tvbzorg 2-2014

geeft de zorg een gezicht 44 ste jaargang

Toekomst & trends

Complex ĂŠn boeiend

Renovatie energievoorziening AMC

De zelfredzame burger VAN VERZORGING NAAR PARTICIPATIE

Meer kwaliteit, minder middelen

Over verantwoordelijkheid, bevlogenheid en energie

11084d

Oplossingen om over te praten!

Hulpmiddel huren?

Maatwerk voor elk budget Hulpmiddelen brengen de kwaliteit van leven op een hoger niveau en besparen zorgkosten.

KMD biedt hulpmiddelen op maat voor mensen met een spraakbeperking en voor het bedienen van apparatuur in de omgeving zoals tv’s, deuren en verlichting.

Om hulpmiddelen tegen acceptabele kosten in te zetten voor uw cliënten, biedt KMD u ook financieel maatwerk in de vorm van huur voor korte of langere periode. Wij laten u graag zien dat onze oplossingen in alle opzichten perfect op uw situatie aansluiten.

Spraakmakend

Bel KMD voor een afspraak of ga naar www.kmd.nl/financieel-maatwerk

Ziet u mogelijkheden voor uw cliënten of organisatie?

Onze medewerkers helpen u graag verder.

Klein & Melgert Developments BV

T 0316 - 26 80 21

E info@kmd.nl

I www.kmd.nl

Ook nieuwsgierig hoe wij fysieke overbelasting tegengaan?

Elspeterweg 124 8076 PA Vierhouten T +31 (0)577 412 171 info@tilcentrum.nl www.tilcentrum.nl

Tilcentrum, toonaangevend in preventie fysieke belasting

13035

Voorwoord 1

Idealisme ingebed

Eind april organiseerde de Vrije Universiteit van Amsterdam een congres over idealisme in Nederland. Aan de basis lag het manifest ‘Er waart een golf van idealisme door Nederland’. Hiermee wil een denktank van negen wetenschappers en vier maatschappelijke experts een lans breken voor particuliere initiatieven en vanuit hun onafhankelijke positie steun verlenen aan maatschappelijke organisaties. Ze hopen een bijdrage te leveren aan de politieke discussies over de Nederlandse verzorgingsstaat van de toekomst en particulier initiatief op de kaart te zetten.

Ook in deze uitgave van tvb ZORG geven professionals hun visie op deze trend. U leest een interview met Robbert Huijsman, bijzonder hoogleraar Management & Organisatie van Ouderenzorg aan het Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij staat positief tegenover particuliere initiatieven en de idee van de participatiemaatschappij, al liggen er verschillende motieven aan ten grondslag. Burgers willen steeds meer zelf doen. Onderzoek toont aan dat mensen sneller herstellen als ze de regie in eigen handen nemen en een eigen sociaal netwerk om zich heen creëren. Daar komt bij dat hiermee het beroep op de collectieve voorzieningen afneemt. Dat is gunstig en dus een motief vanuit Den Haag. En dan is de stap snel gemaakt om over de participatiemaatschappij een ideologisch sausje te gieten. Huijsman vindt het juist belangrijk dat de motieven voor een participatiemaatschappij goed worden uitgelegd. ‘Doe je dat niet, dan is er geen vertrouwen.’

‘De participatiemaatschappij moet goed worden uitgelegd.

Doe je dat niet, dan is er geen vertrouwen.’

Ook in mijn directe omgeving zie ik particuliere initiatieven als paddenstoelen uit de grond schieten en steeds meer mensen die ‘iets goeds’ willen doen voor een ander. Echter, daar zit wel een fysieke limiet aan in de vorm van tijd. Wie een baan en/of een gezin heeft of tal van andere verplichtingen, moet kostbaar omgaan met zijn tijd. Het regelen of invullen van activiteiten voor een ander, of dat nu een bekende of onbekende is, kost gewoon veel tijd.

Het succes van de participatiemaatschappij zal daarom mede afhankelijk zijn van de hoeveelheid handen die het werk licht maken.

Idealiter raakt het idealisme van burgerinitiatieven verweven door de hele samenleving, in alle lagen. Idealisme ingebed. Blijft het een droom of wordt het werkelijkheid?

Charlotte Maassen E c.maassen@aprmediagroep.nl

2

Inhoud mei 2014 politiek & wetenschap

04

Functiebehoud In Transitie (FIT) Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa is de ouderenzorg noodgedwongen aan het veranderen. Een vergrijzende maatschappij

met een toenemende zorgvraag zoekt natuurlijk naar nieuwe ideeën om ouderen gezonder,

16

COVERARTIKEL De zelfredzame burger Koning Willem-Alexander benadrukte in zijn eerste troonrede dat Nederland meer en meer een ’participatiemaatschappij’ zal worden. Hij was niet

de eerste die het woord bezigde. Om zorg betaalbaar te houden, lijkt een meer servicege-

actiever en meer zelfredzaam te maken. Een Europese ‘marktplaats’ biedt succesvolle

richte instelling noodzakelijk en meer inzet van burgers onvermijdelijk. Tegelijk krijgt de

projecten een podium om de kunst bij elkaar af te kijken en successen over te nemen

zorgconsument ook meer zelf de regie.

politiek & wetenschap

12

‘We moeten het schip keren’ In deze editie van tvb ZORG staat de toekomst van de gezondheidszorg centraal. In discussie met Robbert Huijsman, bijzonder hoogleraar Ma-

nagement & Organisatie van Ouderenzorg aan het Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, over trends en toekomst.

22

technologie Renovatie energiecentrale AMC De renovatie van de energiecentrale van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam is niet zomaar een project. De continuïteit

van energievoorziening is immers van levensbelang. Een calamiteit kan grote gevolgen hebben voor patiënten. Egbert Klop, managing partner van DWA en betrokken bij de nieuwe energievoorziening in het AMC, over het project en de keuzes die zijn gemaakt.

3

26

technologie Uitwisseling medische gegevens Om de uitwisseling van medische gegevens eenvoudiger te maken, hebben de ziekenhuizen in

Groningen, Friesland en Drenthe begin 2014 het initiatief genomen om een gezamenlijke infrastructuur op te zetten. Het eerste doel bestaat in de uitfasering van de cd’s die nu nog worden gebrand en uitgewisseld tussen ziekenhuizen.

beleid & bestuur

34

Meerwaarde van marketing Steeds meer worden cliënten en patiënten zorgconsumenten die consumentengedrag vertonen.

Op deze nieuwe zorgmarkt maken zij bewuste keuzes als het gaat om aanbieders en diensten. Maar vanuit de zorgaanbieders, de instellingen, is marketing niet of nauwelijks geborgd. Terwijl het toch een belangrijke meerwaarde kan zijn voor zorgorganisaties.

40

beleid & bestuur

ziezorg

Zorg & ICT 2014 Bezoekers en exposanten waardeerden vakbeurs Zorg & ICT met een zeven. Kennisoverdracht rond de thema’s EPD/ECD, domotica en

eHealth stond centraal tijdens de beurs. Nieuw dit jaar was het uitgebreide inhoudelijke programma van de Zorgacademie.

47

Flipje is terug!

Exclusief voor zorginstellingen en ziekenhuizen maakt ‘Flipje van de Betuwe’ zijn terugkeer op de jamverpakkingen.

en Verder 01 Voorwoord 09 ZieZorg 10 Politiek & Wetenschap 15 K.O.R.T. 21 ZieZorg

31 K.O.R.T. 32 Opinie 39 ZieZorg 44 Column 48 Colofon

& p ek a t i ch li ns Po te e w

Nederlands succes op Europese marktplaats voor innovatieve ideeën

Functiebehoud In Transitie (FIT) Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa is de ouderenzorg noodgedwongen aan het veranderen. Een vergrijzende maatschappij met een toenemende zorgvraag zoekt natuurlijk naar nieuwe ideeën om ouderen gezonder, actiever en meer zelfredzaam te maken. Een Europese ‘marktplaats’ biedt ­succesvolle projecten een podium om de kunst bij elkaar af te kijken en successen over te nemen. Tekst: Esther Rikkengaa

n Nederland wonen 2,7 miljoen Nederlanders van 65 jaar of ouder. In 2060 zal dat aantal gestegen zijn tot 4,7 miljoen.

Ongeveer een kwart van deze ouderen ervaart, in meerdere of mindere mate, beperkingen in het dagelijks functioneren. Velen van hen hebben meerdere aandoeningen tegelijk, lopen een verhoogd risico om te vereenzamen en hun zelfredzaamheid te verliezen.

I

Vaker zelfstandig

Toch kiezen steeds meer mensen er voor om thuis oud te worden, in plaats van in een verzorgingshuis. Daardoor zal de vraag naar thuiszorg en wijkverpleegkundigen toenemen. Om die vraag in de toekomst aan te kunnen, is ingrijpen nu al nodig. Het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam onderzocht de afgelopen jaren hoe ouderen langer zelfredzaam en dus zelfstandig kunnen blijven. Dit project, Functiebehoud In Transitie (FIT), kan rekenen op veel interesse vanuit het buitenland.

‘Maandelijks ontvangen we buitenlandse delegaties die meer willen weten over onze aanpak’, aldus projectleider Sophia de Rooij. FIT wordt gesubsidieerd door het Nationaal Programma Ouderenzorg.

6 politiek & wetenschap

Internationale trend

Internist ouderengeneeskunde, klinisch geriater en hoogleraar De Rooij en haar team onderzochten drie jaar lang het effect van systematische screening en de inzet van praktijkverpleegkundigen in de wijk. Onder ruim 12.000 ouderen en vierhonderd huisartsenpraktijken in de regio’s Amsterdam, Alkmaar en Almere. De ervaringen uit de praktijk waren zo positief dat De Rooij besloot de opzet te delen met onderzoekers wereldwijd. ‘Het speelt in alle landen om ons heen, het is een internationale trend. Mensen worden ouder, kunnen of willen niet naar een zorginstelling, maar hebben wel behoefte aan professionele zorg. Die kan niet altijd door mantelzorgers of vrijwilligers worden gegeven. Door de meest kwetsbaren met regelmaat te screenen en tijdig te starten met preventieve maatregelen, kunnen we er voor zorgen dat zij langer sociaal participeren en langer zelfredzaam blijven.’

Dr. Sophia de Rooij, internist-ouderengeneeskunde, klinisch geriater en hoofd afdeling Geriatrie/Ouderengeneeskunde AMC (foto: www.effectieveouderenzorg.nl)

politieke agenda

Het onderwerp staat hoog op de internationale politieke agenda. De Europese Unie noemt de vergrijzing op haar website ‘een van de grootste uitdagingen van deze eeuw’.

Alle Europese landen zullen hiermee op sociaal, economisch en politiek gebied te maken krijgen. Een speciale pilot, het European Innovation Partnership on active and healthy ageing, is in het leven geroepen om ideeën te verzamelen om ouderen langer gezond en actief te houden. Daarvoor werd in 2012 een website gelanceerd, waar professionals, onderzoekers, beleidsmakers en andere geïnteresseerden hun veelbelovende projecten, bevindingen en successen kunnen delen. Om met elkaar samen te werken aan de verdere ontwikkeling en verspreiding ervan.

Eenvoudige aanpak

De reden waarom De Rooij het project FIT op de website zette, heeft te maken met de eenvoudige opzet. ‘Het is geen high brow wetenschap, maar bijna een natuurlijke manier van werken. We gebruiken een simpele vragenlijst, de ISAR-PC, om aan de keukentafel in kaart brengen hoe het met iemand is gesteld.’ Gemiddeld lopen ouderen tegen zo’n acht à negen problemen per dag aan, zo blijkt uit de antwoorden. De volgende stap is daarom prioriteren. ‘Niet alle problemen zijn namelijk even erg’, legt De Rooij uit. ‘Iemand die incontinent is, hoeft daar helemaal geen moeite mee te hebben. Misschien vindt hij of zij de

‘Mensen worden ouder, kunnen of willen niet naar een instelling, maar hebben wel behoefte aan professionele zorg.’

politiek & wetenschap 7

eenzame avonden veel erger. Daarom nemen wijkverpleegkundige en oudere samen de problemen door, en vaak strepen zij zo dat er maar een of twee overblijven.

Op die punten ondernemen ze vervolgens actie, eventueel samen met een mantelzorger.’

innovaties, nieuws en discussie Met de website wil de EU een platform bieden om kennis te delen over innovaties, belangrijke evenementen en het laatste nieuws. Ook kunnen gebruikers een community of discussie starten. De website is ingedeeld in verschillende thema’s, zoals preventie en screening of care en cure, en telt inmiddels bijna driehonderd initiatieven en 1300 gebruikers.

Ziek, maar gelukkig

Zo ging het ook bij Dirk Bennen (83) uit Bergen. Ondanks hartproblemen en terugkomende benauwdheid wil hij niets liever dan met zijn vrouw oud worden in hun vrijstaande woning aan de rand van het dorp. Zelfs nu bij hem leukemie geconstateerd is, peinst hij er niet over om te verhuizen naar een instelling. ‘Kwaaltjes en ziektes horen bij ouderdom, met dat idee kan ik best leven. Maar dan wel thuis, met mijn eigen spulletjes, bezigheden en sociale contacten.’ Samen met de wijkverpleegkundige liep meneer Bennen de FIT-vragenlijst door. Daaruit bleek dat niet zijn gezondheid, maar juist de boodschappen hem dwars zaten. ‘Mijn vrouw en ik lopen beide moeilijk.

Even naar de stad voor een boodschapje lukt niet meer.

Gelukkig bracht de verpleegkundige ons in contact met de boodschappendienst uit het dorp. Een eenvoudige oplossing, waardoor we toch nog steeds zelfstandig heerlijk thuis kunnen blijven wonen.’

I https://webgate.ec.europa.eu/eipaha

Netwerk om ouderenzorg te verbeteren Het AMC maakt deel uit van een breder netwerk dat zich inzet om de zorg aan kwetsbare ouderen met com-

Veelbelovende resultaten

plexe problemen te verbeteren: de Kring OuderenZorg AMC (KOZ AMC). Het netwerk, onderdeel van het

Hoewel de eerste wetenschappelijke resultaten pas medio 2014 bekend worden, is het project FIT nu al veelbelovend.

De Rooij: ‘Het project slaat goed aan in de praktijk. Ouderen voelen zich veiliger, er is iemand die een oogje in het zeil houdt. Nu al blijkt ook een verschil in fysiek functioneren; ouderen zijn actiever en voelen zich beter.’

En die resultaten blijven niet onopgemerkt. De Rooij en haar collega’s hebben regelmatig contact met onderzoekers uit Scandinavië, Portugal, België en Ierland. ‘Maar ook uit bijvoorbeeld Japan komen enthousiaste reacties en informatieverzoeken. We facetimen en skypen ons een slag in de rondte. Het gaat écht de hele wereld over.’

Ook zorgverzekeraars hebben interesse in het project getoond. Zodra het project straks is afgelopen, zal de methodiek daarom op de website van het European Innovation Partnership blijven staan. ‘Mooie resultaten moet je niet voor jezelf willen houden, maar delen met de buitenwacht’, meent de hoogleraar. ‘The proof of the pudding is in the eating. Als je écht wilt dat er iets verandert, zul je die extra stap moeten zetten.’

Nationaal Programma Ouderenzorg, bouwt aan een goede samenwerking tussen ouderen(organisaties) en de grote kring van instellingen op het gebied van zorg, welzijn en kennis. Inmiddels maken 68 partijen deel uit van het netwerk.

I www.effectieveouderenzorg.nl en www.nationaalprogrammaouderenzorg.nl

8

Daar waar de BMI ophoudt, begint seca mBCA

PRODUCTEN DIE UW DAGELIJKS LEVEN VEREENVOUDIGEN.

De medical Body Composition Analyzer seca mBCA 515 is een uniek apparaat dat met medische precisie metingen verricht en volgens medische referenties de data analyseert en interpreteert. Om dat mogelijk te maken zijn klinische studies in diverse landen verricht en zijn de meetwaarden vergeleken, gecor-

Bredaseweg 185 4872 LA Etten Leur T +31 (0)76-5083546 E info@bijzonderhandig.nl

releerd en gevalideerd volgens de Goldstandard.

De seca mBCA 515 kan in minder dan 20 seconden het menselijk lichaam doormeten en onder andere de bestanddelen vetmassa, extra- en intracellulair water en spiermassa weergeven conform medische referenties. De seca mBCA heeft zes modules, te weten: Energie, Vloeistof, Functie/Revalidatie, Ontwikkeling/Groei,

Gezondheidsrisico

en

Bio-

impedantie die de gebruiker zeer uitgebreide

www.bijzonderhandig.nl 13089

diagnostische mogelijkheden geven, exact zoals de gebruiker dat zelf wil. De metingen zijn snel te gebruiken, probleemloos reproduceerbaar en laten zich moeiteloos koppelen aan het seca 360° draadloze systeem en integreren in het computernetwerk.

Bij eventuele vragen kunt u telefonisch contact op-

A FREE MIND IN MOTION

nemen met RvS van Seenus op telefoonnummer +31 (0)36 - 532 04 50.

[zoom]uphill® Heeft een permanent en gepatenteerd, symmetrisch 4-wiel aandrijving en is speciaal ontworpen voor zware rij omstandigheden. Het gepatenteerde frame ontwerp zorgt ervoor dat alle wielen contact houden met de ondergrond. Het maakt niet uit waar de ondergrond uit bestaat. Dit betekend dat de continu 4-wiel aandrijving blijft gehandhaafd. [zoom]uphill® is een elektrisch all-terrain voertuig. De maximum snelheid bedraagt 20 km/h en kan daar gereden worden waar je normaal gesproken loopt. Op de stoep moet op ‘loop snelheid’ gereden worden (maximaal 5 km/h). Een bel of claxon is verplicht evenals verlichting wanneer het buiten donker is.

Gaan waar je wilt, samen of alleen, zonder de natuur en de dieren te verstoren terwijl je zoveel plezier hebt en bijna explodeert van emotie. Het kan pittig snel gaan, maar de ervaring is dat het op kruipsnelheid nog leuker kan zijn. Het belangrijkst is - JIJ BESLIST! Het is jouw rijplezier dat ons drijft bij [zoom]ability. Een vrije geest in beweging. A Free Mind In Motion.

13073

[ Spaarboog 9 ] [ 1648 HA De Goorn ] [ www.zoomability.com ] [ www.facebook.com/ZoomabilityNederland] [ E remko.teunissen@zoomability.com ] [ M 06 - 25 07 34 98 ]

13105

ZieZorg 9

Luxe hotel met 足aandacht voor zorg Hotel Udens Duyn in Uden werd eind maart officieel geopend door Anton de Rooij, aanvoerder van het Nederlands rolstoelbasketbalteam. 足 Het viersterrenhotel is ontworpen door de Jong Gortemaker Algra architecten en ingenieurs (dJGA) en biedt een luxe omgeving waar mensen in alle rust en ruimte kunnen verblijven en herstellen. Het hotel beschikt over 55 luxe kamers.

Bijzonder aan het concept is dat Udens Duyn toegankelijk is voor zowel gasten met een zorgvraag als gasten die geen zorg nodig hebben, maar het wel prettig vinden om 24 uur verpleegkundige zorg stand-by te hebben. Het ontwerp van Udens Duyn combineert comfort en zorg in een luxueuze en gastvrije omgeving. De centrale ruimte van het 足h otel is in de vorm van een canyon ontworpen, waarbij licht van boven en golvende lijnen de ruimte vormgeven. Door het gebruik van lichtkoepels valt het daglicht via de canyon tot op de begane grond.

DJGA, dat ook het naastgelegen ziekenhuis Bernhoven heeft ontworpen, is verantwoordelijk voor het bouwkundig ontwerp en interieurontwerp van het hotel. Hotel Udens Duyn is een initiatief van BrabantZorg, BrabantWonen, Bernhoven en revalidatieorganisatie Tolbrug.

Centrale ruimte in de vorm van een canyon (Bron: Arnold van West i.o.v. Hotel Udens Duyn)

Roep om verzorgingshuizen in de buurt Sluiting van een verzorgingshuis heeft niet alleen gevolgen voor de bewoners van het huis, maar ook voor duizenden omwonenden die gebruikmaken van de faciliteiten van het verzorgingshuis, zoals het restaurant of sociale activiteiten. Het is dan ook van belang dat woonzorgcentra open blijven. n het hele land moeten zorgorganisaties locaties sluiten als gevolg van het Regeerakkoord uit 2012, waarin staat dat mensen met een lage zorgvraag geen indicatie meer krijgen voor zorg met verblijf in een verzorgingshuis. Het afgelopen jaar zijn er tientallen al gesloten, maar daar komen er nog zo’n honderd bij, is de verwachting. Dat blijkt uit onderzoek van ActiZ. De branchevereniging roept daarom wooncorporaties, zorgkantoren en gemeenten op om samen met de zorgorganisaties alternatieven te zoeken voor sluiting.

I

& p ek a t i ch li ns Po te e w

Stand van zaken

ActiZ onderzocht de stand van zaken rond de sluiting van verzorgingshuizen. Van de 440 leden vulden 144 de enquête in. Tot nu toe heeft twaalf procent van de leden een of meerdere locaties gesloten en 34 procent denkt dit in de komende tijd te moeten doen. De grootste golf moet dus nog komen. Driekwart van de zorgorganisaties die een locatie moeten sluiten, heeft alternatieven onderzocht, zoals particuliere verhuur van woningen of het opnemen van bewoners met een zwaardere zorgvraag. Hiervoor is samenwerking met zorgkantoren, gemeenten en woningcorporaties nodig. In een derde van de gevallen lukt het niet om de financiering voor de alternatieve oplossingen rond te krijgen, waardoor zorgorganisaties locaties wel moeten sluiten.

Alternatieven onderzochtom sluiting te voorkomen

26,7%

Plannen om een verzorgingshuis te sluiten

JA

34%

NEE

73,3%

‘Een derde van de zorgorganisaties moet verzorgingshuizen sluiten.’

JA NEE

66%

Regeerakkoord

gen gelden. Om mensen met een zwaardere zorgvraag op te nemen, moet het gebouw geschikt zijn. In veel oude verzorgingshuizen zijn de badkamers bijvoorbeeld te klein om de noodzakelijke aanpassingen te realiseren. Als een zorgaanbieder aan alle eisen voldoet, is het vervolgens onzeker of het zorgkantoor de zwaardere zorg ook kan en wil inkopen. Zwaardere zorg is duurder en de budgetten van de zorgkantoren zijn beperkt. Zij kunnen dus niet zo maar afspraken maken met verzorgingshuizen om meer bewoners met zwaardere zorg op te nemen.

In het Regeerakkoord ligt vast dat per 1 januari 2013 geen nieuwe indicaties meer gegeven

Samenwerking

worden voor ZZP 1 en 2, dat vanaf 1 januari 2014 geen nieuwe indicaties meer worden

Met andere woorden, de hervorming gaat te snel. Een goede samenwerking tussen zorgorganisatie, woningcorporaties, zorgkantoren en gemeenten is dus essentieel om een verzorgingshuis open te houden.

Dat is belangrijk omdat de vraag naar beschermde woonruimte niet zal dalen. Want ondanks dat mensen langer zelfstandig blijven wonen, blijft de vraag naar plaatsing in een woonzorgcentrum bestaan. Deels omdat de vergrijzing zorgt voor meer mensen met een zwaardere zorgvraag.

En deels omdat mensen met een lichtere zorgvraag toch graag in een beschermde omgeving willen wonen, ook als zij daarvoor zelf de huur moeten betalen. Die woonruimte moet er dan wel zijn. Ook de overheid heeft hierin een rol, vindt ActiZ, om verhuur van woningen in een verzorgingshuis makkelijker te maken door bijvoorbeeld regels aan te passen.

gegeven voor ZZP 3 en vanaf 2016 mogen veel minder indicaties afgegeven worden voor ZZP 4. Mensen met een lage zorgvraag moeten langer zelfstandig blijven wonen en zelf huur betalen. Zij krijgen dan zorg thuis.

Leegstand

Doordat er geen indicaties meer worden afgegeven voor lage ZZP’s, valt de instroom van nieuwe bewoners stil. Woningen komen leeg te staan.

Met veel lege woningen wordt een gebouw onleef baar, zowel voor bewoners als medewerkers. Ook is leegstand duur. De zorgorganisatie krijgt minder inkomsten, maar moet wel de woningen onderhouden en het personeel betalen. In veel van deze gevallen rest de zorgorganisatie niets anders dan het sluiten van een locatie en moeten bewoners v­ erhuizen.

Ondersteunende functie Verhuren

Zorgorganisaties kunnen de lege woonruimte niet zomaar aan anderen verhuren. In verzorgingshuizen zijn er ook ruimtes voor collectief gebruik. In de vergoeding van de AWBZ zijn de kosten hiervoor doorberekend. Maar de huurprijs is veel lager, waardoor een zorgorganisatie met een tekort komt te zitten. Ook veroorzaakt verhuur veel administratie voor bewoners en zorgaanbieders, en krijgen organisaties niet altijd toestemming van gemeenten en corporaties om leegkomende verzorgingshuisappartementen te verhuren aan particulieren.

Regels en beperkingen

Evenmin is het mogelijk dat zorgorganisaties mensen huisvesten die zwaardere zorg nodig hebben, omdat ook hiervoor regels en beperkin-

Op dit moment hebben veel woonzorgcentra een belangrijke ondersteunende functie in de wijk. Vaak zijn er aanleunwoningen waarvan de bewoners gebruikmaken van de faciliteiten van het zorgcentrum.

De zorg is dichtbij, en ook het restaurant en sociale activiteiten zoals de biljartclub of de kaartclub. Van deze laatste faciliteiten maken ook vaak anderen uit de wijk gebruik. Deze ondersteuning verdwijnt als het woonzorgcentrum sluit. ‘Het klinkt misschien tegenstrijdig’, zegt ActiZ directeur Aad Koster, ‘maar het woonzorgcentrum is nodig om duizenden mensen langer zelfstandig te kunnen laten wonen.’ Als verzorgingshuizen massaal sluiten, wordt niet alleen het kind met het badwater weggegooid, maar ontstaat een beweging die precies tegengesteld is aan het beoogde resultaat; dan zullen mensen eerder zwaardere hulp nodig hebben en een groter beroep doen op de professionele, betaalde zorg.

In discussie met Robbert Huijsman

‘We moeten het schip keren’

& p ek a t i ch li ns Po te e w In deze editie van tvb ZORG staat de toekomst van de gezondheidszorg centraal.

In discussie met Robbert Huijsman, bijzonder hoogleraar Management & Organisatie van Ouderenzorg aan het Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg van Tekst: Betty Rombout de Erasmus Universiteit in Rotterdam, over trends en toekomst. Beeld: Levien Willemse

nternationaal gezien is en blijft de Nederlandse gezondheidszorg een van de toppers, steekt Robbert Huijsman van wal.

‘Inhoudelijk en kwalitatief speelt onze zorg mee op het niveau van de Eredivisie. Helaas is die Eredivisie zelf te duur geworden.

De Nederlandse gezondheidszorg is ook nummer twee als het gaat om de hoogte van de kosten ervan per inwoner. En dan is de echte vergrijzing nog niet eens begonnen.’

I

Dure zorg

Wat maakt de zorg duur? Robbert Huijsman: ‘De belangrijkste ‘driver’ is nieuwe technologie, met name in de medisch-specialistische zorg. Nieuwe technologie zoals de Da Vinci robot voor chirurgie of nog betere MRI’s. Nieuwe technologie is prima, maar het probleem is dat iedereen die technologie wil hebben en tegelijkertijd ook door wil gaan met de oude. De tweede factor die de kosten opdrijft, is de medicalisering. Tegenwoordig valt bijna alles onder gezondheidszorg. ‘Als ik dan toch recht heb op zorg, dan wil ik ook een second opinion...’ Als derde factor noem ik de prijs. De prijsontwikkeling in de gezondheidszorg in Nederland steekt uit boven de gemiddelde prijsontwikkeling van de economie. Dit is het zogenaamde Baumol-effect. Wat dat in essentie is?

Een gewone economische sector gaat steeds doelmatiger werken, waardoor de productie per eenheid verbetert en de prijs beheersbaar blijft.

In de gezondheidszorg werkt dit niet zo. Ik vergelijk het altijd met een dirigent. Kan deze man productiever zijn? Nee. Het is niet mogelijk de Bach sonates terug te brengen van bijvoorbeeld tien naar acht minuten.

Kortom, de economische wet van een steeds doelmatiger en effectievere gezondheidszorg gaat niet op. De verhouding tussen prijs en effectiviteit verbetert niet in de zorg, dit in tegenstelling tot andere sectoren. Tenzij we het handenwerk van verzorgenden, verplegenden en artsen weten om te zetten in technologie.’

snel zaken van elkaar over. Ook aanbieders houden het opschalen tegen.

Nu is het een hype om alles webbased te doen met open source applicaties. Vroeger bood bijvoorbeeld Philips een kastje aan voor tweewegcommunicatie via de tv. Iedere aanbieder van software en hardware had zijn eigen technologie. Het waren ‘lock ins’. Dat leek slim om de markt te beschermen, maar het verhinderde opschaling. Meerdere kastjes van verschillende leveranciers belemmeren dat mensen in bijvoorbeeld Rotterdam, ongeacht waar ze wonen, niet zomaar aangesloten kunnen worden op glasvezelkabel. Dit is lang een dilemma geweest. De derde factor die schaalvergroting belemmert, ligt op politiek en budgettair terrein.

De zorgaanbieder wil best overschakelen van spreekkamertijd tussen arts en patiënt naar eHealth oplossingen. Maar alleen als hij er voor betaald wordt. Anders gaat zijn omzet er aan.’

Politiek

Van technologie naar de politiek… Onlangs hebben de gemeenteverkiezingen plaatsgevonden. Heeft de uitslag invloed op het bedrijfsleven?

‘Zeker’, antwoordt Robbert Huijsman. ‘Het bedrijfsleven staat niet negatief tegenover investeringen voor schaalvergroting. Toch durven ze niet echt te investeren, omdat het politieke klimaat voortdurend verandert.

Daardoor zijn business cases nauwelijks te realiseren. Bedrijven hebben een stabiele periode nodig om investeringen te kunnen terugverdienen.

Krijgen ze elk jaar met andere regels te maken, dan worden ze huiverig.

Onderschat in het kader van wel of geen schaalvergroting ook de rol van de gemeentes niet. Zij zijn tegenwoordig verantwoordelijk voor de Wmo. Daar moeten ze in groeien. Het kost tijd. Kijken we op nationaal niveau, dan schuiven we voortdurend tussen de AWBZ, de Zorgverzekeringswet en de Wmo, tussen drie stelsels. Dat schept geen vertrouwen om te investeren. Waar moeten ondernemers hun begroting op baseren?’

Silo’s en ketenzorg

Technologie

Met de technologie zijn we aanbeland bij innovatie in de zorg. Huijsman: ‘Op technisch gebied kan al veel. Denk aan telemonitoring, domotica of aan kijkoperaties. Vroeger moest de buikwand open gesneden worden.

Nu maken we een klein gaatje en gaat er een scoop in met allerlei functionaliteiten. Het gevolg van deze ontwikkeling is dat patiënten minder ‘schade’ ondervinden. Het herstel gaat sneller. Gezondheidsapps zien we ook steeds meer. Apps die bijvoorbeeld waarden in het lichaam monitoren. Maar weet je wat we niet goed doen in Nederland? Het implementeren en opschalen van al deze technologische hoogstandjes. Dat komt omdat bijvoorbeeld ziekenhuis A iets ontwikkelt, dat niet ‘zomaar’ overgenomen wordt door ziekenhuis B. We willen die nieuwe ontwikkeling wel, maar alleen als we het zelf ontdekken. Professionals nemen niet

Hoe zouden we de gezondheidszorg moeten inrichten en organiseren?

Een lastige vraag, volgens Huijsman. ‘We hebben in Nederland te maken met een democratie. We willen niet de Engelse variant, een nationaal systeem geregeld door de overheid. Of een Frans systeem waarin de lokale communities veel te vertellen hebben. Toch zijn we daar, met de omzetting van de Wmo wel enigszins mee bezig. Maar realiseer je, Nederland kent meer dan vierhonderd gemeentes. Als zij allemaal hun eigen oplossing voor de Wmo verzinnen, waar gaan we dan heen met elkaar? Democratie is prima, maar het heeft ook nadelige kanten. Met de coalitieregeringen zetten we met consensus slechts kleine stappen vooruit, soms zelfs achteruit. Versnippering in de politiek maakt het niet gemakkelijk.

Versnippering die overigens ook geldt voor de zorg zelf. Vraag je aan tien verschillende ziekenhuizen hoe de gezondheidszorg eruit moet zien,

14 politiek & wetenschap

Over Robbert huijsman Robbert Huijsman (1962) studeerde Economie in Rotterdam en promoveerde in 1990 op een simulatiemodel om vraag en aanbod in de ouderenzorg in hun onderlinge verhoudingen te analyseren. Daarna volgde een wetenschappelijke carrière bij het iBMG, onder andere als bijzonder hoogleraar Ouderenzorg (1997-2001) en hoogleraar Integraal zorgmanagement (2002-2011). Vanaf 2007 combineert Huijsman een parttime aanstelling bij het iBMG met diverse functies in het zorgveld, waaronder die van mededirecteur van het organisatieadviesbureau Zorg Consult Nederland (2007-2009) en directeur Innovatie

dan krijg je meer dan tien verschillende antwoorden.

Zorgdisciplines zitten ieder in hun eigen silo’s gevangen.

Jammer. Want wat een patiënt wil, is integrale zorg.

Dat kan niet met al die silo’s. Toch zijn er wel vorderingen te noemen. Ketenzorg vindt plaats rondom bijvoorbeeld diabetes en dementie. Huisartsen, internisten, diëtisten enzovoorts werken met elkaar samen. We hebben zelfs een apart bekostigingssysteem bedacht voor deze ketenzorg. Echter, er zijn ook nadelen te noemen. Moeten we alles langs aandoeningen organiseren? Wat als iemand diabetes heeft én dement is? Waar zijn we dan met onze integrale zorg?’

Participatiemaatschappij

Blijft de vraag wat de beste aanpak is voor de gezondheidszorg. Robbert Huijsman: ‘Het zou helpen als we de cliënt weer centraal stellen. Veel cliënten kunnen best stappen zetten in hun eigen regie. We zouden zelfs kunnen fantaseren over een model waarin de cliënt zelfsturend is. Zodanig dat hij zelf bepaalt welke hulpverlener hij inschakelt. Denk aan een eigen EPD, een eigen portaal.’

Van zelfmanagement is het een kleine stap naar de participatiemaatschappij, momenteel een hot item in Nederland. Staat Huijsman positief tegenover zo’n maatschappij? ‘Ja’, antwoordt hij, ‘al liggen er verschillende motieven aan ten grondslag, positieve en negatieve.

Burgers willen steeds meer zelf doen. Onderzoek toont aan dat mensen sneller herstellen als ze de regie in eigen handen nemen. Als ze bijvoorbeeld een sociaal netwerk om zich heen creëren. Vaak blijkt dat er ook andere oplossingen zijn dan alleen het handje ophouden bij de collectieve zorg van de staat. Een buurman uit de wijk kan best een keer achter de rolstoel aan lopen in plaats van een verzorgende. Aan de andere kant, kiest de burger voor eigen verantwoordelijkheid, dan neemt het beroep op de collectieve voorzieningen af. Dat is gunstig en dus een motief vanuit Den Haag. Politiek gezien willen we van collectivisering af, naar neoliberalisme. Kortom, over de participatiemaatschappij gieten we ook een ideologisch sausje. Belangrijk is dat de motieven voor een participatiemaatschappij goed worden uitgelegd. Doen we dat niet, dan is er geen vertrouwen.’

Vertrouwen, het woord viel al eerder. Huijsman: ‘Het vertrouwen van de burger gaat fundamenteel onderuit, in de bankenwereld, in de gezondheidszorg. Ook al zou zelfmanagement ideaal zijn, de eerste bijgedachte is: ‘Oh ja, maar jij wordt er zeker ook wijzer van? Wat zit er achter?’ En dat is jammer. Want vertrouwen is de basis van alles. Betrek je hierbij ook nog het feit dat bestuurders

en Onderzoek bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (2009-2011). Sinds juli 2011 werkt hij bij Achmea Zorginkoop als Senior manager Kwaliteit & Innovatie.

‘Mijn toekomstvisie is een maatschappij met meer zelfzorg. Mensen blijven langer in hun eigen omgeving wonen waarin de aandacht meer ligt op kwaliteit van leven dan op kwaliteit van zorg.’ en managers steeds meer risicomijdend gedrag vertonen dat vraagt om extra toezichtlagen, dan heb je wel een heel giftig mengsel.’

Toekomst

Productinnovatie, organisatorische innovatie en sociale innovatie, de mening van Robbert Huijsman is duidelijk.

De zorg en het stelsel, het is een ingewikkeld mechanisme waarin elke positieve beslissing of ontwikkeling ook een nadelige kant lijkt te hebben. ‘Toch moeten we proberen het schip te keren’, benadrukt Huijsman. ‘Zoals het nu gaat, is het onhoudbaar qua betaling en arbeidsmarktproblematiek. We hebben steeds minder mensen die de zorg op zich kunnen nemen. Mijn toekomstvisie? Zoals ik al zei, een maatschappij met meer zelfzorg. Mensen blijven langer thuis wonen, in hun eigen omgeving waar de aandacht veel meer ligt op de kwaliteit van leven dan op de kwaliteit van zorg. Let wel, als je 85 bent, gaat niet alles meer vanzelf. Kleine probleempjes horen erbij.

Dat moeten we accepteren. Tegelijkertijd is ook palliatieve zorg belangrijk. In de toekomst is het geen taboe meer.

Een toekomst waarin we ook geleerd hebben steeds meer technologie te integreren in ons dagelijks leven.’

K.O.R.T. 15

Energieneutraal woonzorg­ centrum

Het eerste energieneutrale woonzorgcentrum van Nederland, aan de Stationslaan in Vroomshoop, is bijna gereed. Het bevat 21 appartementen, een ouder-kindvoorziening en gemeenschappelijke voorzieningen zoals woonkamers, een keuken, kantoorruimte en twee logeerkamers. De bewoners zijn mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking.

Voor het gebouw zijn duurzame producten en materialen gebruikt en ook de ontwerpmethodiek en procesaanpak hadden een duurzaam karakter. Minimaal energiegebruik en maximaal comfort.

Een morfologisch ontwerpproces toegepast in de nieuwe aanbestedingvorm. Bij het uitwerken van het ontwerp is maximaal gebruik gemaakt van de integrale ontwerpmethodiek BIM (Bouw Informatie Model). Het coördinatiemodel bevatte alle informatie over het project en van alle disciplines. Het gebruik van een project informatie management systeem (PIM) ondersteunde die manier van werken en gaf een overzichtelijke basis voor de bouw van innovatieve projecten. Deze manier van samenwerken maakt de bouwkolom weer als vanouds samenhangend en elimineert de kans op faalkosten. Bovendien gaf het de opdrachtgever al tijdens het ontwerpproces inzicht in de latere exploitatiekosten en de optimalisatie daarvan.

Zorg gaat social Zorginstellingen zijn van plan meer te investeren in social media. Dit blijkt uit #gezondcommuniceren2014, een landelijk

onderzoek naar de inzet van social media onder een brede selectie van zorg- en welzijnsinstellingen, uitgevoerd door adviesbureau Transmissie en communicatiebureau Room8. Ruim veer tig procent geeft aan het gebruik te intensiveren en tien procent wil een start maken. In veel gevallen ontbreekt een heldere aanpak.

Een derde van de instellingen mist het overzicht en een kwart weet niet welke berichten goed zijn om te delen. Bovendien geeft maar liefst zeventig procent aan dat de organisatie te weinig tijd en geld heeft om er echt werk van te maken. Meer dan zestig pro-

cent heeft een strategie voor de inzet van social media. Wel geeft 26 procent aan dat deze strategie voor verbetering vatbaar is. Bijna driekwart heeft gedragsrichtlijnen opgesteld voor medewerkers.

Social media worden met name gebruikt (44 procent) om eigen nieuws en informatie van de organisatie te verspreiden. Contact met vrijwilligers en nieuwe klanten spelen op alle media slechts een kleine rol. Belangrijkste reden om social media op een wat lager pitje te houden, zijn het beschikbare budget en te weinig tijd. Ook de scheiding tussen werk en privé wordt als knelpunt genoemd.

Gouden keurmerk Particuliere woonzorgorganisatie Domus Magnus heeft het gouden Prezo keurmerk uitgereikt gekregen. Prezo is een prestatiegericht kwaliteitssysteem voor de sector Verpleging, Verzorging en Thuiszorg dat stuurt op verantwoorde

Links mevrouw Beckers (hoofd ­activiteitenbegeleiding), rechts mevrouw Bienenmann (hoofd zorg), beiden van de Sterreschans in Nijmegen zorg. Op elke locatie werd het behalen van het keurmerk feestelijk gevierd met bewoners en personeel. Kees Jan Brouwer, directeur operations van Domus Magnus: ‘Het behalen van het gouden keurmerk is een enorm succes voor Domus Magnus en voor particuliere zorginstellingen. Het was in het verleden niet mogelijk voor een particuliere zorginstelling om het Prezo keurmerk te behalen omdat er verschillende eisen werden gesteld aan intramurale en extramurale zorg. Omdat Domus Magnus beide disciplines biedt, was een audit in het verleden niet mogelijk. Na een intensief traject is het nu ook voor particuliere zorginstellingen mogelijk om het Prezo keurmerk te behalen.’

die zijn genoemd in het Keurmerk seniorvriendelijke ziekenhuizen.

Voor de orthopedische zorg mag Meander wederom het Pluscertificaat voeren. Het ziekenhuis biedt volgens Achmea kwalitatief goede zorg bij het vervangen van een knie of heup. Meander scoort goed op patiëntervaringen, percentage wondinfecties en percentage noodzakelijke heroperaties.

Inmiddels beschikken twintig ziekenhuizen in Nederland over het Pluscertificaat Knievervanging 2014, 27 ziekenhuizen over het Pluscertificaat Heupvervanging 2014 en 27 ziekenhuizen over het Pluscertificaat Ouderenzorg van Achmea.

Wmo-uitgaven gemeenten De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) geeft gemeenten de opdracht het beleid uit te voeren op het gebied van de

Pluscertificaten

Foto: Frank Noordanus Meander Medisch Centrum heeft van verzekeraar Achmea drie certificaten ontvangen. Het gaat om Pluscertificaten voor Ouderenzorg, Knievervanging en Heupvervanging. Het Pluscertificaat Ouderenzorg is toegekend op grond van het feit dat Meander voldoet aan alle criteria van Achmea voor goede ouderenzorg en de criteria

maatschappelijke ondersteuning.

Zij ontvangen hiervoor een uitkering uit het gemeentefonds.

Ook vragen gemeenten eigen bijdragen aan cliënten voor bepaalde voorzieningen. Sommige gemeenten krijgen subsidie van de provincie. Dit rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau laat zien waar gemeenten in 2010 hun Wmo-budget aan uitgaven en geeft verklaringen voor verschillen in de uitgaven per inwoner.

Het onderzoek is gebaseerd op een steekproef van 37 middelgrote en kleine gemeenten. Bestellen kan via www.scp.nl/publicaties.

De zelfredzame burger

Co ve r ar ti ke l

Van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij Koning Willem-Alexander benadrukte in zijn ­ eerste troonrede dat Nederland meer en meer een ­participatiemaatschappij zal worden. Hij was niet de eerste die het woord bezigde. Om zorg ­betaalbaar te houden, lijkt een meer servicegerichte instelling noodzakelijk en meer inzet van burgers onvermijdelijk. Tegelijk krijgt de zorgconsument ook meer zelf de regie. Tekst: Koos Plegt & Suzanne Wijers

nze maatschappij verandert voortdurend, maar één trend lijkt al enige jaren een constante: we gaan van verzorgingsstaat naar participatiemaatschappij. Verzorging van wieg tot graf is een verschijnsel uit het verleden geworden; iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen gezondheid en welzijn.

Dit geldt voor werk, opleiding en pensioen, en zeker ook voor zorgkosten. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) uit 2005 was een eerste stap die de participatie van alle burgers moest bevorderen, maar daarmee zijn we er nog niet. Met name zorg- en welzijnsorganisaties zijn al jaren bezig met decentralisaties, transities en transformatie. En allemaal zijn ze op zoek naar de ideale rolverdeling tussen overheid, maatschappelijke instellingen en burgers.

O

Zelfoplossend

In de ideale ‘civil society’ lossen burgers hun problemen zo veel mogelijk zelf op, is de rol van de overheid minimaal en zijn zorgverleners vooral faciliterend. De burger moet echter wel zijn weg kunnen vinden naar de juiste zorg en daarvoor heeft hij informatie nodig. Een uitdaging voor publieke organisaties die nu nog vooral naar binnen zijn gericht en hun prestaties straks meer naar buiten, naar de burger toe, inzichtelijk moeten maken.

18 coverartikel

‘Als je goede resultaten niet vermarkt naar je stakeholders, dan kennen klanten ze niet en heeft niemand er iets aan.’

‘Meer transparantie is een voorwaarde om de participatiemaatschappij te laten slagen. Dat betekent dus ook dat instellingen voorafgaand aan een behandeling straks een garantie-uitkomst kunnen geven’, zegt Frank Duijff, mede-eigenaar van het Sport & Revalidatiecentrum Kennemerland en tevens mede-ontwikkelaar van software die een nauwe samenwerking in zorgketens mogelijk moet maken. ‘Ook verwacht ik dat zorgorganisaties in de toekomst naar buiten komen met cijfers waarmee zorgorganisaties en -ketens kunnen vergelijken en zien waar zij de beste resultaten kunnen verwachten. Maar zover zijn we op dit moment nog niet. Transparante zorg is een megastap.’

een heupoperatie 380 meter kan lopen in zes minuten en dit in een andere regio 450 meter is, dan heb je het verbeterpotentieel in beeld.’ Het is nog niet zo dat de klant zelf zorgketens kan vergelijken, maar de toekomst is wel dat er garanties kunnen worden afgegeven over het eindniveau van de geleverde zorg. ‘We zijn nu twee jaar bezig en ik denk dat we over een jaar zover zijn dat ziekenhuizen en maatschappen zich wat meer als ondernemers gaan gedragen. Dat is belangrijk, want als je goede resultaten niet vermarkt naar je stakeholders, dan kennen klanten ze niet en heeft niemand er iets aan. Zorgconsumenten worden steeds meer verantwoordelijk voor hun eigen zorgproces en daarom hebben ze ook recht op informatie over waar ze de beste zorg kunnen krijgen.’

Kijken over grenzen

Vijftien jaar geleden begon Duijff met het ontwikkelen van software en apparatuur in het bedrijf Monitored Rehab Systems. Deze onderneming is onder meer marktleider met een systeem voor kwaliteitsbewaking en procescontrole in fysiotherapie, maar inmiddels is Duijff ook bezig met een innovatief ketenzorgprogramma, het Fysio Zorgplan, dat ontwikkeld is binnen een samenwerkingsverband tussen fysiotherapiepraktijken in de eerste lijn en orthopedisch chirurgen in de tweede lijn. ‘Wanneer partijen in de keten nauwer samenwerken, is ontschotting nodig om zorg beter af te stemmen. Wanneer dat gebeurt, neemt de kwaliteit van zorg toe. En kosten nemen dan vaak af.’ In het programma kijken specialisten over de grenzen van hun eigen domein om zo gezamenlijk beter beslissingen te nemen in het voordeel van de klant. Door naar de keten als geheel te kijken, worden de resultaten van de zorg beter en zijn behandelaars ook in staat hun resultaten te vergelijken met andere behandelcentra.

Benchmarking

Benchmarking speelt een belangrijke rol in het Fysio Zorgplan en de daaraan gekoppelde webservice KIOS (Keten Outcome Informatie Systeem). In eerste instantie zijn deze benchmarks vooral bedoeld om de kwaliteit van ketenzorg te verbeteren. ‘Als een patiënt vier maanden na

Oplossen in familiekring

Transparantere zorg is een voorwaarde om burgers meer regie te geven over hun eigen zorgproces, maar ook kan het proces zelf omgedraaid worden om hier invulling aan te geven. Uit de jeugdzorg is de trend afkomstig om problemen weer vaker in familiekring op te lossen, een handelswijze die nu ook binnen andere domeinen zoals de verslavingszorg meer wordt toegepast. De afgelopen tien jaar zijn in Nederland duizenden zogeheten Eigen Krachtconferenties georganiseerd, waarbij in eigen kring (van familie, buren en vrienden) zelf plannen gemaakt worden en deze vervolgens in samenspraak met zorgprofessionals worden ingevuld. ‘Behoud van zeggenschap en regie van burgers over hun eigen leven zijn essentiële uitgangspunten voor de Eigen Krachtconferentie’, zegt Cor Hergaarden, lid van de beleidskring van de Eigen Kracht Centrale die deze conferenties organiseert. ‘Nu is het nog vaak zo dat professionals bepalen, maar wij willen dat families zelf plannen maken en dat professionals deze faciliteren.’

Duurzame oplossingen

Het verschuiven van de regie is een belangrijk element van de Eigen Krachtconferentie. ‘Het gaat er om de regie te laten waar deze hoort: bij de burger. Want juist in

coverartikel 19 situaties waar het nodig is om in te grijpen, moet er een samenspel zijn tussen de systeemwereld van de zorg en de leefwereld van de burger.’

In de praktijk leidt de uitkomst van een Eigen Krachtconferentie er vaak toe dat er minder zorg wordt gevraagd, maar een kostenverlaging is volgens Hergaarden niet het doel op zich. ‘Dat is uiteindelijk een neveneffect. Als er iemand is met een probleem, dan is er in de praktijk altijd wel iemand die wat weet en iets kan betekenen. Dat wil niet zeggen dat ze zorgprofessionals daarmee in de wielen rijden. Wij zien dat burgers heel helder zijn in wat ze wel of niet kunnen en weten wanneer zaken zo complex zijn dat een professional het moet oppakken.’ Ook geldt dat oplossingen die in eigen omgeving worden gevonden, duurzamer zijn. Immers, meer mensen kunnen bijhouden of het goed gaat en goed blijft gaan. En ook hier is sprake van een ontlasting van de zorgprofessional.

Klant is mondiger

Het inbouwen van transparantie en zelfregie voor de burger in zorgketens vraagt om organisatorische aanpassingen bij zorginstellingen. Voor het inpassen van het Fysio Zorgplan is structuur en kwaliteitsbewaking nodig.

‘Bij zeshonderd patiënten moet je zeshonderd nulmetingen hebben, maar aan het eind ook evenzoveel eindmetingen’, zegt Duijff. ‘Bovendien is specifieke software nodig waarop maatschappen orthopedie veilig kunnen inloggen.’ Duijff denkt dat door het vaker vergelijken van zorgketens de nadruk in de toekomst meer komt te liggen op preventie. Verzekeraars zullen meer nadruk leggen op

fysiotherapie om fit te worden, te blijven en dure operaties te voorkomen. Maar ook de klant zelf zal hier keuzes in kunnen maken, op basis van betrouwbare cijfers die zorgketens ook beter naar buiten weten te brengen. ‘De klant wordt mondiger. Hij had een kennisachterstand, maar kan nu Googlen en veel vinden. Hij gaat consumentengedrag vertonen en wij moeten als zorgverleners daardoor ook marktgedrag vertonen.’

Keuzes

De verwachting van Duijff is dat de klant en verzekeraar straks samen gaan betalen aan preventie, bijvoorbeeld fysiotherapie voorafgaand aan een operatie en een fitnesstraject na afloop om functies te behouden.

‘Dat is een onderdeel van de participatiemaatschappij. Maar ook iets wat de klant nog moet leren. Deze is gewend dat de verzekeraar alles betaalt, maar krijgt straks keuzes voorgeschoteld: bijvoorbeeld nu 150 euro betalen voor preventieve behandelingen of straks in één klap misschien 500 euro aan zorgkosten?’ Dergelijke keuzes kan de klant goed geïnformeerd maken, op basis van transparante ketencijfers. Inmiddels zijn al vijftien ziekenhuizen en zestig behandelcentra aangesloten op het Fysio Zorgplan en KIOS, waarbij de maatschap Orthopedie in het Kennemergasthuis onder leiding van orthopedisch chirurg dr. Rob Feenstra ‘frontrunner’ zijn geweest. Dit is volgens Duijff pas het begin. ‘Er is veel interesse voor het systeem, ook vanuit een zorgverzekeraar als Achmea. Die ziet het als innovatie en pakt het echt op. Een gevolg daarvan is dat ook de VU Traumachirurgie bezig is met het uitrollen van een systematiek die gebaseerd is op het Fysio Zorgplan.’

Wennen

Voor sommige professionals in de zorg is het even wennen dat de klant vaker zelf de regie heeft. De afstemming kan in de zorgketen op dat vlak nog beter, vindt Hergaarden. ‘Wanneer in een Eigen Krachtconferentie iemand wordt aangewezen als belanghebbende, bijvoorbeeld de buurvrouw, dan moet zij ook door een zorginstelling worden bejegend als belanghebbende wanneer zij voor de cliënt belt. Nu gaat dat nog vaak mis.’ De uitkomst van een conferentie voldoet overigens altijd aan de kaders die door de verantwoordelijke instanties gesteld worden.

‘Elke Eigen Krachtconferentie wordt voorbereid door een coördinator, een speciaal hiervoor opgeleide vrijwilliger die door zijn onafhankelijke positie vaak een verrassend grote kring van betrokkenen bij elkaar weet te brengen.’

Organisatorisch moet er in de zorg nog veel veranderen om de regie bij de burger zelf te laten. ‘Je moet allereerst af van de huidige financieringssystematiek. Die is te veel gericht op het aantal bedden en de capaciteit van zorginstellingen. Maar ook zal je het als recht van mensen in de samenleving moeten zien om zelf een plan te maken. Doe je dat niet, dan blijft de zorgprofessional de centrale actor die bepaalt en niet de burger zelf.’ Het vak van zorgprofessional kan veel boeiender, vindt Hergaarden. ‘Keer op keer de inschatting maken bij wie je deze keer de verantwoordelijkheid neerlegt? Dat is geen risico nemen, dat is juist reflectief bezig zijn en weloverwogen keuzes maken.

En dat noem ik nou vakwerk.’

20

Slapen

Newtonstraat 19-G 3902 HP Veenendaal T 0318 - 552492

babyverzorging zonder beperkingen

F 0318 - 525294 Info@factumadvies.nl www.factumadvies.nl

“ Unieke kwaliteiten” “ Bed Box Commode”

Indicaties

UNIEK!

“ Rolstoel onderrijdbaar”

Detachering

Beleid en Advies

Scholing

Aanbesteden

Letselschade

Nieuwe Havenweg 5 NL-6827 BA Arnhem t. 0031 (0) 26 3512 247 sales@kindermeubilair.nl www.kindermeubilair.nl 11080h

Al meer dan 10 jaar adviseert Factum overheden op de beleidsterreinen welzijn, zorg en wonen met als doel efficiënte en eerlijke verdeling van zorg, maatschappelijke inzet en middelen. Wij ontwikkelden ons tot een waardevolle en betrokken partner voor opdrachtgevers in heel Nederland door inbreng van onze praktijkervaring, deskundigheid op het gebied van wet- en regelgeving en een innovatieve kijk op actuele ontwikkelingen. Wij staan u graag bij met onze expertise en bieden zo nodig extra capaciteit, om samen te werken aan oplossingen die ook op langere termijn blijven werken.

12011

ZieZorg 21

Vergrijzing biedt kansen voor zorgbouw Door de sterke groei van het aantal oudere huishoudens en de scheiding van wonen en zorg neemt de vraag naar geschikte woningen voor de nieuwe generatie ouderen toe. Daardoor loopt volgens ABN AMRO het woningtekort voor senioren op naar 756.000 woningen in 2040. Dit biedt kansen voor de bouwsector, zo concludeert ABN AMRO in het Sectorrapport Zorgbouw. Er zijn grote regionale verschillen in de behoefte aan woonoplossingen voor ouderen. In de provincies Limburg (20,8%), Zeeland (11,0%) en Gelderland (7,7%) zal in de toekomst het grootste tekort aan geschikte woningen voor ouderen ontstaan. In de Randstad is het tekort het kleinst (-2,7%), terwijl in Flevoland zelfs sprake is van een overschot (9,5%). In deze regio’s wonen relatief weinig ouderen, maar stijgt het aantal 65-plussers tussen 2013 en 2040 het meest en maken ze als het ware een soort inhaalslag.

Er zijn investeringen nodig waardoor ouderen verantwoord en veilig thuis kunnen blijven wonen. ‘Steeds meer ouderen zullen langer thuis wonen, met eigen zorgvoorzieningen binnenshuis of in de buurt. Bouwers krijgen te maken met een ander soort klant die persoonlijk benaderd wil worden’, vertelt Annemijn Fokkelman, Sector Banker Bouw van ABN AMRO. ‘De meeste ouderen hebben behoefte aan geïntegreerde oplossingen. Daarom is samenwerking erg belangrijk. Bouwers kunnen alleen een volledige oplossing aanbieden met hulp van gespecialiseerde zorgleveranciers, interieurontwerpers, woningcorporaties en gemeenten. Dat betekent dat zorgbouw meer een kwestie is van samenwerkend ondernemen dan het traditioneel uitvoeren van aangenomen opdrachten.’

Het volledige rapport is te downloaden via https://insights.abnamro.nl/vergrijzing-biedt-kansen-bouw

Te ch n ol og ie

Renovatie energievoorziening AMC Amsterdam

Complex én boeiend De renovatie van de energiecentrale van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam is niet zomaar een project. De continuïteit van energievoorziening is immers van levensbelang. Een calamiteit kan grote gevolgen hebben voor patiënten. Egbert Klop, managing partner van DWA en betrokken bij de nieuwe energievoorziening in het AMC, over het project en de keuzes die zijn gemaakt. Tekst: Betty Rombout

et AMC heeft de energievoorziening de afgelopen jaren volledig vernieuwd. De ruim dertig jaar oude centrale zat aan het eind van zijn technische levensduur. Bovendien was in de loop van de tijd de behoefte aan energie toegenomen en bleek de noodstroomcapaciteit onvoldoende. Daar is aan gewerkt.

Alsook aan maatregelen om aan de strengere milieueisen te voldoen. ‘De leveringszekerheid speelde ook een rol’, vertelt Egbert Klop. ‘Het AMC heeft slechts één voedingsstation voor elektriciteit. De meeste grotere ziekenhuizen worden gevoed vanuit twee onafhankelijke stations.

De netvoeding is nu betrouwbaarder gemaakt door het inkoopstation niet meer in het energiestation te plaatsen, maar erbuiten. Ook zit het AMC aan de eindtak van de aardgasleiding. Ze hebben geen dubbele voeding. Daarom hebben we nu gekozen voor warmtekrachtmotoren die niet alleen op aardgas, maar in noodgevallen ook op ­diesel kunnen functioneren. Valt het gas uit, dan kan het ziekenhuis door op diesel.’

H

Warmtekrachtcentrale

Het AMC krijgt al dertig jaar stroom via een warmtekrachtcentrale. Ook als het openbare net uitvalt, is het AMC verzekerd van elektriciteit. Onmisbaar voor een

24 Technologie ziekenhuis. Hoe werkt dit systeem? Egbert Klop: ‘In Nederland zijn we gewend aan betrouwbare energievoorziening. Statistisch hebben we slechts tien tot twintig minuten uitval per jaar. Daar merken we nauwelijks iets van. Maar voor een ziekenhuis is dat veel. Stel dat er net een calamiteit is, dan kunnen de gevolgen enorm zijn. Dus is er altijd behoefte aan noodstroom. Daar zijn verschillende oplossingsrichtingen voor, zoals een noodstroomaggregaat dat opstart als de netvoeding wegvalt.

De afnemer van de elektriciteit merkt dan een kortstondige onderbreking. We noemen dit ook wel ‘door het donker

‘Renovatie is als een permanente legpuzzel die technisch behoorlijk complex is.’

gaan’. De andere variant, waarmee een aantal grotere ziekenhuizen werkt, is de draaiende noodstroomvoorziening. Valt de spanning weg, dan heeft het ziekenhuis een eigen stroomvoorziening, in het geval van het AMC een warmtekrachtinstallatie. Het ziekenhuis kan dan gewoon ‘doordraaien’. De patiënt of gebruiker merkt er niets van.’

Een warmtekrachtinstallatie wekt gelijktijdig elektrische energie en warmte op uit een enkele bron. En draait continu door. De technologie maakt gebruik van de afvalwarmte van elektriciteitsopwekking om bruikbare warmte te leveren voor de verwarming van processen of ruimtes. Een warmtekrachtinstallatie kan daardoor besparingen opleveren in brandstofverbruik, brandstofkosten en CO2 uitstoot, alsook de transmissieverliezen als gevolg van het inkopen van elektriciteit vermijden.

Maar wat als ook die warmtekrachtinstallatie uitvalt?

Klop lacht en zegt: ‘Die kans is minimaal, vergelijkbaar met een Boeing 747 die op je huis valt. De installatie werkt altijd. Hij bestaat uit drie eenheden, waarvan er één overcapaciteit is en dus reserve staat. Vallen er twee eenheden uit, dan kan het ziekenhuis nog steeds vooruit.’

Legpuzzel

Het project startte in 2003. Op 3 oktober 2013 werd de nieuwe centrale in gebruik genomen. ‘Het project is in een aantal fasen uitgevoerd voor een betere beheersbaarheid’, vertelt Egbert Klop. ‘We zijn begonnen met voorbereidende projecten. Als je gaat verhuizen, moet je ook ruimte maken. Doe je iets aan je warmtekracht, dan moet je zorgen voor een andere, tijdelijke noodstroomoplossing. Werk je aan de ketels, dan is het noodzaak dat je ergens voldoende ketelvermogen hebt om warmte te kunnen leveren. Hetzelfde geldt voor koelmachines en koeling. Daarom is als eerste de hulpcentrale geüpgraded en is de ademluchtinstallatie volledig vervangen.

Dat zijn allemaal voorbereidende stappen geweest voordat de hoofdcentrale aangepakt is. De eerste fysieke stappen vonden in 2005 plaats. Het is wel renovatie, waar we over spreken. Ga je voor nieuwbouw, dan kun je het oude door laten draaien terwijl je iets nieuws bouwt. Op een gegeven moment ‘tak je dan in’. Bij renovatie is sprake van een permanente legpuzzel die technisch behoorlijk complex is.’

Op de vraag waarom er dan toch voor renovatie is geko-

Technologie 25 zen in plaats van voor nieuwbouw, antwoordt Klop: ‘Dat heeft een planologische oorzaak. De nieuwe installatie zou dan op een plek moeten komen waar het ziekenhuis al andere plannen mee had.’

Beslissingen

Gekozen werd dus voor renovatie in plaats van nieuwbouw. Het project werd in fases uitgevoerd om er meer stuurbaarheid aan te geven. Begonnen is, zoals verteld, met een voorbereidende fase. Het technische concept werd dat van een warmtekrachtcentrale, die ook perma-

stadskoelingsnet, ofwel City Cooling. Het koude water komt uit de Ouderkerkerplas. Dat wordt opgepompt en ingezet om het AMC mee te koelen. Het opgewarmde water gaat vervolgens terug naar de Ouderkerkerplas.

De piekcapaciteit en de back-up voor koeling levert het AMC met eigen koelmachines. Al met al is dit een efficiënte manier om met koude en warmte om te gaan.’

Samenwerking

Het lijkt een ‘tricky’ gebeuren, een renovatie van de energievoorziening voor een ziekenhuis. We hebben immers

Wat te doen met overcapaciteit?

De activiteiten rondom de nieuwe energiecentrale van het AMC hebben zich continu afgespeeld binnen de muren van het ziekenhuis. De nieuwe energiecentrale brengt echter een andere interessante ontwikkeling tot stand, namelijk de mogelijkheid tot het leveren van energie aan de directe omgeving van het AMC. Donald Huigen, werkzaam op AMC Huisvesting als manager exploitatie vertelt hierover: ‘Nu de nieuwe centrale is opgeleverd, hebben we vaak capaciteit over. De overcapaciteit aan elektriciteit hangt af van het tijdstip van de dag en het seizoen; warmte hebben we eigenlijk altijd wel over. De opwekking van de eigen elektrische energie is alleen maar rendabel wanneer ook de restwarmte nuttig kan worden gebruikt. Daarnaast bieden de dagelijkse fluctuaties in de stroomtarieven mogelijkheden. Kortom, wanneer je de energiebehoefte van de omgeving mee laat wegen in de bedrijfsvoering van de AMC energiecentrale, bestaan daarbij mogelijkheden voor een bedrijfseconomische optimalisatie, die bovendien nog een gunstige invloed heeft op de totale CO2 uitstoot. Vanzelfsprekend heeft de energievoorziening van het AMC daarbij altijd de hoogste prioriteit.

Op dit moment zijn we samen met die omgeving aan het onderzoeken hoe we deze mogelijkheden kunnen concretiseren.’

nent noodstroom kan leveren en bestand is tegen verstoringen in het elektriciteitsnetwerk. De milieueisen werden meegenomen. Het AMC ging er zelfs proactief mee om. Egbert Klop: ‘Een warmtekrachtcentrale is op zich al een schone centrale omdat deze op aardgas draait. Het AMC heeft besloten om meer dan de strikt vereiste emissiemaatregelen toe te passen, met name voor wat betreft de NOx-reductie (stikstofoxides). In feite heeft het AMC geanticipeerd op ontwikkelingen die destijds op komst waren en nu in 2017 werkelijkheid gaan worden.’ Klop vertelt ook dat tijdens de renovatie van de hoofdcentrale, toen de oude warmtekrachteenheden nog draaiden, het AMC besloot deze op non-actief te zetten op het moment dat er een kleine brand uitbrak in de oude centrale.

Een externe noodstroomcentrale werd in gebruik genomen. Deze beslissing bood de mogelijkheid om sneller te demonteren. Klop vult aan: ‘Interessant om te vermelden is ook dat het AMC – niet alleen op technische en economische gronden – besloot om een flinke hoeveelheid koude te laten leveren door NUON warmte. Dat lijkt tegenstrijdig. maar NUON warmte levert ook koude, een

wel met patiënten te maken. Egbert Klop: ‘Het was een goed samenspel tussen enerzijds de operators van het ziekenhuis en de installateurs, de uitvoerende partij.

Natuurlijk zaten wij daar als adviesbureau continu bovenop. We weten waar we mee bezig zijn. We zorgen voor voldoende reservecapaciteit, doen het stap voor stap en testen voordat we iets overzetten. Alles draait hierbij om het opbouwen van het vertrouwen van de klant. Dat heeft altijd enige tijd nodig. Maar uiteindelijk is het gelukt.

Samen hebben we de eindstreep gehaald. Het resultaat mag er zijn. Loop je nu door de centrale, dan werkt het precies zoals wij het voor ogen hadden. Het was een complex en tegelijkertijd boeiend traject.’

meer informatie

www.youtube.com/watch?v=A3AgFckGfXs.

Uitwisseling gegevens

Te ch n ol og ie

medische Kan dat niet handiger?

Om de uitwisseling van medische gegevens eenvoudiger te maken, hebben de ziekenhuizen in Groningen, Friesland en Drenthe begin 2014 het initiatief genomen om een gezamenlijke infrastructuur op te zetten.

Het eerste doel bestaat in de uitfasering van de cd’s die nu nog worden gebrand en uitgewisseld tussen ziekenhuizen. Tekst: ir. Jan Feenstra, MBA

28 Technologie orgverleners stellen alles in het werk om hun patiënten zo goed mogelijk te behandelen en te genezen. Hierbij baseren ze zich op eigen diagnostiek, maar ook op medische gegevens en onderzoeken van elders. Tot nu toe werden deze patiëntgegevens, zoals bijvoorbeeld röntgenbeelden en onderzoeksrapporten, veelal uitgewisseld op papier, op cd of mondeling per telefoon. De gezamenlijke infrastructuur van de drie ziekenhuizen moet deze uitwisseling van medische gegevens eenvoudiger maken. Er waren al wel kleinschalige uitwisselingstrajecten tussen een aantal ziekenhuizen in Friesland en Groningen, maar tussen het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) en het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) worden radiologieonderzoeken nog op cd gebrand en met de post verstuurd. Deze situatie is niet uniek voor de drie noordelijke provincies.

Ook elders in het land worden radiologieonderzoeken nog veelal via cd en verslagen via fax of post uitgewisseld.

Z

Waarom

Het wordt de laatste jaren steeds belangrijker voor zorgverleners om eenvoudig medische gegevens met elkaar te kunnen uitwisselen. Een van de redenen is dat er in de gezondheidszorg meer concentratie en spreiding van zorg plaatsvindt. Niet elk ziekenhuis levert alle zorg, maar ziekenhuizen specialiseren zich. Complexe zorg bijvoorbeeld vind je alleen nog in universitaire ziekenhuizen. De verwachting is dat door deze specialisatie de kwaliteit van de zorg omhoog gaat en de totale kosten dalen. Bovendien lijkt er een tendens te zijn dat eenvoudige zorg, die nu in ziekenhuizen plaatsvindt, verschuift richting de huisarts. Wat de precieze veranderingen zullen zijn, is nog niet volledig duidelijk. Wel weten we dat deze veranderingen alleen slagen als medische patiëntgegevens eenvoudig uitgewisseld kunnen worden tussen zorgverleners.

Voorbereiding

Aangezien de deelnemende ziekenhuizen niet voor elk uitwisselingsvraagstuk opnieuw een infrastructuur op wilden zetten, hebben het MCL, het UMCG en het Martini Ziekenhuis Groningen begin 2012 het initiatief genomen om te onderzoeken of er mogelijkheden waren voor een regionale infrastructuur. Hiervoor is opdracht gegeven aan Stichting GERRIT om te onderzoeken wat er op organisatorisch gebied nodig was en hoe uiteindelijk de infrastructuur tot stand moest worden gebracht.

Deze opdracht heeft in maart 2013 geleid tot een beleidsrapport waarin beschreven wordt hoe tot een infrastructuur voor Noord-Nederland te komen met de IHE-XDS standaard als onderliggende techniek. Hierover later meer. Het belangrijkste doel van dit project is dat specialisten bij volledige realisatie alle relevante gegevens over hun patiënten met een druk op de knop bij andere ziekenhuizen kunnen ophalen. Met name het goed vastleggen van de patiënttoestemming en het voldoen aan wet- en regelgeving zijn hierbij belangrijke onderwerpen.

Looptijd

De visie voor een regionale IT-infrastructuur voor Noord Nederland is eind 2013 onderschreven door de betrokken ziekenhuizen, zo’n dertien in totaal, en heeft geleid

‘IHE is een initiatief van zorgprofessionals en leveranciers om verbeteringen aan te brengen in de manier waarop IT-systemen medische gegevens met elkaar delen.’

tot het aangaan van een contract met GERRIT voor in eerste instantie de komende vijf jaar. GERRIT is op basis hiervan een contract aangegaan met een softwareleverancier die de IHE-XDS standaard ondersteunt. Vervolgens is er begin 2014 een kick-off geweest waarbij de deelnemende ziekenhuizen hebben afgesproken om de huidige infrastructuur breder te gaan gebruiken en verder op te bouwen en uit te breiden. De werkwijze rond het digitaal beschikbaar stellen van beelden of andere informatie, inclusief het verkrijgen van de benodigde patiënttoestemming, zal samen met patiëntenvertegenwoordiging, zoals Zorgbelang Fryslân en Zorgbelang Groningen, worden uitgewerkt. In alle gevallen geldt dat gegevens pas worden uitgewisseld als de patiënt toestemming heeft gegeven en pas worden ingekeken als er een behandelrelatie is tussen de specialist en de desbetreffende patiënt.

Betrokken partijen

Het project wordt uitgevoerd onder regie van Stichting GERRIT. GERRIT is een regionale samenwerkingsorganisatie (RSO) en het samenwerkingsverband van en voor zorgverleners op het gebied van ICT en informatie-uitwisseling in Noord-Nederland.

Vanaf de eerste opdracht om de mogelijkheden tot een regionale infrastructuur te onderzoeken tot de uiteindelijke uitvoer is er veel overleg geweest met alle deelnemen-

Technologie 29

de partijen. Dit had tot doel om de knelpunten en wensen in kaart te brengen, maar vooral om draagvlak te creëren voor een later stadium waarin het IT-systeem geïmplementeerd ging worden.

In het begin is hoofdzakelijk met betrokkenen binnen het Medisch Centrum Leeuwarden, het Universitair Medisch Centrum Groningen en het Martini Ziekenhuis Groningen gesproken. Hier vond ook de eerste inventarisatie plaats. Er is gesproken met IT-managers en medewerkers, maar ook met daadwerkelijk beoogde gebruikers, zoals administratief medewerkers op het secretariaat, applicatiebeheerders van huidige IT-systemen en medisch specialisten zoals cardiologen en radiologen. Verder is overleg gevoerd met meerdere leveranciers van binnen de ziekenhuizen aanwezige radiologiesystemen om aan te sluiten bij de IHE-XDS standaard, en is er gekeken naar meerdere leveranciers van de IHE-XDS software.

Nadat het beleidsrapport was opgesteld, is dit gepresenteerd aan de IT-managers van alle deelnemende ziekenhuizen in de regio, met het verzoek om een principeakkoord voor de plannen inclusief een financiële component. De ziekenhuizen die hiervoor benaderd zijn, zijn het Antonius Ziekenhuis in Sneek en Emmeloord, NijSmellinghe Ziekenhuis in Drachten, Tjongerschans in Heerenveen, Wilhelmina Ziekenhuis in Assen, Ommelan-

der Ziekenhuis Groep( Delfzijl en Winschoten), Zorggroep Leveste Middenveld (Hoogeveen en Emmen), Refaja ziekenhuis in Stadskanaal. Voor de daadwerkelijke implementatie wordt zoals eerder genoemd samengewerkt met de leveranciers van radiologiesystemen en de gekozen IHE-XDS leverancier. Het gaat om E.novation als distributeur van de software van de firma Forcare.

Connectie met IHE

Voor het opzetten van de regionale IT-infrastructuur wordt gewerkt met de IHE-XDS standaard. IHE is een wereldwijde organisatie en staat voor ‘Integrating The Healthcare Enterprise’. Het is een initiatief van zorgprofessionals en leveranciers om standaarden te definiëren over de manier waarop IT-systemen medische gegevens met elkaar kunnen delen. IHE promoot het gecoördineerd gebruik van gevestigde IT-standaarden om de patiëntenzorg te optimaliseren. Het doel is dat systemen, ontwikkeld overeenkomstig IHE, beter met elkaar communiceren en eenvoudiger te implementeren zijn. Zo wordt het mogelijk voor zorgverleners om informatie effectiever te gebruiken.

De afkorting XDS staat voor Cross-Enterprise Document Sharing. XDS maakt het mogelijk om medische gegevens van patiënten te registreren, te distribueren en toegan-

30 Technologie kelijk te maken tussen verschillende zorginstellingen.

Medische gegevens worden verstrekt door bestaande broninformatiesystemen, zoals het ziekenhuis informatiesysteem (ZIS), het laboratoriumsysteem, het radiologie informatiesysteem (RIS), de beeldopslag (PACS) of elk ander afdelingssysteem, waarvoor de behoefte bestaat om patiëntinformatie te delen of te verzamelen. Met de IHE-XDS standaard zijn deze systemen te ontsluiten en met elkaar te verbinden. Voorbeelden van documenten zijn radiologieverslagen, laboratoriumuitslagen, beelden (radiologie, cardiologie), ECG’s, en medische samenvattingen zoals verwijsbrieven.

Een belangrijk aspect van de IHE profielen is dat deze doorontwikkeld worden en dat er nieuwe standaarden bij komen. Het IHE-XDW profiel is zo’n recent ontwikkelde standaard. XDW staat voor Cross-Enterprise Document Workflow. Hiermee kan een verwijzing door een aanvragend arts van een patiënt naar een ander ziekenhuis voor een consult van een specialist digitaal ondersteund worden.

Realisatie en voordelen

Het regionale IT-netwerk is ondertussen operationeel, maar wordt nog op beperkte schaal gebruikt. Op dit moment wordt de infrastructuur alléén gebruikt bij een daadwerkelijke doorverwijzing van een patiënt naar een ander specifiek ziekenhuis, en dan alleen op een aantal afdelingen. Dit betreft met name het aanleveren van cardiologie- en echo-onderzoeken aan de hartcentra in Leeuwarden en Groningen.

De komende jaren wordt een fasering gevolgd, waarbij voor de eerste fase (dit jaar) het hoofddoel is om de uitwisseling van beelden tussen de ziekenhuizen in de regio en daarbuiten via de IHE-XDS standaard te laten plaatsvinden (zie figuur fasering XDS). De grootste voordelen hierbij zijn het tijdsaspect en de betrouwbaarheid.

Door het gebruik van digitale uitwisseling voor cardio­ logiepatiënten van een perifeer ziekenhuis naar een hartcentrum, zijn er door een betere planning en

Fasering visie IHE-XDS Zorginstelling A

1 2 3

Zorginstelling B Inrichting digitale workflow Uitwisseling verslagen/documenten Uitwisseling beelden

IHE-XDS Infrastructuur

voorbereiding per patiënt minder ligdagen nodig.

Het digitaal uitwisselen is verder betrouwbaarder aangezien er geen cd’s kunnen kwijtraken op een afdeling, tijdens het vervoer tussen ziekenhuizen of door de patiënt zelf.

In de tweede fase worden behalve beelden ook verslagen en overige medische gegevens uitgewisseld. Voor het uitwisselen van gegevens tussen ziekenhuizen is nu een papierstroom ingericht die via de post, fax of mail naar de verschillende relevante personen wordt gestuurd.

Via digitale uitwisseling is er een mogelijkheid om deze papierstroom te verminderen of zelfs helemaal op te heffen, wat de kans op fouten of stoppen van het uitwisselingsproces vermindert.

In de laatste fase verloopt ook de verwijzing van patiënten en het aanvragen van onderzoeken digitaal door middel van de digitale ondersteuning van het aanvraag- en verwijsproces. Bovendien is het plan dat ook andere zorginstellingen aansluiten en er een ontsluiting naar de eerste lijn zal plaatsvinden.

K.O.R.T. 31

Online revalidatieplatform Physitrack lanceert een online revalidatieplatform op de Nederlandse markt. Het biedt hiermee fysiotherapeuten, chiropractors, oefentherapeuten en andere zorgverleners een nieuwe standaard voor thuisoefenprogramma’s als onderdeel van het totale revalidatieproces. Door het automatiseren van thuisoefenprogramma’s en de uitgebreide feedback rapportages wordt er veel tijd bespaard met de administratie, waardoor er meer tijd overblijft om aan de patiënt te besteden. Met het online revalidatieplatform kunnen patiënten op afstand worden gemonitord, waardoor de therapietrouw toeneemt en het revalidatieproces aanzienlijk wordt bevorderd.

Physitrack is volledig in het Nederlands beschikbaar voor zorgverleners en patiënten op smartphone, tablet en computer.

trum. Hij is sinds 2007 verbonden aan Meander Medisch Centrum.

In een reactie laat René van Dijk weten: ‘De complexiteit van de veranderende regelgeving en het toenemend risicoprofiel van de ziekenhuissector vragen om steeds meer bestuurlijke aandacht voor onder andere financiën en vastgoed. Daarbij komt dat de bouw en ingebruikname van het nieuwe Meander Medisch Centrum heeft geresulteerd in een verbreding van de inhoud en reikwijdte van mijn huidige functie, zodat het aanschuiven aan de bestuurlijke tafel op natuurlijke wijze tot stand is gekomen.’

Familiekamers

Nieuwe bestuurder Meander René van Dijk RA (1955) is per 1 april toegetreden tot de Raad van Bestuur van Meander Medisch Centrum. Hij volgt hiermee vertrekkend bestuurder Cees Meijers op. Van Dijk werkt momenteel als directeur financiën en vastgoed binnen Meander Medisch Cen-

Bedbanken en familiekamers in het nieuwe Meander Medisch Centrum bieden familieleden van opgenomen patiënten een steuntje in de rug. Annette Boersen, teammanager en projectleider familiekamers: ‘Een groot aantal organisaties en particulieren hebben zich ingezet voor 150 gesponsorde bedbanken en tien familiekamers. In anderhalf jaar tijd is hiervoor 270.000 euro verzameld door middel van fondsenwervende acties.’ De belangrijkste partij die zich heeft ingezet voor de familiekamers, was de Lionsclub

Rotaryclub Bunschoten onthult geadopteerde familiekamer.

Foto: Frank Noordanus

Amersfoort. Voorzitter Paul Pietersen kijkt met een goed gevoel terug op de actie ‘Families voor families’ die een jaar geleden van start ging. ‘De familiekamers zijn sfeervol ingericht met een slaapbank, zithoek, werkplek, douche, toilet en keukentje. Voor de familieleden is dit een plek om in alle privacy en rust onder elkaar te zijn. We zijn trots dat het gelukt is, omdat het een enorme steun en troost biedt aan mensen als ze in moeilijke tijden hun familie en naasten in de buurt hebben.’

TEDx spreker over de care Coen van de Steeg was eind maart een van de sprekers tijdens TEDxBinnenhof. Van de Steeg is initiatiefnemer van WeHelpen. nl, de site waarop mensen hulp kunnen vragen en aanbieden. Hij vertelde aan de 450 gasten in de Ridderzaal in Den Haag zijn persoonlijke verhaal over het ontstaan en de kracht van de Caring community WeHelpen. Van de Steeg is daarmee de eerste spreker uit de care sector ooit die op een TEDxBinnenhof bijeenkomst sprak. Na een succesvolle eerste editie van TEDxBinnenhof in 2012, toonden t waalf Nederlandse

innovators tijdens de 2014 editie hun slimme oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen aan de wereld. Want behalve de mensen in de Ridderzaal keken mensen van 45 ambassades en consulaten over de hele wereld naar de sprekers. TEDxBinnenhof geeft pioniers en hun innovatieve ideeën op die manier een internationaal podium. Coen van de Steeg won

zijn ‘ticket’­voor TEDxBinnenhof door zijn deelname aan ComeTogether, een initiatief van Microsoft, PGGM en ActiZ om creatieve ideeën in de zorg uit te dragen.

Het thema van Come­Together is caring communities: een zorgzame samenleving. Mensen doen vaker een beroep op hun eigen omgeving voor zorg en ondersteuning.

De rol van technologie speelt hierbij een steeds ­g rotere rol.

C o e n v an d e S t e e g w o n ­C ome­Together omdat ­WeHelpen een inspirerend voorbeeld is van technologie die de kwaliteit van zorg verhoogt.

Congres Multiculturele Dementiezorg Dementie bij migranten is een actueel onderwerp. In Nederland hebben 13.750 migranten dementie. Dit is zes procent van het totale aantal Nederlanders met dementie. Naar verwachting stijgt dit aantal de komende jaren tot ruim dertigduizend (elf procent), waarna de stijging onder invloed van vergrijzing en toegenomen ­levensverwachting doorgaat. Waarom sluit het reguliere aanbod van zorg en welzijn vaak niet aan? Hoe geef je vorm en invulling aan zorg en ondersteuning voor mensen met dementie uit verschillende culturen? Wat zijn hun specifieke wensen en behoeften? Welke verklaringsmodellen zijn er en hoe kom je in contact met de doelgroep? En welke mogelijkheden zijn er om deze groep intramuraal en in de thuissituatie, in het kader van de Wmo 2015, te ondersteunen? Deze vragen komen aan bod tijdens het Landelijk Congres Multiculturele ­Dementiezorg. Het congres wordt georganiseerd door StudieArena en zorginnovatiebureau DAZ in samenwerking met ActiZ, Alzheimer Nederland, NOOM en Pharos en vindt plaats op 30 juni 2014 in het Spant! in Bussum.

Meer info: www.studiearena.nl

ie in op

Nieuwe tijd vraagt om nieuwe organisatievormen

Meer kwaliteit, minder middelen De verzorgingsstaat is een verrijking. Iets om trots op te zijn. Helaas is inmiddels een verarming ontstaan van de verantwoordelijkheid, voor onszelf én anderen. Hierdoor is de verzorgingsstaat onbetaalbaar geworden. Wel worden we ons als maatschappij steeds meer bewust van onze verantwoordelijkheid en schuiven we niet alles meer af op Vadertje Staat. Over het nemen van verantwoordelijkheid, het tonen van bevlogenheid en het optimaal gebruikmaken van energie. Tekst: Jolanda Oude Lansink r is een kanteling zichtbaar in de samenleving.

We zitten midden in de transitie van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving.

Daarbij gaan we uit van eigen kracht en zelfredzaamheid, van het bevorderen van de eigen verantwoordelijkheid.

Het is een verandering van ‘zorgen voor’ naar ‘verantwoordelijk voor’. Van verticaal en top down naar horizontaal en verbinden met het netwerk. Van belerend naar lerend. Het heeft consequenties voor de leiderschapsstijl en de manier waarop we het werk met elkaar georganiseerd hebben. Zo ook in de zorg, waar minder mensen met minder middelen meer werk moeten verzetten.

E

De traditionele wijze van organiseren is niet alleen te duur geworden, mensen willen ook graag op een persoonlijkere manier werken en ondersteund worden in een zinvol leven. Iedereen heeft kunnen profiteren en kunnen genieten van alles wat mogelijk was.

We hadden het over ‘recht hebben op’ en minder over ieders verantwoordelijkheid of invloed op zijn eigen leven. Zijn we samen niet verantwoordelijk voor het gemeenschapsgeld? Laten we onze kwaliteiten en talenten optimaal inzetten, zodat onze energie niet aan alle kanten weglekt.

Aandacht voor welzijn

De samenleving is geen abstract begrip, maar bestaat concreet uit mensen die verantwoordelijk zijn voor zichzelf en voor elkaar, of dat nu familieleden of medeburgers zijn. Door de eenzijdige gerichtheid van het overheidsbeleid op economie en marktwerking zijn jammer genoeg zowel het individuele als het collectieve verantwoordelijkheidsbesef sterk verminderd.

Er is veel te weinig aandacht voor zingeving en welzijn.

Veel goed bedoelde activiteiten kosten bijvoorbeeld veel geld, terwijl de resultaten onbevredigend blijven.

Dat komt omdat er te weinig een beroep wordt gedaan op de eigen verantwoordelijkheid. Duurzaamheid en geluk zijn gefundeerd op het welzijn van mens en natuur.

De waarborging hiervan is een gedeelde, gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Ook organisaties hebben hier mee te maken. Veranderingen kunnen leiden tot structurele problemen waarvoor oplossingen moeten worden bedacht. Doelstellingen veranderen, taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden wijzigen, systemen moeten worden aangepast enzovoorts. Het resultaat is te veel regeldruk, waardoor medewerkers geen energie meer hebben om goed te presteren.

opinie 33

Bevlogenheid

In verschillende artikelen in Twentsche Courant Tubantia (22 februari 2014 en 4 maart 2014) wordt melding gemaakt van onderzoek waaruit zou blijken dat slechts negen procent van de Nederlandse werknemers echt bevlogen is. Daar tegenover staat elf procent die de boel saboteert en tachtig procent die vrij onverschillig de dagelijkse taken uitvoert. Deze laatste categorie doet wat gevraagd wordt, maar daarmee is ook alles gezegd.

Reken maar uit hoeveel energie verloren gaat in het arbeidsproces.

Moeten we uit deze dramatische cijfers dan maar concluderen dat mensen dan maar gewoon wat harder moeten werken? Moeten we de droom over de betrokkenheid en bevlogenheid van medewerkers dan maar vergeten?

Integendeel. Teams presteren 2,5 keer beter als hun energie beter wordt ingezet. De nadruk binnen een team ligt op samenwerking en vertrouwen, niet op competitie.

Als medewerkers er van overtuigd zijn dat ze ‘samen sterker staan dan alleen’, wordt er optimaal gebruikgemaakt van ieders talenten en energie. Zo kunnen organisaties hun doel bereiken.

Energie

Vaak voel je al of er energie in een organisatie zit, zodra je ergens binnenkomt. Je merkt het aan de aankleding van het gebouw. Je leest het af aan het enthousiasme van de mensen en de manier waarop ze met elkaar omgaan.

Je ziet het aan de schittering in hun ogen als ze over het bedrijf praten. Je hoort het aan de wijze waarop ze klanten benaderen. Zeker weten doe je het pas als je wat langer in de organisatie rondloopt en constateert dat mensen staan voor wat ze zeggen. Dan besef je dat je écht te maken hebt met een bedrijf waarin met passie iets waardevols in praktijk wordt gebracht. Helaas blijkt dat dit voor veel organisaties nog een wensdroom is. Er wordt steeds meer van medewerkers gevraagd, bijvoorbeeld dat ze zelfstandig oordelen en handelen in zelforganiserende teams.

Organisaties zijn met eigentijdse personeelsadvertenties massaal op zoek naar gedreven en vitale medewerkers die liefde en passie voor hun vak aan de dag leggen.

‘The pessimist sees difficulty in every opportunity.

The optimist sees the opportunity in every difficulty.’

Winston Churchill minder regeldruk, betere en eenvoudige werkprocessen, mogelijkheden tot samenwerking, het ontwikkelen van vakmanschap en behoefte om (levens) doelen te bereiken, waardoor ze een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij.

Ambassadeurs

Als individuele basisbehoeften en doelen samenvallen met de missie en visie van de organisatie, en de medewerkers daarbij voldoende ruimte krijgen om op eigen wijze invloed uit te oefenen en een waardevolle bijdrage te leveren, raken ze bevlogen en verbonden met die organisatie.

Dan gaat energie stromen. Alleen op deze wijze leveren medewerkers een zinvolle en waardevolle bijdrage aan het bestaansrecht van het bedrijf waarvan de medewerker de ambassadeur is.

Vanuit managersperspectief

Rijst de vraag of managers hier wel behoefte aan hebben. Want over het algemeen is het hun taak om de boel draaiende te houden en targets te halen. De wereld van moderne managers draait veelal om processen, procedures en informatiesystemen. Zij zien hun organisatie als een machine die zo goed, efficiënt en optimaal mogelijk bestuurd moet worden. Daarbij is het credo ‘vertrouwen is goed, maar controle is beter’. Medewerkers zijn niet langer radertjes in een machine, maar mensen met eigen drijfveren, voorkeuren en stijlen. In essentie is dit misschien wel de grootste uitdaging voor het management in de 21ste eeuw. Niet meer de organisatie van belonen en straffen en ervan uitgaan dat mensen zich aanpassen aan de organisatie om zo topprestaties te kunnen leveren. Medewerkers worden tegenwoordig door heel andere zaken gemotiveerd. Door autonomie en ruimte om zelfstandig te handelen, door een inspirerende visie,

Deze nieuwe tijd vraagt om nieuwe organisatievormen. Om vormen waarin organisaties in staat zijn om eigenzinnig te excelleren, zich weten aan te passen aan de medewerkers en omstandigheden creëren waarin zij optimaal kunnen functioneren. Het is mogelijk om meer kwaliteit te bieden met minder middelen, zonder dat daarbij kostbare energie verloren gaat.

Over de auteur Jolanda Oude Lansink is trainer, interim-manager en transitiecoach bij People & Process Management BV. Jolanda: ‘Vijftien procent van het succes van een organisatie wordt bepaald door vakinhoudelijke kwaliteiten en 85 procent door sociale en interactieve vaardigheden. Door persoonlijke talenten te ontwikkelen, zorg ik voor een betere interactie tussen mensen. Hierdoor nemen plezier en productiviteit toe, en kunnen organisaties en hun medewerkers zich richten op de markt en zo samen excelleren.’ Jolanda maakt onder andere gebruik van de oplossinggerichte aanpak (Louis Cauffman), de acht leiderschapsprincipes van Stephen Covey, de DISC methode en systemisch werk.

Meerwaarde van marketing ‘Van kernwaarde tot concept’ Steeds meer worden cliënten en patiënten zorgconsumenten die consumentengedrag vertonen. Op deze nieuwe zorgmarkt maken zij bewuste keuzes als het gaat om aanbieders en diensten. Maar vanuit de zorgaanbieders, de instellingen, is marketing niet of nauwelijks geborgd. Terwijl het toch een belangrijke meerwaarde kan zijn voor zorgorganisaties. Tekst: Miquel Wijngaards

& id ur le tu be e s b

et is niet langer vanzelfsprekend dat inwoners van een bepaald gebied daar uiteindelijk ook zorg afnemen. Zorgconsumenten worden steeds mobieler en zijn dan ook bereid om te reizen voor goede zorg. Ook aan de financieringskant is sprake van wijzigingen die direct van grote invloed zijn voor zorginstellingen. In het regeerakkoord ‘Bruggen slaan’ wordt de gemeente een grote rol toebedeeld in de aanpak van maatschappelijke problemen. Met name in het sociale domein worden omvangrijke taken toevertrouwd aan de gemeenten.

Echter, daar waar de gemeente honderd procent verantwoordelijkheid krijgt, krijgt ze niet honderd procent aan financiële middelen. Dit vraagt om creativiteit, bij gemeenten én zorginstellingen. Deze laatste zullen moeten anticiperen op de ontwikkelingen bij gemeenten en zichzelf hierin ook een rol moeten geven.

Van zorginstellingen wordt verwacht dat ze zich snel aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid. Dit vraagt om een focus naar buiten, richting de

H

zorgconsument. Het zijn ingrijpende veranderingen, waarbij ondersteuning en begeleiding nodig zijn. Om de meerwaarde van marketing in deze duidelijk te kunnen maken, worden eerst twee belangrijke bevindingen nader toegelicht: de extramuralisering en de scheiding van wonen en zorg, en de commercialisering van de zorg.

Scheiden wonen/zorg en extramuralisering

De komende jaren zal de scheiding van wonen en zorg verder doorgevoerd worden. De beschikbare gelden zullen anders verdeeld worden dan op dit moment het geval is. Daar komt bij dat cliënten die nu nog in ZZP3 en ZZP4 thuishoren, straks niet meer terechtkunnen in zorginstellingen als gevolg van de ontwikkelingen in de extramuralisering. Hierdoor zullen bij zorginstellingen minder nieuwe bewoners ondergebracht worden.

Bovendien blijkt dat de concurrentie met andere zorginstellingen steeds heviger wordt. Als zorginstellingen niet meebewegen met alle ontwik-

36 beleid & bestuur

‘Voor vraaggestuurde zorginstellingen is een goede dialoog met stakeholders van groot belang.’

kelingen, bedraagt het productieverlies in 2015 naar verwachting ruim acht procent van de omzet.

moet goede zorg (ook) voldoen aan de hoogste professionele eisen? Idealiter noemt de zorgvrager de zorg goed als die naar professionele maatstaven het beste voor hem is.

Commercialisering van de zorg

De tweede belangrijke bevinding is dat de zorgrelatie verzakelijkt. Patiënten en cliënten ontwikkelen zich meer en meer tot zorgvrager en in veel gevallen tot consument van de betaalde dienst ‘zorg’. Hierdoor wordt de relatie tussen de consument en de zorgverlener gelijkwaardiger; de consument wordt minder afhankelijk van de zorgverlener. Ook bestaat er een sterke neiging tot het reduceren van waarden tot economische waarden, zoals ‘tijd is geld’ en ‘voor geld is alles te koop’. Verder draagt de idee van de maakbaarheid van de mens, en dus van gezondheid, ertoe bij dat zorg gezien wordt als een dienst die gevraagd en geleverd kan worden.

In alle lagen van de samenleving is een verschuiving waar te nemen van aanbod- naar vraaggestuurde levering van diensten en producten. Niet langer wordt aanbod gecreëerd waarvan vooral de producent zelf denkt dat het in een behoefte voorziet. Het accent ligt nu op de vraag om van daaruit een zo passend mogelijk aanbod te creëren.

Mensen zijn mondiger geworden en geven aan dat ze zelf wel weten wat goed voor hen is. Ze voelen zich prima in staat om hun wensen en behoeften te formuleren en daar voor op te komen. Met name het feit dat kennis toegankelijker is geworden en niet langer het monopolie is van de professional, heeft daaraan bijgedragen. Een andere reden voor de overgang naar vraagsturing is dat er door de individualisering een eindeloze variatie in behoeften is ontstaan. Mensen willen maatwerk.

Samenleving en politiek vragen om vraaggestuurde zorginstellingen. Voor de gezondheidszorg heeft de verschuiving van aanbod- naar vraagsturing ingrijpende gevolgen. Niet alleen leidt deze tot belangrijke wijzigingen op financieel-economisch en organisatorisch gebied, ook inhoudelijk verschuift er nogal wat. Dit brengt ethische vragen met zich mee, zoals de vraag wat goede zorg precies inhoudt en of de gevraagde zorg wel goede zorg is. Is zorg goed als de zorgvrager er tevreden mee is of

Zorginstellingen willen het beeld wat mensen hebben van de seniorenzorg, positief beïnvloeden. Zij willen een breed publiek laten zien welke diensten zij leveren en welke resultaten behaald zijn. Op deze manier kunnen ze het merk beter op de kaart zetten. De marketing en de communicatie zijn daarentegen meer aanbod- dan vraaggestuurd. Voor vraaggestuurde zorginstellingen is een goede dialoog met stakeholders van groot belang.

Blik naar buiten

Health-Marketing is marketingspecialist voor zorginstellingen en zorgaanbieders. Het bureau concludeert op basis van onderzoek en gesprekken dat zorginstellingen vooral intern gericht werken. Heel verklaarbaar, gelet op de snel veranderende omgeving waarin ze acteren. Vaak krijgen ze te maken met ontwikkelingen waarvan het lijkt alsof er niet direct invloed op mogelijk is. Ze richten zich daarbij op waarden die door toekomstige klanten als vanzelfsprekend ervaren worden. De vraag is of deze nog wel aansluiten bij de markt en de behoefte van klanten.

Doelgroepen

Zorginstellingen richten zich op twee verschillende doelgroepen. Ten eerste zijn dit de bestaande klanten met hun eigen context en netwerk, veelal kinderen en familieleden in de eerste graad, die al gebruikmaken van de faciliteiten van de zorginstelling. Tot de tweede doelgroep behoren de potentiële klanten die in de toekomst gebruik zullen gaan maken van de faciliteiten. Deze groep, die zich overigens nu al kenmerkt als mantelzorger of informele zorgverlener, zal een heel ander wensenbeeld weergeven dan de doelgroep van bestaande klanten. Voor zorginstellingen is het een uitdaging om deze twee doelgroepen op de juiste manier aan te spreken. Hoe onmogelijk het ook lijkt, het kan wel. Door de belangrijkste waarden te definiëren die voortkomen uit deze doelgroepen en deze te vertalen in acties die voor iedereen begrijpelijk en realiseerbaar zijn.

beleid & bestuur 37

Voorbereiding • Ervaringen • Quickscan

Quick Scan Jaarplan Marketing en Communicatie Begroting

Jaarplan Marketing en Communicatie • Begroting • Planning • Deelplannen van aanpak

Resultaten meten

Planning

Ervaringen

Deelplannen van aanpak Resultaten meten

Uitwerking

Uitwerking

zich positief te onderscheiden en het gewenste imago te kunnen neerzetten. Concepten ondersteunen de missie en visie van de zorgorganisatie. De kracht van een goed concept zit in de balans tussen cultuur, communicatie en marketing.

Een verdere focus op de unieke vaardigheden, competenties van de organisatie, de eigen visie en ontwikkelingen in de markt leidt idealiter tot de keuze van twee of drie concepten. Deze kunnen vervolgens verder worden uitgewerkt met behulp van standaard marketingmethodieken.

De concepten geven verdieping aan de core business en laden de identiteit en het imago van de organisatie

COMMUNICATIE Naamsbekendheid en Reputatie

REPUTATIE MANAGEMENT CONCEPT

CULTUUR

Onderscheidend vermogen

Beleving van klant en medewerker

Een andere mogelijkheid is om de organisatie dusdanig vraaggericht te organiseren dat er flexibeler op waarden kan worden ingespeeld. Dit kan effectief zijn als de bepalende waarden onvoldoende recht doen aan de diversiteit van de zorgvraag en -behoefte.

Kernwaarden

Succesvol reputatiemanagement begint met het versterken van de identiteit en het imago door (her)definiëring van marketingconcepten en een integrale aanpak van organisatieveranderingstrajecten. Het is er op gericht het gewenste imago en de identiteit met elkaar in overeenstemming te brengen. Een goede definiëring van kernwaarden, van de missie en de doorvertaling naar concepten helpen de zorgorganisatie duidelijk te maken op welke punten het mogelijk en wenselijk is om zich met de kennis en ontwikkelingen van nu en in de toekomst te onderscheiden. Wat doen we? Hoe doen we het?

En waarom doen we het?

Vertaling naar concepten

Een marketingconcept geeft antwoord op de vraag wat de kernwaarden zijn en in welke relatie deze staan tot de wens en mogelijkheden van de zorginstelling om

Vertaling

Specifieke vaardigheden en competenties vanuit de kernwaarden liggen ten grondslag aan de aanpak, de snelheid en kwaliteit die de organisatie biedt op het gebied van zorg, begeleiding, behandeling, wonen en welzijn.

Daarin zit toegevoegde en onderscheidende waarde, waaraan een zorginstelling haar bestaansrecht ontleent.

Voor het beste eindresultaat maken de medewerkers uiteindelijk het verschil. Intern moeten kernwaarden begrepen en breed gedragen worden. Kernwaarden gegoten in een goed aansprekend concept vormen de basis van het merk. Kies maximaal drie concepten die zorgen voor toegevoegde waarde. Dit leidt tot concrete resultaten die een bijdrage leveren aan de doelstellingen van de organisatie.

Wie is onze klant? En hoe kunnen we die het beste benaderen? Dat zijn de belangrijke vragen die zorginstellingen zich moeten stellen, willen ze zich in marketingopzicht strategisch sterk kunnen positioneren.

In de volgende uitgave van tvb ZORG meer over marktanalyse en doelgroepsegmentatie.

Over de auteur Miquel Wijngaards is directeur van Health-Marketing, marketingspecialist voor zorginstellingen en zorgaanbieders.

I www.health-marketing.nl

38

CoSource Risico’s en aansprakelijkheid ingeperkt

safety register

Inzicht in wet- & regelgeving Risico’s in beeld Voorbereid op controle van bevoegd gezag of inspecties. U kunt de relevante documenten overleggen Vanwege de wettelijke Zorgplicht bent u als gebouweigenaar of beheerder verantwoordelijk voor de veiligheid en bent u aansprakelijk.

Met een Quick Scan wordt op een snelle en efficiënte manier getoond in hoeverre u voldoet aan de wet- en regelgeving.

Daarna worden de constateringen en/of gebreken geprioriteerd. U ontvangt advies zodat u maatregelen kunt nemen om de veiligheid te bevorderen.

Safety Register Om de nieuwe situatie te borgen kunt u de gegevens vastleggen in een digitaal handboek. Hiermee bent u in staat uw verplichte keuringen en inspecties te organiseren. In geval van controle kunt u de benodigde documenten overleggen.

Zowel risico’s van calamiteiten als van aansprakelijkheid worden beperkt.

Het resultaat is dat u met een gerust hart de verantwoordelijkheid voor de veiligheid in uw organisatie op zich kunt nemen.

Meer informatie: CoSource B.V. Ambachtsweg 14, 5683 CD Best T: +31 (0)499 379092 E: info@cosource.nl F: +31 (0)499 379687 I: www.cosource.nl

STEP into Wat gebruikt u op het moment voor STEP loop- en balanstraining? into

6 V IV III

1

II I

5

4

1 2 3 4 5

2

3

1 VERGUNNINGEN 2 BRANDVEILIGHEID EN BRANDVEILIGHEIDSINSTALLATIES 3 MILIEUTECHNISCHE EN COMFORTINSTALLATIES 4 ARBO EN BEDRIJFSHULPVERLENING 5 ALGEMENE VEILIGHEID EN INSTALLATIES 6 INTERNE REGELGEVING

“Met de Quick Scan maakten we grote stappen; we hadden daarna in korte tijd alle risico’s ingeperkt.”

12168a

Wat gebruikt u op het moment voor De nieuwe manier van revalideren loopen balanstraining?

De nieuwe manier van revalideren

Het Vector systeem helpt het revalidatie team met Het Vector systeem helpt het revalidatie team met De nieuwe manier van revalideren het verhogen van de mobiliteit van de patient en het verhogen van de mobiliteit van de patient en beschermt tegelijkertijd de patiënt optimaal tegen De nieuwe manier van revalideren beschermt tegelijkertijd de patiënt optimaal tegen vallen.

Het Vector systeem helpt het revalidatie team met vallen.

Het Vector systeemscala helptaan het loop revalidatie teamkan met Met een uitgebreid trainingen het verhogen van de mobiliteit van de patient en Met een uitgebreid scala aan loop trainingen kan het verhogen van de mobiliteit van de patient en voor iedere tegelijkertijd patient een persoonlijk revalidatieen beschermt de patiënt optimaal tegen voor iedere tegelijkertijd patient een persoonlijk revalidatieen beschermt de patiënt optimaal tegen trainingsprogramma worden ingesteld. vallen. trainingsprogramma worden ingesteld. vallen.

Met een uitgebreid scala aan loop trainingen kan Met een uitgebreid scala aan trainingen kandan Bent u geïnteresseerd wilt loop u meer informatie voor iedere patient eenen persoonlijk revalidatieen Bent u geïnteresseerd en wilt u meer informatieen dan voor iedere patient een persoonlijk revalidatiekunt u contact opnemen dooringesteld.

0800 6377633 te bellen trainingsprogramma worden kunt u contact opnemen door 0800 6377633 te beltrainingsprogramma ingesteld. of een email te sturenworden aan info@nl.bioness.com. len of een email te sturen aan info@nl.bioness.com.

Bent u geïnteresseerd en wilt u meer informatie dan Bent u geïnteresseerd en wilt u meer informatie dan kunt u contact opnemen door 0800 6377633 te bellen 0800 6377633 www.bioness.com 0800 6377633 || www.bioness.com kunt u contact opnemen door 0800 6377633 te belof een email te sturen aan info@nl.bioness.com. len of een email te sturen aan info@nl.bioness.com.

08006377633 6377633 || www.bioness.com www.bioness.com 0800

12026

Reva Repair is een jonge onafhankelijke onderneming, gevestigd in het midden van het land en werkzaam in de revalidatie/ healthcare branche. Met onze jarenlange ervaring en kennis verzorgen wij technische en/of facilitaire ondersteuning aan ondernemingen die werkzaam of gerelateerd zijn aan de revalidatie/healthcare branche Ook verpleeg- en verzorgingshuizen kunnen een beroep op ons doen.

Vleugelboot 52 • 3991 CL Houten M 06 - 55 86 78 09 • F 030 - 878 20 92 E info@revarepair.n • I www.revarepair.nl

13022

ZieZorg 39

Senioren Barometer 2014 Ouderen geven het beleid van de regering op alle punten een onvoldoende. Op het vlak van zorg en ouderenbeleid gaan de cijfers zelfs diep in het rood. De 55-plussers ergeren zich vooral aan de sluiting van verzorgingstehuizen en bezuinigingen op de ouderenzorg. Dat blijkt uit de Senioren Barometer 2014 van het instituut Tranzo van Tilburg University.

In april 2014 werden meer dan 500 ouderen gevraagd naar hun mening over het functioneren van de regering, als onderdeel van een breder onderzoek onder ouderen. De participatiemaatschappij en een groter beroep op mantelzorg worden door de ouderen als onrealistisch beoordeeld. Ouderen ergeren zich aan de steeds maar toenemende kosten die ze dreigen te moeten maken, zonder dat ze invloed hebben op de besluiten die hierover worden genomen. Slechts een kleine minderheid heeft begrip voor de regeringsmaatregelen of is niet bang voor negatieve effecten.

Overigens gaat het de ouderen qua tevredenheid over hun leven nog redelijk goed. Vergeleken met 2012 is die tevredenheid in 2014 nog op ongeveer hetzelfde niveau. Ouderen zijn het minst tevreden over hun gezondheid en welzijn en hun financiĂŤle situatie, en het meest over hun woning en woonomgeving.

& id ur le tu be e s b

Kennisoverdracht en netwerken centraal

Zorg & ICT 2014 Bezoekers en exposanten waardeerden vakbeurs Zorg & ICT met een zeven. ­Kennisoverdracht rond de thema’s EPD/ECD, domotica en eHealth stond centraal tijdens de beurs. Nieuw dit jaar was de Zorgacademie.

Een uitgebreid inhoudelijk programma, mede vormgegeven door Artsennet, NVEH, Nictiz, de NPCF, Vilans, Stichting Digitalezorg.nl, Games for Health, de vZVZ en Stichting Smart Homes. Beeld: VNU Exhibitions Europe

42 beleid & bestuur

‘Nieuw in deze editie waren een speciaal programma voor Young Professionals en de Zorgacademie. Andere onderdelen waren een Opleidingenplein en het eHealth Start-up Plein.’

beleid & bestuur 43 ijkend naar de rapportcijfers, het aantal gevoerde gesprekken (ruim 52.000) en het bezoekersaantal, is Zorg & ICT 2014 succesvol te noemen. In totaal zijn 9158 bezoekers naar de beurs gekomen. Een derde van de bezoekers heeft één of meer inhoude­lijke activiteiten bezocht. Er waren ruim negentig inhoudelijke sessies. Bij de Zorgacademie waren de sessies ‘eHealth: van uitrol naar implementatie naar gebruik, de uitdaging!’, ‘Innovaties in de zorg van ­vandaag en morgen’ en ‘Future of games in health is now’ populair.

K

Besparen

Besparen in de zorg is eerder regel dan uitzondering. Daarom werd op de beurs voor de eerste keer de Zorgbesparingsroute georganiseerd. Deze route leidde

kort omschreven worden. De AMiS was goed voor de Innovatie Award Zorg & ICT 2014. De jury vindt de AMiS opvallend, omdat de innovatie bestaande technologieën slim samenbrengt. Het is in zijn geheel een goed doordacht, mobiel werkstation dat verder gaat dan alleen een computer op wielen. Tijdens de speciale Innovatieroute kregen bezoekers per genomineerd product meer informatie en gaven de exposanten een korte demonstratie van de innovaties.

Zorg & ICT 2015

De volgende editie van Zorg & ICT vindt tegelijkertijd plaats met vakbeurs Zorgtotaal, van 18 tot en met 20 maart 2015. Thema’s die bezoekers van deze editie in ieder geval terug willen zien tijdens Zorg & ICT 2015 zijn EPD/ECD (43%), eHealth (37%) en zorg op afstand (35%).

AMiS winnaar Innovatie Award

bezoekers langs diverse kosten- en tijdbesparende oplossingen voor de zorg. Van het totaal aantal bezoekers was 44 procent eind- of medebeslisser als het gaat om investeringsplannen. Een derde van die groep kwam met investeringsplannen naar Zorg & ICT. Bezoekers gaven in het bezoekersonderzoek van VNU Exhibitions bovendien aan dat zij met name interesse hebben in zorgspecifieke software (48%), eHealth (48%) en domotica.

Enkele onderwerpen die deze editie uitgebreid aan bod kwamen, zijn gaming in de zorg, het eHealth landschap, health-apps, LSP, technologie en de rol van de patiënt en implementatie van zorgtechnologie en zelfmanagement.

Nieuw deze editie waren een speciaal programma voor Young Professionals en de Zorgacademie. Andere onderdelen waren een Opleidingenplein en eHealth Start-up Plein.

Winnaar Innovatie Award Zorg & ICT

Een gebruiksvriendelijke, efficiënte en intelligente medicijnverdeelwagen met toedieningsregistratie. Zo kan de Alphatron Mobile intelligent careStation (AMiS) in het

meer informatie www.zorg-en-ict.nl

Rare kwasten?

Caro Woudstra

Column 45

tel, u gaat naar de bouwmarkt om verf te kopen. Eenmaal binnen, is het de bedoeling dat u zich eerst meldt bij de ontvangstbalie. Iemand stelt u wat vragen en bekijkt of u wel in de goede winkel bent. U krijgt toestemming om door te lopen, maar u moet eerst een formulier ondertekenen waarin staat dat medewerkers mogen bellen en overleggen met andere bouwmarkten als zij uw vraag niet ter plekke kunnen beantwoorden.

Alleen maar bedoeld om u zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn en om er voor te zorgen dat de medewerkers hun werk zo goed mogelijk kunnen doen. U begrijpt dat en ondertekent het formulier.

U krijgt toestemming om een half uur in de winkel rond te kijken, informatie in te winnen en om uw keuze te maken. Daarna gaat u naar de kassa om af te rekenen. Mocht u nog meer tijd nodig heb-

S

de verf is gemaakt, welke pigmenten er in zitten, van welk materiaal de bus is gemaakt en waarom u een kwast nodig heeft. ‘Het moet wel transparant zijn wat er met uw geld wordt gedaan hoor!’ spreekt de medewerker u belerend toe.

Dan, precies op het moment dat u uw handtekening wilt zetten, gaat er een alarm af. Uw tijd is om. Omdat u nog niet klaar bent, moet u terug naar de ingang om opnieuw te bekijken of u nog wat langer in de winkel mag blijven. Lichtelijk gefrustreerd loopt u terug en legt uit dat u nog wat tijd nodig heeft om een formulier te ondertekenen. ‘Daar kunnen wij geen toestemming voor geven, omdat we daar geen geld voor krijgen’, zegt de medewerker. ‘Maar mijn bus verf staat er ook nog!’ roept u inmiddels wanhopig.

‘De bouwmarkt moet verantwoorden waar de verf is gemaakt, welke pigmenten er in zitten, van welk materiaal de bus is gemaakt en waarom u een kwast nodig heeft.

Het moet wel transparant zijn!’ ben, dan moet u weer terug naar de ontvangstbalie. Daar wordt met een paar mensen beoordeeld of u toestemming krijgt om nog wat langer te blijven.

Aldus de procedure. Omdat er niet veel tijd is, rent u zo snel mogelijk door de winkel direct naar de verfafdeling. Onderweg ziet u allerlei aanbiedingen over het hoofd, maar dat maakt niet uit.

Het gaat om de verf. Hijgend komt u aan bij de verfbalie. In geen velden of wegen is er een medewerker te bekennen. Hij is op vakantie, zo verneemt u. Of u volgende week kunt terugkomen. Er is niemand die u op dat moment kan helpen, omdat iedere medewerker zijn eigen kennisdeel invult en voor meer personeel geen geld is.

Een week later komt u terug. U doorloopt het hele ritueel opnieuw.

De medewerker van de verfafdeling is er nu wel. Hij neemt een hele vragenlijst met u door. Wat ongeduldig vraagt u waarom. U weet immers precies wat u wilt hebben. ‘We hebben zo veel producten en het zou toch jammer zijn als u de verkeerde keuze zou maken’, antwoordt de medewerker geduldig.

Uiteindelijk heeft u een keuze gemaakt. Maar voordat u het product mee krijgt, moet u eerst nog even een formulier ondertekenen.

De medewerker vertelt dat de bouwmarkt moet verantwoorden waar

De medewerker zegt dat het dan wel kan, maar niet te lang.

Inmiddels is de medewerker van de verfafdeling druk bezig op de computer. Hij registreert de tijd die hij in totaal aan u heeft besteed.

U moet even geduld hebben. Als hij klaar is, krijgt u de verf van uw keuze mee en mag u naar de kassa om af te rekenen. Daar blijkt de literbus met verf E121,65 te kosten. Geschrokken vraagt u of dat wel klopt. ‘Alle tijd die we met u bezig zijn, wordt doorberekend in de producten die wij leveren’, verklaart de kassamedewerker, alsof het de normaalste zaak van de wereld is.

Raar verhaal? Welnee, dat is precies hoe ons zorgsysteem in elkaar zit!

Caro Woudstra werkt als maatschappelijk werker met blinde en slechtziende mensen. Ze schrijft graag en veel. Haar columns verschijnen regelmatig in publieks- en vakmedia. Ze zal haar visie op de zorg en haar ervaringen regelmatig delen met de lezers van tvb ZORG. Meer informatie: www.carowoudstra.nl

hoe kom jij aan dat verhaal?

ag, dat zoeken we zo weer eventjes 0p!

a r t i ke l ge m i s t.nl

ZieZorg 47

Flipje is terug Exclusief voor zorginstellingen en ziekenhuizen maakt ‘Flipje van de Betuwe’ zijn terugkeer op de jamverpakkingen. Generaties lang is het fruitmannetje een welkome gast aan tafel geweest. Ziekenhuis Rivierenland in Tiel heeft onlangs als eerste de nieuwste portieverpakkingen in ontvangst mogen nemen. De jam is beschikbaar in de smaken aardbeien, abrikozen en zwarte bessen.

48

: e m a l Rec reclame

GdTerscheidenlidsaitnie | onderhoud on p | rea r e w t on

Colofon mei 2014 44ste jaargang Verspreidingsgegevens Het Tijdschrift voor Verzorging en

Advertentie- en Order­administratie

Beheer wordt verspreid onder alle

studio@aprmediagroep.nl

officieel geregistreerde ver­zorgingsgeriatrische instellingen, ziekenhuizen,

Abonnementen­ administratie

revalidatiecentra, jeugdinstellin-

APR Media abonneeservice

gen en -opvang, thuiszorgcentrales,

Postbus 2238

Wmo-loketten en zorgverzekeraars.

5600 CE Eindhoven

Het verschaft directies, stafleden en

Tel 088-2266686

hoofden van diensten informatie over

abo@aprmediagroep.nl

en verpleeghuizen, psychiatrische en

onderwerpen die betrekking hebben op management, techniek, bedrijven en diensten.

Abonnementen Jaarabonnement € 57,50, buitenland € 120,-, losse nummers

Bladmanagement

en/of extra bewijsnummers € 10,-

Charlotte Maassen

(exclusief verzendkosten), bijdrage

redactie@tvbzorg.nl

abonnementen binnen de doelgroep € 29,50

Redactie

Prijzen zijn exclusief BTW.

Gerard Kruijt, Rob van der Puil, Betty

Abonnementen kunnen iedere maand

Rombout, Pim Stegman en Carin Velt

ingaan en worden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeggingen, uitsluitend

Neonweg 27 | Amersfoort | 033-4612711 | www.gtreclame.nl

Redactieraad

schriftelijk, dienen uiterlijk twee

Noortje Brouwers, Gerry van der Hulst,

maanden voor het einde van de abon-

Hans van Putten, Aline Saers en Erik

nementsperiode in ons bezit te zijn.

Strating

12119

Vormgeving & Art directie

Uitgever Jaco Otto

APR Media Groep BV, Amersfoort

Druk en afwerking Veldhuis Media BV, Raalte

Uitgave APR Media Groep BV Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Tel. +31 (0)33 456 70 50 Fax +31 (0)33 456 74 33 tvb@aprmediagroep.nl www.aprmediagroep.nl www.tvbzorg.nl

C-Mill

ISSN 0167-0018

De C-Mill: een geavanceerd looplab op 4m².

Trainen - stap tot stap aanpassingsvermogen - versnellen en vertragen - obstakel ontwijken

Aansprakelijkheid vaktijdschrift

Meten - gangbeeld - symmetrie - cadans - stapfrequentie - stapbreedte en staplengte

Aan de inhoud van dit vaktijdschrift is veel aandacht ­b esteed. Het is echter mogelijk dat de inhoud van deze uitgave verouderd, incompleet en/of incorrect is. Aan de inhoud hiervan kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. APR groep kan niet aansprakelijk worden gehouden voor de directe alsook indirecte ge­v olgen van het gebruik, op welke wijze dan ook, van de hierin aangeboden informatie. APR groep geeft geen enkele garantie, noch aanvaardt enigerlei aan­sprakelijkheid met betrekking tot de inhoud, data, adviezen, verklaringen, producten of ander materiaal in het vaktijdschrift. Overname van artikelen uit deze uitgave is uitsluitend toegestaan met

www.ForceLink.nl tel: +31 345 707007

bronvermelding en na toestemming van de uitgever van APR groep. Alle regels met betrekking tot de Nederlandse intel­lectuele eigendomsrechten zijn van toepassing.

12166

13062b

Ontdek de meerwaarde

Dak Maasstadziekenhuis Rotterdam,

Gezondheid op het hoogste niveau • • • • •

Afvangen fijnstof Terugdringen Urban Heat Island Effect CO2 reductie en waterbuffering Opwekken groene energie Verbetering gezondheid mens

Leven op Daken is een franchiseorganisatie die binnen de dak- en gevelbranche meervoudig ruimtegebruik stimuleert, ontwikkelt en ook uitvoert. De franchisenemers bestaan uit dakaannemers, hoveniers, installateurs en producenten. Met duurzame thema’s zoals PV zonne- en thermische energie, tuindaken en groengevels, parkeerdaken en waterdaken in combinatie met een geïsoleerde waterdichting, adviseert Leven op Daken in samenspraak en met eindcontrole van Buro Dakadvies uit Gorinchem. Alle systemen zijn vastgelegd in productbladen ‘ontwerp’ en ‘uitvoering’ en vallen onder een volledig verzekerde garantie.

www.levenopdaken.nl

AL ONZE KEUKENS ZIJN SLIM Scan de code en overtuig uzelf www.bribus.nl/ergoline

Bribus Dus! Uw nummer 1.

12061