Vanhout ademt, eet en drinkt architectuur. “Le Corbusier engageerde zich ook persoonlijk en leefde zich op een bijzondere wijze in bij de bouw van de kerk Notre Dame du Haut”, vertelt Bart Janssens. “Een architect moet de afweging maken tussen zijn eigen inzet en de dagelijkse economische realiteit. Zo heeft Luc het voortouw genomen in de renovatie van het huis van zijn grootvader.” De Turnhoutenaars haalden er hun neus voor op toen het gebouwd werd in 1936, maar vandaag zijn kunstenaars en creatievelingen door het dolle heen wanneer ze een nacht mogen doorbrengen in het Huis Jozef Schellekens. Naast de

rondleidingen door AR-TUR, het centrum voor architectuur, stedelijkheid en landschap in de Kempen, wordt de modernistische woning binnenkort nog meer opengesteld. “We worden lid van Iconic Houses, een wereldwijd netwerk van woningen van begin vorige eeuw die ook fungeren als museum”, vertelt Luc Vanhout. “Verder stellen we het gebouw ter beschikking als vergaderruimte voor bedrijven via de organisatie Powow. En binnenkort plaatsen we het ook op Airbnb.” Persoonlijk engagement is ook de drijfveer achter het vijftienjarige verbond tussen AIM en Talander, waar volwassen mensen met een verstandelijke beperking wonen en werken. AIM is erbij betrokken als architectenbureau. “Talander is een klein project, maar heeft een grote maatschappelijke meerwaarde. Het is geen toeval dat koning Filip er op bezoek ging toen hij Cartamundi in Turnhout bezocht. Daarnaast is het ook de poort tot een groot natuurgebied ten noorden van Arendonk. We willen er partners zoeken en vertrouwen creëren.” Vertrouwen was er ook nodig om de heraanleg van het parkje naast theater Elckerlijc in de Hofpoort in het centrum van Turnhout af te ronden. “We hebben nogal een weg moeten afleggen om dit gedaan te krijgen. Maar nu kunnen de mensen hier in het midden van de stad genieten van de rust. Dankzij de brandtrap die uitkomt in het park, kon het theater openblijven. En de stadswoning op palen die we hier momenteel bouwen, zorgt voor sociale controle. AIM heeft er veel energie ingestoken en ik ben hier erg trots op. Het toont aan dat als we allemaal samenwer-

A37 “De Kempen zijn een centraal gelegen prachtig woon- en recreatiegebied waar we helaas nog te weinig mee doen” ken, iedereen daar beter van wordt.” Vanhout is een grote fan van zijn streek. “Toen Turnhout in 2012 haar 800ste verjaardag vierde als cultuurstad van Vlaanderen, gebeurde dat met de slogan ‘Aan de rand van het land’”, zegt hij. “Maar kijk eens verder dan die grens. Deze regio, met Baarle-Hertog en Baarle-Nassau als scharnierpunt tussen de Noord-Brabantse steden

Breda, Tilburg en Eindhoven enerzijds en Hoogstraten en Turnhout anderzijds zou een tweede Euregio kunnen zijn (een internationale grensoverschrijdende samenwerking tussen gemeentes, red.), met het Turnhouts Vennengebied als trekpleister. De Kempen zijn een centraal gelegen, prachtig woon- en recreatiegebied waar we helaas nog te weinig mee doen.” W

LOCATIE 5 Parkje Hofpoort, Turnhout