Aqua 2026-2

JULI — SEPTEMBER 2026

zuivere impact

Hier gaat geen warmte verloren Nieuwe slibdroger draait volledig op restwarmte

Van afvalwater tot natuurkracht in Knokke-Heist

Regenwaterkwaliteit voorspellen met rekentool aquaSens

1

16

Van afvalwater tot natuurkracht in Knokke-Heist

De slimme batterij van Merksem

04 instroom

Kort nieuws

12 matchmaker

Nieuwe slibdroger gebruikt restwarmte van afvalverwerker Mirom

10 De Denderbeken in Opwijk kronkelen weer

14 lokaal pact

500 miljoen euro voor gemeentelijke riolering

20 waterketen

Ekiden Challenge

26 vooruitblik

Klimaatarts Jules Vertriest

2

AQUA

IN KAART

06 BE K ENH E RST E L

BO V E N W A T E R

in dit nummer

28 gefilterd

Gezuiverde weetjes

30 mijn vak

Ontmoet Sofie Roscam, Projectmanager waterzuivering

“Sterke projecten vragen meer dan cijfers: een gedeeld plan, duidelijke beslissingen en partners die elkaar versterken.”

Griet Cromphout | Directeur Finance & Procurement

A

ls nieuwe CFO stapte ik bij Aquafin in een organisatie die uniek is in haar soort, met een duidelijke maatschappelijke opdracht én een bijzondere prefinancieringsrol voor het Vlaamse Gewest. Je werkt aan projecten van verschillende aard met vaak een grote financiële impact: van een nieuwe hoogtechnologische slibdroger in Roeselare (p.12) tot een bundeling van gestroomlijnde waterprojecten zoals de Ekiden Challenge (p.20).

R EK EN TO OL

24 aquaSens voorspelt de kwaliteit van regenwater

COLOFON Aqua is het viermaandelijks magazine van Aquafin NV. Redactie communicatiedienst Aquafin, externe freelance copywriters Fotografie Aquafin, Frederik Beyens, Studio Fossiel, Christophe De Muynck, Shutterstock Concept & opmaak Marlies Nachtergaele (wit ’n grid) Druk Daddy Kate | Gedrukt op milieuvriendelijk papier Verantwoordelijke uitgever Jan Goossens, Dijkstraat 8, 2630 Aartselaar, ondernemingsnummer 0440.691.388 Aqua niet meer ontvangen? Mail naar redactie@aquafin.be

In deze editie lees je hoe we blijven investeren in toekomstgerichte oplossingen samen met externe partners.

Dat doen we telkens vanuit dezelfde mindset: een gedragen plan van aanpak voor elk project, een duidelijke planning en heldere beslissingen.

Een open dialoog tussen Aquafin en zijn partners is dan ook goud waard.

Want als mensen met elkaar praten, ontstaat er vooruitgang. En die zie je hier duidelijk, zowel in de resultaten als in de groeiende samenwerkingen. Zo tekende een leverancier van persdoeken voor slibdrogers recent in tegen een lagere prijs, omdat Aquafin bekendstaat als een betrouwbare partner: goed voorbereid, met sterke expertise en efficiënte procedures.

Bij iedere financiële analyse stel ik dezelfde vraag: wat betekent dit echt?

De ‘fin’ van Aquafin is geen sluitstuk zijn, maar de motor achter onze resultaten. Samen met onze partners verbinden we cijfers met blauwgroene keuzes, investeringen en mensen.

Zoals op de zuiveringsinstallatie van Merksem, waar de nooddieselgenerator vervangen is door een batterijopslagsysteem (p.16). Met een slimme aansturing en een gepland algoritme zet het project een volgende stap richting een klimaatneutrale werking.

Onze blauwgroene ambities zijn geen greenwashing, achter onze cijfers zitten concrete realisaties.

3

INSTROOM Hou afval uit de riolering

Digitale plannen vereenvoudigen samenwerking Waar BIM* in de woning- en constructiebouw al langer ingeburgerd is, doet het nu ook zijn intrede in de rioleringssector. Aquafin test het digitale bouwproces momenteel in vijf projecten die in verschillende fasen van uitvoering zitten. Zowel projecten op eigen Aquafin-domein als publiek domein en grote als kleine projecten zitten in de testgroep.

Door het toenemende aantal stakeholders, eisen en de stijgende complexiteit botsen we op de limieten van de huidige werkwijzen en tools. Het verder digitaliseren van het bouwproces houdt de projecten beheersbaar. Een eerste stap is de informatiedoorstroming efficiënter en effectiever maken. In de praktijk is dat één samenwerkingsplatform waarin

4

AQUA

de opmerkingen van alle stakeholders voor iedereen zichtbaar zijn.

De opmerkingen worden meteen gekoppeld aan de juiste asset. Dat vermijdt dubbel werk, vertraging en kwaliteitsverlies.

Bij de renovatie van de rioolwaterzuivering in Kortenberg kwam de digitalisatie na de ontwerpfase.

En zelfs dan heeft ze nog grote meerwaarde, want ook tijdens de uitvoering worden opmerkingen rechtstreeks gelinkt aan de asset op het digitale plan. Dat biedt later mogelijkheden om er metadata en bijvoorbeeld veiligheidsinformatie aan te koppelen.

Het digitale bouwproces is één van de vele verbeterpunten die al langer op de radar staan en met de Ekiden Challenge (zie p. 20-24) concrete invulling krijgen. * Building Information Modeling of Management: alle bouwpartners werken samen in één intelligent 3D-model.

Eén beeld zegt soms meer dan duizend woorden.

Deze be-ontluchter, een waterslagbeveiliging in een pompstation of persleiding, raakte volledig verstopt door afval. Verstopte pompen en infrastructuur herstellen, kost niet alleen handenvol geld, verstoppingen kunnen ook leiden tot wateroverlast op straat en overstorten, waarbij ongezuiverd afvalwater in onze waterlopen terechtkomt. En dat is natuurlijk nefast voor de (zwem)waterkwaliteit.

Afval in de riolering kunnen we niet volledig vermijden. Heel wat vuil spoelt bijvoorbeeld via de straat mee. Zo belanden zelfs tennisballen en badmintonpluimpjes waar ze niet thuishoren. Maar bij ander afval hebben we het wél zelf in de hand.

Vochtige doekjes bijvoorbeeld: gooi die nooit in het toilet. Waar horen vochtige doekjes en ander afval dan wel thuis? Waardanwel.be maakt je wegwijs.

Waardanwel is een gezamenlijke sensibiliseringscampagne van Aquafin, AquaFlanders, de Vlaamse Milieumaatschappij en VLARIO.

Slimmer inspecteren, gerichter ingrijpen Innovatieve inspectietechnieken voor riolen helpen overstortwerking verminderen, brengen ons op plekken waar we voorheen niet raakten en zijn vaak ook financieel interessant. Toepassingen zoals drones en robots met robuuste wielen vormen een mooie aanvulling op de huidige inspectiemarkt die de voorbije jaren moeilijker aan de sterk groeiende vraag kon voldoen.

“Innovatieve technieken maken een verschil bij het inspecteren van riolen waar klassieke camera-inspecties moeilijk, risicovol of erg duur zijn”, zegt Gert Jacobs,

Pilootinstallatie in Aalbeke helpt medicijnresten gerichter verwijderen Hoe minder medicijnresten in onze waterketen terechtkomen, hoe beter voor de kwaliteit van beken en rivieren. Daarom test Aquafin samen met onderzoeksinstelling VITO en de Universiteit Gent een pilootinstallatie die geneesmiddelen uit afvalwater verwijdert. Anderhalf jaar lang onderzoeken we op onze zuiveringsinstallatie in Aalbeke welke technieken het meest geschikt zijn voor kleinschalige waterzuiveringsinstallaties (KWZI).

Een groot deel van de medicatie die we nemen, laat residuen achter die via het toilet en de riool op waterzuiveringsinstallaties terecht komen. Die resten kunnen ecosystemen in waterlopen verstoren, maar klassieke zuiveringsinstallaties zijn er niet op gebouwd om ze te verwijderen.

manager Rioolmanagement bij Aquafin.

“Bijvoorbeeld door een permanent hoog debiet in de riolering, beperkte toegankelijkheid of een hoge vervuilingsgraad. Dit jaar zal Aquafin zo’n 80 tot 100 kilometer van zijn riolering met nieuwe technieken inspecteren. Goed voor een derde van de jaarlijkse inspectiedoelstelling van 300 kilometer.

In 2027 mikken we op 120 kilometer.”

“Doordat de inspecties kunnen gebeuren zonder voorafgaande ruiming, krijgen we sneller inzicht in de juiste locatie van obstructies in het stelsel. Dat maakt gerichte ingrepen mogelijk, beperkt de hinder voor de omgeving en zorgt ervoor dat we het rioolstelsel sneller weer optimaal

Op pagina 28 lees je hoe een innovatieve zuiveringstap succesvol medicijnresten verwijdert op een grootschalige zuiveringsinstallatie in Aartselaar. Zo’n extra zuiveringsstap is lang niet overal haalbaar of de beste oplossing.

Aquafin heeft een sterke onderzoeksafdeling, een brede expertise en infrastructuur in heel Vlaanderen met ruimte voor pilots en praktijktests. Dat maakt het bedrijf tot een interessante partner voor internationale projecten.

Op de kleinschalige waterzuiveringsinstallatie in Aalbeke bij Kortrijk staat sinds augustus een pilootinstallatie van VITO, die past binnen het Interreg North-West Europe (NWE) project PREWAPHARM. In dit project werken partners uit verschillende Europese landen aan technologische en niet-technologische oplossingen om de milieu-impact van medicijnresten in oppervlaktewater te verminderen.

Denk aan bewust voorschrijfgedrag, maar ook aan innovatieve technologieën voor decentrale waterzuivering.

De prestaties van de pilootinstallatie in Aalbeke worden grondig opgevolgd door het Laboratorium voor industriële Water en EcoTechnologie (UGent) met waterstalen voor, tijdens en op het einde van het zuiveringsproces. Die metingen helpen om het gedrag van medicijnresten te begrijpen tijdens het zuiveringsproces en geven inzicht in mogelijke technieken om ze doeltreffend te verwijderen op kleinschalige waterzuiveringen. Die kennis helpt ons om in de toekomst gerichter te bepalen welke aanpak op welke locatie het meeste effect heeft.

kunnen benutten. Wat resulteert in minder overstorten waarbij ongezuiverd afvalwater in de natuur terechtkomt”, aldus Gert.

Innovatieve rioolinspecties bieden niet alleen operationele voordelen, maar zijn ook financieel interessant, aangezien de riolen niet eerst geruimd moeten worden. “Met een gemiddelde kostprijs van 5 à 6 euro per meter zijn ze ongeveer drie keer goedkoper dan een klassieke ruiming met camera-inspectie. In complexe situaties kunnen de kosten zelfs dalen tot slechts een zesde.”

De lagere inspectiekosten laten ons toe om binnen hetzelfde budget meer meters riolering te inspecteren en zo de doelstellingen van het inspectieprogramma te halen.

5

Van afvalwa tot nat boven water

6 AQUA AQUA

Wat begint onder de straten van Knokke-Heist, groeit uit tot een sterker watersysteem dat bewoners, landbouw en natuur met elkaar verbindt.

ater tuurkracht

Knokke-Heist

In de Zoutelaan Oostkamp voeren de gemeente Knokke-Heist, Aquafin en AGSO Knokke-Heist riolerings- en wegenwerken uit.

Bovengronds zien bewoners de omgeving elke dag veranderen. Onder de grond groeit een watersysteem dat tegelijk gezuiverd water een tweede leven geeft én het Zwin en de Paulusvaart beschermt tegen verzilting.

onder liggend verhaal

→

7

onder liggend verhaal

→

Een noodzakelijke ingreep

Winst voor alle betrokkenen

De aanleiding voor het project lag op verschillende plaatsen tegelijk.

De oude persleidingen onder de Zoutelaan waren aan vervanging toe.

Tegelijk moest de overstortwerking naar de Paulusvaart verminderen.

Bij zo’n overstort komt bij hevige regen tijdelijk verdund afvalwater in de waterloop terecht. Dat zorgde voor een slechte waterkwaliteit.

Daarom vervangen we de persleidingen en leggen we een gescheiden rioleringsstelsel aan. Regenwater en afvalwater krijgen voortaan elk hun eigen weg. Zo kunnen we afvalwater efficiënter afvoeren naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie in de Hazegrasstraat, vlak naast het natuurgebied het Zwin.

Daar krijgt het water een nieuw leven. Na de zuivering stroomt een deel van het behandelde water terug naar de omgeving. Een ander deel verpompen we naar de zoete waterlopen rond het Zwin om verzilting te beperken. Voor het Zwin, een uniek natuurgebied waar zoet en zout elkaar ontmoeten, heeft een toename van zout water gevolgen voor planten, dieren en de waterhuishouding in de omgeving. Het ideale project ontstond samen rond de tafel.

Nog voor de eerste schop de grond in ging, doorliepen we een intensief voortraject. We brachten verschillende belangen samen en zochten naar een aanpak die voor alle betrokkenen werkte. Niet alleen Aquafin, de gemeente en AGSO zaten aan tafel, maar ook de Oostkustpolder, de Vlaamse Milieumaatschappij, Natuur en Bos en zelfs archeologen. Elke partner keek door een andere bril naar het gebied.

“Dat maakte van dit project een echte matchmaking”, vertelt Katrijn Van den Broeck, water- en omgevingsadviseur bij Aquafin. “Niet één organisatie bepaalde de richting. We zochten samen naar de juiste scope, ambities en keuzes. Soms betekende dat onderzoeken, afwegen en opnieuw beginnen. Maar altijd met hetzelfde doel voor ogen: een toekomstbestendig watersysteem uitbouwen.”

“Wanneer we vandaag in de Zoutelaan werken, doen we veel meer dan de eeuwenoude leidingen vervangen. Samen met de gemeente Knokke-Heist, AGSO Knokke-Heist en heel wat andere partners bouwen we aan een watersysteem dat een verschil maakt voor bewoners, toerisme, landbouw en natuur.”

Marleen Verdoodt en Katrijn Van den Broeck

Een deel van het gezuiverde afvalwater loopt in de Paulusvaart, het andere deel wordt verpompt richting het Zwin om verzilting tegen te gaan.

8

AQUA

Dankzij de nieuwe rioleringsinfrastructuur wordt er veel minder afvalwater overgestort naar de Paulusvaart. Als het water gezuiverd is, stroomt een deel terug naar lokale waterlopen. “Water dat eerder doorgespoeld werd in woningen en bedrijven krijgt zo een nieuwe rol in de omgeving. Het helpt om de beschikbaarheid van zoet water te vergroten op een plaats waar verzilting steeds meer druk zet op het ecosysteem.”

in cijfers

3 km

Tracé van 3 kilometer aan nieuwe rioleringen, pompen en collectoren

€ 35.000.000 Zorg voor het Zwin Een project in een omgeving zoals het Zwin vraagt extra aandacht. Om de infrastructuur veilig aan te leggen, moesten we tijdens de werken tijdelijk het grondwater verlagen. Dat bracht begrijpelijke bezorgdheden met zich mee. “In de omgeving liggen namelijk verschillende watergevoelige gebieden. Partners en omwonenden wilden zeker weten dat die niet zouden uitdrogen door de werken”, zegt Marleen Verdoodt, projectmanager bij Aquafin. “Daarom onderzochten we verschillende technieken.

Uiteindelijk kozen we voor retourbemaling.

Daarbij brengen we opgepompt water opnieuw terug in de omgeving zodat het grondwaterpeil zo stabiel mogelijk blijft.

Via meetpunten volgen we voortdurend op hoe het grondwater reageert. Daarnaast meten we ook het zoutgehalte in het water.

Zo kunnen we snel ingrijpen als dat nodig is.”

Tussen oude bomen en nieuwe kansen Ook over de bovengrondse activiteiten waren er heel wat vragen. “Tijdens een drukbezochte infomarkt merkten we dat bewoners vooral wilden weten wat er vlak voor hun deur zou gebeuren”, licht Marleen toe. “Zeker langs de Zoutelaan waren er bezorgdheden. De knotwilgen die de straat mee haar karakter geven, moesten tijdelijk verdwijnen voor de werken. Dat zorgde voor emotionele reacties. Begrijpelijk, want bewoners zijn gehecht aan hun straatbeeld.”

Vandaag zien de bewoners de omgeving stap voor stap opnieuw vorm krijgen, wat het vertrouwen versterkt. Terwijl de ene fase nog in uitvoering is, is het deel aan het Oosthoekplein al mooi afgewerkt.

Daardoor zien bewoners niet alleen hinder, maar ook resultaat. De buurt krijgt er ook een veilig, tweerichtingsfietspad bij.

Investering van 35 miljoen euro, waarvan 27 miljoen euro door Aquafin

5 JAAR

Uitvoering over 5 jaar in 5 fases, met telkens een zomerstop van 2 maanden.

Einde werken voorzien in 2029.

40/50 WN Dagelijks 40 tot 50 werknemers op de werf

3.027 m Tweerichtingsfietspad van 3.027 meter

Knokke-Heist blijft summerproof Als toeristische gemeente staat Knokke-Heist bovendien voor een extra uitdaging. De bereikbaarheid van bewoners, bezoekers en handelaars moet gegarandeerd blijven.

“Daarom houden we rekening met het toeristische seizoen”, vertelt Luc Lierman, schepen van Openbaar Domein van Knokke-Heist. “We werken met een zomerstop van twee maanden. Die pauze wordt gewaardeerd door lokale ondernemers, bewoners en strandgangers.”

“De grootste impact zal straks wellicht niet zichtbaar zijn.

Die zit onder de grond, in water dat opnieuw waarde krijgt en in de versterkte samenwerking tussen alle partners die dit project mogelijk maken.”

Luc Lierman schepen openbaar domein

De zomerstop van twee maanden wordt gewaardeerd.

9

De Denderbeken in Opwijk kronkelen weer

Bekenh

Van plannen naar projecten Het herstel van beide beken stond al langer als ambitie in het hemelwaterplan van Opwijk. Een projectoproep van het Departement Omgeving bracht alle puzzelstukken samen. Binnen T.OP Dendervallei, het Territoriaal Ontwikkelingsprogramma voor de regio, zocht het departement naar groenblauwe projecten die relatief snel uitvoerbaar zijn en tegelijk bijdragen aan een meer klimaatrobuuste Dendervallei.

De gemeente Opwijk vroeg Aquafin om de subsidieaanvraag mee te begeleiden. “Vanuit onze expertise in riool- en 10

AQUA

Speel- en verkeersplein en de Asbeek binnenkort weer hand in hand.

waterloopbeheer brachten we verschillende partners rond de tafel. Want een beek herstellen vraagt meer dan technische kennis”, vertelt Jan Pauwels, water- en omgevingsingenieur bij Aquafin.

“De gemeente Opwijk, rioolbeheerder Riopact* en het Regionaal Landschap Brabantse Kouters brachten elk hun eigen expertise in. Zo ontstond stap voor stap een ontwerp waarin waterbeheer, biodiversiteit en buurtbeleving elkaar versterken.”

De Asbeek komt weer aan de oppervlakte De Asbeek toont hoe ingrijpend zo’n herstel kan zijn. Vandaag stroomt de beek grotendeels verborgen onder een verharde speel- en verkeerstuin. In het nieuwe

2024

Van idee tot beekherstel

D

e Asbeek en de Kluisbeek zijn twee bescheiden waterlopen in het Denderbekken die door Opwijk stromen.

Zoals dat in de voorbije decennia wel vaker gebeurde, werden ze ingrijpend gewijzigd.

Ze werden deels ingebuisd en moesten vooral water afvoeren. Helemaal lieten ze zich toch niet verstoppen. Bij hevige regen zorgden de beken voor wateroverlast in het centrum. Vandaag kijken gemeenten gelukkig anders naar water en waterlopen.

De zin om de twee beken tot hun recht te laten komen, was groot bij het Opwijkse bestuur. De vraag was alleen nog hoe.

Start workshops binnen T.OP Dender en eerste subsidieaanvraag.

Met de herinrichting van de Asbeek en de Kluisbeek werkt de gemeente tegelijk aan minder wateroverlast, meer weerbaarheid tegen droogte én een fijne leefomgeving.

ontwerp krijgt ze letterlijk opnieuw ruimte.

“We laten de beek opnieuw meanderen over een traject van 210 meter”, zegt Troy Vanderlinden van studiebureau Antea Group. We maken de waterloop langer en voegen natuurlijke structuren toe, waardoor het water vertraagt. Dat helpt om piekdebieten op te vangen en water langer vast te houden tijdens droge periodes.” De ingreep maakt de beek niet alleen klimaatrobuuster. Ook de buurt krijgt er een nieuwe plek bij. “Tijdens een participatiemoment konden bewoners kiezen uit verschillende ontwerpen,” vult Andreas Bouwens van Cluster Landscape aan. “Hun voorkeur woog mee in het uiteindelijke plan. De karakteristieke Italiaanse populieren blijven behouden,

* Riopact is de samenwerking tussen De Watergroep en Aquafin.

“We laten de beek opnieuw meanderen over een traject van 210 meter.”

net als het voetbalveld, de zandbak en de speeltuin. Alleen de verharde delen van de verkeerstuin krijgen een nieuwe inrichting. Ook de fietsbanen blijven behouden.

De open ruimte ertussen evolueert naar een infiltratiezone met extra bomen. Flauwe oevers, natuurlijke speelelementen en een kronkelende beek maken van water opnieuw iets wat kinderen kunnen ontdekken in plaats van moeten vermijden.”

Klimaatrobuuste Kluisbeek Ook bij de Kluisbeek ligt de nadruk op het vertragen en vasthouden van water. Door het beektraject te verlengen en de helling af te vlakken, stroomt het water minder snel weg. Kleine drempels uit dood hout houden het water langer vast. Dat helpt

Feestelijke opening van de vernieuwde Asbeek, Kluisbeek en verkeerstuin

eind 2027

Start uitvoering (geplande duur: ± drie maanden)

najaar 2027

Aanbesteding

voorjaar 2027

Aanvraag omgevingsvergunning

zomer 2026

2024–2026

Ontwerp, subsidieaanvraag en overleg met bewoners en partners.

herstel

v.l.n.r.: Troy Vanderlinden (Antea Group), Jan Pauwels (Aquafin), Andreas Bouwens (Cluster Landscape), Nele van Herewegen (Opwijk)

niet alleen tijdens natte winters, maar ook in droge zomers.

Bestaande waterbuffers worden slimmer ingezet. Nieuwe poelen creëren tijdelijke plas-draszones waar regenwater langzaam kan infiltreren voordat het de beek bereikt. Ook hier gaat het project verder dan waterbeheer alleen. Langs de beek komt een wandelpaadje dat bewoners bij droog weer dichter bij het water brengt.

De projecten aan de Asbeek en de Kluisbeek tonen wat mogelijk wordt wanneer water niet als een afzonderlijk technisch vraagstuk wordt bekeken, maar vanuit verschillende dimensies. Door waterbeheer te verbinden met natuur, recreatie en inspraak ontstaan oplossingen met een bredere maatschappelijke meerwaarde.

Een sterk dossier maakt meer kans op subsidies Een succesvolle subsidieaanvraag begint met een goed onderbouwd project. Voor de herinrichting van de Asbeek en de Kluisbeek kreeg Opwijk een subsidie van 644.478 euro. “Het is mee te danken aan de water- en omgevingsadviezen van Aquafin dat we die subsidie konden binnenhalen”, weet Nele van Herewegen van de gemeente Opwijk. “Aquafin bracht niet alleen technische expertise in, maar ook een brede blik op het waterbeheer binnen onze gemeente. Die combinatie hielp om plannen uit te werken die inhoudelijk sterk én subsidieproof zijn.”

Benieuwd hoe Aquafin jouw gemeente of organisatie van dienst kan zijn? Contacteer je accountmanager via aquafin.be.

11

Hier geen w verlo

In Roeselare is de nieuwe slibdroger van Aquafin in volle opstart. Samen met de installatie in Beringen verwerkt ze een derde van de reststroom van Vlaamse rioolwaterzuiveringsinstallaties tot slibpellets. Dat gebeurt niet langer met fossiele brandstoffen, maar met restwarmte uit industriële verbranding. In Roeselare vond Aquafin daarvoor een geschikte partner in afvalintercommunale Mirom.

“Dankzij de restwarmte van Mirom drogen we ons slib nu CO2-neutraal.”

“B

ij de biologische zuivering van afvalwater ontstaat een constante reststroom. De verwerking daarvan vraagt een strakke regie. Twee derde van al het zuiveringsslib, een vorm van biomassa, wordt verbrand. De rest drogen we tot pellets die als hernieuwbare energiebron worden gebruikt. Onze bestaande slibdrooginstallaties in Deurne, Leuven en Houthalen zitten op het einde van hun levensduur.

Daarom bouwden we twee nieuwe installaties, die volledig op restwarmte werken. Dankzij de geavanceerde technologie verbruiken de nieuwe drogers 15% minder energie.

Doordat we restwarmte gebruiken, wordt het droogproces volledig CO2-neutraal.

Gespreide locaties over Vlaanderen Bij de zoektocht naar geschikte locaties keken we uiteraard naar de nabijheid van een warmteleverancier. Daarnaast wilden we de drogers en de monoverwerker goed over Vlaanderen spreiden om de wegtransporten zoveel mogelijk te beperken.

Die combinaties von-

12

AQUA

den we in Beringen, met Biostoom als warmteleverancier, en in Roeselare, waar we aansluiten op het warmtenet van Mirom.

De installatie staat op een terrein dat we huren van Mirom, dicht bij de verbrandingsoven.

Contractueel mogen we gebruik maken van hun weegbrug en hun blusinstallatie. Het onthaal van de verbrandingsinstallatie vangt ook onze bezoekers op. Zo vermijden we dubbele kosten en gebruiken we de bestaande voorzieningen optimaal.

De slibdroger in Roeselare droogt een derde van alle slib dat tot pellets wordt verwerkt. In Beringen wordt het dubbele verwerkt.

De pellets gaan vervolgens naar onze nieuwe monoverbrander in de haven van Gent. Daar vervangen ze fossiele brandstoffen als energiebron voor de verbranding van het ontwaterd slib dat vanuit onze andere zuiveringsinstallaties wordt aangevoerd. Ook de energie die bij die verbranding ontstaat, gaat niet verloren. Staalproducent ArcelorMittal gebruikt de vrijgekomen hogedrukstoom in zijn productieproces.

Zo benutten we het energiepotentieel van het slib nog beter.”

match maker

Dina De Vadder Manager Slib Aquafin

36.000

ton slib droogt de installatie in Roeselare op jaarbasis

10.000

ton pelletsproductie per jaar als brandstof voor de monoverwerker

gaat warmte oren

Nieuwe slibdroger gebruikt restwarmte van afvalverwerker Mirom

“Niet alleen de hoeveelheid afgenomen warmte maar ook het constante vermogen dat Aquafin vraagt, is belangrijk voor ons warmtenet.”

Jeroen Vanwalleghem Afdelingshoofd Exploitatie Mirom

“O

nze verbrandingsinstallatie verwerkt vooral het huishoudelijke restafval en gelijkgesteld bedrijfsafval van 12 gemeenten in de omgeving van Roeselare. Dagelijks verbranden we hier 185.000 kg afval. Dat levert jaarlijks 145.000 MWh warmte op. Daarvan gebruikten we tot nu 60.000 MWh voor de voeding van ons warmtenet. Met de aansluiting van de slibdroger komt daar in één klap 20.000 MWh bij. Aquafin wordt zo veruit onze grootste afnemer met 25% van onze totale warmtelevering. Dat geeft het energierendement van onze installatie een flinke boost.

Constante warmteafname

20.000

MWh warmteafname per jaar = 25% van het warmtenet

0

CO2-uitstoot in het droogproces

Minstens even bijzonder is het constante vermogen van 2.500 kW dat Aquafin afneemt, 24/7, het hele jaar door. Sommige klanten kunnen op bepaalde momenten een hoger vermogen afnemen, maar weinigen hebben een continu afnameprofiel.

Onze andere warmteklanten zijn heel divers: schoolgebouwen, een ziekenhuis, woonzorgcentra, een zwembad, serres, enkele kmo’s en private woningen. Zij gebruiken de warmte

voor gebouwverwarming en sanitair warm water. Hun vraag piekt in de winter en is beperkt in de zomer.

De aansluiting van de slibdroger vlakt die schommelingen meer af.

De warmtevraag in de zomer stijgt nu zelfs met de helft.

Samen synergieën exploreren Het warmtenet van Mirom is het grootste en, met ruim 34 km leidingen, letterlijk het langste van België.

Het is al actief sinds 1986. Toen telde het 20 klanten, nu zijn dat er meer dan 100 en heeft het net verschillende aftakkingen.

De vrijgekomen warmte van de verbranding die vandaag niet naar het warmtenet gaat, zo’n 65.000 MWh, is marge voor verdere uitbreiding. Momenteel zetten we die warmte om in groene stroom.

Daarvan gebruiken we de helft zelf en verkopen we de andere helft aan het net. Daar ligt meteen een opportuniteit om de samenwerking met Aquafin te verdiepen. Aquafin en Mirom hebben mekaar gevonden, en dankzij het langlopende warmtecontract tot 2050 is er tijd genoeg om voor beide partijen het maximale uit de samenwerking te halen.”

13

Lokaal S

inds begin juli weten gemeenten en rioolbeheerders welke projecten voor het Lokaal Pact in aanmerking komen en welke voorrang krijgen. Via het nieuwe platform lokaalpact.aquafin.be kunnen ze hun voorstellen indienen.

Aquafin financiert en realiseert de geselecteerde projecten. Na uitvoering neemt de gemeente of rioolbeheerder het beheer over.

Welke projecten komen in aanmerking?

Het nieuwe Lokaal Pact geeft prioriteit aan vier soorten projecten: • projecten die nodig zijn om de herziene Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater (ERSA) te halen (cat. 10); • projecten in gemeenten met een lage zuiveringsgraad (cat. 9); • projecten die overstortwerking verminderen in kwetsbare gebieden of in zones die belangrijk zijn voor de zwemwaterkwaliteit (cat. 11); • innovatieve proefprojecten die nieuwe uitdagingen aanpakken (cat. 7).

Voorrang voor ERSA projecten Projecten om de Europese doelstellingen te halen krijgen absolute voorrang.

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) stelde samen met de rioleringssector een

Van project tot uitvoering

14

AQUA

Het Vlaamse Gewest neemt tussen 2026 en 2030 voor 500 miljoen euro aan rioleringsinvesteringen over van de gemeenten. Zo vermindert de financiële druk op lokale besturen en kunnen noodzakelijke projecten voor een betere waterkwaliteit sneller worden uitgevoerd.

lijst op van rioleringsstrengen binnen de agglomeraties met meer dan 2.000 inwonersequivalenten. Die moeten uiterlijk midden 2027 aangesloten zijn op een collectieve waterzuivering.

Om de korte deadline voor zoveel mogelijk rioleringsstrengen te halen, startte Aquafin dit voorjaar met de voorbereidingen. “Soms ontbreekt alleen de aansluiting van één of enkele woningen. Dan is de oplossing meestal eenvoudig,” vertelt Sofie Van Daele, wateren omgevingsplanner bij Aquafin. “Maar er zitten ook grotere projecten tussen, of verschillende kleinere ingrepen verspreid over een gemeente. We proberen altijd logische gehelen te maken.”

Niet elke projectgrens is eenvoudig vast te leggen. Soms ligt een deel van een straat binnen de zone die dringend moet worden aangesloten, terwijl enkele woningen net buiten die afbakening vallen.

Woningen binnen dezelfde cluster voor collectieve zuivering kunnen mee worden opgenomen, als die uitbreiding het project niet vertraagt en het budget niet te zwaar belast. “Een gemeente wil natuurlijk liefst

projectvoorstel

->

dat de hele straat wordt aangepakt,” zegt accountmanager Catherine De Raedt.

“De VMM beoordeelt dan mee of het project een bovengemeentelijk karakter heeft.”

Aquafin bezocht tijdens de zomer alle gemeenten met noodzakelijke ERSAprojecten. Vaak gebeurde dat samen met de collega’s die water- en omgevings-

“We lanceren geen enkel project zonder de gemeente of rioolbeheerder te horen.”

Catherine De Raedt accountmanager

overleg stakeholders

->

500 miljoen euro voor gemeentelijke riolering

Pact planning doen. “We lanceren nooit een project zonder de gemeente of rioolbeheerder te horen”, benadrukt Catherine.

“We bespreken samen de scope en de timing. Soms wil een gemeente de rioleringswerken bijvoorbeeld combineren met de heraanleg van een fietspad. Die ruimte willen we zoveel mogelijk behouden. Voor de ERSA-projecten primeert wel een snelle en kostenefficiënte uitvoering.” Zodra de gemeente of rioolbeheerder akkoord gaat, kan Aquafin meteen het projectplan opmaken. Zo verkort de procedure voor projecten met een strakke Europese deadline.

Voor projecten binnen de andere Lokaal Pact-categorieën ligt het initiatief bij de gemeente of rioolbeheerder.

Je aanvraag indienen in 5 stappen 1

Surf naar lokaalpact.aquafin.be.

2

Meld je veilig aan via Digitaal Vlaanderen.

Wat gebeurt er na de aanvraag?

Na een eerste screening verschijnt de status van het project op het platform: • Ontvangen: Aquafin neemt contact op om bijkomende informatie te verzamelen.

• In behandeling: het voorstel komt in aanmerking en de projectcyclus start.

• Afgewezen: het voorstel voldoet niet aan de voorwaarden van het Lokaal Pact.

In een latere fase zal ook de volledige voortgang van het project via het platform te volgen zijn. Tot dan houdt Aquafin gemeenten en rioolbeheerders op de hoogte met periodieke rapporten.

3

Vul de projectgegevens in: teken het projectgebied in; voeg een korte beschrijving toe; vul de gevraagd projectinformatie aan.

4

Volg de status van de aanvraag via het platform.

5

Je accountmanager licht de status toe en bespreekt de volgende stap.

Bekijk het afsprakenproto-

Voorstellen indienen via platform Aquafin ontwikkelde het digitale platform lokaalpact.aquafin.be voor het indienen van projectvoorstellen. Na een beveiligde aanmelding via Digitaal Vlaanderen vult de aanvrager de belangrijkste projectgegevens in. Daarna neemt de accountmanager van Aquafin contact op om de inhoud, afbakening en haalbaarheid van het voorstel te bespreken. Komt het project in aanmerking voor het Lokaal Pact? Dan start de gebruikelijke projectcyclus.

projectdoel

->

col met alle voorwaarden en

Krijgt een niet-ERSA project nog een kans?

informatie over het indienen van projectvoorstellen.

Ja. De uitvoering van alle noodzakelijke ERSAprojecten vraagt naar schatting tussen 120 en 200 miljoen euro. Op basis van die raming blijft er binnen het totale budget van 500 miljoen euro ruimte voor projecten uit de categorieën 7, 9 en 11. Tussen deze drie categorieën geldt geen bijkomende rangorde. Elk voorstel wordt beoordeeld op basis van de voorwaarden uit het afsprakenprotocol.

projectplan

->

ontwerp

->

uitvoering

15

Méér dan een noodvoorziening De slimme batterij van Merksem

Noodstroomvoorziening houdt de installatie draaiende bij een eventuele stroomuitval.

Batterij wordt gestuurd aan de hand van neerslagvoorspellingen en dynamische energietarieven.

16

AQUA

in kaart

Op de waterzuiveringsinstallatie van Merksem test Aquafin een slimme batterij die meer doet dan stroom opslaan. Ze houdt de installatie draaiende bij een stroomuitval én helpt het elektriciteitsnet in balans te houden. Een uniek project in Europa.

Afvalwaterzuiveringsinstallatie

De slimme batterij laadt op bij een lage netbelasting en levert energie aan het net bij piekverbruik.

17

Wanneer de batterij op het juiste moment het elektriciteitsnet voedt, kan één laadcyclus 0,8 ton CO₂-uitstoot vermijden.

Dat komt overeen met 5.000 gereden autokilometers.

D

e rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van Merksem speelt een belangrijke rol in de noordrand van Antwerpen.

Ze zuivert er het aangevoerde huishoudelijk afvalwater, maar helpt ook om bij zware regenval wateroverlast te voorkomen. De installatie moet daarvoor permanent blijven draaien.

Er is dus een noodstroomvoorziening noodzakelijk om een eventuele stroompanne op te vangen. “Waar vroeger een dieselgenerator de voor de hand liggende oplossing was, kiezen we vandaag bewust voor een batterij”, vertelt Jeroen Deurinck, energiemanager bij Aquafin. “Een batterij past perfect binnen onze ambitie richting een fossielvrije bedrijfsvoering.

Tegelijk willen we ook extra impact maken en met onze infrastructuur een zo groot mogelijke maatschappelijke bijdrage leveren. Dat doen we zeker met dit batterijproject met dubbele functie.”

Uniek door de combinatie van twee functies De batterij in Merksem fungeert in de eerste plaats als noodstroomvoorziening voor de stormweerpompen. Die moeten bij zware regenval zoveel mogelijk water verpompen om wateroverlast op straat te voorkomen in dit overstromingsgevoelige gebied. “Bij een stroomonderbreking kan de batterij de storm-

18

AQUA

“Een batterij past perfect binnen Aquafins ambitie richting een fossielvrije bedrijfsvoering.”

Jeroen Deurinck

weerpompen zo’n acht uur autonoom draaiende houden, zodat ze negen miljoen liter water per uur verpompen”, zegt Jeroen.

Het vernieuwende zit niet in de batterij zelf, maar in de manier waarop Aquafin ze inzet. Eén batterij combineert twee functies: noodstroomvoorziening én ondersteuning van het elektriciteitsnet.

“Op dagen waarop we geen zware regen verwachten, speelt de batterij haar tweede rol. Dan helpt ze om het elektriciteitsnet te

stabiliseren. De batterij zal zichzelf opladen bij een lage netbelasting en lage elektriciteitsprijzen. Ze levert energie leveren bij piekverbruik, wanneer er elektriciteit nodig is om het net te stabiliseren. Dankzij een slimme sturing kan ze voortdurend en autonoom schakelen tussen beide. De sturing houdt rekening met de neerslagvoorspellingen en dynamische energietarieven. Zo vermijden we dat er elders nooddiesels moeten opstarten om het elektriciteitsnet in evenwicht te houden.”

De dubbele functie is voorlopig uniek in Europa. Onze projectpartners kijken dan ook vol verwachting mee naar de resultaten. Dat bevestigt Dries Jacobs, senior klantenverantwoordelijke van het Vlaams Energiebedrijf: “Het is een uitdagend project, maar wel een met veel potentieel. Steeds meer organisaties zoeken manieren om batterijen, zonnepanelen en andere energie-assets slim aan te sturen.

Het project van Aquafin is het eerste praktijkvoorbeeld waarin we samen energieflexibiliteit in de Vlaamse publieke sector ontsluiten.

De kennis die we hier opdoen, zal ook andere bedrijven op weg zetten en zo impact maken op het energiesysteem in Vlaanderen.”

Uitbreiding mogelijk “Het huidige project in Merksem is ook voor Aquafin zelf een leerschool. Op dit moment

staat op een vijftal zuiveringsinstallaties nog een dieselnoodgroep. Die zouden we op termijn ook graag vervangen door een duurzame en slimme batterij”, zegt Jeroen. “Zo zouden we honderden tonnen CO2 kunnen besparen en een aanzienlijke impact hebben op het elektriciteitsnet.” Die vervanging is nog niet voor morgen. “We willen eerst goed begrijpen welke technische, operationele en economische voordelen deze oplossing biedt.

Op die manier kunnen we toekomstige projecten heel gericht aanpakken.”

ResNRJwater?

De batterijopstelling in Merksem ontvangt ERDFfinanciering binnen het Interreg North-West Europe programma (ResNRJwater).

Het project richt zich op het vergroten van het energiepotentieel van en voor de water- en afvalwatersector in Noordwest-Europa en heeft als doel de infrastructuur om te zetten in energiefabrieken.

Aquafin is één van de projectpartners en zal enerzijds kennis en ervaringen delen over riothermie, en anderzijds het BESS-project uitbouwen en uittesten.

Meer weten over ResNRJwater? resnrjwater.nweurope.eu

“Het is een uitdagend project, maar wel een met veel potentieel.”

Dries Jacobs 19

Ekiden* Challenge De komende jaren trekt het Vlaamse Gewest de investeringen in rioleringsen zuiveringsprojecten sterk op om de Europese waterdoelstellingen te realiseren. Het opleveringsbudget van Aquafin stijgt jaar na jaar tot ruim een verdubbeling tegen 2033.

water keten

Dat betekent meer infrastructuurprojecten, terwijl de sector kampt met capaciteitskrapte, complexe regelgeving en omgevingsfactoren. Samen met aannemers en studiebureaus werkt Aquafin elf oplossingen uit om de doorlooptijd van projecten in te korten van gemiddeld acht naar vijf jaar. De focus ligt op het beperken van wachttijden waarin het projectdossier letterlijk wacht op een volgende stap in het proces. Want net zoals in een

Aquafin

1

20

AQUA

estafetteloop bepaalt ook bij een infrastructuurproject de ‘wissel’ van het aflossingslint, of in dit geval het dossier, het tempo.

Maak kennis met de Ekiden Challenge door de bril van de projectpartners.

Ontdek de 11 oplossingen van de Ekiden Challenge

Studiebureaus

Aannemers

2

3

*Ekiden komt uit de atletiekwereld en is Japans voor ‘station’ (eki) en ‘wissel’ (den). Het is een marathon in estafettevorm, waarbij geen stokje maar een lint (tasuki) wordt doorgegeven.

Vlotte wissels voor zuiver water

Aquafin staat met de sterk stijgende investeringsmachtiging voor een boeiende maar pittige uitdaging. Met vertegenwoordigers van studiebureaus en aannemers werkte het een strategie uit op basis van trends, pijnpunten en mogelijke oplossingen.

Geert Van Aerschot leidt de Ekiden Challenge in goede banen.

1

AQUAFIN

Meer vaart in elk project

“W

e hechtten als opdrachtgever van projecten altijd al veel belang aan het partnership binnen een projectteam. Communicatie en samenwerking zijn van groot belang om onze projecten succesvol te realiseren.

Voor ons is het logisch dat we ook deze uitdaging samen aangaan,” zegt Geert.

Eerst kreeg de strategie vorm in het Nzyme-traject onder leiding van Deloitte. In het eerste jaar van de Challenge wordt in 11 werven gewerkt aan de fundamenten. Tegen 22 april 2027 (de uitreiking van de volgende Aquafin Awards voor studie-

bureaus en aannemers) moet het plan van aanpak klaar zijn voor implementatie. Quick wins worden uiteraard meteen toegepast en ook niet alle oplossingen zijn radicaal nieuw. Aquafin koos ervoor om enkele werven te laten leiden door een aannemer of studiebureau. Geert: “Zo wordt de Ekiden Challenge nog meer een gezamenlijk project. Bovendien denken we dat die externe invalshoeken onze blik alleen maar kunnen verruimen.”

Focus op de juiste projecten Het ultieme doel van de Ekiden Challenge is een verhoging van het tempo en de efficiëntie van

een projectverloop, waardoor de doorlooptijd aanzienlijk inkort.

Geert: “Dat kan alleen als je een goed plan hebt. En dat plan is maar goed als het voor alle projectpartners klopt, niet als Aquafin eenzijdig de timing oplegt. Daarnaast willen we de beperkte capaciteit op de markt inzetten op de juiste projecten.

Dat betekent: stoppen met projecten die ecologisch niet interessant zijn of die te lang aanslepen doordat er bijvoorbeeld geen budget is bij medeopdrachtgevers. We willen vooral energie steken in projecten waarvoor er een duidelijk engagement is.”

Geert hoopt dat het enthousiasme uit het voortraject met Deloitte doordringt tot op de werf, bij iedereen die bij de projecten betrokken is. “Als alle projectpartners met veel goesting aan een Aquafin-project werken omdat het vooruitgaat, dan is de Ekiden Challenge voor mij geslaagd. Nu al merken we dat die kentering eraan zit te komen, de Ekiden Challenge moet ze versnellen. Hopelijk kunnen we dan ook andere opdrachtgevers inspireren.”

21

Carl Verelst (Sweco) en Dirk Smets (Arcadis) vertegenwoordigen twee studiebureaus die actief meewerken aan de Ekiden Challenge.

Ze herkennen veel van de vastgestelde knelpunten uit hun dagelijkse praktijk. Tegelijk zien ze in het traject een kans om niet alleen afzonderlijke processen te verbeteren, maar het volledige samenspel tussen opdrachtgevers, studiebureaus en aannemers te versterken.

2

V

oor beiden was deelname aan de Ekiden Challenge vanzelfsprekend. “We investeerden samen met Aquafin eerder al in verbindend samenwerken. Maar om de sterk toenemende projectenportefeuille te realiseren, was er méér nodig,” zegt Carl. “De strategie-oefening bracht geen nieuwe knelpunten of ideeën naar boven. Ze waren allemaal al eens besproken. Het verschil is dat er nu een duidelijk momentum is. De investeringsopgave maakt voelbaar dat we niet kunnen blijven werken zoals vroeger. Daardoor is de bereidheid bij alle partijen groter om echt door te pakken.”

22

AQUA

Een planning waarin iedereen gelooft Volgens Dirk zit de grootste uitdaging in de samenhang: “Elke oplossing zal op zich een waardevol resultaat opleveren, maar de mayonaise moet pakken. In een geïntegreerde planning komt alles samen.

Elke partij in een project heeft zijn eigen planning en die is vandaag niet noodzakelijk op de anderen afgestemd. Daar komen nog eens randvoorwaarden zoals wijzigende wetgeving, extra opdrachtgevers en stakeholders, en de capaciteit bij de aannemers en studiebureaus bij. Communicatie en vooruit-

denken zijn dan cruciaal om tot een gezamenlijke planning te komen waar iedereen zich ook aan houdt.”

Gedelegeerd bouwheerschap Carl focust binnen de Ekiden Challenge op de verantwoordelijkheden van de bouwheren.

In projecten met meerdere opdrachtgevers bepalen interne processen vaak het tempo.

“Vandaag volgen we te vaak de traagste partij,” zegt hij.

“Gedelegeerd bouwheerschap zou een ultiem doel kunnen zijn.

Door afspraken te maken over mandaat en verantwoordelijk-

STUDIEBUREAUS

Als de mayonaise pakt, versnelt het project

heid kan één opdrachtgever als gedelegeerd bouwheer optreden om knopen door te hakken. Dat vraagt vertrouwen, maar kan de besluitvorming versnellen.”

Beiden zien naast een tempoen efficiëntieverhoging ook menselijke winst. Dirk: “Onze medewerkers willen hun ontwerpen gerealiseerd zien. Wanneer een plan van 10 jaar geleden nog altijd niet uitgevoerd is, zorgt dat voor frustratie.” “Mensen willen eer halen uit hun werk,” vult Carl aan. “Een projectleider wil niet alleen een technisch correct ontwerp afleveren, maar resultaat en impact zien.”

Aannemers komen doorgaans pas na de aanbesteding als cruciale projectpartner in beeld. Hen veel vroeger bij het project betrekken, bespaart herwerking van het ontwerp en dus tijd en geld. Dat weet Gert-Jan Merkx van Kumpen uit ervaring.

3

G

ert-Jan is trekker van de werf ‘Anders aanbesteden’, een concept waarvan hij en zijn collega’s eerder al de vruchten plukten.

De opdrachtgever selecteert drie aannemers voor een onderhandelingsprocedure, waarbij elke aannemer vanuit zijn kennis en ervaring voorstellen doet ter optimalisatie van het ontwerp.

“Ik ben ervan overtuigd dat het alleen maar winnaars oplevert,” stelt hij. “Dat zagen we in de renovatieprojecten van de toevoercollectoren in Brugge en Oostende die we voor Aquafin uitvoerden. Het gaf enorm veel energie om onze technische ken-

nis naar waarde geschat te zien.”

Vroege classificatie Toch is zo’n andere manier van aanbesteden niet voor elk project weggelegd. Het komt vooral tot zijn recht in complexe, uitdagende projecten. Daarom focust een andere werf binnen de Ekiden Challenge op een slimme classificatie van projecten. Gert-Jan: “In een vroeg stadium weten welke projecten in aanmerking komen voor anders aanbesteden, maakt het allemaal nog efficiënter. Want hoe vroeger je een conflict tussen het ontwerp en de praktische haalbaarheid op orde krijgt,

hoe beter. Het sneller betrekken van de aannemer bevordert de kwaliteit en de volledigheid van het ontwerp. Bovendien kan je zo in de meetstaat meer specifieke posten opnemen, wat later discussies vermijdt. En, ook belangrijk, we kunnen vanaf dag één onze planning integreren met die van de projectpartners.”

Openstaande vragen Hoewel Aquafin al experimenteerde met deze andere aanbestedingsvorm, blijven er nog vragen die in de Ekiden Challenge een antwoord moeten krijgen. “We willen uitklaren hoe de vork juridisch in de steel zit,” zegt Gert-

AANNEMERS

Aannemers geven het ontwerp mee vorm

Jan. “Hoe gaan we in zo’n traject bijvoorbeeld om met risicodeling en wie draagt de eindverantwoordelijkheid voor het ontwerp in dat geval? Maar ook: wat vinden collega-aannemers van het concept en is er voldoende capaciteit om meer werk te steken in het opmaken van de offertes?”

Zelf blijft Gert-Jan een grote voorstander: “Uit de Nzyme-oefening bleek een mogelijke efficiëntiewinst van 25% omdat de eerste uitvoeringsfouten al bij voorbaat geëlimineerd zijn. Daarbij komt nog dat hoe meer een team zich betrokken voelt bij het project, hoe efficiënter het werkt. Alleen maar voordelen,” besluit hij.

23

aquaSens voorspelt de kwaliteit van regenwater

Van aannames naar data Met rekentool aquaSens voorspelt Aquafin al in de ontwerpfase van een project de kwaliteit van afstromend regenwater.

Zo kunnen opdrachtgevers onderbouwde keuzes maken over hergebruik, infiltratie of lozing, nog vóór de werken starten. De tool bewees zijn meerwaarde al bij de Oosterweelverbinding en de Limburgse Noord-Zuidverbinding.

R

egenwater speelt een belangrijke rol in een klimaatbestendige leefomgeving. We willen het zoveel mogelijk laten infiltreren of lokaal hergebruiken. Maar daarvoor moeten we eerst één cruciale vraag beantwoorden: is het water daarvoor proper genoeg?

Die vraag is niet altijd eenvoudig te beantwoorden. Regenwater lijkt schoon, maar wanneer het afstroomt van (snel)wegen of daken neemt het vaak vervuiling mee. Denk aan zwevende stoffen en zware metalen.

Omdat projecten vaak nog op de tekentafel liggen, kunnen we de waterkwaliteit meestal nog niet meten op het terrein. Om toch al onderbouwde keuzes te kunnen maken, ontwikkelde studieverantwoordelijke Evi Vinck ‘aquaSens’: een rekentool die een inschatting maakt van de verwachte kwaliteit van afstromend regenwater. Zo krijgen opdrachtgevers al vroeg inzicht in de risico’s én in de maatregelen die nodig zijn om regenwater veilig te hergebruiken, te

24

AQUA

laten infiltreren of te lozen. Dat voorkomt onnodige ontwerpvarianten, bespaart tijd én leidt tot duurzamere oplossingen.

Van aannames naar onderbouwde keuzes “Met aquaSens maken we een voorspelling op basis van modellering”, zegt Evi. “We voeren parameters in, zoals het type verharding, de verkeersbelasting en de oppervlakte van de verharding. Op basis daarvan berekent aquaSens de verwachte vervuiling”, legt Evi uit. Die resultaten vergelijken we met de kwaliteitsnormen en richtlijnen van de beoogde hergebruiktoepassing.

Als blijkt dat bijkomende maatregelen nodig zijn, dan adviseren we meteen welke oplossing het meest aangewezen is. Dat kan bijvoorbeeld een bezinkingsvoorziening of een extra zuiveringsstap zijn.”

Regenwater voor sportcomplex en Oosterweelparken Een van de eerste toepassingen van aquaSens was Circulair Ter Beke, een

Blue Deal-project van stad Antwerpen.

In dat project wil de stad regenwater van daken en wegen uit een naburige kmo-zone gebruiken om sportvelden in Wilrijk te irrigeren.

“Vandaag gebruiken we daarvoor nog grondwater”, vertelt Ronny Van Looveren, projectleider klimaatadaptatie bij de stad Antwerpen. “We wilden weten of de kwaliteit van het afstromende regenwater hergebruik toelaat. Uit de berekeningen van aquaSens bleek dat een bezinkingsbuffer vóór het hergebruik aangewezen is.”

Ook binnen het Oosterweelproject wil de stad afstromend regenwater van enkele wegsecties hergebruiken voor de irrigatie van vier toekomstige Ringparken. “Die parken zijn belangrijk voor de leefbaarheid in de stad”, zegt Ronny.

“Stukken ervan liggen op de nieuwe overkappingen over de Ring. Daar zit dus minder grond onder de parken en willen

“We voeren parameters in, zoals het type verharding, de verkeersbelasting en de oppervlakte van de verharding.

Op basis daarvan berekent aquaSens de verwachte vervuiling” Evi Vinck

Met de rekentool aquaSens geeft Evi Vinck een vroeg inzicht in de kwaliteit van regenwater.

Daardoor worden projectontwerpen efficiënter en kunnen budgetten optimaal worden ingezet.

vervuiling zich na verloop van tijd in de bodem opstapelen en doorsijpelen naar het grondwater. Om dat te voorkomen, kan het nodig zijn om de bovenste bodemlaag op termijn af te graven.

Dankzij aquaSens kunnen we veel nauwkeuriger bepalen wanneer zo’n ingreep nodig wordt. We kunnen bovendien maatregelen voorstellen die de opstapeling van vervuiling vertragen.”

Kostenbewuste voorbereiding op nieuwe Europese verplichtingen

Ronny Van Looveren (stad Antwerpen) en Evi Vinck (Aquafin) aan het Ringpark Het Schijn.

In de toekomst zal afstromend regenwater van de Antwerpse ring veilig gebruikt kunnen worden voor de irrigatie van de Ringparken.

we de vegetatie voorzien van extra regenwater. Uiteraard kan dat alleen wanneer de waterkwaliteit het toelaat. Omdat de Oosterweelverbinding nog volop in aanbouw is, kan de stad de waterkwaliteit vandaag nog niet ter plaatse meten.

Net daar maakt aquaSens het verschil.”

“Zonder deze inzichten zou de stad verschillende scenario’s moeten uitwerken in het ontwerp. Nu wijzen de resultaten uit aquaSens ons meteen in een duidelijke richting. Voor de Ringparken zal het regenwater eerst worden opgevangen in een ondergrondse waterkelder. Daar kan de vervuiling enkele uren bezinken voordat het verder af-

stroomt voor irrigatie. Voor drie van de vier Ringparken zal het regenwater na deze stap voldoende proper zijn voor hergebruik. Alleen voor het vierde park is wellicht nog een bijkomende zuivering nodig.”

AquaSens is niet alleen handig om snel en proactief de kwaliteit van afstromend regenwater te berekenen. De tool helpt Aquafin ook om te voldoen aan de nieuwe ERSA-wetgeving (Europese Regelgeving Stedelijk Afvalwater) die op ons afkomt. “Die regelgeving bepaalt dat relevante regenwaterlozingen bemeten of gemonitord moeten worden”, legt Evi uit. “Met aquaSens kunnen we dure metingen deels – en in de toekomst volledig – vervangen door modellering. En dat zonder grote extra kosten of middelen.”

Infiltratie langs de Limburgse Noord-Zuidverbinding Ook bij de Limburgse Noord-Zuidverbinding, die Hasselt en het noorden van Limburg verbindt, werd aquaSens ingezet. “Daar onderzochten we de impact van infiltrerend regenwater afkomstig van de nieuwe gewestwegen”, zegt Evi. “Wanneer regenwater infiltreert, kan

Plannen met regenwater in een project?

Neem contact op met Evi voor meer inzichten. evi.vinck@aquafin.be

25

vooruit blik

Vlaanderen heeft een nieu hittecul nodig Klimaatarts Jules Vertriest over hitte, gezondheid en de kracht van groen en water

Een arts stelt een diagnose en zoekt naar een behandeling.

Jules Vertriest doet dat ook, maar zijn patiënt is onze leefomgeving. Als eerste klimaatarts van Vlaanderen onderzoekt hij hoe klimaatverandering onze gezondheid beïnvloedt en hoe we ons beter kunnen beschermen.

Zijn belangrijkste boodschap: Vlaanderen moet leren leven met hitte, zonder zich erbij neer te leggen.

T

oen Jules Vertriest in het najaar van 2024 werd aangesteld als klimaatarts, was dat een wereldprimeur.

De functie bestond voordien in geen enkel ander land. Intussen zit zijn inwerkperiode erop en maakt hij een eerste balans op.

Welke impact maakt een klimaatarts?

“Ik werk binnen de Vlaamse overheid bij het Departement Zorg, bij de afdeling

26

AQUA

Preventief Gezondheidsbeleid. We buigen ons over gezondheidsbevordering en vroegdetectie, infectieziektes en vaccinaties en milieugezondheidszorg.

Ook klimaat valt daaronder. Mijn taak is om preventiestrategieën te ontwikkelen.

Daarbij werk ik samen met biologen en epidemiologen.”

“We kijken naar de gezondheidsimpact van klimaatverandering en stellen ons de

vraag: hoe kunnen we burgers, en vooral kwetsbare populaties en zorginstellingen, beschermen? Tegelijk zoeken we ook samenwerking met andere partners, regionaal of federaal.”

“We werken nauw samen met middenveldorganisaties zoals de vzw Gezondheidsmakers. Die proberen ons beleid te vertalen naar het lokale niveau en geven gemeenten praktisch advies. Een parking optimaal aanleggen, hoe doe je dat?

Er zijn tijgermuggen gesignaleerd in onze gemeente: wat is de juiste aanpak?”

Op welke manier raakt de klimaatverandering onze gezondheid?

“Je kan zeggen dat klimaatproblemen intussen in één adem genoemd moeten worden met gezondheidsproblemen.

In ons Vlaams Klimaatgezondheidsplan leggen we de pijnpunten bloot. Denk aan

voorbeeld niet genoeg hoe belastend het voor het lichaam is om te sporten bij hoge temperaturen.”

uwe ltuur

© Departement Zorg | Foto: Bart Van Gansen

Groen en water maken steden merkbaar koeler.

de veranderende wolkensamenstelling, die ons meer blootstelt aan UV-stralen en het aantal huidkankers doet stijgen.

Of aan het steeds langer durende pollenseizoen dat ook intenser wordt. Meer pollen, soms ook invasieve nieuwe soorten, zorgen voor een sterkere allergische reactie. De invloed van hitte op de waterkwaliteit is ook duidelijk, kijk maar naar de grotere hoeveelheid ziekteverwekkende blauwalgen in openbare wateren.”

“Van alle klimaateffecten springen periodes van aanhoudende hitte vandaag het meest in het oog. Cijfers van Sciensano tonen duidelijk oversterfte tijdens hitte- en ozonpieken. De impact van hitte moet hoger op de politieke agenda, maar ook het collectieve bewustzijn rond de gevaren ervan moet groeien. Niet alleen de meest kwetsbaren in de zorgsector lopen een risico. Mensen beseffen bij-

“Dat klopt. Projecten die bomen, water en schaduw combineren maken echt een verschil. Groenblauwe initiatieven sneuvelen vaak het eerst, als de budgetten krap worden. Een parking aanleggen met enkel beton vraagt nu eenmaal minder denkwerk en planning dan een doordachte aanpak met ruimte voor bomen en omliggend water. Tijdens de hittegolf in juni noteerde ESA temperaturen in het centrum van Brussel tot 47 graden Celsius, terwijl het in het nabijgelegen Zoniënwoud amper 24,5 graden was. Door de stedelijke ruimte te vergroenen, dring je het hitte-eilandeffect terug. Hierrond sensibiliseren en informeren we.”

Aanpassingen in hoe we wonen en leven vragen een leerproces?

“Het is een nieuwe manier van denken voor elk niveau, ook voor lokale besturen en particulieren. We moeten komen tot oplossingen die niet alleen symptomen bestrijden. Na enkele overstromingen beseft iedereen wel waar we beter wel en niet kunnen bouwen. Voor hitte moeten we diezelfde omslag maken. Op lokaal niveau moeten blauwgroen projecten een prominente plaats krijgen. Airco’s installeren zou niet de eerste maar de laatste reflex moeten zijn. Onthard en vergroen publieke ruimtes en tuinen, hou de zon buiten, verlucht op een slimme manier en ga daarna pas over op airco. We moeten ons een hittecultuur eigen maken, ook in Vlaanderen. Het is geen tijdelijk probleem maar de nieuwe realiteit.”

Klimaatadaptieve quick wins Klimaatadaptatie hoeft niet altijd te starten met grote infrastructuurprojecten. Vaak maken kleine, gerichte ingrepen een tastbaar verschil in een straat, wijk of dorpskern.

Denk aan een tuinstraat, het plaatsen van stuwtjes in een gracht of het ontharden van een plein.

Aquafin ondersteunt gemeenten bij de concrete uitvoering van zulke klimaatadaptieve maatregelen. Met technische kennis, ervaren projectmanagement en toegang tot efficiënte raamcontracten.

Vraag je accountmanager naar de mogelijkheden.

Meer weten?

Het klimaatgezondheidsplan. Een win-winplan voor jouw gezondheid en ons klimaat

27

gemeten

GEFILTERD Gezonder beekwater dankzij extra zuiveringsstap

geïnspireerd

Medicijnresten in gezuiverd afvalwater kunnen de waterkwaliteit van beken en rivieren onder druk zetten. In Aartselaar toont een extra zuiveringsstap een mooi resultaat.

Anderhalf jaar na de opstart van de eerste quaternaire zuivering in Vlaanderen zien we duidelijk een betere waterkwaliteit in de beek waarin het gezuiverde rioolwater geloosd wordt.

Dat blijkt uit metingen van Aquafin en de Vlaamse Milieumaatschappij.

In 2022 voerden Aquafin en de Vlaamse Milieumaatschappij nog een nulmeting uit. De vierde, extra zuiveringsstap op de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Aartselaar was toen nog niet in gebruik. “Uit die metingen bleek dat de waterkwaliteit van de Grote Struisbeek na de lozing van het gezuiverde afvalwater op bepaalde parameters achteruitging”, vertelt Birte Raes, studieverantwoordelijke R&D bij Aquafin. “Stroomafwaarts vonden we méér hormoonverstoorders dan stroomopwaarts.”

28

AQUA

Deel jouw onderzoek op de IWA LET Conference 2027

De extra zuiveringsstap in Aartselaar verwijdert stoffen die na de klassieke zuivering nog in het afvalwater achterblijven. Het gaat onder meer om medicijnresten en hormoonverstoorders. Zelfs in lage concentraties kunnen die stoffen het ecosysteem op lange termijn verstoren. Zo zorgen antidepressiva voor meer roekeloze rivierkreeftjes en resten van de anticonceptiepil voor een vervrouwelijking van vissen. “Recente metingen tonen in de beek een ander beeld.

We zien een significante daling van medicijnresten. Dat is goed nieuws voor vissen en andere organismen in de waterloop.”

De resultaten tonen duidelijk aan dat de vierde zuiveringsstap tastbare winst oplevert voor het ecosysteem.

Aquafin en de Vlaamse Milieumaatschappij onderzoeken nu waar deze bijkomende zuiveringsstap nog meerwaarde kan bieden. De installatie in Aartselaar levert daarvoor belangrijke praktijkkennis op.

Van 24 tot 28 mei 2027 organiseren Aquafin, onderzoeksplatform CAPTURE en de Universiteit van Gent de 21ste IWA Leading Edge Technology Conference in de Bijloke in Gent. Tijdens deze internationale conferentie komen onderzoekers, technologiepioniers, waterbedrijven, startups en professionals samen om de nieuwste technologieën rond (afval) water te delen.

Werk jij aan vernieuwend toegepast technologisch onderzoek rond water?

Dien dan je abstract in via de conferentiewebsite. Zo maak je kans om je onderzoek voor te stellen aan een internationaal publiek en help je mee het inhoudelijke programma vorm te geven.

Geen onderzoeker, maar wel geboeid door technologieën en innovaties rond water? Ook dan ben je van harte welkom.

afgerond

Gezonde paprika’s met gezuiverd afvalwater

Kan gezuiverd afvalwater veilig worden gebruikt om gewassen te irrigeren?

Onderzoek met paprika’s levert alvast veelbelovende resultaten op.

De concentraties medicijnresten die onderzoekers na irrigatie in de groenten terugvonden, lagen ruim onder de gehanteerde drempelwaarden.

Concreet zou een consument dagelijks 100 kilogram van de onderzochte paprika’s moeten eten om die drempel te benaderen. Een hoeveelheid die in de praktijk onrealistisch is.

De resultaten komen uit ACLIMA, een Europees LIFE-project dat vijf jaar lang onderzocht hoe de landen tuinbouw zich beter kan wapenen tegen waterschaarste. Aquafin onderzocht als een van de projectpartners welke rol gezuiverd afvalwater kan spelen in enkele landbouwtoepassingen. Eén van de voorwaarden is dat de drempelwaarden voor opname van micropolluenten in geteelde gewassen niet overschreden worden.

Paprika’s waren de testgroente en ze doorstonden de test glansrijk.

Het ACLIMA-project toont aan dat hergebruik van gezuiverd afvalwater

technisch haalbaar is. Tegelijk blijven er nog juridische, logistieke en economische uitdagingen. De onderzoeksresultaten bieden in elk geval een wetenschappelijke basis voor verdere gesprekken over de inzet van alternatieve waterbronnen in de land- en tuinbouw. Hoe toekomstige beleidskeuzes en Europese regelgeving zich ontwikkelen, zal meebepalen welke rol gezuiverd afvalwater in de toekomst kan spelen.

De LET Conference is de ideale ontmoetingsplek voor professionals die bezig zijn met de watersector van morgen. Verwacht inspirerende lezingen, nieuwe inzichten en heel wat kansen om ideeën uit te wisselen en je netwerk uit te breiden.

Zien we je in Gent?

Meer info vind je op op iwa-let.org.

29

ZUIVERE IMPACT LOKALE BESTUREN BEDRIJVEN & INSTANTIES INDUSTRIE/PRIVAAT PARTICULIEREN 30

Propere waterlopen en een leefomgeving in harmonie met water F

Volg ons

aquafin.be

Klimaatrobuuste projecten Aquafin is dé referentiepartner voor klimaatrobuuste projecten in het publieke domein.

F waterenomgevingsadvies@aquafin.be F contacteer je accountmanager Rosi voor optimaal rioolbeheer F rosi.be

TIP & INSP S IRATIE blauw groenvlaand eren .be

AquaMarkt Inspirerend aanbod van waardevolle resten nevenproducten uit afvalwaterzuivering: restwarmte (riothermie), gezuiverd afvalwater, …

F aquamarkt.be Samen innoveren Wij staan open voor nieuwe ideeën en samenwerkingen. Onze projecten, infrastructuur, ... als een proeftuin voor deze nieuwigheden.

F Geïnteresseerd? innovatie@aquafin.be Samen onderzoeken Schaalgrootte, expertenteam en uitgebreide infrastructuur met onderzoeksfaciliteiten maken van ons de onderzoekspartner die je zoekt.

F RND@aquafin.be

Bouwmeesters waterzuivering Waterzuiveringsinstallaties doen hun werk meestal uit het zicht, maar zijn onmisbaar voor de waterkwaliteit in Vlaanderen.

Gespecialiseerde projectmanagers leiden de bouw en renovatie van deze installaties in goede banen. “Je werkt aan infrastructuur die vaak tientallen jaren meegaat en meebepaalt hoe proper onze waterlopen zijn.”

Aquaplus ontzorgt bedrijven met industriële waterzuivering en rioolbeheer.

F info@aquaplus.be Klimaatrobuuste inrichting van private domeinen F waterenomgevingsadvies@aquafin.be

Een job met impact?

Contactcenter Vragen over onze rioleringswerken of infrastructuur?

F 03 450 45 45 | contact@aquafin.be op weekdagen bereikbaar van 8 tot 17 uur F Noodnummer buiten de werkuren: 0800 16 603 Een klacht?

F ombudsdienst@aquafin.be

AQUA

Neem een kijkje op jobs.aquafin.be

mijn vak

D

e projectmanagers aan wie Aquafin zijn zuiveringsinstallaties toevertrouwt, zijn echte verbinders tussen ontwerpers, studiebureaus, vergunningverleners, operatoren, aannemers en collega’s. Elk met hun eigen blik op hetzelfde project. “Mijn job is niet om alles zelf te weten. Wel om de juiste adviseurs samen te brengen en op het juiste moment knopen door te hakken”, zegt Sofie.

Sofie Roscam Projectmanager Eigen Domein Oost

Sofie Roscam werkt al 25 jaar bij Aquafin, haar eerste werkgever. Sinds 2019 is ze één van de 25 projectmanagers die de bouw en renovatie van waterzuiveringsinstallaties in goede banen leidt. “Dat heb ik bewust gekozen. De combinatie van techniek, infrastructuur en maatschappelijke relevantie ligt me.”

“Mijn opleiding als ingenieur elektromechanica geeft me de nodige houvast. Niet omdat ik elk detail zelf moet uittekenen, wel omdat ik technische keuzes moet kunnen doorgronden.”

De opmaak van het projectplan en de aanstelling van een studiebureau, het ontwerp, de toetsing aan richtlijnen en bestekken, de aanbesteding, werffase en uiteindelijk de oplevering naar het Vlaamse Gewest: als projectmanager bewaak ik de scope, de timing en het budget.

Die realiteit is soms taai. Een stuk grond verwerven, een omgevingsvergunning rond krijgen, belangen verzoenen: het hoort er allemaal bij.

Een aantal van de projecten bevinden zich in Kampenhout, Huldenberg en Kortenberg (p.).”

“Wat mij na 25 jaar nog steeds energie geeft?

Het samenspel. Luisteren naar specialisten.

Beslissingen nemen. Nieuwe collega’s wegwijs maken. Verantwoordelijkheid dragen zonder solist te worden. Ik vind het sterk dat je bij Aquafin ruimte krijgt om te groeien. Er heerst een open cultuur, met toegankelijk management en veel vertrouwen. Dat maakt dat je verantwoordelijkheid niet als druk voelt, maar als eigenaarschap.”

Ook buiten het werk blijft Sofie graag dicht bij het water. “Ik heb meerdere hobby’s, maar misschien is deze wel een leuke link met Aquafin: in de winter ga ik ijsbeerzwemmen in Hombeek.”

31

Limonade op basis van gezuiverd afvalwater

Een verrassend verhaal, twee verfrissende smaken: Citroen – vlierbloesem !

Watermeloen – zure appel Nieuw

Er zit meer in afvalwater dan je denkt.

Met Riolimo tonen we hoe waardevol water is én hoe we het veilig kunnen hergebruiken voor nieuwe toepassingen.

Proef het zelf tijdens een bezoek aan Aquafin!

Benieuwd hoe Riolimo gemaakt wordt? Ontdek het op onze website.

In samenwerking met Aquaduin.

Riolimo is niet te koop in de winkel. Het is een educatief product en wordt enkel gebruikt om het verhaal van waterhergebruik tastbaar te maken.