26
BELGISCH CONCEPT / RENOVATIE
GROEIEN IN TIJD EN RUIMTE Architect Bart Janssens van AIM-architecten renoveerde een brutalistische woning van architect Lou Jansen en breide er een vervolg aan. Een knap voorbeeld dat illustreert dat architectuur zich in tijd en ruimte beweegt en entropie altijd om de hoek loert.
27 TEKST PHILIP WILLAERT / ARCHITECT AIM-ARCHITECTEN / FOTO’S TOON GROBET
28
BELGISCH CONCEPT / RENOVATIE
GRIJZE BETONSTEEN Veel van deze woningen uit het midden van de jaren zestig hebben hun beste tijd gehad en zijn vaak toe aan een facelift. Villa Verlinden van Lou Jansen is zo’n parel uit de tijd. Aan de voorzijde is ze lekker in de breedte uitgesponnen en opgebouwd met typische grijze betonsteen en afhellende ramen. Architect Bart Janssens, medezaakvoerder van AIMarchitecten uit Turnhout ging, daarbij heel behoedzaam te werk. De argeloze passant merkt weinig van zijn ingreep al is die er wel. Architect Bart Janssens: “Ik ben met mijn ontwerp uit respect voor de architectuur naar Lou Jansen getrokken en hem gevraagd wat hij ervan vond. Hij stond achter mijn plan op een paar details na, en dat vond ik een hele eer.” Het project omvat een verbouwing en uitbreiding van een woning en dokterspraktijk. Wat daarbij speelde was de nood aan ruimte voor het nieuw samengesteld gezin bestaande uit zeven gezinsleden en de combinatie van een groepspraktijk.
OBSESSIE Architect Bart Janssens stelde een ingreep voor die het oorspronkelijke architectonisch concept in ere houdt en zelfs versterkt. De uitbreiding laat zich geruisloos en gewillig invoegen in de bestaande structuur. Het zwarte blokje van gemoffelde aluminium platen is de enige toevoeging aan de straatzijde die doet vermoeden dat hier een architect is langs geweest. Uiteraard werden alle ramen vernieuwd, de slanke staalprofielen grijpen terug naar het oorspronkelijke architecturaal concept. De betonsteen werd gelaten zoals ze was bedoeld door Lou Jansen. Dat verdient eveneens respect voor bouwheer Veerle Verlinden, zij ging mee in het verhaal van architect Bart
29
30
BELGISCH CONCEPT / RENOVATIE
Janssens. Zijn interpretatie is uiterst subtiel en eerder vanop de achtergrond, dat geeft aan dat architecten zich niet altijd bedienen van het grote gebaar. Bovendien geeft architect Bart Janssens aan dat architectuur geen statisch gegeven is, maar kan groeien in de tijd en afstand kan nemen van de obsessie van de geschiedenis zoals dat in een stad als Brugge het geval is. Het mooie architectonisch concept van Lou Jansen is daarom pragmatisch op te vatten en vatbaar voor veranderingen. Wie op termijn denkt haalt er zijn voordeel en denkt vooral duurzaam.
VERTROUWEN Veerle Verlinden is huidarts en was al een tijdje op zoek naar een meer zichtbare locatie voor haar praktijk. De ring van Turnhout waarlangs haar huidige praktijk vandaag is gelegen, geniet een hoge status wat zichtbaarheid betreft. Het bouw- en verbouwproject was bij de verhuizing nog niet meteen aan de orde. Veerle Verlinden: “We woonden er al acht jaar vooraleer we aan het vernieuwde project begonnen. Aanvankelijk waren we zelfs niet van plan om de bestaande praktijk in Beerse te verlaten.” Dat architect Bart Janssens dit project kon aanvatten stemde hem tot grote vreugde omwille van de betekenis van de woning zelf en de geschiedenis die er zich aan heeft gehecht. Bovendien kende hij de bouwheer wat een band van vertrouwen schept.
COMPLEXER Architect Bart Janssens: “Ik heb alles opengewerkt, het interieur was kleiner of oogde althans zo doordat er indelingen waren gemaakt die je nu niet meer ziet. Ik heb de woning
32
overzichtelijker en transparanter gemaakt.” In de ruime woonkamer is het genieten van die zalige openheid. Vanuit de woonkeuken overschouwen we quasi heel de gelijkvloerse verdieping, omarmd door weelderig groen. De betonnen structuur van de woning komt goed tot zijn recht alsook de typische betonsteen die van buiten naar binnen doorloopt. Helaas bleek het technisch onmogelijk om tot een eenheid van kleur te komen. Ongezien daarvan is het resultaat bijzonder geslaagd. In de architectuur is het verbouwen van een bestaande woning een stuk complexer dan het bouwen van een gloednieuw optrekje. Bart Janssens beschikt over het talent om dit aan te kunnen en niet in de val te trappen om het project van Lou Jansen te willen domineren.
LICHTSTRATEN Niettemin slaagde hij erin om het nieuwe volume met master bedroom en vijf praktijkkamers netjes te doen aansluiten zonder dat de aanwaaiende bezoeker er eg in heeft. De nieuwe betonnen structuur ligt geheel binnen de structuur en logica die Lou Jansen voor ogen had. Alleen gaf architect Janssens aan zijn ingreep een ander ritme aan de ramen. Om oud en nieuw te bundelen zijn er de herkenbare lichtstraten en zwarte ramen – een combinatie van aluminium en staal – die voor een vormelijke eenheid zorgen. Dat doet overigens ook de sneeuwwitte polyurethaan vloer. De binnenkant van de woning is naar wens van de bouwheer sneeuwwit , afgewisseld met gitzwart meubilair wat een vrij aseptische indruk geeft. Dat aspect is slechts van tijdelijke aard, gelet op het feit dat elk interieur een efemere zaak is. Veel belangrijker is de
structuur, de loopgangen, de lichtinval en de oriëntatie van de woning. Al het overige is veel meer onderhevig aan mode en trends. In totaal heeft de gehele woning, inclusief de praktijkkamers, een oppervlakte van 512m² en werd ruim 150m² bijgebouwd. Bijzonder is dat architect Janssens samen met zijn team alle kasten tot in de kleinste detail uittekende met mooie geronde grepen die duidelijk een knipoogje zijn naar de tijd en de sfeer waarin deze woning werd ontworpen.
33
BELGISCH CONCEPT / RENOVATIE
AIM
The Brazilian connection Luc Vanhout, de zoon van de bijna legendarische architect Carli Vanhout, kleinzoon van architect Jozef Schellekens en neef van de architecten Paul Schellekens en Karel Beuten, bouwde aanvankelijk op de verworvenheden van zijn vader verder. Carli Vanhout
had in Turnhout een ontwerpkantoor samen met Paul Schellekens. Het bureau Vanhout en Schellekens was één van de smaakmakers van de zogenaamde Turnhoutse school. Dat verleden heeft het huidige bureau met respect van zich afgelegd door te kiezen voor een de naamsverandering Architects In Motion (AIM), hoewel de
connotatie met de familie Schellekens nog altijd speelt. Daarvan getuigt de modernistische baksteenwoning van Jozef Schellekens aan de Steenweg op Mol in Turnhout waar een deel van AIM vandaag resideert en behoudens architectuur ook andere culturele activiteiten plaatsvinden. Bart Janssens, medebestuurder van AIM: “Met de nieuwe naamvoering gaven we in 2008
ONTWERPEN IS HET UITZETTEN VAN AMBITIES, ARCHITECTURALE WAARDE ZIT HEM OOK IN DE DETAILS. 34 Architect Bart Janssens van AIM-architecten
duidelijk aan dat we ons als architecten heroriënteerden. We zagen AIM als een begrip met een sterke conceptuele insteek. In de eerste plaats verlangden we meer dynamiek, wij beschouwen ons vandaag als een stroming waar jonge creatieve mensen zich bij kunnen aansluiten. Elk mens verlangt immers naar een stuk erkenning.” AIM onderging mettertijd een gestage groei. Luc Vanhout: “Om te groeien is het nodig je kennis vast te houden om zo expertise op te bouwen. Die kennis hebben wij op alle domeinen van de architectuur.” Als het over kennis gaat dan zijn de meeste bureaus vrij terughoudend. Luc Vanhout: “Dat is misschien zo, maar wij zoeken de kennis en de netwerkverbanden juist op. Wij zien nog altijd een rol in samenwerkingsverbanden, verbreden is een van onze adagio’s.” De architect moet zijn plek opeisen en dichter bij zijn opdrachtgever staan, luidt het bij AIM. Bart Janssens: “Wat je ziet is dat meer en meer architecten een derderangs positie innemen in het bouwproces. Wij handhaven nog een heel traditioneel proces van ontwerp naar aanbesteding tot opvolging van de realisatie.” En dat biedt voordelen? Bart Janssens: “Absoluut. Ontwerpen is het uitzetten van ambities, architecturale waarde zit hem ook in de details. Volg je de realisatie en de haalbaarheid ervan niet op dan verlies je als architect voeling en nodige feedback met het ontwerp en is er de ‘noodlottige’ verwijdering.” Architect Bart Janssens bevraagt zichzelf elke dag. Creativiteit, betrokkenheid en verantwoordelijkheid koestert hij als geen ander. Om zich te bezinnen trok hij naar Brazilië en ontmoette hij bijzonder enthousiaste architecten. Een reis vol twijfels bracht hem vol energie weer terug naar Turnhout, niet om zijn eigen ego te strelen, maar om nieuwe horizonten te ontdekken. Hij reorganiseerde zijn kantoor, schiep ruimte voor meer creativiteit en enthousiasme en constateert dat AIM tegenwoordig meer wedstrijden wint dan tevoren. Sindsdien koestert hij zijn nieuw koosnaampje: Arquiteto Bartolomeu. Laat Brazilië nu maar komen!
35
BELGISCH CONCEPT / RENOVATIE
BELANGRIJK IS DE STRUCTUUR, DE LOOPGANGEN, DE LICHTINVAL EN DE ORIËNTATIE VAN DE WONING. AL HET OVERIGE IS VEEL MEER ONDERHEVIG AAN MODE EN TRENDS. 36