YSMU, Apaga Bzhishk

Հ ՆՎԱՐ 15 ՕՍԻՊ ՄԱՆԴԵԼՇՏԱՄ‒125

ՅՑ Ց

Ա

ՕՐ

ԱՐ Վ Ն ԱՐ Հ Վ Ր Տ ՓԵ

Հ ՆՎԱՐ 12 ՋԵԿ ԼՈՆԴՈՆ‒140

Օսի սիպ Էﬕլի Ման ա դելշտամը ը ռո ռոււս բան տե նաս եղ ղծ ծ, թա թարգ րգ րգմ գմա անի իչ և գրականա ագետ գե գ տ է։ է։ Սո ով վո որե ել է ժա ամա անա նակ կի ի լա լավ վագո գույյն ուսուﬓ ո ւﬓ ﬓա ական հաս աստատո ություն ններ րու ում, ու մ մ, այյդ թ ա թվ վ վու ո մ՝ ու մ՝ Սո որբոնի և Հ Հայ ա դելբեր այ րգ գի ի հա հ ամալլսարա րաննե ներ րում։ Մա Ման անդե դել տա դելշ ամը ա մը մ ը եղե ղել է Հայաս յաստա ան նում, որից ց ստա տացած տպավորությո տպ յուն նն ներ երն ն ամփոփ ոփվա վ ած են են «Ճա ան նա ապ պա արհոր րդո դությու ուն ն դե դեպի Հայա յաս ստա տան տա ն» » գր գ քո ում ւմ և «Հայաստա ան» ն» բա ա-նաստեղ ն եղծ ծո ութ թյյո ուն ննե երի շա արքում քում:: Ան Անհա ատի տ պաշշտա ամուն նքի տար րի իներ րի ին Ման ան նդելշ ելշտամը ը հա ալած ած ա ծվել է.. առաջին ն անգամ ամ մ ձեր երբ բակալվե վել է 19 933 3 -ի ին: Մա Մահա ացե ել է ե եր րկրորդ դ ձերբա բակալո լութ ւթ թյյու ո նից հետո՝ բա բ նտում մ:

Ջեկ կ Լո Լոնդո ոնը (ի ( րա ակա կան նա անո ն ւն նո նը ը՝ Ջ Գրի Ջոն իֆ ֆֆ ֆի իտ Չեյնի) աﬔրիկ կա ացի ի գրող, լր գ լրագրող ղ և հա ասա արա րակ կա ակա ա կ ն կա գործի գ իչ էէ։։ Հա Հայտ յյտ տն նի ի ստ տեղ եղծ ծա ագ գոր գո գորր-ծություն ծ նն նե եր րից ից ց են «Ն Նախ ախ խն նի ինե եր րի ի կա կ անչը», «Սպ պի իտակ ակ ժանի նիքը», «Մարտին ն Իդե են» և բազ են ազմ մա աթի թիվ այյլ պա ա պ տմ մված ածք քն նե ն եր ու վիպա ակնե եր: ր: Նրա ա ընտ տա ան նի իք քը ը հա ար րուս րո ւ տ չչէէր, և նա, ստի տիպվ վա ած թո թող ղնե նելով ուսո նե ումը մը, աշխ աշ ա խատե տելլ է որ որպես ե լրա ագ գրա րա ավ վաա ճառ ճ առ, գոր րծարա րանի բ բա անվ վո որ, նաոր, վաստի վ ի, լվ վացքատա տան ար արդ դուկ կող ող ող, հն ցապան հնո ան ն: Որոշե ելլով, որ գո ե գումա մար աշխ աշշխատե ելու ո աﬔն նա աահեշտ ﬕջո ոցը գրել ելլն է՝ է նա սկ կսե սել է ամ ամսագ գր րու ում ու մ կարճ կա արճ ճ պատ տմմվածքներ ր հրա ատա ար րակել րա ել,, որո ել րոնց նց գլխ խավոր թե եման ան ծովայյին ին ն ճանապա արհո հորդ դո ութ թյու ուն ննե ներ րից ց և Ալ յա ասկայից ստ տացա ած անձ ած նձն կան տպա նա պավորո րութ ւթ թյյու ուն ու ննե երն րն էի ին ն:

ԱՊԱ Պ ԳԱ ԲԺԻՇԿ Կ (FUT UTURE ED DO OCTOR)) Գլխավոր խմբագիր իր ՍԵԴԱ ԽԱՉԱՏՈՒՐԻ ԹՈՐ ՈՐՈ ՈՍՅԱՆ E tor Edi SED E A TOROSYAN N Թղթակից ԱԻԴԱ ՀԱԿՈԲՅԱՆ Անգլերեն նյութերի պատասխանատու ԱՆԱՀԻՏ ԴԵՄՈՒՐՉՅԱՆ Համ մակա ա րգչային ձևավ վորող ՎԱՐ Ա ԴՈՒՀԻ ՄԵԼԻՔՍ ԱՐ ՍԵԹՅ ԹՅԱՆ ԱՆ Լրա ատվական ան ն գործունեութ ււթ թյո յուն իրակ ի կանա անացնո ցնող՝ ցնող՝ Երև Եր անի ի Մխ խիթար Հերացոււ անվան վա պետական բժշկակ բժշ կակ կական ակ կա համալսարան ն հիմնա հի իմնա մ դրա դր ր մ: Թ թը գր Թեր րանցված է ՀՀ արդա րդ րադ ադ դատությ ւթյան ա նախարարությո թյո թ ունո ում: Գրանցման վկա այակ յ ան՝ N 299 29 Տպագրվ գր րվ ր վում է Լեգ եգա եգ ալ Պլյ լյուս ւս ս ՍՊԸ հրատարա ակչությունում ում: ում Հասցե՝ Հաս ե՝ Եր րև ևա ան 0 00 025, 2 Կորյունի փ. 2 Հեռախոս՝ ս՝ ((06 60)) 62-1212-46, 2-4 2-46, 2-47 E-m -mail: i apag gabz abzhis hishk@ his hk@ hk@ysmu.am k Ծավ վալը ա ՝ 44 էջ Տպաքանակը՝ 500 00 օրի օրինակ նա Անվ վճար

2

Հ ՆՎԱՐ ՆՎ ՎԱՐ 28 ՀԱՅՈՑ ԲԱՆԱԿԻ ՕՐ Մեր ր բանակը կա արճ րճ պա ատ տմակա ան ժա ժամա անա ակա կա կ ահատ տվա ածո ում ւմ անց նցնելով լո ով ծա ծ նր նր փոր որ որձութ ձո ւ յուններ՝ պատ տե երազ զﬓերով ով և բա բանակ կի ի խաղաղ կառո ռոււց ւցմամբ, թրծ րծվե վել է և դար վե արձ ձե ել ել ﬔր ան անկ կա ախութ ւթ թյան գլխ խա ավո վո որ ե երա րա աշխի իք քը ը և այսու այս այ ուհետ ետ լի ինե նելլու նե ոււ է ﬔր ր հպա ար րտ տութ թյա ան ն և ներ երշն նչմա ման աղ աղբյյո ուրը րը: Տոնի նից ան նմասն չե են նաև ﬔր ռա ռազմա մաբժ բ շկա կական ան ֆակո կուլ ւլտ տե ետ տի ի ո սա ու անո նող ղները և շր շրջանա նա ավար ար րտնե ներ րը, ը, քան ը, անզի նրան նրան նր նք կա կատա ար րում րո մ են իրե ենց նց պար արտակ կա անութ նո ւթյու ուն ններ րը ը ե եր րկա ակի կի կ ի իմ մաս աս ա ստով՝ ով վ՝ և՛ և՛ որպե ես բժի բժ իշկ, և՛ ո իշկ իշ որ րպես ես զի ին ն վո որ ր: Շնորհավորո րում ւմ ենք ﬔր ﬔ ր հա աղթա թական բա անա նա ն ակի տո տոնը ը և մաղ աղթու ում մ, մ, որ ո ր բա անա նակը գոր րծի ու զ զա արգա գան նա ա խա ա ղա աղ ղ պա մա պայ պա անն նե երու ում՝ մ խաղ ղա աղու ությա ան ﬔ ﬔջջ պա ահելո լով վ ﬔր ﬔ ր եր րկիրը և ժողով վրդի դի ին։ ն։

ԵՊԲՀ ռազմաբժշկական ֆակ%լտետի %սանողները և դասախոսները Եռաբլ%ր%մ

ԱՊԱԳԱ ԱՊ ԱԳ ԲԺԻՇԿ Կ Հո Հուն ւն ւնվա նվա արր փե փետր տրվ վար 2015 15 5 N 199 20 2 (133330 0-1133 3 1)

ՓԵՏՐՎԱՐ 14 ՏԵԱՌՆԸՆԴԱՌԱՋ Տեառնընդառաջի տոնը Հա այ Առաքելա ակա ան եկեղե եցու ոււ կարևոր տոներից ց ﬔկն ն է, և այդ կարևոր րո ությու ոււն նը ը պայ պայպա մանավոր րվա վ ծ է Տիրոջջն ըն ը դառա աջ գն գ ա ալո լոււ, ւ, Աս ստ տծո սե երն ու ողոր րմու ութ թյո ոււն նն ըն ընդ դուն նե ելո ե լո ու և Տիրոջ ոջ պատ տվ վի իրա ի րաննե րա րան ներով ապրելու հո հոգ գևո ևո որ խո խորհ րհր հրդո դով վ: Հոգ ո ևոր այս խորհուր րդը յու ո րա աքանչ նչյյուր ր քր ք իս ստո ոն նյայի ի հա ամար ար է. այ այս ս իմաստով Տեառնընդ դառաջը պե պետք տք է տոնեն բո ոլոր ր քրիստոնյանե երը րը ը: Իսկ հար րցը ց ՝ Տե Տ առնըն ընդառա աջը ն նո որապսակների՞, թե՞ նշշան րապ անվ ված վ ա ների համա մ ր է, պետ ե ք է նայյել ելլ ոչ թե ե հո հոգևոր այս ս խո խորհ րհ հր րդի դ , այլ ժողով ովր վրդա դակ կան ավ վան ան նդ դույթի տեսա անկյունից ց: Ըս ստ ժողովրդական ստ կան ավա անդ դո ույթ թի` ի Տեառնը ի` նըն նդա առաջի ջի օրը փոխայցելո լ ւթյուննե ներ էին կ կա ատարում խնաﬕ նաﬕնե երը, նորա ահարս հա րս ոււն նե եցող ընտանիքի ին այ այցելո լում մ էին ին հար րսի հա հարա ազա ատնե ն րը: ը: Որպես ս կանոն՝՝ խար րույկի դեզը զ պատրաս աստոււմ էի ին նորա ափե փեսանե ները։ Տեառ ռնը նընդա դառա աջջի տո ոնի նի ին էր էր, որ նորափ փե եսա սան ն պս պսաա կից հե կի ետո առ ռա աջին անգա ամ հանդիպ դի իպում մ էր աներ րո ոջ հե ետ: Այդ պա ատճա առով ով ժողո ղ վր ղո վրդակա կան ավա վան նդո դ ւթ ւ յան ﬔջ

ՓԵՏՐՎԱՐ Փ ԵՏՐՎԱՐ 16 ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՔԱՂՑԿԵՂԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՕՐ

Տեառնըն եառնըն նդառաջն ռաջջն ընկա ռա կալ ալվե ել է որպես փես փե ես սայի՝ յի՝ ի՝ աներ աներ րո ոջ տուն այցե տո ելլե ելու ար արգե գ լք քը վերաց ացնե ելլու հիﬓ ﬓակա ան ն առ ռիթ իթ թ: Նա ախկինու ում մ պա պարտա ադիր ր կար ա գի հա համ մաձա այն յն՝ նո որապ ապսակ երիտասա արդներն ն իրա ր վու ունք ն չու նք ոււնեի եին հարսի ծնո եին ողների և, հատ հ տկ կա ապես, ս անե երո րոջջ հե ետ հա անդիպել: Տրնդեզի ի կր րակի ի վրայով ցատ ատ ա տկելը վերա ացրել է ար արգել արգ ե քը, ինչի ից հետո ո եր րի իտա տ սարդ դնե նե երն իրավունք ք են ն ստացել ել այցե ել լ ծնող լե ողն նե երի րի ի տու ուն: ն: Այս է պատճառը, որ Տեա ե ռնը ն նդառ դա առաջը ժող ժո ղով ովր րդակ կան ան ավանդ անդույթի հա ամաձայ այն ն վե եր րա աբեր րու ում մ է նորապս սակն ների րի ին, ոչ թե թե նշա շան նվածներին,, ին նչպես ե նա նաև՝ հռչակ կվե վելլ է նոր նորապսակ կն նե երի օրհ րհնության օր:

ՓԵՏՐՎԱՐ 19 ԳՐՔԻ ՆՎԻՐԱՏՎ ԹՅԱՆ ՕՐ Գր րքերը նման ն են ն մարդար կանց կ ց և ունեն իրենց ճակ տա կա ագիրը, սպասուﬓերը: Զի ին նվոր որների նման շարվելով դա արակներում կողք կող ղքի քի՝՝ նրան նր ան նք սպ ս ասում են, թե եր րբ են հայտնվելու ﬔր ուշադրութ թյյան ան կենտրոնոււմ, որ հիշեցնե են ﬔզ՝ հոգոււ դռն ների ի բա բանալի լ ն իրենց րե ենց ն ձեռքում մ է… Չկան ան անպիտան ա գրք քեր եր, յո յոււր րաքան րա ան նչյո յուր գիրք իր յուր ր խորհուր րդն ունի, իր գաղ աղ ղտնի նիքը: ը: Դար րձե ձ ք նր նրա ա ըն ը կ կե երը րը,, և նա կդ կ ա առ ռնա ձեր ու ո ղե եկի կիցը ը ող ող ջ կյյան ա քի ընթաց ցքում:

ՓԵՏՐՎԱՐ 21 ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՎԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՕՐ Ավե ելի քա քան եր քան եր րբ բևէ, այսօր օր քաղց ցկ կե եղի, ի, հատ ա կաա պ ս մա պե ան նկ կա կ ական քաղ ղցկե եղի դե դ մ համախ ախմբվ ախմբ ախ ված ա և ﬕա ﬕ աս սնա նա ակա ան ն պայքար րի ի կա ար րի իք կա իք կա: Հա ամա մաշխարհային տվ վ յա յալլն ներով նե վ մա ան նկական քաղց ղցկ կե կ եղ ղա այյի ին հիվանդո դ ււ թյուն նն ների թի թիﬖ աճ ճո ում է` տառապա պանք նքն ներ եր պատ տճ ճա առե ռեե լո ով բազ բազմ բա մա աթիվ վ երեխա խաների և նրան անց ը ըն նտ ա անի նիք նի քներին: Յո Յ ուրա ուր աքա քա անչ ն յյու ո ր տարի աշխ ու խա ար րհոււմ հա այտ յտն նաբե բերվո ում մ է մա անկա ական ան քաղցկեղի մո մոտ 20 200.00 200 000 00 0 նո նոր ր դե դեպք պք, պք, և աﬔն օր 250 երեխա մա ահանո ում ւ է քա աղ ղցկեղից ից: Ըստ Ըս տ հա հայաստանյան վիճակագրակա ան տվ վ յա յալներ յալ րի՝ ի ի՝ աﬔ ﬔն ն տարի Հայաստանում 80-100 երեխայի մոտ տ քա աղց ղցկեղ ղ է ախտորոշվում: Սակայն, ըստ ԵՊԲ Պ Հ ուռո ու ռո ուց ւցքա ցքա ք բանության ամ ա բիոնի մասնագետների րի, այս րի հ վանդության հի ն մահացո ցու ելքից կարելի է խո խուսափել վա վ աղ կանխարգելման ﬕջջո ոցով:

Հա աշշվ վի առնե վի ելլով անցած դարի կեսերին մայրենի լեզ նի եզվի իրա ավունք նքների դեմ ﬕ շարք ընդվզո ուﬓերը րը` 1999 19 9-ի ին ՅՈ ՅՈՒՆ ՅՈՒՆ ՒՆԵՍ Ե ԿՕ ԵՍ ԿՕ-ն -ն այ այս ս օրը հռչակե կեց մայրե ենի լեզ զվի ﬕջա վի ջազ զգա գային ին օր՝ ր ի նպա պաստ տ լեզունե ն ր րի ի իրա ր վ վո ունք ու նքնե երի ճանաչչման և գործածութ թյա յ ն աջակց ջա ակց կցման ան։։ Այսօր աշխարհոււմ լեզոււն աշ ների ապագան ան նո որոշ վիճակում է, քանի որ քա ր ﬕջազգա գային ﬕ քանի լեզոււն ներ եր աս ստիճանաբար ստ տիպում են մա մ րդկանց հրաժար րվե վել ս սե եփ փական ն լեզվի ից: «Լեզ ն գա գ նձ է, որին չի կարող փոխարի րին նելլ աշշխա խար րհի ի ոչ ﬕ հարստ տ թյ ն:: Նա Ն ՛ է ր րախ խ թ թյյան ա պա ան ահի հին ն բա աց մ ﬔր սի ս րտը տը, իսկ կ տրտմ տրտմ մ թյան ժա ժաﬔ ﬔրի ր ն սփոփ մ է ﬔզ: Ուստի ի, մա մ յյրե րեն նի լեզ ն վա վատ տ իմա ացողը ը կես մարդ րդ է, չիմացող րդ ղը՝ թշվ վառ ռ, ծա առից ընկա ած ﬕ տերև, և որ տատա տանվ մ է աﬔ ﬔն ﬕ պա ա տա ահա հ կան ան քամ ց...»: ՍՏԵՓԱՆ ԶՈ ՈՐՅԱՆ

ԱՊԱԳԱ ԱՊ Ա ԲԺ Բ ԻՇԿ ԻՇ ՇԿ Հունվարր-փետր րրվ վա ար 20 2015 N 19 9--20 20 (13 1330 30-133 33311))

3

ºñ»õ³ÝÇ å»ï³Ï³Ý μÅßÏ³Ï³Ý Ñ³Ù³Éë³ñ³ÝÁ ßÝáñѳíáñáõÙ ¿ Çñ ßñç³Ý³í³ñïÝ»ñÇÝ` ϳé³í³ñ³Ï³Ý å³ñ·»õÝ»ñÇ ³ñųݳݳÉáõ ³éÇÃáí «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի ﬔդալով է պարգևատրվել ՀՀ ԿԳ նախարար Արﬔն Աշոտյանը

«Մխիթար Գոշ» ﬔդալով է պարգևատրվել Հայաստանի Երիտասարդական հիﬓադրաﬕ հոգաբարձուների խորհրդի համակարգող Կարեն Ավագյանը

Ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետով և հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների և պատվավոր կոչուﬓերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը` որոշում եմ. Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված գիտակրթական ﬕջոցառուﬓերի կազմակերպման և անցկացման գործում ներդրած ավանդի համար Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարար Արﬔն Գևորգի Աշոտյանին պարգևատրել «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի ﬔդալով:

Հայաստանի և Եվրոպայի առաջատար երիտասարդական կազմակերպությունների փոխգործակցության խթանման գործում ունեցած ﬔծ ներդրման համար Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր Կարեն Կարլենի Ավագյանին պարգևատրել «Մխիթար Գոշ» ﬔդալով:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏ ԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍՅԱՆ Տարեվերջին Հանրապետ թյան նախագահի կողﬕց ինձ շնորհվեց պետական պարգև` «Հայրենիքին մատ ցած ծառայ թյ նների համար» 2-րդ աստիճանի ﬔդալ։ Այն ընդ նել եմ երախտագիտ թյամբ, հպարտ թյամբ և ավելի լավ աշխատել պարտավորված թյամբ:

ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողﬕց արժանանալ նման գնահատականի՝ ինձ համար ﬔծ պատիվ է ու պատասխանատվություն։ Անչափ շնորհակալ եմ:

ԱՐՄԵՆ ԱՇՈՏՅԱՆ 4

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

ԿԱՐԵՆ ԱՎԱԳՅԱՆ

ՊԱՐԳԵՎԱՏՐՈՒՄ ԲԱՆԱԿԻ ՕՐՎԱ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ Երևանի ի Մխի խ թար Հե Հեր րացու ան անվ վան ն պետական ա բժշկական հա կ ամալսարանի ի թիվ 45 4 303 զո զ րամասի հա հ մազո որ յին րա ի պատ տրաստութ թյա թ յ ն ցիկ յա կլի ավագ ագ ա գ դասախո ոս, մա ոս, ոս մայո որ Գառ ռն նիկ իկ Պայքարի Գասպարյա անը երկարամ մյա և բա արեխիղճ ծառա այո յո յան յութ ն համար ր ՀՀ Հ նախագ գահի ի հրամանագրով պարգևա ևատր տ վել է «Մարտա ական ն ծառա այո յ ւթ ան» ﬔդալով: թյ վ Բանակի ի օր օրվ վա առթիվ վ ՀՀ նախագա ահի նստ տավայրու ոււմ ﬔ ﬔծ հանդիսավո որ րութ թյամբ թ մբ պարգևատր տ վել են նաև և ﬕ խումբ զինծառայողնե ներ՝ ր ծա ր՝ առայողական ն պար րտականությունները կատա ար րելիս ցո ցոււցա ց բերա ած նվ վիրո րու ուﬕ և խի խիզախութ թյան, մատուցա ած նշանակալի ծա առայո յ ւթյո ուն ններ րի ի հա ամար ա և ար ր-ժանացել զին զինվորակա զի կան բա բարձր կո կ չուﬓերի:

ԲԱՆԱԿԻ ԿԱՅԱՑՈՒՄԸ ԱՌԱՆՑ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԲԺՇԿԻ ԱՆՀՆԱՐ Է

Ռա ազմ զ աբժշշկա կ կան նֆա ն ֆա ֆակ ակու կուլտե տետի ուս ւս սանող ղնե ն րը ր գիտակ կցո ցում ւմե մ են, ն որ բանակի կայյաց ացմ ման գո գոր րծու րծու ում մ չափազանց ց ﬔծ է ռա ռ զմ զմակ ական բժշ ժշկի ժշ ի դեր ե ը: ը Այս ս գիտ տակցումով ակ վ էլ նր նրան ա ք ստան ան անձնում մ են երկու երդում՝ նախ խ որպ ր ես զին ինվո վորա վո րակա րա կան կա ն, ն, ապ պա՝ որպ պես բժ ժիշկ:: Այ Ա ս եր երկո կու պարտ կո տակ ա անություւնն ններ երի արդյ դյունավե վե ետ հա համա մա ատե տեղմ ղման ղմ անն ան ն է նպ պատ տակ ակա աո աուղղված աո բ րձ բա ր րա րագո գույ գո ւյն մա մասնա ագիտ իտակ ակ կան ուսումը մը և ռազմ ազմակա ազ ան բա բարձրակա կարգ պատրաստ ստվ ստ տվածո ծութ ւթյունը:

ՆՈՐ ՊԱՀԱՆՋՆԵՐ, ԽՆԴԻՐՆԵՐ, ԾՐԱԳՐԵՐ ԵՎ ԱՆԵԼԻՔՆԵՐ... «ԱՊԱԳԱ ԲԺՇԿԻ» ՀՅՈՒՐՆ Է ԵՊԲՀ ՌԵԿՏՈՐ, ՊՐՈՖ. ՄԻՔԱՅԵԼ ՆԱՐԻՄԱՆՅԱՆԸ - Գաղտնիք չէ, որ այսօր ﬔր ԲՈւՀ-ը և բ"հական համակարգն ընդհանրապես գտնվ"մ են փոփոխ"թյ"նների, զարգաց"ﬓերի ընթացքի ﬔջ: Այս առնչ"թյամբ կխնդրեի պատասխանել ﬕ քանի հարցերի, որոնց պատասխանները կհետաքրքրեն շատերին: Մենք գիտենք, որ ﬔր ԲՈւՀ-ը գտնվ"մ է ﬕջազգային հավատարմագրման գործընթաց"մ, և ինչպես յ"րաքանչյ"ր կարևոր գործընթաց, այն պետք է "նենա իր ռազմավար"թյ"նը: Ներկայացրեք, խնդրեմ, այն ﬔր ընթերցողին: - Պետք է նշեմ, որ առաջին իսկ հանդիպումը, որը տեղի ունեցավ իմ և երկու փորձագետների ﬕջև, չափազանց արդյունավետ էր: Առաջին հարցը, որ նրանք ուղղեցին ինձ, հետևյալն էր. «Ո՞րն է ձեր ԲՈւՀ-ի ռազմավարությունը»: Ես, անկեղծ ասած, պատրաստ էի դրան պատասխանել՝ ցիտելով Լոնդոնի Կինգստոն համալսարանի ռեկտորի ելույթը, որտեղ նա ասաց. «Ռազմավարությունը պատասխանում է 3 հարցի՝ որտեղ ենք ﬔնք, որտեղ ենք ուզում լինել և որտեղ պետք է լինենք»: Բայց, իհարկե, ես չցիտեցի նրան և պատասխանեցի՝ ասելով, որ ﬔր ԲՈւՀ-ի ռազմավարությունը եղել, ﬓում է և կﬓա որակյալ բժիշկների կրթությունը: յդ զրույցի վերջում ﬔնք բոլորս եկանք այն համոզման, որ ռազմավարական հարցերից ﬔկը աշխատանքային շուկայում ԲՈւՀ-ի շրջանավարտի պատշաճ տեղ գրավելն է: Այստեղ խոսքը գնում է ոչ ﬕայն այն մասին, որ ﬔնք պատրաստում ենք և պետք է պատրաստենք որակյալ մասնագետներ, այլ նաև, որ նրանք իրենց տեղը պետք է գտնեն աշխատաշուկայում: Դա ոչ ﬕայն ﬔր առաքելությունն է, այլև՝ ﬔր պատասխանատվությունը: իտական խորհրդի նիստում պրոռեկտոր Երվանդ Սահակյանը և ուսման որակի գնահատման և վերահսկման կենտրոնի ղեկավար, պրոֆեսոր Լարիսա Ավետիսյանը ﬔզ հանգամանորեն պատﬔցին բոլոնյան ﬔր «ոդիսականի» մասին: Տարբեր համալսարաններում ﬔնք փնտրում էինք, թե ինչպես կարելի է ներդնել բոլոնյան հռչակագրի առաջարկությունները և ոչ պարտադրանքը: Եվ վերջապես եկանք այն եզրակացության, որ Բոլոնիայի հռչակագիրն իրենից ներկայացնում է ինտեգրվելու իդեալական հնարավորություն և ընդունելի է բացառությամբ ﬔկ կետի՝ բարձրագույն բժշկական կրթությունը չի ընդունում երկատում, երկփուլային ձև՝ բակալավրիատ և մագիստրատուրա: 2010-ին հայտարարվեցին 7 մագիստրոսական ծրագրեր՝ վիրաբույժ, մանկաբույժ, թերապևտ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ և այլն: Եվ այդպիսի որակավորման համար ﬕջազգային շուկան փակ էր, ինչպես նաև փակ էր շուկան ﬔկ այլ որակավորման համար, որը կոչվում էր բակալավր՝ բժիշկ-օգնական: Բոլոնյան մագիստրատուրան բարձրագույն կրթության վերջին փուլն է: Դա չպետք է շփոթել

Ա

Գ

6

մասնագիտացման հետ, և հենց դրանում էր այս մոտեցման անհաջողությունը: 2012-ին ﬔր համալսարանում այդ կուրսերից չկային շրջանավարտներ, սակայն արդեն առկա էին անհանգստություններ թե՛ ﬔզ մոտ, թե՛ ուսանողների շրջանում՝ կապված բժշկական մագիստրոսի որակավորման հետ: ԲՈւՀ-ի ստրատեգիան սերտորեն կապված է շուկայի հետ, իսկ սա նշանակում էր՝ բժշկագիտության մագիստրոսների համար շուկան փակ է: Այս հարցով ﬔնք դիﬔցինք ՀՀ ԿԳ նախարարին, ով, անհանգստացած կրթօջախի ճակատագրով, օգնեց լուծել այս խնդիրը, ինչի առիթով ցանկանում եմ իմ շնորհակալությունը հայտնել: յսուհետև ﬔր ԲՈւՀ-ի շրջանավարտներին, ինչպես նախկինում, կշնորհվի «Բուժող բժիշկ» որակավորում: Փորձագետների կարծիքով որակավորումը կա, բայց նրանք պնդում են, որ ԲՈւՀ-ում կրթությունը պետք է լինի կոնցեպտուալ: Գտնելով, որ ﬔր ԲՈւՀ-ում կրթությունը հիﬓականում դիսցիպլինար է՝ ցանկանում եմ ուղղել ուշադրությունն ուսուﬓական գործընթացի վրա: Ի դեպ՝ բոլոր առաջատար ԲՈւՀ-երը զբաղեցնում են առաջին տեղեր ﬔկ պարզ ցուցանիշով՝ ուսուﬓական պրոցեսից ուսանողների բավարարվածությամբ: սուﬓական ծրագրի վերաբերյալ կան որոշակի առաջարկություններ: Ծրագիրը, փաստորեն, ցույց է տալիս, թե ինչպես է իրականացվում կոնցեպցիան, ինչպես է պատրաստվում բժիշկը: Այս հարցում, ﬕջազգային փորձագետների կարծիքով, աﬔնախոցելին առաջին կուրսն է, քանի որ, ըստ նրանց, առաջին կուրսում չկան պարզ, հասկանալի, ուղղորդող, բժշկական բովանդակություն և ուղղվածություն ունեցող առարկաներ (անատոﬕա, հյուսվածաբանություն): Ժամանակին առաջին կուրսում ﬔնք դասավանդում էինք առաջին բուժօգնություն, առողջ կենսակերպ: Այդ առարկաները տեղափոխվեցին երկրորդ կուրս, քանի որ կար ֆակուլտետից ֆակուլտետ փոխադրվելու կամ այլ ԲՈւՀ-ից ﬔզ մոտ տեղափոխվելու խնդիր: Սակայն ցանկանում եմ ուշադրություն հրավիրել ﬕ հարցի վրա. եթե այս պրոբլեմը լուծում չստանա՝ բարդություններ կծագեն Բոլոնիայի հռչակագրով նախատեսվող կրեդիտների փոխանակման հարցում:

Ա

Ու

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

Ո

րակը դիտարկվում է որպես առանցքային երեվույթ, որն, այնուաﬔնայնիվ, կապված է շատ գործոնների հետ, և առաջինը, որի հետ կապված է որակը՝ քանակն է: Քանակական փոփոխությունները, ﬔր կամքից անկախ, բնության և դիալեկտիկայի օրենքով բերում են որակական փոփոխությունների: Սակայն՝ ոչ ﬕշտ է քանակի բարձրացումը բարձրացնում որակը: Ես կներկայացնեմ 3 անհատական ցուցանիշ՝ %սանողների քանակը, դասախոսների ծանրաբեռնված%թյ%նը և բյ%ջեն: Երեքն էլ փոխկապակցված են, երեքն էլ ունեն իրենց քանակական և որակական նշանակությունը: Այս տարի ﬔնք ընդունել ենք 1.000 ուսանող, քանակը ապահովվել է, որակը՝ ոչ: Ես չեմ ուզում ոչ ﬕ վատ բան ասել ուսուﬓական պրոցեսի որակի մասին, պետք է այն հետազոտվի, այսինքն՝ եթե անգամ որակը տուժում է, ապա տուժում է ﬔր աշխատակիցների աշխատանքի ծանրաբեռնվածության պատճառով: Իսկ բյուջեն ունի իր քանակական և այնուհետև որակական՝ որպես աշխատավարձ՝ իմաստները: Մենք չենք կարող գնալ քանակի կրճատման, դա կլիներ աﬔնահեշտ ուղին: յստեղ ﬔնք ունենք հետևյալ առաջարկությունը. գոյություն ունի շատ կարևոր փաստաթուղթ, որը կոչվում է «Եվրոպական դիրեկտիﬖեր բարձրագույն կրթության և, հատկապես, բժշկական կրթության վերաբերյալ», որում նշվում է մասնագիտությունների ﬕ խումբ, որոնք կոչվում են «հարբժշկական մասնագիտություններ»՝ օպտիկ, ֆիզիոթերապևտ, դենտալ հիգիենիստ և պրոթեզիստ, որոնք, ի դեպ, ըստ այդ դիրեկտիﬖերի՝ պատրաստվում են բակալավրիատի ծրագրերով: Դա աﬔնևին Բոլոնիայի բակալավրիատը չէ, դա առանձին ծրագիր է, որտեղ ուսանողն ուսուցուﬓ ավարտում է 3 կամ 4 տարիների ընթացքում՝ ստանալով որակավորում: Կարծում եմ՝ դա ճիշտ լուծում կարող է դառնալ, և քանակական կորուստներն այն մարդկանցից, ովքեր ցանկանում են այս կամ այն կերպ լինել բժշկության և առող ջապահության ﬔջ, ﬔնք չենք ունենա: Բայց որոշումը պետք է կայացվի ﬕայն շուկայի հետազոտում կատարելուց հետո: Բոլորս գիտենք, որ կան և՛ օպտիկներ, և՛ պրոթեզիստներ, և՛ ֆիզիոթերապևտներ, բայց թե ի՞նչ որակավորում ունեն նրանք, ո՞ր դիպլոﬓերի հիման վրա են ընդունվում աշխատանքի՝ չգիտենք: Եթե ﬔր մարքեթինգային վերլուծությունը նախորդի այս որոշմանը, ﬔնք այդ որոշումը կներկայացնենք գիտխորհրդին, գիտխորհուրդն էլ, կարծում եմ, ﬔզ կաջակցի: Այդ հետազոտությունը պետք է անցկացնենք ﬔր ուժերով: Կարծում եմ՝ ﬔր ներուժը ամբող ջությամբ տալիս է դրա հնարավորությունը: արեբախտաբար՝ այդ փորձագետներից ﬔկի հետ կարողացանք ունենալ շատ կարևոր խոսակցություն ինտերնալոգիա դասավանդելու առանձնահատկությունների մասին: Նրանք ﬔծ ուշադրություն դարձրին այն հանգամանքի վրա, որ ﬔր ծրագիրը շատ դիսցիպլինար է և բաղկացած է տարբեր առարկաներից, որոնք անցնում է ուսանողը՝ ﬔկը մյուսի հետևից: Բայց նրանք պնդում էին, որ անհրաժեշտ է, որպեսզի լինի բժշկի պատրաստման կոնցեպցիա: Յուրաքանչյուր կոնցեպցիա ունի իր ﬔթոդաբանությունը: Նրանք առաջարկում են ﬔզ այդ սկզբունքին ծանոթ, բայց ոչ այնքան կիրառելի ﬔթոդներ՝ խնդրի վրա հիﬓված ուսուցում, փաստերի վրա հիﬓված բժշկություն, դերային խաղեր և այլն: Հիշենք ﬔր կրթական նախկին փորձը, որը կազմված էր Լևոն Անդրեյի Հովհաննիսյանի, ում անվան կրթաթոշակ է շնորհվում ﬔր լավագույն ուսանողներին,

Ա

Բ

և Վասիլենկոյի աշխատությունների հիման վրա, բայց չմոռանանք, որ դա ընդաﬔնը ներքին հիվանդությունների սիմբիոտիկան է այն մակարդակով, որը ընդունելի էր այն ժամանակ: ս առաջարկում եմ հետևյալը. դիագնոստիկ հետազոտությունները հիմա փոխվել են: Հետևենք պացիենտի շարժին, երբ նա մտնում է առող ջապահության համակարգ: Նույնը պետք է կատարի ուսանողը. սկզբում նա պետք է ստանա ամբուլատոր գիտելիքներ, հետո մտնի մասնագիտացված բաժանմունքներ և հետո ﬕայն անցնի ավելի բարդ կրթական ծրագրերի: Երկար ժամանակ աշխատելով ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկների հետ՝ ես եկել եմ այն համոզման, որ խնդրի վրա հիﬓված ուսուցումը հենց այն դաշտն է, որտեղ աշխատում է ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկը: Սա շատ ավելի լայն է, քան ներքին հիվանդությունների սիմպտոմատիկան և սիմբիոտիկան՝ դա ցաﬖ է, վախը, մաշկի փոփոխությունները, արտադրությունները: Բժիշկն էլ օգտագործում է դիագնոստիկ ﬔթոդների շատ ավելի լայն ցանկ. նա հավաքում է այն, ինչ որ այդ առնչությամբ համալսարանում կոչվում է պացիենտի ֆիզիկական պատմություն: - Որքան տեղ յակ եմ, փորձագետների "շադր"թյանն է արժանացել համալսարան"մ գիտ"թյան երիտասարդացման հարցը: -Մեր մասնագետներն աշխատել էին փորձագետներին հնարավորինս ընդգրկուն ներկայացնել գիտական գործունեության դրվածքը համալսարանում՝ նշելով, որ ունենք ասպիրանտներ, ﬔր դասա-խոսները մասնակցում են շատ հեղինակավոր ﬕջազգային կոնֆերանսների, ելույթներ են ունենում: Փորձագետները դրական գնահատելով վերոնշյալը՝ ընդգծել էին, որ դա շատ լավ է, և հենց դա է կոչվում «գիտություն», սակայն առաջադրել էին հարցեր, որոնք առնչվում են գիտության առավել համակարգված լինելուն, հատկապես,ուսանողների ընդգրկվածությանը ԲՈւՀ-ի հետազոտական գործունեության ﬔջ: Ինքներս կարևորելով այս հանգամանքը, նպատակ ունենք տարեկան գիտական կոնֆերանսի ընթացքում քննարկել ուսանողներին հետազոտական գործունեության ﬔջ ներգրավմանը և ուսանողի մոտ հետազոտական մտածելակերպի ստեղծմանը նպատակաուղղված հարցեր: Մենք հասկացանք, թե ինչ է պահանջվում ﬔզանից: Եթե ﬔնք գնում էինք հետազոտությունից դեպի գիտություն, հիմա ﬔնք պետք է գանք գիտությունից դեպի հետազոտություն: Մանկավարժությունը և այն գիտությունները, որոնք ուսուﬓասիրում են դասավանդման ﬔթոդաբանություն, պետք է տան այն ﬔխանիզﬓերը, որոնք կկիրառվեն որպես հետազոտական ծրագրեր: Այս տարի ﬔր գիտական համակարգը հարստացավ ևս 9 գրանտային ծրագրերով, ինչը հանրապետությունում թիվ 1 արդյունքն է: Սակայն պետք է ստեղծել հետազոտական խմբեր, որոնք կբացահայտեն, թե ինչ է անհրաժեշտ ուսանողին այդ ծրագրերում ներգրավելու համար: - Մենք ի՞նչ վերաբերմ"նք "նենք այս հարցին: - Արևմտյան բարձրագույն կրթության բանաձևը շատ հասարակ է, բայց նաև՝ շատ պատկերավոր: Նրանք ﬕացնում են կրթություն, հետազոտություն և նախաձեռնություն հասկացությունները: Մենք ունեինք նախաձեռնության համար շատ ﬔծ դաշտ, ինչպես ﬕնչև հիմա կոչում էինք՝ հետդիպլոմային ուսուցում: Այն եկավ ﬔզ մոտ իր ավանդական ձևով՝

Ե

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

7

կրելով առողջապահության ազգային ինստիտուտի սովորությունները, որոնք շատ լուրջ են և շատ խորը: Եվ այսօր առող ջապահության համաշխարհային կազմակերպության բանաձևը հետևյալն է. բազային կրթություն, հետդիպլոմային մասնագիտական կրթություն և շարունակական մասնագիտական կատարելագործում կամ զարգացում: ոյություն ունեն բազմաթիվ մագիստրոսական ծրագրեր, դրանցից շատ ակտիվ օգտվում են Մերձբալթյան տարբեր երկրների համալսարաններ: Նրանց մոտ կան հետդիպլոմային մագիստրատուրաներ՝ տարբեր մասնագիտություններով: Մեզ մոտ դրանք ներկայացված են ամբիոններով, ամբիոններն ունեն իրենց հաստիքացուցակները, նրանք ունեն իրենց ծանրաբեռնվածությունը՝ ի դեմս կլինիկական օրդինատորների: Սակայն կա ﬔկ թերություն, որն անհրաժեշտ է վերացնել. նրանք աշխատում են նաև բժիշկների վերապատրաստման շրջանում, որը պլանավորված չէ: Այսպիսով՝ ﬔնք չենք կարող իմանալ, թե որքան մարդ կվերապատրաստվի այս կամ այն տարում: Այստեղ պետք է ուսուﬓասիրվի կրթական ծառայությունների շուկան: Այսինքն՝ այս ոլորտի, այս հիվանդանոցի, այս շրջանի բժիշկներն ինչ գիտելիքների կարիք ունեն: Միայն դրա հիման վրա կարելի է կազﬔլ թե՛ նոր մագիստրոսական, թե՛ շարունակական բժշկական կրթության և զարգացման ծրագրեր: րթության որակը և կլինիկաները ﬕջազգային գործունեության աﬔնապատասխանատու դիրքն են գրավում: Վերջում նշեմ, որ պետք է ստեղծվի աշխատանքային խումբ, որը ղեկավարվելու է Երվանդ Սահակյանի կողﬕց՝ ﬕջազգայնացման այս ծանրագույն խնդիրն իրականացնելու համար: Ցանկանում եմ նաև նշել, որ ﬔր կոլեկտիվի աշխատանքը շատ բարձր է գնահատվում օտարերկրյա փորձագետների կողﬕց, որի համար ես շատ ուրախ եմ և հպարտ: - Խնդր"մ եմ մանրամասնել գիտ"թյան երիտասարդացմանը նպաստող երիտասարդ գիտնականների ﬕ"թյ"ն ստեղծել" անհրաժեշտ"թյանն " կարևոր"թյանը վերաբերող հարցը: Մենք նմանատիպ կառ"յց "նենք՝ դա ՈւԳԸ-ն ("սանողական գիտական ընկեր"թյ"ն) է: - Առաջին հերթին ուսանողների գիտական ընկերությունը նպաստում է, որ գիտությունը երիտասարդանա: Կա ﬕ շատ կարևոր նպատակ գիտությունը երիտասարդացնելու տեսանկյունից՝ ﬔղմ սերնդափոխություն և գիտական դպրոցների կայունացում նրանց իսկ երիտասարդացման ﬕջոցով: Դա պետք է լինի ոչ ﬕայն ավագ սերնդի, այլև երիտասարդների մտահոգությունը, ովքեր ԲՈւՀ-ում առաջին իսկ քայլերից սկսած պետք է տեղեկացված լինեն և ըստ իրենց ցանկության ու նախասիրության՝ ընդգրկվեն գիտական աշխատանքների ﬔջ: րկրորդ հանգամանքն այն է, որ ուսուﬓական պրոցեսը և հետազոտական գործունեությունը պետք է լինեն ﬕասնականացված: Գիտական գործունեությունը և գիտնական դառնալն ու հետագայում գիտությամբ զբաղվելը շատերի կոչումը չի կարող լինել: Բնականաբար պահանջվում է որոշակի հակվածություն՝ այդ գործունեությամբ զբաղվելու համար, գիտնական դառնալու համար: Խոսքը գնում է ֆունդաﬔնտալ գիտությունների մասին՝ գենետիկա, իմունոլոգիա, բիոքիﬕա, ախտաբանական ֆիզիոլոգիա, ֆիզիոլոգիա, այսինքն այն

Գ

Կ

Ե

8

գիտությունները, որոնք ունեն բիոլոգիական հիմք և կազմում են բիոգիտություններ: Սակայն մյուս կողﬕց կան նաև հետազոտական ծրագրեր, որոնց ուղղվածությունը հիﬓականում առող ջապահական է և ինչ-որ տեղ նաև սոցիալական՝ այսինքն այն, ինչ կոչվում է առող ջության մասին գիտություն: Դա ունի նաև շատ լավ արտահայտված սոցիալական ուղղվածություն, և այստեղ ես ուզում եմ համախմբել երկու կարևորագույն ուղղություն կամ նպատակ: Առաջինը՝ ուսանողության շրջանում դաստիարակել հետազոտական մտածելակերպ, և երկրորդը՝ նպաստել ﬔր ուսանողների շրջանում և նրանց ընտանիքներում առողջ կենսակերպի ներդրմանը: Այստեղ կան տարբեր ուղղություններ, օրինակ, նուտրիցոլոգիա՝ գիտություն ճիշտ սննդակարգի մասին, ֆիզիկական ակտիվություն, ﬖասակար սովորությունների կամ ինքնաքայքայող վարքագծի բացառում: Այդ ուղղությունները պետք է զարգանան ուսանողության անﬕջական մասնակցությամբ: Այսպիսով՝ ուսանողը ﬕ կողﬕց դառնում է հետազոտական գործընթացի մասնակից, մյուս կողﬕց մասնակցում է հավաքված փաստերի քննարկմանը, եզրակացությունների արդյունքների ներդրմանը: Ստացվում է ﬕ հետաքրքիր կոմպլեքս, երբ ուսանողը, սովորելով տարբեր ամբիոններում, ներգրավվում է այդ ամբիոնների կողﬕց մշակված հետազոտական ծրագրերի ﬔջ, և դրա արդյունքում կուտակվում են տվյալներ նաև իրենց մասին, հանգամանք, որը կնպաստի իրենց և իրենց շրջապատի առող ջացմանը: Այն ուսանողները, ովքեր ցանկանում են և ունեն կոչում ու ընդունակություններ, պետք է ներգրավվեն լուրջ գիտահետազոտական նախագծերի ﬔջ: - Իսկ այդ ներգրավվ"ﬓ առաջին հերթին "՞մ գործն է՝ ամբիոնների, թե՞ գիտական ընկեր"թյան: - Դա երիտասարդ գիտնականների ﬕության, ուսանողների գիտական ընկերության, ամբիոնների, ադﬕնիստրացիայի գործն է և առաջին հերթին՝ այն վարչության, որը կորդինացնում է այդ աﬔնը: Դա ընդհանուր բուհական ծրագիր է: Այս ծրագրի նպատակը բավականին պարզ է. ﬓում է, որ լինեն առաջարկություններ: անկանում եմ հայտարարել նոր ծրագրերի մասին հետդիպլոմային ուսուցման դաշտում, որոնք կունենան առող ջապահական ուղղվածություն, որտեղ կներգրավվեն ոչ ﬕայն ուսանողներ, այլև կլինօրդինատորներ, անկախ նրանից, թե ինչ մասնագիտություն են նրանք ընտրել. դրանք ﬕջդիսցիպլինար առող ջապահական ծրագրեր են: Ինչպես գիտենք՝ յուրաքանչյուր նեղ մասնագիտության շրջանակում գոյություն ունեն այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են՝ պրոֆիլակտիկան, առողջ կենսակերպի ﬕտումը և վաղ ախտորոշումը: Օրինակ՝ էնդոկրինոլոգիայի դեպքում՝ ﬔտաբոլիկ համախտանիշ, ավելորդ քաշ, այն վիճակները, որոնք դեռ չեն բերել, ենթադրենք, շաքարախտի զարգացման, բայց արդեն կազմում են բարձր ռիսկի խումբ: Այդ բարձր ռիսկի խմբերի ձևավորումը բնակչության շրջանում, կարծում եմ, կունենա շատ հետաքրքիր արդյունք: Այսինքն` ﬔնք ուսանողների մոտ կձևավորենք հետազոտական մտածելակերպ: Դա չի նշանակում, որ նրանք հետագայում պետք է անպայման զբաղվեն գիտական ակտիվ գործունեությամբ, իսկ ուսանողների գիտական ընկերությունն ունի այդպիսի ուղղվածություն: Ես ինքս եղել եմ երիտասարդ գիտնականների ﬕության նախագահ՝ 1980-ականներին: Այդ ﬕության անդամ լինելը նշանակում էր զբաղվել կոնկրետ գիտական գոր-

Ց

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

ծունեությամբ, սակայն հետազոտությունը պետք է լինի բժշկի աﬔնօրյա գործունեության անբաժան մասը, իսկ դրա համար ուսանողը պետք է ունենա հետազոտական մտածելակերպ, ինչպես նաև՝ այդ հետազոտության արդյունքները դասակարգելու հմտություններ: Դա ստատիստիկան է, փաստերի հավաքումը, դրանց ﬔկնաբանումը, մշակումը և դրա արդյունքում եզրակացություն անելը: Կապ չունի՝ մայրաքաղաքում, թե մարզերում: Պետք է լինի ﬔկ ﬕասնական մոտեցում՝ ﬕտված առող ջության առաջնային պահպանմանը: - Իսկ ծանրաբեռնված"թյան առկա պայմաններ"մ ինչպե՞ս կարող է "սանողը զբաղվել հետազոտ"թյամբ: - Մեր առաջնային հարցերից ﬔկը դասախոսների և ուսանողների զբաղվածությունն է, և արդեն կան առաջարկություններ, որ ուսուﬓական ծրագրերի ﬔջ առանձնացվի ժամանակ, որը կկրեդիտավորվի և կնվիրվի հետազոտական մտածելակերպի դաստիարակմանը: - 3 տար"մ 2 անգամ անցել եք ռեկտորի ընտր"թյ"ն: Այս կարճ ժամանակահատված"մ Դ"ք առնչվել եք բավականին շատ հարցերի, իրավիճակների, փոփոխ"թյ"նների հետ: Դրանցից են անց"մային շրջանի մարտահրավերները, անընդհատ "ս"ցման անցնելը, ﬕջազգային ճանաչման պրոցեսը... - Պատկերացրեք՝ 3 տարին այդքան էլ կարժ ժամանակահատված չէ: Ես ԲՈւՀ-ի գործունեությունը ﬕշտ դիտարկում եմ տարբեր և ﬕաժամանակ ընդհանրացված ուղղություններով: Սկսենք ուսուﬓական պրոցեսից: Փոփոխություններն ուսուﬓական պրոցեսում ակնհայտ են և շատ կարևոր, քանի որ ﬔնք արդեն անցնում ենք ինտեգրացված ծրագրի, որի արդյունքում կրկին կշնորհենք «բուժող բժիշկ», «բժիշկ-ստոմատոլոգ» որակավորուﬓերը՝ դրանով վերադառնալով ոչ ﬕայն նրան, ինչ եղել է անցյալում, այլ համապատասխանեցնելով ﬔր ուսման արդյունքները ﬕջազգային ստանդարտին: Դա ակրեդիտացիայի պրոցեսը անցնելու պայմաններից ﬔկն է, և երկաստիճան համակարգը, կարելի է ասել, դաս էր, որը ապացուցեց, թե պետք չէ առանձնապես շտապել, երբ ուզում ես ձևափոխել որևէ կառույց: Դա առաջին հերթին վերաբերում է ուսուﬓական պրոցեսին: Իմ խորին համոզմամբ` բարձրագույն բժշկական կրթությունն իր բոլոր էտապներում բավականին պահպանողական, ավանդական երևույթ է, որը հիﬓվում է կլասիկայի վրա: Գոյություն ունի այսպիսի ﬕ հասկացություն` նեոկլասիկա: Չնայած այս տերﬕնը դեռևս ﬕայն արվեստի ﬔջ է կիրառելի, սակայն կարելի է այն տեղափոխել նաև կրթության և մասնագիտության ﬔր բնագավառը: Այսինքն՝ պահպանելով ավանդույթները, ինչի մասին ﬔնք ﬕշտ խոսում ենք, բարձրաձայնելով և հարգելով ﬔր ուսուցիչներին` այնուաﬔնայնիվ պետք է ադապտացնենք ուսուﬓական գործընթացը ներկա պահանջներին: Իսկ ներկա պահանջները ﬔզ թելադրում է աշխատաշուկան: Սակայն ես համարում եմ, որ անցած ուղին ﬔզ տվեց ﬔկ առավելություն, դա այն է, որ ﬔնք բազմազան դարձրինք ﬔր ուսանողության գիտելիքների ստուգման ձևերը: Թեստային քննությունները գրավեցին շատ կարևոր տեղ, բայց հիմա ﬔնք անցնում ենք բազմաբաղադրյալ գնահատման, որտեղ կլինեն և՛ թեստային քննություններ, որոնք հիﬓականում ստուգում են հիշողությունը, և՛ բանավոր քննություններ, որոնք ստուգում են տրամաբանությունը և մտքի ճկունությունը: Մեր նվա-

ճուﬓերից աﬔնախոշորների շարքին եմ դասում նաև ինովացիոն տեխնոլոգիաների ներդրումը կրթական համակարգում: Օրինակը՝ ﬔր սիմուլ յացիոն կենտրոնը: եր կրթական համակարգը ﬕշտ ունեցել է եռանկյունու տեսք` ուսուցիչ-ուսանող-պացիենտ: Հիմա կարելի է պացիենտներին թողնել ավելի բարձր կուրսերի համար, երբ ﬔր ուսանողներն արդեն ձեռք բերած կլինեն հիվանդի հետ շփման և փաստերի ու երևույթների գնահատման ուղղությամբ որոշակի փորձ: Այստեղ կա նաև ﬔկ կարևոր առանձնահատկություն ևս. սիմուլ յացիոն ﬔթոդը թույլ է տալիս աշխատել սխալների վրա: Երբ բժիշկը դասավանդում է, նա քննարկում է իր փորձը, իր կատարած գործերը, և կարծում եմ, որ ոչ ոք իր սխալը ցույց չի տալիս, հաﬔնայնդեպս աշխատում է այն շրջանցել: Իսկ այստեղ կարելի է ի սկզբանե դնել այնպիսի սցենար, ըստ որի կարելի է ընդունել սխալ որոշում կլինիկական իմաստով և ապա այդ որոշումը քննարկել, թե ինչու՞ արվեց այս սխալը, ինչու՞ թույլ տրվեց այս թերացումը, և կա՞ն, արդյոք, այդպիսի թերություններ և սխալներ իրական կյանքում: Սխալը նաև փորձի հիմքերից ﬔկն է: - Խոսենք ﬕջազգային հարաբեր"թյ"նների մասին, ﬔր ԲՈւՀ-ի ﬕջազգայնացման, ﬕջազգային ճանաչման մասին: Հիմա շատ են փոխայցել"թյ"նները… - Մեզ համար ﬕջազգային հարաբերություններում նորությունն այն է, որ հիմա այլ երկրներն են ձգտում ﬔզ ճանաչել: Մենք հետաքրքիր ենք այդ երկրների ԲՈւՀերի համար, ﬔնք պետք է հասկանանք, թե ինչո՞վ ենք հետաքրքրում նրանց: Առաջին հերթին ﬔր ﬕջազգայնացումը պետք է ծառայեցնենք պրոֆեսուրայի փոխանակմանը, ուսանողների շարժունությանը: Ես հույս եմ փայփայում, որ ﬔր նկատմամբ հետաքրքրությունը կթափանցի նաև ﬔր հետազոտական գործունեության ﬔջ: Մեր գիտությունը կինտեգրվի ﬕջազգային գիտությանը, և ﬔնք կստանանք լուրջ գիտական արդյունքներ: Այս առումով ﬔնք շատ անելիքներ ունենք, այդ պատճառով շատ եմ կարևորում նոբել յան դափնեկիրների առաջիկա այցը ﬔր համալսարան: Մենք պատիվ կունենանք ընդունել այդ մարդկանց՝ այս տարվա ապրիլին: Այդ այցելությունը ոչ ﬕայն անմոռանալի հանդիպուﬓեր և նրանց դասախոսությունները լսելու հաճույք կպարգևի, այլև հիմք կհանդիսանա ռեալ, պրագմատիկ համագործակցության նրանց լաբորատորիաների հետ: Ես շատ եմ կարևորում և աշխատում եմ, որ ﬔր լսարանը պատրաստ լինի լսելու նոբել յան դափնեկիրներին, որ կարողանա իր հարցերը տալ և ստանալ դրանց պատասխանները: Այդպիսի ﬕ դեպք ﬔր համալսարանում եղել է, երբ նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Աարոն Չեյխանովերը այցելեց ﬔր կրթօջախ, և շատ հետաքրքիր դասախոսություն կարդաց: Կարծում եմ՝ այս երևույթը, որն արդեն ավանդույթի է վերածվում, գնալով կդառնա էլ ավելի հետաքրքիր և գործնական: - Անընդհատ "ս"ց"մը ﬔնք սկս"մ ենք այն կետի՞ց, որտեղ կանգնել էինք: - Անընդհատ ուսուցումը ﬔնք կսկսենք՝ այդ գործընթացի ﬔջ ներառելով այն բոլոր նորությունները, որոնք տեղի են ունեցել այլ կրթօջախներում, երբ ﬔնք անցանք երկաստիճան համակարգի: Այստեղ ﬔզ շատ է օգնում ﬕջազգայնացումը և, հատկապես, համագործակցությունը գերմանական բժշկական բարձրագույն դպրոցի հետ, որը իրենից ներկայացնում է կլասիկա: Դա կլասիկ, տրադիցիոն բժշկական կրթությունն է, որի վրա հիﬓված էր

Մ

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

9

սովետական բժշկական բարձրագույն կրթությունը, որը և կիրառում էինք ﬔնք: - Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է անհրաժեշտ նորից հին համակարգին անցնել" համար: - Ավանդույթը կա, համապատասախանելիությունը և համադրելիությունը նույնպես, քանի որ ծրագրերը նույնն են: Այնուհետև, երբ եկավ բոլոնյան գործընթացը, ﬔնք կատարեցինք շեղում` անցանք երկաստիճան համակարգի, ինքնուրույն ինչ-որ մոդել ձևավորեցինք: Սակայն գերմանացիները չընդունեցին երկաստիճան համակարգը և շարունակեցին իրենց տրադիցիոն ուսուցումը՝ արդեն նոր պայմաններով: Երբ հիմա ﬔնք ուսուﬓասիրում ենք գերմանական կլասիկ դպրոցները, ﬔզ հետաքրքրում է, թե այդ ժամանակաշրջանում նրանք ինչ են արել, ուր են հասել, և փորձում ենք այս ինտեգրացված ծրագրի ﬔջ դա ներգրավել: Եվ ներգրավելով` արդիականացնում ենք հենց այդ նույն ծրագիրը: Օրինակ` գոյություն ունի թերապիա հասկացությունը, գոյություն ունեն ներքին հիվանդություններ: Այստեղ շատ կարևոր է, որ լինեն էտապներ, որ սկզբից լինի ներքին հիվանդությունների պրոպեդևտիկա` այսինքն նախապատրաստական կուրս, հետո լինեն հիվանդություններ՝ իրենց կլասիկ ընթացքով, հետո ﬕայն սկսվի այն, ինչը կոչվում է դիֆերենցիալ դիագնոստիկա, հոսպիտալ թերապիա: Այսինքն՝ լինեն հիվանդությունների տարբեր ընթացքները, տեսակները, տարբերակները: Սա հարստացնում է գիտելիքը: - Ի՞նչ կասեք հետդիպլոմային, ավելի ճիշտ՝ մասնագիտացման "ս"ցման մասին: -Հետդիպլոմային ուսուցուﬓ ինձ շատ է անհանգստացնում այն առումով, որ սա բժիշկ մասնագետի վերջնական պատրաստման փուլն է: Գիտական խորհրդում այս առիթով քննարկման ժամանակ նշեցինք, որ պետք է ասել ոչ թե հետբուհական, որը ﬔզ կարծես ﬔկուսացնում է, կամ հետդիպլոմային ուսուցում, քանի որ յուրաքանչյուր ուսուցում իր դիպլոմով է ավարտվում: Մենք գտանք այդ բառի տարբերակը` մասնագիտացման ուսուցում, ինչը և՛ տրամաբանական է, և՛ լավ է հնչում: Եվ ոչ թե մասնագիտական, քանի որ յուրաքանչյուր ուսուցում, սկսած առաջին կուրսից, մասնագիտական է, այլ հենց մասնագիտացման ուսուցում` կլինօրդինատուրա և տարբեր կարճաժա‫﬘‬ետ կուրսեր: Մասնագիտացումը ﬔզ մոտ պետք է զբաղեցնի շատ կարևոր տեղ, քանի որ սա վերջնական պատասխանն է ուսանողին, ով ցանկանում է դառնալ բժիշկ և մասնագետ: Այդ առումով շատ կարևոր են ծրագրերը, որոնք պետք է լինեն ﬕջազգայնացված, համադրելի, ստանդարտների հիման վրա կազմված, և այստեղ շատ ﬔծ դեր են խաղում նաև ամբիոնները, որովհետև նրանք դառնում են նաև կլինիկական դպրոցներ: Աճում է ամբիոնների և՛ պատասխանատվությունը, և՛ համբավը: - Խոսենք նաև կլինիկաների մասին: - Մենք հրաշալի կլինիկաներ ունենք, «Հերացի» կլինիկան՝ 100-ամյա կենսագրությամբ, «Մուրացանը»՝ գնալով աճող հեղինակությամբ: Այդ առումով ﬔծ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ ﬔնք իրականացնում ենք առաջնային, երկրորդային մասնագիտական ստացիոնար բուժօգնություն և նոր ու բարձր տեխնոլոգիաների հիման վրա բուժծառայություններ (կաթվածների կենտրոն, ինվազիվ կարդիոլոգիայի կենտրոն, իﬕջինգ, մորֆոլոգիական լաբորատորիա): Այս աﬔնը նոր երևույթներ են, որոնք ներդաշնակ ձևով մտնում են այն համալիրի ﬔջ, որը կոչվում է համալսարանական կլինիկա: Ցանկանում 10

եմ նաև ընթերցողի ուշադրությունը կենտրոնացնել «Մուրացան» հիվանդանոցային համալիրի վրա, որը ապրում է նոր կյանքով և վերջին ﬕ քանի տարում կարողացել է դառնալ շատ լուրջ և վստահություն ներշնչող հիվանդանոց: Այստեղ երեխայի առող ջության մասին է խոսքը, իսկ դրանից բարձր արժեք չի կարող լինել: Այդ առումով շատ կարևոր հանգամանք է նաև այս հիվանդանոցին նվիրված մանկական վերակենդանացման շտապօգնության 2 ﬔքենաների առկայությունը: ենք շատ ենք ուրախանում, որ առաջին հիվանդանոցը 100 տարեկան է, քանի որ դա պատմություն է: Առաջին համաշխարհային պատերազﬕ ժամանակ դա լուրջ մարտահրավերի պատասխան էր, երբ ﬔնք ունեինք հոսպիտալ: Սակայն այդ ուրախության ﬔջ կա որոշակի մտահոգություն` այդ շենքը 100 տարեկան է և ունի վերանորոգման լուրջ կարիք: 100-ամյա շենքը շրջապատող մյուս երիտասարդ կառույցները ոգևորում են ﬔզ՝ հավաստիացնելով, որ առաջիկայում ﬔնք ﬔր առաջին հիվանդանոցը կբերենք իր սկզբնական գույնին: Սակայն ﬕայն արտաքին մաքրությունը բավարար չէ, նաև ներքին ﬔծածավալ վերակառուցում պետք է արվի, որպեսզի օգտագործվեն շենքի բոլոր հնարավորությունները: Շատ կարևոր քայլ էր, որ սիմուլ յացիոն կենտրոնը տեղադրվեց հենց այս հիվանդանոցում: Նրան հատկացված տարածքը նախկինում վիրահատարան է եղել, որը համապատասխանում է կենտրոնի այսօրվա ֆունկցիաներին: Հիմա մտադրություն ունենք զարգացնել նաև սիմուլ յացիոն ստոմատոլոգիա՝ էլեկտրոնային սցենարով մուլ յաժների և ֆանտոﬓերի կիրառմամբ. համաշխարհային բանկը ﬔզ արդեն տրամադրել է վարկ` դա իրականացնելու համար: -Այժմ անց"մ կատարենք պրոֆեսորական պոլիկլինիկային, որի գաղափարը Ձեզ է պատկան"մ: - Փորձը ցույց է տալիս, որ հիվանդություններն ինչ-որ չափով կանխարգելելու համար ﬔնք պետք է հզորացնենք առաջնային օղակը` պոլիկլինիկական ամբուլատոր ծառայությունը: Փորձեցինք այնտեղ ներդնել ընտանեկան բժշկության, ընտանեկան բժշկի, ընդհանուր պրակտիկայի բժշկի մոդելը, ինչը չափավոր հաջողվեց: Հատկապես մարզերում դա հաջող արդյունք ունեցավ, Երևանում այն դեռ անցումային շրջանում է գտնվում: Պոլիկլինիկաները աշխատում են, բայց ﬔնք, ﬕևնույնն է, ապրում ենք տրադիցիոն աշխարհում: Նեղ մասնագետի որակավորումը, ռեյտինգը բնակչության ﬔջ ավելի բարձր է: Իսկ ընտանեկան բժիշկը կամ ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկը կոչված են իրականացնել առաջնային, որակյալ բուժօգնություն` անկախ պացիենտի սեռից, տարիքից և եղած պրոբլեﬕց: Սա ﬔծ ծանրաբեռնվածություն և պատասխանատվություն է պարունակում իր ﬔջ: Իսկ ո՞վ ավելի արդյունավետ կարող է լինել այդ բնագավառում: Իհարկե` պրոֆեսուրան: Այդ պատճառով ﬔնք պրոֆեսորներին իրենց նեղ մասնագիտական «բարձր» դիրքերից հրավիրեցինք պոլիկլինիկա, որ նրանք ամրացնեն և նոր բովանդակություն և լիցք հաղորդեն առաջնային բուժօգնությանը: Կարծում եմ` բժշկական համալսարանի դերը այստեղ բավականին ﬔծ է: - Բժշկական համալսարանի կրթական համակարգ"մ նոր"թյ"ն է ենթաշեֆ դպրոցը: Խոսքս «Հերացի» ավագ դպրոցի մասին է: - ԿԳ նախարարության կողﬕց ﬔզ դպրոց տրամադրելու որոշումը կարևոր է: Վերջերս ես ﬕ հաղորդում դիտեցի` նվիրված ֆիզիկայի բնագավառում նոբել յան մրցանակի դափնեկիր Ժորես Ալֆյորովի ակադեﬕա-

Մ

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

յին: Նա խոսում էր իր ակադեﬕայի մասին, որտեղ ինքն անձամբ ընդունում է ուսանողներ՝ ի՛ր ավագ դպրոցում նրանց ուսման արդյունքների հիման վրա: Այսինքն՝ այս համալիրը կա. ակադեﬕա կամ համալսարան և կից ավագ դպրոց: Եվ դա պետք է դիտարկել որպես դարբնոց` ﬔզ համար լավ ուսանողներ դաստիարակելու համար: Իսկ ի՞նչ է նշանակում լավ ուսանող. նա մարդ է` ում հետաքրքրում է ուսումը: Իսկ այդ հետաքրքրությունը որքան վաղ ներդրվի մարդու ﬔջ, այնքան հեշտ և հաճելի կլինի աշխատել նրա հետ: - Այդ հաճ"յքն արժե՞, արդյոք, այն ծախսերը, որոնք համալսարանը ան"մ է դպրոցի համար: - Կարծում եմ` այո: Վերջերս ﬔնք «Հերացի» ավագ դպրոցում ստորագրեցինք պայմանագիր ՀՀ ԳԱԱ լեզվի ինստիտուտի հետ: Դա շատ լուրջ քայլ էր, քանի որ այդ քայլով ﬔնք գնում ենք դեպի բժշկական հայերեն տերﬕնաբանական համակարգի ստեղծում: - Քանի որ Ձեր կառավարել" ժամանակաշրջան"մ բժշկական համալսարանը ոչ առևտրային կազմակերպ"թյ"նից (ՊՈԱԿ) վերածվեց հիﬓադրաﬕ՝ ընդգծեք, թե Ձեզ համար, որպես ռեկտոր, ի՞նչ է նշանակ"մ այդ տարբեր"թյ"նը: - Տարբերությունը ﬔծ է, քանի որ ռեկտորը ընտրվել է հիﬓադրաﬕ գործադիր տնօրեն: Ինձ համար դա նոր ֆունկցիա է, նոր վիճակ է, որը պահանջում է շատ լուրջ գիտելիքներ ֆինանսական բնագավառում, լուրջ հմտություններ տնտեսվարության և մարդկային ռեսուրսի կառավարման ﬔջ: Նախաձեռնողականությունը այստեղ խաղում է շատ կարևոր դեր: Այն պետք է ուղղված լինի զարգացող, բայց ﬕևնույն ժամանակ պրագմատիկ և իրական կարողությունների զարգացմանը: Այս աﬔնը տանում է դեպի հարցի ֆինանսատնտեսական կողմը, այստեղ ﬔնք ունենք ﬔծ անելիքներ: - Խոսենք նաև առող ջապահ"թյան ազգային ինստիտ"տի կրթական բլոկը ﬔր համալսարան տեղափոխել" մասին: Ներկայացրեք այդ երև"յթը, ինչո՞վ այն օգտակար եղավ: - Այդ ﬕացուﬕց հետո ես եկա այն համոզման, որ բարձրագույն բժշկական կրթության ոլորտում գոյություն ունի 2 տիպի դասախոս: Եվ այդ 2 տիպը ﬕացնել ﬔկ անձի ﬔջ ոչ բոլորին է հաջողվում: Մեկը դասավանդում է նախադիպլոմային բազայում, մյուսը` հետդիպլոմային: Կան մարդիկ, ովքեր կարողանում են համատեղել այդ երկու մակարդակները, որի ցուցանիշը դառնում է այն, որ ուսանողը ընտրում է հենց այդ ամբիոնը: Միգուցե այստեղ կա ﬔկ այլ խնդիր ևս, որը ես հիմա ուսուﬓասիրում եմ, կամ մյուս ամբիոնները լավ չեն ճանաչում ﬔր ուսանողներին: Այս խնդիրը առկա է, սակայն աﬔնաﬔծ խնդիրն այն է, որ պրոֆեսորը պետք է պատրաստ լինի դասավանդելու, աշխատելու և՛ ուսանողի, և՛ կլինիկական օրդինատորի, և՛ կատարելագործվող բժշկի հետ: - Ի՞նչ կասեք կառավարման համակարգի բարելավման մասին: - Արտասահմանում կա շատ կարևոր մասնագետ, որը կոչվում է ﬔնեջեր, և նա զբաղվում է կառավարման հարցերով: Աշխարհում հայտնի շատ անվանի ԲՈւՀերում կա շատ հետաքրքիր մագիստրոսական ծրագիր, որը կոչվում է «Բիզնես և կառավարում» (“Business and Administration”): 3 տարի նրանք սովորում են «Բիզնեսի և կառավարման մասնագետ» (“Master in business and administration”) ծրագրով և ընդգրկվում են կառավարման ﬔջ: Կա նաև ﬔկ այլ հասկացություն` «Հիվանդանոցային ﬔնեջեր» (“Hospital manager”), և

այս առումով ﬔզ համար ﬔծ նշանակություն ունեն այն ամբիոնները, որոնք դասավանդում են առող ջապահության կազմակերպում: Դրանք ﬔզ պետք է ավելի լիցքավորեն, և մարդիկ գնան և ընտրեն այդ ուղղությունը: Նրանք ի սկզբանե չեն ընտրում կլինիկական գործունեությունը, սակայն ուզում են դառնալ արդյունավետ ﬔնեջեր: Մենք պետք է վերցնենք այդ ծրագրերը, ուսուﬓասիրենք և ներդնենք ﬔզ մոտ` բժշկական, առող ջապահական երանգով: Դրա ժամանակը եկել է, և դա շատ հետաքրքիր ու արդյունավետ պրոցես կլինի: Այն փաստը, որ հենց ԲՈւՀ-ն է պատրաստում այդ մասնագետները, պահանջ է առաջանում, որպեսզի ﬔնք լրջորեն հետաքրքրվենք այդ ծրագրով: Այդ առումով ինձ շատ է ոգևորում ﬔր ալ յանսը Հայաստանի Աﬔրիկյան համալսարանի հետ: Յուրաքանչյուր բարելավում կախված է այն մարդկանց պրոֆեսիոնալիզﬕց, ովքեր աշխատում են տվյալ ոլորտում` և ուսուﬓական, և բուժական, և ﬕջազգային, ինչպես նաև՝ կառավարման համակարգում: Իսկ ի՞նչ է նշանակում բիզնես. դա այն է, երբ որևէ գործունեություն բերում է դրամական կամ ֆինանսական արդյունավետություն: - Անդրադառնանք նաև ﬔր բարերաներին: - Բարերարներին ես հարգում և սիրում եմ: Նրանցից ﬔկը Լևոն Նազարյանն է, ով արեց այն, ինչը դժվար էր պատկերացնել: Ես բոլորից շատ շնորհակալ եմ, սպասելիքներ ունեմ, և ﬔր համալսարանի հիﬓադրամ լինելու փաստը կնպաստի նրանց հետ համատեղ գործունեությանը: - Թվարկեք, խնդրեմ, մասնագիտական այն նոր ճյ"ղերը, որոնք առողջապահական բնագավառ"մ հ"յս են ներշնչ"մ: - Ինվազիվ կարդիոլոգիա, ներանոթային` էնդովասկուլ յար բժշկություն, մորֆոլոգիական ծառայություն, քանի որ այն հաստատում է ախտորոշումը այն մակարդակի վրա, որն ավելի վստահելի է, քան մյուս ﬔթոդները, իﬕջինգ` յուրաքանչյուր հիվանդություն ունի իր պատկերը, և այդ պատկերը ﬔնք տեսնում ենք էկրանի վրա, նաև կենդանի մարդու պաթանատոﬕա` այն, ինչ ﬔնք կարող էինք տեսնել ﬕայն դիահերձման ժամանակ, հիմա կարող ենք տեսնել առանց ինվազիվ ﬕջամտությունների: Այս խմբի ﬔջ մտնում է նաև մանկական, հատկապես նորածինների վերակենդանացումը, կարծում եմ նաև, որ դիմածնոտային վիրաբուժությունը նույնպես կունենա նորություններ և, իհարկե, ֆունդաﬔնտալ գիտությունները: Առանց այդ գիտությունների դժվար է պատկերացնել բժշկագիտության զարգացումը ընդհանրապես: Աﬔն ինչը կարող է զարգանալ, և աﬔն ինչը պահանջում է զարգացման երաշխիք՝ ինֆրաստրուկտուրայի տեսքով: Դրա համար ﬔնք պետք է ﬕատեղենք ﬔր ստրատեգիկ ցանկությունները և մղուﬓերը՝ պրագմատիկ գործողությունների հետ: - Որպես հանրապետ"թյ"ն"մ ընտանեկան բժշկ"թյան հիﬓադիր` ի՞նչ կարող եք ասել այս "ղղ"թյամբ: - Բժշկական համալսարանում ես հիﬓադրել եմ ընտանեկան բժշկության ամբիոն: Երբ ես շփվեցի առաջնային օղակի` պոլիկլինիկական, ամբուլատոր` հատկապես հեռավոր վայրերում աշխատած բժիշկների հետ, նրանց նկատմամբ իմ ﬔջ ﬔծ հարգանք առաջացավ: Ես ներդրեցի ﬕ կուրս, որը կոչվում է թոքաբանություն ընտանեկան բժիշկների համար: Սա հայտնություն էր ինձ համար այն իմաստով, որ նեղ մասնագետը պետք է կարողանա ձևավորել այնպիսի ծրագիր, որը ուղղվի դեպի այն մարդը, ով դրա պահանջն ունի: Յուրաքանչյուր մարդ,

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

11

ով նոր մասնագիտության ներդրման ﬔջ է գտնվում, ստանում է լուրջ մարտահրավեր՝ որպես մասնագետ: Այդ շրջանը չափազանց հետաքրքիր էր ինձ համար, և ցանկություն ունեմ, որ այն վերականգնվի: - Որպես ադﬕնիստրատոր և կլինիցիստ՝ ինչպե՞ս կբն"թագրեիք «Ընտանեկան բժշկ"թյ"ն» մասնագիտ"թյ"նը և ընտանեկան բժշկին: Ո՞վ է ընտանեկան բժիշկը, ո՞րն է նրա գլխավոր ֆ"նկցիան: Մեզ մոտ դա նոր"թյ"ն է, սակայն աշխարհ"մ ընդ"նված երև"յթ է, և բոլորը գիտեն` ո՞վ է իրենց ընտանեկան բժիշկը, գիտեն, որ նա պետք է "ղղորդի, թե կոնկրետ ո՞ր նեղ մասնագետի մոտ գնա պացիենտը: - Ես սկսեմ բնորոշուﬕց: Ընտանեկան բժիշկը պարտավոր է իրականացնել որակավորված, որակյալ բուժօգնություն` անկախ պացիենտի սեռից, տարիքից և առկա պրոբլեﬕց: Ընտանեկան բժշկությունը այն հիմնական մասնագիտությունն է, որը իրականացնում է կանխարգելիչ կլինիկական բուժօգնություն: Քանի որ բժիշկը կանխարգելում է հիվանդությունը, նա զբաղվում է ընտանիքում առողջ կենսակերպի ներդրումով, նա պետք է շատ լավ ճանաչի առող ջությունը որպես երևույթ, կարողանա ախտորոշել և չափել օրգանիզﬕ պահեստային հնարավորությունները և պահպանել դրանք: Այդ աﬔնը չի անում նեղ մասնագետը: Սա ավելի հետաքրքիր աշխատանք է այն մարդու համար, ով իրեն ավելի է տեսնում որպես կանխարգելիչ բժշկության ներկայացուցիչ: Նաև շատ կարևոր է այն հանգամանքը, որ ընտանեկան բժիշկը առող ջության ապահովագրության ﬔջ ևս ﬔծ դերակատարում ունի: Նա պետք է ունենա տնտեսագիտական և իրավաբանական գիտելիքներ և պատկերացում, քանի որ գործ ունի առող ջության ապահովագրման հետ: Կա բժշկական ապահովագրություն, բայց կա նաև առող ջության ապահովագրում: ուրաքանչյուր մասնագիտություն, երբ հաստատվում է, իր հիմքում ունենում է որակավորման բնութագիր: Այսինքն` ի՞նչ պետք է իմանա, ի՞նչ ունակություններ պետք է ունենա այն բժիշկը, ով հանդիսանում է այդ մասնագիտության կրողը: Բավականին դժվար է կողﬓորոշվել սկզբից, թե ինչպես պետք է այդ բժիշկը պատրաստվի կամ վերամասնագիտանա: Ստեղծվեցին ամբիոններ թե՛ համալսարանում, թե՛ առող ջապահության ազգային ինստիտուտում, և այդ գործընթացը սկսվեց: Բավականին բարդ էր առաջին տարիներին, ինչպես նաև բարդ է այսօր ճիշտ պատկերացնել, թե ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այն հասկացությունը, որը աշխարհում հայտնի է որպես «Ընդհանուր բժշկական պրակտիկա» (“General practice”) և ինչպե՞ս է դա ներդրվելու Հայաստանում, երբ առաջնային օղակը և բուժօգնությունը ներկայացնում էին տեղամասային թերապևտները, մանկաբույժները և կանանց կոնսուլտացիան: Դա բավականին բարդ խնդիր էր, որը տեղափոխվում էր ակադեﬕական դաշտ` կրթության, գիտության և հետազոտության: Այդ խնդիրների լուծման համար ստեղծվեց այն, ինչն այսօր կոչվում է «Հայկական բժշկության ակադեﬕական ﬕություն»: սկ ինչու՞ ակադեﬕական, քանի որ խնդիր էր դրված ստեղծել նոր ուսուﬓական ակադեﬕական առարկա` «Ընտանեկան բժշկություն», տեղադրել այն նախադիպլոմային շրջանում, մշակել ծրագրեր` բարձրագույն բժշկական կրթության մասնագիտական փուլում ընտանեկան բժիշկ պատրաստելու համար և ապահովել առաջնային օղակում արդեն իսկ աշխատող բժիշկների վերամասնագիտացումը, շարունակական

Յ

Ի

12

բժշկական կրթությունը և շարունակական մասնագիտական զարգացումը: Այդ խնդիրն էր, որն ընդունեց ակադեﬕական ﬕությունը, և կարելի է ասել, որ բավականին հաջողվեց այս գործընթացի իրականացումը մարզերում: Քանի որ մարզերում աշխատում են բժիշկներ, ովքեր իրականացնում են ընդհանուր բժշկական պրակտիկա և իրականացնում են այն պահի պահանջով, երբ պացիենտ է հայտնվում այս կամ այն պրոբլեմով: Բժիշկը պետք է այդ պրոբլեմը լուծի` ոչ ﬕշտ ունենալով դրա իրավունքը: Օրինակ՝ ﬔծահասակ պացիենտի համար պատրաստված տեղամասային թերապևտը կամ գյուղական ամբուլատորիայի բժիշկը պետք է իրականացնի առաջնային բուժօգնություն նաև երեխաների, հղի կանանց համար: Մենք տվեցինք այդ մարդկանց համապատասխան կրթություն և, աﬔնակարևորը, համապատասխան իրավունք, որ նրանք իրականացնեն առաջնային որակյալ բուժօգնություն` անկախ պացիենտի սեռից, տարիքից և առկա պրոբլեﬕց: Մեծ քաղաքներում կան խնդիրներ ընտանեկան բժշկության կայացման և կառավարման տեսանկյունից: Խնդրի պատճառն այն է, որ այստեղ գործում են պոլիկլինիկաներ, որոնք ունեն նեղ մասնագետներ: Խնդիրն ունի նաև կրթական լուծում: Մենք պետք է ստեղծենք մասնագիտական դաշտ` ընտանեկան բժիշկների գործունեության համար և համապատասխան կրթական ծրագրեր իրականացնենք: ռող ջապահության համաշխարհային կազմակերպության նիստերին մասնակցելու նպատակով 2013 թվականին ես գտնվում էի Կոպենհագենում: Այնտեղ նոր կոնցեպցիա էր ձևավորվում` կոչվում էր «Առող ջապահություն 220 կամ 20/20»: Դա նշանակում է, որ առող ջապահական, առավել ևս կրթական համակարգերում հետազոտական գործունեությունը պետք է տեղափոխվի պոստֆակտում դաշտից պրեֆակտում դաշտ` սա նշանակում է, որ պետք է զարգանա կանխարգելիչ բժշկությունը: Քանի որ այն նույն կլինիկական մասնագիտությունն է: Մենք զարգացնում ենք հանրային առող ջությունը, ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այդ կարևորագույն, չափազանց ակտուալ հարցը: Բարեբախտաբար ﬔնք ունենք և ֆակուլտետ, և մագիստրոսական ծրագիր՝ այդ ուղղությունը զարգացնելու համար: Ի դեմս ընտանեկան բժշկի` յուրաքանչյուր մարդ պետք է ունենա իր անձնական բժիշկը: Իսկ ինչի՞ վրա է հենվում անձնական բժիշկը` գիտելիքների, այդ թվում նաև տվյալ մարդու ծագման, կյանքի, ապրելակերպի մասին ունեցած տեղեկությունների վրա: - Իսկ ե՞րբ կգա այն ժամանակը, երբ բոլորս կվստահենք ընտանեկան ﬔր բժշկին, և ընտանեկան բժիշկն ինքը կորոշի` "ր "ղարկի հիվանդին: - Ապագան պատկանում է ձեր նշած վիճակին: Սակայն դրա համար անհրաժեշտ է, որ ընտանեկան բժիշկը լինի լավ կրթված, շատ լավ իրազեկված բուժծառայությունների պահանջվածությանը, շատ լավ տիրապետի դիագնոստիկ շուկային և ամուր կապեր ունենա նեղ մասնագետների հետ: - Շնորհակալ"թյ"ն բավականին ծավալ"ն վերլ"ծական զր"յցի համար: Վստահ եմ՝ ﬔր ընթերցողներից շատերն այս հարցազր"յց"մ կգտնեն իրենց հետաքրքրող հարցերի պատասխանները:

Ա

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

Հարցազր"յցը՝ ՍԵԴԱ ԹՈՐՈՍՅԱՆԻ

ՊԱՐՏՔԸ ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ Է ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ ՀՀ ԿԳ նախարար թյ նը հանդես է եկել առաջարկ թյամբ՝ որոշվել է պատժաﬕջոցներ կիրառել բոլոր այն սանողների նկատմամբ, մ սման վարձը վճարել է պետ թյ նը, բայց ովքեր կհրաժարվեն առնվազն հինգ տարի աշխատել սահմանաﬔրձ և բարձրլեռնային շրջաններ մ։ ԿԳ փոխնախարար Կարինե Հար թյ նյանը կառավար թյան նիստ մ նշել է, որ պահանջը չկատարել դեպք մ սանողը պետք է փոխհատ ցի իր սման համար տրամադրված վճարի և կրթաթոշակի կրկնապատիկը։ «Բարձրագ յն և հետբ հական, մասնագիտական կրթ թյան մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի երրորդ կետին համապատասխան՝ սահմանված է փոխհատ ցման կարգը և պայմանագրային պարտավոր թյ նները չկատարել հետևանքները: Ըստ այդմ. «Բարձրագ յն ս ﬓական հաստատ թյ նն սանողի հետ կնք մ է պայմանագիր, որի տեքստը հրապարակվ մ է բարձրագ յն ս ﬓական հաստատ թյան ընդ նել թյան հայտարար թյան հետ և նախապես տրամադրվ մ դիմորդներին: Բարձրագ յն ս ﬓական հաստատ թ-

յան և սանողի ﬕջև կնքված պայմանագր մ պարտադիր ամրագրվ մ են սովորել տարիների տևող թյ նը և տվյալ բարձրագ յն ս ﬓական հաստատ թյ ն մ բարձրագ յն կրթ թյան յ րաքանչյ ր աստիճանի համար նախատեսված սման վարձի ընդհան ր չափը` ըստ ս ﬓական տարիների: Ուսանողի հետ կնքված պայմանագիրը, այդ թվ մ՝ այդ պայմանագրով նախատեսված սման վարձի ընդհան ր և դրա` ըստ տարիների բաժանված չափերը, ս ﬓառ թյան ամբողջ ընթացք մ փոփոխման ենթակա չեն»: Աﬔն տարի շ րջ 70 տեղ է հատկացվ մ նպատակային ս ցման հետ՝ կախված մարզերի զարգացման ծրագրերից: Կարևոր ﬕ հանգամանք ևս. եթե գործատ ն շրջանավարտին չի ընդ ն մ աշխատանքի, այդ դեպք մ դատարանի որոշմամբ փոխհատ ցված գ մարը տվյալ ՊՈԱԿ-ից գանձնվ մ է այն դեպք մ, երբ սանողն ապաց ց մ է, որ ինքը դիﬔլ է աշխատանքի, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով, օրինակ՝ հաստիքի կրճատման և այլն, տնօրենն իրեն չի ընդ նել աշխատանքի»:

ԲԺՇԿԱԿԱՆԸ ԼԱՎԱԳՈՒՅՆՆԵՐԻ ԵՌՅԱԿՈՒՄ Է ՀՀ ԲՈւՀ-երի ազգային վարկանիշ վորման համակարգի 2015-ի արդշա յո ունքների ամփոփմանը մասնակցեցին ՀՀ կրթության և գիտության ց նախարար Արﬔն Աշոտյանը, ԲՈւՀն երի ռեկտորներ, կրթության ոլորտի ներկայացուցիչներ: Այս անգամ ևս ն Երևանի Մխիթար Հերացու անվան Ե պետական բժշկական համալսարանը պ լա ավագույն եռյակում է: Հատկանշական է, որ երեք կրթական աստիճաններում և ﬕնչև երեք կ մասնագիտական ոլորտում կրթամ կան ծրագրեր իրականացնող ԲՈւՀկ երի շարքում ԵՊԲՀ-ն գրավել է առաջջին պատվավոր հորիզոնականը, իսկ ﬕասնական վարկանիշով՝ երրորդ: Լավագույնների եռյակում են նաև Երևանի պետական համալսարանը և Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանը:

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվա ԱՊԱԳԱ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

13

ՀԵՌՈՒՍՏԱԿԱՄՈՒՐՋ ԵՊԲՀ-Ի ԵՎ ԱՄՆ-Ի՝ ԹՈՄԱՍ ՋԵՖԵՐՍՈՆԻ ԱՆՎԱՆ ՈՒԼՏՐԱՁԱՅՆԱՅԻՆ ԵՎ ՌԱԴԻՈԼՈԳԻԱՅԻ ՀԵՏԱԶՈՏԱԿԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԻ ՄԻՋԵՎ 2015-ի տարեվերջին Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի և ԱՄՆ-ի Թոմաս Ջեֆերսոնի անվան ուլտրաձայնային և ռադիոլոգիայի հետազոտական ինստիտուտի ﬕջև կայացավ հեռուստակամուրջ, որին ԵՊԲՀ-ի կողﬕց մասնակցեցին ռեկտոր Մ. Նարիմանյանը, կլինիկական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր Ա. Մինասյանը, գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր Կ. Ենկոյանը, ուսման որակի գնահատման և վերահսկման կենտրոնի ղեկավար Լ. Ավետիսյանը, հետբուհական և շարունակական կրթության ֆակուլտետի դեկան Ս. Բաղդասարյանը, ընդհանուր և ինվազիվ սրտաբանության կլինիկայի ղեկավար Հ. Սիսակյանը, նյարդավիրաբուժության և գլխուղեղի կաթվածների բուժման մասնագիտացված կենտրոնի ղեկավար Ռ. Ֆանարջյանը, նյարդաբանության ամբիոնի վարիչ Հ. Մանվել յանը, ռադիոլոգիայի կենտրոնի բժիշկներ, իսկ աﬔրիկյան կողﬕց՝ Թոմաս Ջեֆերսոնի անվան ուլտրաձայնային և ռադիոլոգիայի հետազոտական ինստիտուտի ղեկավար, ռադիոլոգ Լևոն Նազարյանը և նույն ինստիտուտի կրթական գծով պրոռեկտոր Աբիգայլ Քեյը: Սկայպ-քննարկման արդյունքում ձեռք բերվեց համաձայնություն համագործակցելու հետևյալ կետերով՝ 2 կողﬔրի բուհական հաստատությունների դասախոսները և ամբիոնների աշխատակիցները հնարավորություն կունենան համագործակցել մասնագիտական նեղ հետաքրքրությունների շրջանակներում՝ փոխադարձ այցերի տեսքով: Մեր ԲՈւՀ-ի բարձր առաջադիմություն ցուցաբերած կլինիկական օրդինատորները կկարողանան այցելել Թոմաս Ջեֆերսոնի անվան ուլտրաձայնային և ռադիոլոգիայի հետազոտական ինստիտուտ, ինչպես նաև կիրականացվեն դասախոսություններ հեռուստակամուրջի ﬕջոցով:

ՍՏԵՂԾՎԵՑ ԿԼԻՆԻԿԱԿԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴ ԵՊԲՀ կլինիկական խորհրդի առաջին նիստին մասնակցում էին ԵՊԲՀ ռեկտոր Մ. Նարիմանյանը, կլինիկական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր Ա. Մինասյանը, կլինիկական աշխատանքների կազմակերպման վարչության, հաշվապահության, իրավաբանական բաժնի, ինչպես նաև «Հերացի» և «Մուրացան» համալսարանական հիվանդանոցների կլինիկական ստորաբաժանուﬓերի ղեկավարները: Ող ջունելով կլինիկական խորհրդի ստեղծման գաղափարը` ռեկտորը նշեց կառույցի դերի կարե-

14

վորությունը համալսարանական կլինիկաների արդյունավետ աշխատանքի գործում և բեղﬓավոր գործունեություն մաղթեց խորհրդին: Կլինիկական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, պրոֆ. Ա. Մինասյանը ներկայացրեց կառույցի ստեղծման նպատակը, նրա գործառույթները, ինչպես նաև ներկայացրեց խորհրդի կազմը: Նիստի ավարտին, լսելով և քննարկելով օրակարգում արծարծված հարցերը, կլինիկական խորհրդը կայացրեց համապատասխան որոշուﬓեր:

Ա ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331) 31)

ԵՊԲՀ ՈՒՍԱՆՈՂՆ ԱՐԺԱՆԱՑԱՎ ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀԻ ԱՆՎԱՆ ԿՐԹԱԹՈՇԱԿԻ Հայոց բանակի կազմավորման 24-րդ տարեդարձի նախօրեին բժշկական համալսարանի ռազմաբժշկական ֆակուլտետի մագիստրատուրայի 2-րդ կուրսի ուսանող Ռոբերտ Ազարումյանն արժանացավ Գարեգին Նժդեհի անվան կրթաթոշակի: Բանակի օրվա կապակցությամբ ՀՀԿ երիտասարդական կազմակերպությունը ռազմական ուսուﬓական հաստատությունների և ԲՈւՀ-երի ռազմական ֆակուլտետների գերազանց առաջադիմություն ունեցող ուսանողներին շնորհեց Գարեգին Նժդեհի, Անդրանիկ Մարգարյանի, Աշոտ Նավասարդյանի և Վազգեն Սարգսյանի անվան կրթաթոշակներ։

ԷՐԱԶՄՈՒՍ ՄՈՒՆԴՈՒՍ ՄԵԴԵԱ ԿՐԹԱԹՈՇԱԿԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԻ ՄԵԿՆԱՐԿ Մեկնարկել է Էրազմուս Մունդուս Մեդեա ծրագրի 3-րդ փուլը: Ծրագիրը մրցութային կարգով տրամադրում է կրթաթոշակներ բոլոր նրանց, ովքեր ցանկություն ունեն շարունակելու իրենց ուսումը (կլինիկական օրդինատուրայում, ասպիրանտուրայում և/կամ դոկտորանտուրայում) եվրոպական ԲՈւՀ-երում: Ծրագիրը հասանելի է ԵՊԲՀ և ՀՀ բժշկական այլ ԲՈւՀ-երի ուսանողների, դասախոսական և կլինիկական անձնակազﬕ համար: Մրցույթի երրորդ փուլի վերաբերյալ տեղեկատվությունը հասանելի է www.ema2-medea.com հասցեով: Գործընկեր համալսարանների կողﬕց առաջարկ-

վող ուսուﬓական ծրագրերը ներկայացված են http:// www.ema2-medea.com/index.php/partnerships/eu-partners հասցեով: ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ՝ ծրագրին կարող են դիﬔլ նաև բակալավրիատի և մագիստրատուրայի այն ուսանողները, ովքեր ունեն հաշմանդամության կարգ: Դիմուﬓերի ներկայացման վերջնաժա‫﬘‬ետը 2016-ի փետրվարի 15-ն է: Տեղեկությունների համար կարող եք դիﬔլ ԵՊԲՀ ﬕջազգային համագործակցության բաժին: Հեռ.՝ (010) 547-263, (010) 529-605

ՀԵՀ-Ը ՏԵՂԵԿԱՑՆՈՒՄ Է... Սիրելի առաջին կուրսի ուսանողներ, հետևեք ﬔր կրթաթոշակների հայտարարություններին, որպեսզի բաց չթողնեք դրանցից օգտվելու հնարավորությունները: Հայաստանի երիտասարդական հիﬓադրամը (ՀԵՀ) հայտարարում է կրթաթոշակների հատկացման մրցույթ։ Մրցույթին կարող են մասնակցել պետական, ոչ պետական ԲՈւՀ-երի առկա ուսուցման բակալավրիատի առաջին կուրսի` անվճար համակարգում չընդգրկված ուսանողները։ Հայտատու ուսանողը պետք է բավարարի նշված պահանջներից առնվազն ﬔկին՝ 1) սոցիալապես անապահով (ընտանիքի անապահովության սահմանային ﬕավորից բարձր ﬕավոր ունեցող) ընտանիքների անդամ, 2) ﬕակողմանի ծնողազուրկ, 3) երրորդ խմբի հաշմանդամ, 4) հեռավոր լեռնային և սահմանաﬔրձ գյուղերի, 5) տվ յալ ուսուﬓական տարվա կիսամյակի քննությունների և ստուգարքների արդյունքներով առավել բարձր գնահատականներ ունեցող, 6) հասարակական ակտիվություն ցուցաբերող,

7) պատշաճ վարքագիծ դրսևորող ուսանողներ: Այս ծրագրին ոչ մրցութային կարգով կարող են մասնակցել նաև ՀՀ կառավարության որոշմամբ սոցիալական աջակցություն ստացող ՀՀ սահմանաﬔրձ համայնքների պետական, ոչ պետական, ﬕջպետական ԲՈւՀ-երի առկա ուսուցման համակարգի բակալավրիատի առաջին կուրսերում սովորող ուսանողները։ Դիմում-հայտերի ընդունման վերջնաժա‫﬘‬ետը 2016-ի փետրվարի 10-ն է։ Դիմուﬓերն ու անհրաժեշտ փաստաթղթերը (ուսանողի անձնագրի պատճենը, որտեղ առկա է նաև գրանցման վայրի մասին նշում, 3։4 չափի 1 լուսանկար, առաջադիմության թերթիկի պատճենը, որտեղ նշված լինի ﬕջին որակական գնահատականը, տեղեկանք ԲՈւՀ-ից, ստուգման գրքույկի պատճենը, սահմանաﬔրձ բնակավայրերի ուսանողների դեպքում՝ տեղեկանք բնակավայրից) ընդունվում են Հայաստանի երիտասարդական հիﬓադրաﬕ գրասենյակում (հասցե՝ Երևան, Տերյան 74), աﬔն օր, բացի շաբաթ և կիրակի օրերից` ժամը 10.00-17.00 (ընդﬕջման ժաﬓ է 13.00-14.00): Ուսանողները կարող են դիﬔլ նշված երկու ծրագրերից ﬕայն ﬔկին։

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

15 15

ԵՊԲՀ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ 2016-2020 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻՆ 2015-ին կայացած գիտխորհրդի ընթացքում ԵՊԲՀ գիտության գծով պրոռեկտոր, պրոֆեսոր Կոնստանտին Ենկոյանը ներկայացրեց իր զեկուցումը՝ «ԵՊԲՀ գիտության զարգացման ռազմավարությունը և քաղաքականությունը 2016-20թթ.» թեմայով: Ստորև ներկայացնում ենք Կ. Ենկոյանի զեկույցը՝ առավել մանրամասնորեն: - Վերջին տարիներին ﬔր համալսարանի գործունեության ﬔջ ի հայտ են եկել նոր գերակայություններ, որոնցից, թերևս, աﬔնակարևորը հետազոտության դերի բարձրացուﬓ է: Դրանով է պայմանավորված գիտության զարգացման նոր ռազմավարության մշակման, քաղաքականության սկզբունքների փոփոխության նախաձեռնությունը: Նախ՝ հարկ եմ համարում նշել, որ գիտական գործունեության կազմակերպման ներկա փուլում շատ լուրջ և հետևողական աշխատանքներ են տարվում գիտական հետազոտությունների որակի բարձրացման ուղղությամբ: Փորձում ենք հետազոտությունների արդյունքների հրապարակման հնարավորինս վաղ փուլերում հայտնաբերել թերություններն ու խախտուﬓերը: Հատկապես կարևորվում է անորակ ատենախոսական աշխատանքների ժամանակին կանխումը: Եվ այս առումով բավականին խիստ պահանջներ ենք դրել ինքներս ﬔր առջև: Այժմ գործում է հատուկ ﬔխանիզմ/ծրագիր, որը ﬔջ ջանքերի ու բազմաթիվ հնարքների շնորհիվ հայտնաբերում է պլագիատը/գրագողությունը, և արտագրության կասկածներ պարունակող աշխատանքները փորձաքննության ընթացքում ﬔրժվում են կամ ուղարկվում են կրկնակի փորձաքննության: Հարկ եմ համարում նշել, որ նախկինում երբեք չեն եղել այդպիսի դեպքեր, սակայն վերջերս արդեն ﬕ քանի թեկնածուական և դոկտորական աշխատանքներ են արժանացել այդ ճակատագրին: Շատ կարևոր խնդիր ենք համարում նաև հետազոտողի՝ գիտական գործունեության հանդեպ պատասխանատվության բարձրացումը: Անհրաժեշտ է սերմանել այն համոզումը, որ հետազոտական աշխատանքի նպատակը գիտելիքի ընդլայնուﬓ ու նոր գիտելիքի ստացուﬓ է, այլ ոչ երբեք թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսական աշխատանքների արտադրանք տալը և դրանց ﬕջոցով կարիերայի ապահովումը: Անցյալ տարի՝ հոկտեմբերին, ﬔնք հաստատեցինք և գիտխորհրդին ներկայացրինք համալսարանի 201620թթ. գիտության զարգացման ռազմավարությունը և քաղաքականությունը: Այդ ծրագրի հիմքում ընկած է հետյալ ընդհանուր գաղափարը. վերակառուցել համալսարանի գիտահետազոտական գործունեությունը` հիմք ընդունելով համալսարանի հավակնություններից բխող գիտական գործունեության նոր ռազմավարությունը և քաղաքականությունը: Այսինքն ﬔնք պետք է հասկանանք, թե ինչ ռազմավարություն ենք որդեգրում մոտակա 5-10 տարիների կտրվածքով և դրա տակ ինչ քաղաքականություն ենք կիրառում: Ռազմավարությունը մշակելիս հիմք է ընդունվել համալսարանի հավատար16

մագրման մ ն գործ ծըն նթացում մ ինչ ին պես ե տե եղակ կան, ն այն նպես ե էլ, ﬔծամասամբ, արտասահմանյան փորձագետների կատարած աուդիտը: Ելնելով նրանց խորհրդատվությունից՝ ﬔր համալսարանի գիտական մասը մշակեց այդ ռազմավարությունը: Մենք այն բաժանում ենք 7 հիﬓական կետերի. 1. Համալսարանի ընդհան%ր բյ%ջեից գիտ%թյանը հատկացվող մասնաբաժնի առանձնաց%մ: 2016-20թթ. ընթացքում պետք է հստակ ձևավորվեն այն ֆինանսական ﬕջոցները, որոնք ﬕտված կլինեն գիտության զարգացմանը: Պետք է վերանայել ԲՈւՀ-ի բյուջեից գիտական հետազոտություններին հատկացվող ֆինանսական ﬕջոցների ծավալները, դրանց բաշխումը, ինչպես նաև խթանել արտաքին ֆինանսական ռեսուրսների ձեռքբերումը: Այդ նպատակով պետք է մշակել ԲՈւՀ-ի բյուջեից հետազոտությանն ուղղված հատկացուﬓերի ավելացուﬓ ապահովող ﬔխանիզմներ, վերանորոգել և, հնարավորության սահմաններում, ձեռք բերել ժամանակակից լաբորատոր սարքեր, ավելացնել հետազոտական գործունեության համար ծախսվող նյութերի ծավալները: 2. Գերակա գիտահետազոտական %ղղ%թյ%նների ընտր%թյ%ն` հիմք%մ դնելով համաշխարհային թրենդը, ՀՀ բժշկագիտ%թյան ոլորտի գերակայ%թյ%նները, ամբիոնների մասնագիտական ներ%ժը, նյ%թատեխնիկական բազան, ելքը դեպի կիրառական բժշկ%թյ%ն: Այսինքն` ﬔնք պետք է հասկանանք, թե որոնք են ﬔր ԲՈւՀ-ի գերակա ուղղությունները, ինչ ենք դնում հիմքում, որն է լինելու ﬔր ռազմավարությունը կամ քաղաքականությունը: Հիմքում դնում ենք այն, ինչն ակտուալ է այսօր ամբողջ աշխարհում, և ինչը նաև Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողﬕց հաստատված գիտության առաջնահերթություններն են: Մենք ﬔր գործունեության հիմքում դնելու ենք կառավարության գերակա ուղղությունները և լինելով համալսարան՝ պետք է առաջնահերթ ﬕտված լինենք ֆունդաﬔնտալ գիտությունների պահպանմանը և զարգացմանը: Այստեղ ﬔծ դեր պետք է ունենա նաև երիտասարդ սերն-

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

դի համար ճիշտ ﬕջավայրի ստեղծումը, որտեղ նրանք զարգանալու հնարավորություն կունենան: 3. Ուս%ﬓական գործընթաց-հետազոտ%թյ%ն կապի ստեղծ%մ: Այսինքն՝ ուսուﬓական և գիտական գործընթացները պետք է ձեռք ձեռքի տված քայլեն դեպի առաջ, քանի որ այսօրվա ԲՈւՀ-ը կրթության և գիտության համատեղուﬓ է: Ի վերջո` պետք է գիտություն իմանանք, որ կարողանանք դասավանդել այն: Իսկ ի՞նչ է կրթությունը. դա հենց գիտական արդյունքի դասավանդուﬓ է: Ժամանակակից պրոֆեսորը պետք է զբաղվի գիտությամբ և դրա ﬔջ ընդգրկի ուսանողին՝ դարձնելով նրան հետազոտական գործընթացի մասնակից: Սա է կոչվում արդիական կրթություն: 4.Ստեղծել համալսարանի գերազանց%թյան կենտրոնի կայացման նախադրյալներ` հիմք%մ դնելով ԳՀԿ-ի վերակառ%ց%մը և նոր, ժամանակակից կենդանանոցի ստեղծ%մը: Իսկ ինչու նախադրյալներ, քանի որ օրինակելի գիտական կենտրոն ունենալը տարիների աշխատանքի արդյունք է ոչ ﬕայն ֆինանսական, այլև մարդկային ռեսուրսի տեսանկյունից: Մենք պետք է կադրեր ունենանք այդ աﬔնն իրագործելու համար: Եթե ունենք առաջադեմ սարքավորուﬓեր, սակայն չունենք համապատասխան մարդկային ռեսուրս, ոչինչ չի ստացվի ﬔր աշխատանքից: Այսօրվա դրությամբ կադրային ռեսուրսը աﬔնաﬔծ պրոբլեﬓ է: 5. Որպես հիմք ընդ%նել նաև գիտ%թյան երիտասարդաց%մը, դրա կայ%ն, հարաճ%ն զարգաց%մը և սահ%ն սերնդափոխ%թյ%նը: Վերջին շրջանում ակնհայտորեն ակտիվացել է ուսանողական գիտական ընկերության գործունեությունը՝ հատկապես ուսանողների ﬔջ գիտական աշխատանքի հանդեպ հետաքրքրասիրության զարգացման առումով: 2014-ին նրանք նախաձեռնել էին նոբել յան մրցանակաբաշխության ցուցադրություն ﬔր համալսարանում, որը բուռն արձագանքներ ունեցավ ուսանողների շրջանում: Ուսանողական հետազոտական աշխատանքներին նոր շունչ հաղորդելու համար շուտով կﬔկնարկի «Աշխատանք և ուսում» ("Work and study") ծրագիրը,

որով նախատեսվում է վարձատրվող հետազոտական աշխատանք կատարելու հնարավորություն ընձեռել 3-5 ուսանողների: 6. Լրամշակել և մշակել հետազոտական գործ%նե%թյան կանոնակարգեր և այլ իրավական ակտեր: Մենք արդեն սկսել ենք գիտակորդինացիոն խորհրդի, կից գործող փորձագիտական հանձնաժողոﬖերի, գիտության վարչության և այլ գիտական ստորաբաժանուﬓերի կանոնակարգերի, դրանց գործելակերպի լրամշակման և հաստատման գործընթացը: Շուտով կվերահրատարակվի գիտական գործունեության կազմակերպման նոր ուղեցույցը: Ես վստահ եմ, որ փաստաթղթավորման ﬕջոցով կհստակեցվի և առավել մատչելի ու հասկանալի կդառնա գիտական գործունեության կազմակերպան ողջ ընթացքը: 7. Գիտական ﬕջավայրի ստեղծ%մ և գիտ%թյան ﬕջազգայնաց%մ: Ի վերջո` այս աﬔնը պետք է որոշակի ﬕջավայրում իրականացվի: Սա, թերևս, աﬔնակարևոր կետն է, քանի որ և՛ գերակա գիտական ուղղության, և՛ նոր սերնդի աճի կամ զարգացման համար պետք է համապատասխան ﬕջավայր ստեղծվի: Մտնելով ցանկացած տարածք` որևէ գործ անելու համար նախ ﬕջավայրը պետք է հաճելի լինի: Այսինքն` մարդը պետք է ապրի այդ ﬕջավայրի ﬔջ: Երբ ﬔնք գնում ենք առաջադեմ ԲՈւՀ-եր, ակամա անում ենք տվյալ գործը, քանի որ ﬕջավայրը հաճելի է և նպաստում է աշխատելուն: Գիտական ﬕջավայր ասելով` ﬔնք հասկանում ենք նաև տարբեր ﬕջոցառուﬓերի անցկացումը: Այստեղ չեմ կարող չնշել նաև այն օբյեկտիվ իրադարձությունը, որը տեղի ունեցավ 2015-ին` ԵՊԲՀ 95-ամյակին նվիրված «Բժշկության արդի հիﬓախնդիրները» ﬔծ գիտաժողովը, որին նախորդեց ﬔր ԲՈւՀ-ում առաջին անգամ անցկացվող «Ուսանողական գիտական օրը»: Այս շրջանակներում նախատեսում ենք նաև ապրիլի 11-16-ը 5 նոբել յան մրցանակակիրներ հյուրընկալել և նոբել յան օրեր անցկացնել ﬔր համալսարանում: Դա կլինի աննախադեպ իրադարձություն ոչ ﬕայն ﬔր տարածաշրջանի, այլև նախկին ԽՍՀՄ երկրների համար: Կարծում եմ՝ դա ևս կոգեշնչի ﬔր երիտասարդությանը:

ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՃԱՆԱՉԵՆՔ ԻՆՔՆԵՐՍ, ԱՅԼԵՎ ՃԱՆԱՉԵԼ ՏԱՆՔ ՕՏԱՐՆԵՐԻՆ

UNESCO-ի UNESCO ի բիոէ բիոէթիկայի թիկայի ամբիոնի ամբիոնի 11-րդ 11 րդ կոնֆերանսը կայացավԻտալիայում՝ ﬕ երկրում, ուր դրանից աﬕսներ առաջ Վատիկանի նշանավոր պատարագի ընթացքում Նարեկացին Հռոﬕ Պապի կողﬕց հռչակվեց Տիեզերական վարդապետ: Այն գիտակցությամբ, որ ﬔր ազգային արժեքները պետք է ոչ ﬕայն ճանաչենք, այլև ճանաչել տանք օտարներին՝ յուրաքանչյուրս ﬔզ ընձեռված հնարավորությունների սահմաններում, UNESCO-ի ամբիոնի հայկական մասնաճյուղի վարիչ, դոցենտ Սուսաննա Դավթյանը այս անգամ ևս ոչ ﬕայն հանդես եկավ զեկուցմամբ և ղեկավարեց գիտական նստաշրջաններից ﬔկը, այլև արդեն երրորդ անգամ ներկայացրեց Նարեկացուն: Հարկ է նշել, որ իրեն հատուկ հայրենասիրությամբ յուրաքանչյուր նման ﬕջոցառման մասնակցությամբ նա խնդիր է դնում դրսում ներկայացնել ﬔր այն արժեքները, որոնք պատիվ կբերեն ցանկացած երկրի մշակույթի: Որպես գիտնական և ակտիվ կենսադիրք ունեցող մտավորական՝ նրան մտահոգում է ﬔր ազգային արժեքներին անտեղ յակությունը ոչ ﬕայն դրսում, այլև ﬔզանում, նրանց հավուր պատշաճի չարժևորումը, չճանաչելը: Վերջին դեպքում նա լիովին օգտագործում է ապագա բժիշկներին դասախոսելու հնարավորությունը՝ օգտագործելով իր իսկ հեղինակած հայերեն լեզվով «Բիոէթիկա» ﬕակ դասագիրքը

և «Բիոէթիկայի ներածություն» ﬔնագրությունը: ր Ի դեպ՝ դասագրքի մասին. «15 տարի առաջ, երբ ինձ առաջարկվեց սկսել ր «Բիոէթիկա» առարկայի դասավանդ մը, որի ոչ ﬕայն հայերեն դասագիրքը մ չչկար, այլև դասավանդման նախադեպը, ես առաջին հերթին իմ որոն ﬓերը պ սկսեցի արտերկրի ԲՈւՀ-երի այդ առարս կայի դասագրքերի ս ﬓասիր թյ կ նից՝ հայերեն դասագիրք ստեղծել ն նպատակադրմամբ: ն Իմ փնտրտ քի արդյ նք մ բիոէթիկայի և ոչ ﬕ դասագրք մ չգտա ոչ թ ﬕայն հայ բժիշկ-փիլիսոփաների աշխատանքների վերլ ծ թյ ններ, այլև՝ ակնարկ անգամ այս բնագավառի հայ մտավորականներից որևէ ﬔկի մասին: Այդ դասագրքեր մ կային Լոկը, Հյ մը, Բերկլին, Բենտամը և այլոք, որոնք ոչ Պլատոն, ոչ Կանտ Հեգել էին, ավելին՝ ոչնչով չէին գերազանց մ հայազգի հզոր անհատներին՝ Դավիթ Անհաղթ, Մխիթար Գոշ, Գրիգոր Նարեկացի… մ գործեր մ առկա են հարցեր թեմաներ, որոնք արդիական են նաև այսօր, վերաբեր մ են կյանքին, մահվանը, ինքնասպան թյանը, բար և չարի դրսևորմանն հարաբեր թյ ններին: Ահա ինչ ՝ որոշեցի ոչ ﬕայն դասագիրք գրել՝ լրացնել այդ բացը, նրանով կրթել սանողներիս և այս հարցով հետաքրքրվողներին, այլև օգտագործել UNESCO-ի բիոէթիկայի ամբիոնը՝ դրս մ ներկայացնել ﬔր ﬔծ մտածողներին»,նշեց փիլիսոփայության ամբիոնի դոցենտ Ս. Դավթյանը ﬔր զրույցի ընթացքում: Քանի որ իմ զրուցակցի կողﬕց մանրամասն ուսուﬓասիրվել է Նարեկացին ու նրա նշանավոր «Մատյան ողբերգության» պոեմը, նրան ուղղեցի հարց, որի պատասխանը կհետաքրքրի շատերին. «Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում Տիեզերական վարդապետի ստեղծագործությունը, որը սրբացվել է ﬔր ազգի կողﬕց դեռևս շատ վաղ ժամանակներից: Գաղտնիք չէ, որ իրենց տներում այս գրքի ձեռագիրն ունեցողները իրենց տան ﬕ անկյունում

սրբավայր էին ստեղծում՝ ﬔտաքսե թանկարժեք թաշկինակի ﬔջ փաթաթված Նարեկով, որին ձեռքով դիպչելն անգամ բուժիչ էր համարվում»: Ներկայացված պատկերը գնահատականն է այն ստեղծագործության, «ի խորոց սրտի» Աստծո հետ զրույցի այն դրսևորման, որը ﬕջնադարից սկսած ժողովուրդը սրբացրել է՝ այն համարելով ﬕաժամանակ և՛ աղոթագիրք, և՛ բժշկարան, և՛ քերթողական բարձրագույն դրսևորում: Աշխարհում չկա նման դեպք, երբ գեղարվեստական գործը վերածվի սրբության՝ այս բառի աﬔնաիսկական իմաստով: Մատենադարանում պահպանվում են ցանկեր, ըստ որոնց՝ Նարեկի 95 Բան-երից (գլուխներից) յուրաքանչյուրը բժշկում է կոնկրետ հիվանդություն: Ավելին՝ բժշկության ﬔջ գնալով ավելի լուրջ վերաբերմունք է ձևավորվում նարեկաբուժության հանդեպ»: Ի դեպ՝ նման ﬕջազգային գիտաժողոﬖերին մասնակցությունից հետո բավականին հարուստ ու խոստուﬓալից է լինում զրուցակցիս փոստը, որից ﬕ նամակ, իսկ այդպիսիք շատ են, ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը: Նամակի հեղինակը Նյու Յորքում հրատարակվող «Սոցիոլոգիական ուսուﬓասիրություն» ("Sociology Study") մասնագիտական ամսագիրն է, որը դիﬔլ է հեղինակին, առաջարկությամբ՝ տպագրել «Նարեկացին բիոէթիկայի շրջանակներում» զեկուցումը: Ս. ԹՈՐՈՍՅԱՆ

Dear Susanna Davtyan, This is Sociology Study (ISSN 2159-5526), a professional journal published across the United States. We have learned the abstract of your paper NAREKATSI IN FRAMES OF BIOETHICS CURRICULUM in the UNESCO Chair in Bioethics 11th World Conference on Bioethics, Medical Ethics and Health Law. We are very interested in your paper and would like to publish your paper in Sociology Study. If you have the idea of making our journal a vehicle for your research interests, please send electronic version of your papers or books to us through email attachment in MS word format. All your original and unpublished papers are welcome. The attachment is the e-copy of the journal of Volume 5, Number 1, January 2015 (Serial Number 44).

ՀԱՐՎԱՐԴԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՊԱՏՎԻՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ «ՄՈՒՐԱՑԱՆ» ՀԻՎԱՆԴԱՆՈՑՈՒՄ Վերջերս «Մուրացան» հիվանդանոցային համալիր էր այցելել Հարվարդի համալսարանի պատվիրակությունը՝ Հայաստանում քաղցկեղի, հատկապես, մանկական քաղցկեղային հիվանդությունների շուրջ ուսուﬓասիրություններ կատարելու համար: Պատվիրակությունը ղեկավարում էին Հարվարդի համալսարանի Դանա-Ֆարբեր` Բոստոնի մանկական հիվանդանոցի քաղցկեղի և արյան հիվանդությունների կենտրոնի գլոբալ ծրագրերի համակարգող Իրինի Ալբանտին և Հարվարդի առող ջապահության դպրոցի 2 մագիստրոսներ` Ջոն Սքոտը և Աքիլա Անամրեդին: Նրանք երեքշաբաթյա ծրագրով եկել էին Հայաստան` ԵՊԲՀ ուռուցքաբանության ամբիոնի վարիչ և քիﬕաթերապիայի կլինիկայի ղեկավար Սամվել Դանիել յանի հրավերով: Մագիստրոսները կատարում էին Հայաստանում քաղցկեղի իրավիճակի ընդհանուր վերլուծություն: 3 շաբաթվա ընթացքում նրանք կատարեցին բազմապիսի ուսուﬓասիրություններ` հիﬓականում հարցազրույցների տեսքով, որոնք անցկացնում էին հիվանդների, նրանց ընտանիքների, խնամողների, տարբեր կենտրոնների մասնագետների հետ: Նրանք հանդիպեցին նաև ՀՀ առող ջապահության նախարար Արﬔն Մուրադյանի, ԵՊԲՀ ռեկտոր Միքայել Նարիմանյանի, պրոռեկտորների, մանկական բարեգործական տարբեր հիﬓադրաﬓերի ներկայացուցիչների հետ: Այսինքն` կատարում էին ուռուցքաբանության բնագավառի բազմակողմանի վերլուծություն: Նպատակը հետազոտություն կատարելն էր, որի արդյունքում նրանք ﬔզ խորհուրդներ էին տալիս և օգնություն առաջարկում: Բացի այն, որ Իրինի Ալբանտին ղեկավարում էր այդ խումբը, նրա այցի նպատակը նաև Հարվարդի մանկական քաղցկեղի կենտրոնը, որը համարվում է ԱՄՆ-ի թիվ 1 մանկական քաղցկեղի կենտրոնը, և նրանց գլոբալ առող ջապահական ծրագրերը ներկայացնելն էր, որոնց ﬕջոցով օգնում են զարգացնել մանկական ուռուցքաբանությունը տարբեր երկրներում` ամբողջ աշխարհի մասշտաբով և փորձել հասկանալ, թե ինչով կկարողանան ﬔզ օգնել: Առաջին համագործակցության արդյունքում ﬔնք ստացել ենք գրանտ` պիլոտային ծրագրով (կախված արդյունքներից` ծրագրերի թիվը կավելանա): Այդ գրանտի շրջանակներում նրանք ֆինանսավորելու են սոցիալհոգեբանական ծրագրի իրականացում «Մուրացան» համալսարանական հիվանդանոցում: Մենք պետք է վերապատրաստենք և ունենանք փսիխոսոցիալ աշխատող, ով, բացի հոգեբանական օգնություն ցույց տալուց, նաև օգնություն ցույց կտա «Մուրացան» հիվանդանո-

ցի քիﬕաթերապիայի կլինիկայում բուժում ստացող հիվանդների ընտանիքիներին` տարատեսակ կազմակերպչական հարցերի առումով: Կթարգմանվեն բազմապիսի ձեռնարկներ` նախատեսված ընտանիքիների համար, ﬔր մասնագետը կգնա և կվերապատրաստվի Դանա-Ֆարբեր քաղցկեղի կենտրոնում: Երկրորդ ծրագիրը ﬔր մասնագետների` մանկական ուռուցքաբանների, մանկական արյունաբանների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, բուժքույրերի վերապատրաստուﬓերն են իրենց կենտրոնում: Երրորդ ծրագրի շրջանակներում ﬔնք օնլայն ռեժիմով անընդհատ կապ կունենանք նրանց հետ և ﬔր դեպքերը կկարողանանք քննարկել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ դժվարություններ կլինեն ախտորոշման կամ բուժման հարցերի դեպքում: Մոտակա ծրագրերից կցանկանայի նաև նշել, որ մայիսի 20-ին ԵՊԲՀ-ում կայանալու է ﬔծ ﬕջազգային կոնֆերանս, որի ժամանակ ԱՄՆ-ի 2 լավագույն քաղցկեղի կենտրոնների ղեկավարները կայցելեն Հայաստան: Կոնֆերանսի կազմակերպիչը արյունաբանության և ուռուցքաբանության հայկական ասոցիացիան է՝ առողջապահության նախարարության և ԵՊԲՀ-ի աջակցությամբ: Ասոցիացիայի խորհրդի նախագահը Սամվել Դանիել յանն է, իսկ այս տարվա նախագահը՝ Բեյլորի բժշկական համալսարանի կոլոռեկտալ վիրաբուժության կենտրոնի ղեկավար Ավո Արթինյանն է: Հյուրերի կազմում կլինեն նաև ՄԴ Անդերսոն քաղցկեղի կենտրոնի ղեկավարությունը՝ փոխնախագահ Օլիվեր Բոգլերի գլխավորությամբ, որը ﬔծահասակների գծով առաջին քաղցկեղի կենտրոնն է ԱՄՆ-ում և գտնվում է Հյուսթոնում, ինչպես նաև` Դանա-Ֆարբերի (Բոստոնի մանկական քաղցկեղի կենտրոն) պատվիրակությունը: Գ. ԹԱՄԱՄՅԱՆ

ՀԳ.

ԵՊԲՀ «Մուրացան» համալսարանական հիվանդանոցի քիﬕաթերապիայի կլինիկայի մանկական ուռուցքաբան, արյունաբան, ուռուցքաբանության ամբիոնի դասախոս Գևորգ Թամամյանը 2015-ի սեպտեմբերից որպես այցելու-գիտնական եղել է Հարվարդի համալսարանի Դանա-Ֆարբեր՝ Բոստոնի մանկական քաղցկեղի կենտրոնում: Այցելության նպատակը հիﬓականում հետազոտական էր, նաև ուսուﬓասիրել է Հայաստանում մանկական արյունաբանության և ուռուցքաբանության զարգացման հնարավոր ուղիները:

ԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ ՏԱՐԻՆԵՐԻ ԿԱՐԳԱԽՈՍԸ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻՆ՝

«ԲՈԼՈՐՍ ԴԵՊԻ ՀԱՐՎԱԾԱՅԻՆ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐ» 2015-ի վերջին օրերին հանրապետ թյ ն մ ﬔծ հանդիսավոր թյամբ նշվեց Հայաստանի սանողական շինարարական ջոկատների (ՈւՇՋ-երի) 50-ամյակը, որի առիթով իր ղերձ մ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, շնորհավորելով նախկին շինջոկատայիններին, մաղթեց կորով եռանդ, որպեսզի նրանք պահպանեն և զարգացնեն արդեն իսկ ձևավորված փառավոր ավանդ յթները: Այդ ավանդույթների ստեղծողները ուսանողական շինարարկան ջոկատների դպրոցն անցած այն 240.0000 հայ ուսանողներն էին, ովքեր սկսած 1965-ից ոչ ﬕայն առաջին ուսանողական համամիութենական շինջոկատների կազմում ﬔկնեցին Ղազախստան, Ուզբեկստան, ԲԱՄ, ԿամԱզ, Գագարին, Բրատսկ, Վոլգոգրադ քաղաքներ, Իրկուտսկի, Ստավրոպոլի, Տյուﬔնի, Պավլոդարի մարզեր, Ուկրաինա, Մերձբալթիկա, Մարիական Ինքնավար Հանրապետություն, այլև աշխատեցին Մոսկվայի օլիմպիական օբյեկտների, Արփա-Սևան ջրատարի, հայկական ատոմակայանի, ԵրևանՍևան ավտոմայրուղու, Մասիս-Նուռնուս, Իջևան-Հրազդան երկաթուղու, Երևանի ﬔտրոպոլիտենի, Ծիծեռնակաբերդի մարզահաﬔրգային համալիրի, «Զվարթնոց» օդանավակայանի և բազմաթիվ այլ կառույցների շինարարություններում, Դիլիջանի, Լենինականի, Երևանի, էջﬕածնի, Հոկտեմբերյանի պահածոների գործարաններում: Շարունակելով այս բարի ավանդույթները՝ այսօր էլ յուրաքանչյուր տարի հարյուրավոր կամավորներ ﬔկնում են կամավորական աշխատանքի ﬕջազգային ճամբարներ: Նման ճամբարներ հաջողությամբ գործում են նաև Հայաստանում: Հայ և արտասահմանցի կամավորները համատեղ աշխատում են ծնողազուրկ և սակավ հնարավորություններ ունեցող երեխաների հետ: Ուրախալի է, որ ուսանողներն իրենց ջանքերն ուղղում են նաև պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը, ուշադրության կենտրոնում պահում բնապահպանական խնդիրները: Ուսանողական կյանքը ﬕշտ էլ եղել է հետաքրքրիր ու բազմազան: Սակայն խորհրդային տարիներին, քանի որ բացի ուսանողի առաջադիմությունից ուշադրության կենտրոնում էր նաև նրա դաստիարակությունը՝

աշխատանքային, ռազմահայրենասիրական, ինտերնացիոնալ, շեֆական, գեղագիտական աշխատանքների ուղղությամբ, չէր կարող ուսանողության հանգիստը չնպատակաուղղվել վերոնշյալ նպատակների իրականացմանը: Շինջոկատների աշխատանքների ընթացքում կարծես համախմբվում էր և՛ ինտերնացիոնալ, և՛ աշխատանքային, և՛ շեֆական աշխատանքների նպատակաուղղված գործունեությունը, այդ թվում նաև գեղարվեստական ինքնագործունեությունը: Պարզաբանեմ ինչպես՝ ուսանողներն աշխատում էին տարբեր շինարարություններում, հիﬓականում կառուցում էին երկրորդական կարգի շինություններ, վերանորոգում դպրոցներ. սա աշխատանքային դաստիարակությունն էր, որի համար նրանք, իհարկե, վարձատրվում էին: Աշխատանքից ազատ ժամանակ գործունեության ծրագիր էր համարվում ﬕայնակ ծերերին օգտակար լինելը, ﬔր ուսանողների դեպքում՝ բժշկական օգնություն ցուցաբերելը. սրանք շեֆական աշխատանքներն էին: Իսկ ինտերնացիոնալ և գեղագիտական դաստիարակությանը նպաստում էին տարբեր ազգերի շինջոկատայինների կազմակերպած համատեղ ﬕջոցառուﬓերը, հաﬔրգները, սեփական մշակույթը մյուսներին ներկայացնելը: Այսպիսով՝ ուսանողական շինարարական ջոկատների գործունեության հիմքը ոչ ﬕայն վաստակն էր, այլև ուսանողներին ստեղծագործական կոլեկտիվիզﬕ, աշխատանքի նկատմամբ պատշաճ վերաբերմունքի ոգով դաստիարակելու նպատակը, նրանց ﬔջ հայրենասիրության զգացում պատվաստելու հնարավորությունը. սա էր ժամանակի գլխավոր պահանջը: Ուսանողական շինարարական ջոկատների համար մշակված արարողակարգը նախատեսում էր հատուկ համազգեստ, խորհրդանիշեր, համապատասխան

պաշտոններ՝ հրամանատար, կոﬕսար, գլխավոր ինժեներ, բուժաշխատող, ինչպես նաև կոﬔրիտական ուղեգրեր և հատուկ անձնագրեր՝ աշխատանքի թույլտվությամբ: Երիտասարդության աշխատանքն առավել ակտիվ ու արդյունավետ դարձնելու նպատակով կազմակերպում էին սոցմրցության ﬕջոցառուﬓեր՝ հաղթողներին արժանացնելով փոխանցիկ դրոշների ու հուշադրոշների: Որպես խրախուսանք՝ ﬕայն Հայաստանի ուսանողական ջոկատների 100-ից ավելի մարտիկներ պարգևատրվեցին ԽՍՀՄ շքանշաններով ու ﬔդալներով, տասնյակ հազարավորները՝ պատվոգրերով: 1983-ից ավանդույթ դարձավ ուսանողական ջոկատներն Հայաստանում սովորող արտասահմանցի և սփյուռքահայ ուսանողների անդամագրումը: Լավագույնների աշխատանքը խրախուսելու ﬕջոց էր նաև առավել ակտիվ շինջոկատայիններին ընդգրկել փոխանակման ծրագրերի շրջանակներում գործող դեմոկրատական երկրներում աշխատող ջոկատների կազմում: Արժե հիշատակել այն փաստը, որ բժշկական համալսարանը, շինարարական ջոկատներ կազմավորելուց բացի, հանրապետության բոլոր ուսանողական ջոկատներին տրամադրում էր բուժակներ՝ ավարտական կուրսերի ուսանողներից, բացի այդ՝ հանրապետական շտաբի գլխավոր բժիշկներ են եղել ﬔր շրջանավարտները: Որպես ջոկատների բժիշկներ նույնպես ուսանող-մարտիկների առող ջական վիճակին հետևել են բարձր կուրսերի ﬔր ուսանողները: Տարբեր տարիներին Հայաստանի ԲՈւՀ-երի լավագույն ուսանողական շինարարական ջոկատներ են ճանաչվել բժշկական ինստիտուտի «Մխիթար Հերացի» և «Մեդունի» ջոկատները: Շինարարական ջոկատների շարժման պատմությունը առավել ամբող ջական ներկայացնելու նպատակով տպագրում ենք ﬔջբերուﬓեր «Ապագա բժշկի» տարբեր տարիների թողարկուﬓերից: ՍԵԴԱ ԹՈՐՈՍՅԱՆ

1965 ԹՎԱԿԱՆ. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՑ ԱՌԱՋԻՆ ՇԻՆԱՐԱՐԱԿԱՆ ՋՈԿԱՏԸ՝ ԿԱԶՄՎԱԾ 200 ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻՑ, ՄԵԿՆԵՑ ՂԱԶԱԽՍՏԱՆ 1969 թվական, սեպտեմբեր Տեղի «Արարատ» թերթում «Շինարարներ, որոնք բժիշկներ են» հոդվածում նշվում է Արարատի շրջանում ﬔր ուսանողների կատարած աշխատանքի մասին: … -Իսկ ինչու՞ խոպան, ﬔզ մոտ քի՞չ են աշխատանքները: «Արարատի շրջանում բաժանվել ենք 3 խմբի, աշխատում ենք Չիմանում, Վեդի ավանում և Շիրազլուում»: Ուսանողներն ապրում են շրջկենտրոնի N 2 դպրոցում, որտեղ հանված են նստարանները, բայց պատին դեռ ﬓում է գրատախտակը: 1972 թվական, ապրիլ Ուսանողները մասնակցում են ինստիտուտի նոր ուսուﬓական մասնաշենքի կառուցմանը: 12 սփյուռքահայ ուսանողներից բաղկացած ջոկատը ևս մասնակցում է մասնաշենքի շինարարությանը:: Այս հայրենանվեր նախաձեռնության հեղինակը, կազմակերպիչը և գործունյա ղեկավարը Կարո Զաքարյանն է, ով նշեց, որ որոշել են ամառային արձակուրդներին ավելի ﬔծ ջոկատով մասնակցել մասնաշենքի ներքին հարդարման աշխատանքներին, իսկ վերջում ստացված գումարով ինստիտուտի համար որևէ սարքավորում գնել: Ջոկատի ﬕակ աղ ջիկը՝ Սիրանույշ Շոզաջյանը, նշում է, որ վաղն իրենց կփոխարինի ուրիշ ջոկատ, մյուս օրը նրանց կփոխարինի ﬕ այլ ջոկատ, դա այն նպատակով, որպեսզի կարողանան բաց թողած դասերը լրացնել: 1972 թվական, սեպտեմբեր Մխիթար Հերացի փողոցի վրա բարձրացել է ﬕ բազմահարկ շինություն՝ ինստիտուտի ֆիզիկաքիﬕական լաբորատորիայի մասնաշենքը, որի կառուցմանը ամառային արձակուրդի օրերին մասնակցել են 1-ին և 2-րդ կուրսերի ուսանող տղաները, ովքեր կատարել են մասնագիտացված բանվորի աշխատանք: Աշխատանքային պրակտիկային մասնակցած ուսանողներն իրենց վրա դրված պարտականությունները կատարեցին բարեխղճորեն: Հատկապես լավ աշխատեցին մանկաբուժական ֆակուլտետի ուսանողները, այդ թվում՝ 121 խմբի ուսանողներ Նիկոլայ Դալլաքյանը, Ստեփան Մուրադյանը, Հրանտ Սահակյանը, Գևորգ Աֆրիկյանը, ռուսական բաժնից՝ 119 խմբի ուսանողներ Դավիթ Բարխուդարյանը, Արﬔն Օրդյանը, Գեորգի Օկոևը և ուրիշներ, ովքեր արժանացան շինարարության ղեկավարի խրախուսանքին: Ցավոք՝ նույնը չենք կարող ասել բուժական ֆակուլտետի ուսանողների մասին, ովքեր ընդաﬔնը 4 օր աշխատելուց հետո լքեցին ընկերներին: Հոդվածը ստորագրել է Էդուարդ Նազարեթյանը՝ ուսանողական շինարարական ջոկատի ղեկավարը: 1974 թվական, հ"լիս Կուստանայի մարզի Այաթի սովխոզի աշխատավորները ջերմորեն դիմավորեցին հեռավոր բարեկաﬓերին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի ուսանողներին, ովքեր

առաջին իսկ օրից ակտիվորեն ընդգրկվեցին սովխոզի բոլոր աշխատանքներում: Բերքահավաքի աշխատանքները դեռ չէին սկսվել, և ուսանողները մասնակցում էին 3 ֆերմաներում կալերի մաքրմանը: Ի թիվս բազմաթիվ շինջոկատայինների՝ դրվատանքով է նշվում նաև Միքայել Աղաջանովի, Վլադիﬕր Կոգանի և ուրիշների աշխատանքը: Ուսանողների վերադարձին ստացված շնորհակալական նամակի տակ ժամանակի համար կարևորագույն պաշտոնատար անձանց ստորագրությունները կան: Երևանի օդանավակայանից ուղղություն վերցրած ինքնաթիռը բժշկականի ուսանողներին պետք է հասցներ Սվերդլովսկ, այնտեղից գնացքով, այնուհետև ավտոբուսով ուսանողները հասան Ղազախական ՍՍՀ-ի Կոկչետավի մարզի Ռուզաևկա շրջկենտրոն: Բուժական ֆակուլտետի 6-րդ կուրսի ուսանող Հովհաննես Մահտեսյանը «Ապագա բժիշկում» տպագրված իր հոդվածում նշում է. «Երկրորդ անգամ լինելով Ղազախստանի Ցելինոգրադի մարզում աշխատող շինջոկատի կազմում՝ բացի շինարարական աշխատանքներից՝ կատարել եմ նաև տեղի բնակչությանը բուժական օգնություն ցուցաբերելու գործ՝ հարկ եղած դեպքում: Սովխոզը, ուր ﬔզ ընդունել էին, ընդգրկում էր ﬕ քանի գյուղեր և ուներ 8 մահճակալանոց հիվանդանոց, սակայն բժիշկ չունենալու պատճառով բժշկի պարտականությունները ստանձնել էին բուժակն ու բուժքույրը: Բժշկին հանդիպելու աﬔնամոտ վայրը գտնվում էր 80 կմ հեռավորության վրա՝ Ռուզաևկայում: Անգործության մատնված բուժկետի սենյակներից ﬔկը հարմարեցրի հիվանդներ ընդունելու համար, և Հայաստանի ուսանողական շինարարական ջոկատների գլխավոր շտաբից բերված դեղաﬕջոցների օգտագործմամբ սկսեցի կազմակերպել հիվանդների ընդունում, նաև ստեղծել էի հատուկ անկյուն, որտեղ ուսանողները կարող էին ծանոթանալ շինհրապարակում ստացված ﬖասվածքների դեպքում ինքուրույն և փոխօգնության կարգին: Երախտագիտության դրսևորուﬓերը բնակիչների կողﬕց չափազանց շատ էին»:

նշվում է, որ համաﬕութենական ուսանողական շինարարական ջոկատն այդ տարի կրում էր Հաղթանակի 30-ամյակի անունը և «Իր և այն տղայի փոխարեն» կարգախոսը: Ղազախական Կոկչետավի մարզ էին ﬔկնել նաև բժշկական ինստիտուտի 3-րդ կուրսի 20 ուսանողներ, ովքեր աշխատում էին որպես ﬕջին բուժանձնակազմ, ինչպես Հայաստանից ﬔկնած, այնպես էլ՝ տեղական ջոկատներում: Բացի իրենց հիﬓական պարտականություններից՝ տղաները չեն զլացել ոչ ﬕայն տեղի բնակչությանը ցույց տալ բուժօգնություն, այլև ուսանող շինարարների և տեղական սանիտարական դրուժինաների համար կազմակերպել մոտ 100 զրույց՝ բժշկական տարբեր հարցերի շուրջ: Ջոկատում անցկացրած 2 աﬕսը կյանքի դաս է յուրաքանչյուր ուսանողի համար:

Թռ%ցիկ խորհրդակց%թյ%նը՝ աշխատանքը սկսել%ց առաջ, վար%մ է Ջանիբեկ Գևորգյանը՝ ներկայ%մս ախտաբանական անատոﬕայի ամբիոնի պրոֆեսոր, հայկական մանկական պաթոլոգիական կենտրոնի խորհրդատ%

1974 թվական, դեկտեմբեր Ղազախստանի Կոկչետավի մարզ ﬔկնած պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ջոկատի բժիշկը՝ բուժական ֆակուլտետի 5-րդ կուրսի ուսանող Վանիկ Գրիգորյանը վերադարձավ «Կոմունիստական շինարարության հարվածային» կոչման կրծքանշանով, դրամական պարգևով, Այսարի սովետական տնտեսությունում սանլուսավորական և Կարﬕր Խաչի աշխատանքները բարեխղճորեն կատարելու համար: Բացի այդ՝ նա արժանացել է Կոկչետավի մարզային առբաժնի և բուժաշխատողների արհﬕության, ինչպես նաև Ղազախստանի առող ջապահության նախարարության պատվոգրերի: 1975 թվական, հոկտեմբեր Բժշկական ինստիտուտի ԼԿԵՄ կոﬕտեի անդամ Հայկ Նիկողոսյանի հոդվածում

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

21

1976 թվական, սեպտեմբեր Բուժական ֆակուլտետի 3-րդ կուրսի աղջիկներից կազմված 30 հոգիանոց ջոկատն աշխատեց Երևանի պահածոների գործարանում: Բժշկական ինստիտուտի 110 երրորդ կուրսեցիներ ուսանողական շինարարական ջոկատների կազմում որպես բժիշկներ ﬔկնեցին աշխատելու ﬔր հայրենիքի (խոսքը ԽՍՀՄ-ի մասին է) տարբեր մարզերում: Նրանցից 67-ը աշխատեցին Կոկչետավում, Օրենբուրգի, Արխանգելսկի մարզերում, Մարիական Ինքնավար Հանրապետությունում, Պրիմորիեում, Գագարին քաղաքում, իսկ 43-ը՝ ﬔր հանրապետությունում: Ընդարձակ հոդվածը 3-րդ քննաշրջանի մասին ավարտվում է տղաների առաջարկով, որպեսզի շինարարական ջոկատների աշխատանքի ավարտին ուսանողներին ﬕ քանի օր շուտ տուն ուղարկեն, որպեսզի շրջաններից եկածները հասցնեն կիսամյակը սկսելուց առաջ ﬕ քանի օր ապրել հարազատների հետ: 1978 թվական հոկտեմբեր «Դեռևս մարտ ամսից կազմակերպչական աշխատանքները սկսած Կամոյի անվան ջոկատը հունիսի վերջին արդեն Հյուսիսային Սախալինի Նոգլիկ գյուղում էր: Առաջին իսկ հավաքում ջոկատը բաժանվեց 2 բրիգադների, որոնց ﬕջև աշխատանքային գործունեության ընթացքում ծավալվեց սոցմրցություն: Առանձին ուսանողներ մրցակիցներ դարձան տարբեր մարզաձևերի առումով: Բացի հիﬓական աշխատանքներից՝ ջոկատի մարտիկները իրականացնում էին ակտիվ հասարակական-քաղաքական աշխատանք: Ընդհանուր առմամբ ջոկատն աշխատեց գերազանց և պլանով նախատեսված 120.000 ռուբլու փոխարեն կատարեց ավելի քան 200.000 ռուբլու շինմոնտաժային աշխատանքներ: Այս ցուցանիշն էր, որ հնարավորություն տվեց ﬔր ջոկատին դառնալ սոցմրցության հաղթող և արժանանալ բազմաթիվ պատվոգրերի»,-իր հոդվածն ավարտում է Կամոյի անվան ջոկատի հրամանատար Հրանտ Ավալ յանը: 1983 թվական, մարտ «Հետևում ﬓաց մայրաքաղաք Երևանը: Ավտոբուսը նորակառույց Երևան-Մասիս մայրուղով ﬔզ տանում է Մասիս ավան, որի պահածոների գործարանում ﬔզ սպասում են: Շատերս առաջին անգամ էինք լինում արտադրական ձեռնարկությունում, որտեղ ﬔզ համար աﬔն ինչ հետաքրքիր էր, թեև առաջին օրերին գրեթե բոլորս էլ դժվարանում էինք: Նշեմ, որ օրերը շինջոկատում անցնում էին շատ ուրախ, քանի որ ﬔզ հետ էին նաև մանկավարժական ինստիտուտի ուսանողուհիները, ում հետ կազմակերպում էինք հետաքրքիր ﬕջոցառուﬓեր: Մեր խմբի տղաները մասնակցում էին Իջևան-Հրազդան երկաթգծի շինարարությանը»,- իր հոդվածն ավարտում է Գայանե Սիմոնյանը: 1984թվական Մայրաքաղաքի գլխավոր հրապարակում «Աշխատանքային ամռան» ﬔկնարկը տրվեց 20-րդ անգամ: «Ամառ-84-ի» արդյունքների ամփոփումը ցույց տվեց, որ ամառային աշխատանքային օրերը ﬔր ինստիտուտի շինջոկատների համար եղել է արդյունավետ աշխատանքի շրջան: Ինստիտուտի ուսանողների 200 հոգիանոց բուժակների խումբը աշխատեց շի-

22

նարարական ջոկատների կազմում՝ որպես բուժակ: Աղջիկներն աշխատեցին Հոկտեմբերյանի և Էջﬕածնի պահածոների գործարանում: Հանրապետության 11.000-անոց ուսանողական ջոկատի կազմում մտնելով կոﬔրիտﬕությունը Վ. Ի. Լենինի անվամբ կոչելու 60-ամյակի պատվին ծավալված սոցիալիստական մրցության ﬔջ՝ իրենց ավանդը ներդրեցին ընդհանուր պարտավորությամբ ստանձնած 60 ﬕլիոն ռուբլու շինմոնտաժային աշխատանքների կատարմանը: «Աշխատանքային ամառ-84»-ի իրականացնողներն աշխատեցին «Մխիթար Հերացի», «Մեդիկ 84» և «Ավանգարդ» ջոկատների կազմում:

ՀԼԿԵՄ կենտկոմում կայացած խորհրդակցությունը: Քանի որ նախատեսված էր, որ 2 տարվա ընթացքում աղետի գոտում պետք է կատարվի ավելի քան 10 մլրդ ռուբլու շինմոնտաժային աշխատանք, որը մոտավոր հաշվով կպահանջի 200.000 մարդ, որոշվեց, որ հայ ուսանողները այլևս չեն ﬔկնի ﬕութենական կառույցներ: Արթիկ ﬔկնած «Մխիթար Հերացի» շինջոկատի տղաները առանձին հոգածությամբ աշխատեցին մանկապարտեզներում: 4 շվեդներ շինարարներ գեղեցիկ ու հարմարավետ մանկապարտեզ են կառուցել 1 ամսում, իսկ աշխատանքներում ընդգրկված ﬔր 3 ուսանողները մասնակցել են խաղահրապարակի կառուցապատմանը:

1985 թվական Աﬔն տարի երկրորդ կիսամյակի քննություններից հետո ուսանողները պատրաստվում են շինջոկատային աշխատանքներին: «Ուսանողական գարուն» փառատոնի օրերից ﬔկը նվիրվում է աշխատանքային քննաշրջանին: Նախապատրաստական աշխատանքներին ակտիվորեն մասնակցում են ջոկատների հրամանատարները, որոնց ընտրությունը կատարվում է աﬔնախիստ պայմաններում:

1990-1995թվականներ Տարիներ շարունակ կամավոր պարտադիր սկզբունքով էին հավաքագրում շինջոկատները: Ոմանց հաջողվում էր խույս տալ զանազան բժշկական տեղեկանքներ ներկայացնելու ﬕջոցով, ոմանք էլ գնում էին ստիպված՝ թոշակից չզրկվելու, ինստիտուտից չհեռացվելու մտավախությունից ելնելով: Իսկ այսօր ուսանողությունը, օգտվելով վերակառուցման և դեմոկրատիայի ընձեռած հնարավորություններից, վերագտել է իր կորցրած դեմքը և ձեռք է բերել պայքարելու, սեփական իրավունքները պաշտպանելու ուժ: Ուսանողական կյանքի հետ կապված շատ ու շատ հարցերի լուծողները հիմա իրենք են:

1986 թվական Շինարարական ջոկատների ﬔկնարկը տրվում էր հանրապետության հրապարակում: Հանրապետության շինարարական ջոկատը, որը կրում էր Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության 28-րդ համագումարի անունը, բաղկացած էր շուրջ 12.000 հոգուց: 1987 թվական Ավարտվեց ամառ-87-ը: Ինստիտուտի 320 ուսանողներ Միության 8 հասցեներով ﬔկնեցին աշխատանքային քննաշրջանի՝ կատարելով 190.100 ռուբլու շինմոնտաժային աշխատանքներ, պահածոյացրին 588լ կոմպոտ: Ուսանողական 5 ջոկատները հարվածային աշխատանքի 3 օրերի ընթացքում աշխատած գումարից 2.434 ռուբլի տրամադրեցին զարգացող երկրների, Գագարին քաղաքի շինարարության, գիշերօթիկ դպրոցի ֆոնդերին, 853 ռուբլի Կամո քաղաքի, 95.000 ռուբլի Կիրովի մարզի մանկատների երեխաներին, 55 ռուբլի Աֆղանստանի երեխաներին: 1988 թվական 88-ի աշխատանքային հասցեները՝ Իրկուտսկ, Տոմսկ, Տյուﬔն, Կիրով, Գագարին, Գոﬔլ, Կրասնոյարսկ, Վոլգոգրադ, Հոկտեմբերյան, Էջﬕածին, Այրում, Արտաշատ, Երևան, Մասիս, Մեղրի, Նոյեմբերյան, Ապարան, Կրասնոսելսկ, Թումանյան: … Հետո իմացանք, որ Երևանի բժշկական ինստիտուտի ավելի քանի 800 ուսանողներ ահեղ արհավիրքի հենց առաջին օրերին ապացուցել են, որ իզուր չեն ընտրել աﬔնամարդասիրական մասնագիտությունը: 1989 թվական Առաջին անգամ ուսանողական շինարարական ջոկատները չեն ﬔկնի հանրապետությունից դուրս աշխատելու: Նրանք կաշխատեն Հայաստանի սահմաններում: Երկրաշարժից տուժած շրջաններում ուսանողական ջոկատների աշխատանքի կազմակերպման հարցերին էր նվիրված

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

1994 թվական Տասնամյակներ շարունակ բժշկական ինստիտուտի ուսանողները ամռան աﬕսներին հանրապետական շինարարական ջոկատների կազմում ﬔկնում էին Խորհրդային Միության հեռավոր ծայրամասեր՝ մասնակցելու գոﬔրի, մանկապարտեզների և բազմաթիվ այլ շինությունների կառուցմանը կամ ճերմակ խալաթներ հագած՝ ամռան աﬕսներին ﬕրգ ու լոլիկ վաճառում մայրաքաղաքի բնակչությանը: Այդ ողջ ժամանակաընթացքում ինստիտուտի ղեկավարությունը փորձում էր համոզել վերադաս կազմակերպություններին, որ ավելի նպատահակահարմար է ապագա բժիշկների ամառային արձակուրդը օգտագործել՝ գոնե մասնագիտական խորացմանը նպաստող աշխատանքներում նրանց ներգրավելով: Վերջապես փոխվեցին ժամանակները, փոխվեց նաև վերաբերմունքը չափազանց կարևոր այս հարցի ուղղությամբ: Եվրոպական երկրների բժշկական ԲՈւՀ-երի՝ հիվանդների խնամքի կազմակերպման բազմամյա փորձից ելնելով՝ ﬔր ինստիտուտում այդ ուղղությամբ առաջին քայլերն են կատարվում: Որոշվեց այս ուսուﬓական տարում այդ ծրագիրն իրականացնել բուժական, մանկաբուժական, ստոմատոլոգիական, սանիտարահիգիենիկ ֆակուլտետների 2-րդ կուրսերի ուսանողների ուժերով: Այս պրակտիկան կանցկացվի 2 փուլով, որի ընթացքում ուսանողները շաբաթական առնվազն 1 անգամ պետք է այցելեն իրենց խնամքին հանձնված հիվանդներին, ﬕայնակ ծերերին, հաշմանդամ երեխաներին: Առավել ակտիվ և բարեխիղճ ուսանողները կարժանանան նյութական խրախուսանքի, և նման աշխատանքի փորձ ունեցողների համար հնարավորություն կստեղծվի համանման ծրագրերի մասնակցել արտերկրում:

ԵՐԲ ՔՈ ԴԱՍԱԽՈՍՆԵՐԸ ՔՈ ՏԱՐԻՔԻՆ ԷԻՆ... Ես 3-4 տարի ղեկավարել եմ համալսարանի ԼԿԵՄ կոﬕտեի (դա համապատասխանում է այսօրվա ուսանողական խորհրդարանին) աշխատանքները՝ լինելով ԼԿԵՄ կոﬕտեի քարտուղար: Այդ ընթացքում 4 անգամ եղել եմ շինջոկատում, որից 2 անգամ եղել եմ շինարարական ջոկատի մարտիկ, 2 անգամ՝ որպես ջոկատի հրամանատար: Ընդ որում ﬔկ անգամ եղել եմ լոկալ ջոկատի հրամանատար, իսկ երկրորդ անգամ ամբողջ տարածաշրջանի ջոկատների հրամանատար: Այդ տարիների շինարարական ջոկատի աշխատանքների հետ կապված ես ունեմ ﬕայն լավ հիշողություններ: Շատերը, այդ թվում նաև ես, այնտեղ սովորեցինք ճաշ պատրաստել, քանի որ աﬔն ինչը ﬔնք էինք անում՝ թե մաքրություն պահպանելը, թե ուտելիք պատրաստելը: Եվ դա անում էինք ﬔծ սիրով: Առաջին անգամ շինարարական ջոկատում ես ստացա իմ առաջին աշխատավարձը: Մինչև հիմա իմ ծնողները ինձ հիշեցնում են այն նվերի մասին, որը ես գնեցի նրանց համար այդ աշխատավարձով: Նրանք ﬕնչև հիմա այն պահում են: Ես վերջին կուրսում էի, երբ չորրորդ անգամ մասնակցում էի շինջոկատի աշ-

խատանքներին՝ որպես հրամանատար: Հիշում եմ, որ այդ օրը երեկոյան 3-րդ հերթի աշխատանքի էինք, իսկ հաջորդ օրը պետք է լիներ նշանադրությունս: Առավոտյան եկան և ինձ տուն բերեցին: Ես եկա տուն, հազիվ հասցրեցի քնել ﬕ 2 ժամ՝ ﬕնչ հյուրերը կհավաքվեին: Ես իմ նշանադրությանը մասնակցեցի ﬕ փոքր կիսաքնած վիճակում և արարողությունից հետո, երեկոյան նորից վերադարձա Հոկտեմբերյան, քանի որ նորից 3-րդ հերթի աշխատանքներին պետք է մասնակցեի: Ես չէի ցանկանում բացակայել նույնիսկ ﬔկ օրով, քանի որ ինձ իսկապես շատ պատասխանատու աշխատանք էր հանձնարարված: Շինջոկատի աշխատանքներին մասնակցելը կամավոր-պարտադիր սկզբունքով էր, սակայն կամավորության մասն ավելի շատ էր: Իհարկե, ցանկալի էր, որ բոլորը մասնակցեին, սակայն գտնվում էին ուսանողներ, ովքեր այս կամ այն պատճառով հրաժարվում էին: Քանի որ դա կոչվում էր 3-րդ՝ աշխատանքային կիսամյակ, այսպես կոչված՝ «3-րդ քննաշրջան», ուսանողների մոտավորապես 70-80 տոկոսը մասնակցում էր այդ աշխատանքներին: Սակայն կցանկանայի նշել, որ խուսափողները

Առաջին անգամ ես մասնակցել եմ շինջոկատի աշխատանքներին 1977-ին, Հոկտեմբերյանի պահածոների գործարան մ: Այդ ժամանակ ես զոնալ հրամանատարն էի, իսկ գլխավոր ինժեները ամբիոնի դասախոս Աշոտ Խաչիկի Հակոբյանն էր: Այսինքն՝ տարբեր ԲՈւՀ-երի ջոկատները հավաքվ մ էին ﬕ վայր մ, իսկ պատասխանատ ն ﬕ հոգի էր դառն մ: Մենք աշխատ մ էինք 3-4 աﬕս, 1 աﬕսն աշխատ մ էինք հերթափոխով, այն հետև գն մ էինք տ ն՝ հանգստանալ , և գալիս էր հաջորդ հերթափոխը: Այնպես էր լին մ, որ գործը շար նակվ մ էր նաև սեպտեմբեր-հոկտեմբեր աﬕսներին: Այդ աﬕսներին ﬔր ԲՈւՀ-ի սանողները չէին մասնակց մ, կային այլ ԲՈւՀ-երից, հիﬓական մ ս ﬓարաններից: Դա կապված էր սեզոնային բերքահավաքի հետ, ջոկատներ մ ընդգրկվ մ էին աղ ջիկներ և տղաներ և ﬓ մ էին ﬕնչև բերքահավաքի ավարտը: Հիմա այդպիսի բան չկա, իհարկե, այժմ այս աﬔնը ավելի շատ կամավոր սկզբ նքի վրա է հիﬓված: Աշխատանքը շինջոկատ մ վճարովի էր, ըստ կատարողականի՝ սանողները վարձատրվ մ էին: Պահածոների գործարան մ աշխատ մ էին 3 հերթով, և երկրորդ կ րսերի սանողները, ովքեր դեռևս շատ երիտասարդ էին, նեղվ մ էին հատկապես 3-րդ հերթից՝ գիշերային հերթափոխից, քանի որ աշխատանքը շատ ծանր էր, և նրանք հոգն մ էին: Գնացել եմ նաև Տյ ﬔնի մարզ, որտեղ 1.400-1.500 հոգ ց ﬕացյալ ջոկատ էր կազմվ մ տարբեր ԲՈւՀերից: Մենք այնտեղ նեինք 2 ջոկատ: Երբ սեպտեմբերին վերադարձանք, շշատերը պարգևատրվեցին իրենց բարեխիղճ աշց խատանքի համար: խ Տյ ﬔնից հետո գնացել եմ Հարավային Սախալլին, որտեղ կար 3 ջոկատ ﬔր ԲՈւՀ-ից: Այնտեղ ﬓ մ էինք 2 աﬕս՝ առանց հերթափոխի: Դրանից 1 տարի հետո գնացել եմ Մարիական Հանրապետ թյան Յոշկար-Օլա քաղաքը: Այնտեղ ն յնպես զոնալ հրամանատարն էի: Մենք կազմակերպ մ էինք

կորցնում էին շատ բան: Այդ քննաշրջանը երբեﬓ ավարտվում էր նաև ամուսնություններով: Իմ կուրսում նույնպես եղավ այդպիսի ﬕ դեպք. 4 տարի իրար հետ սովորելով՝ չէին նկատել իրար, սակայն շինջոկատում անցկացրած օրերը նրանց ավելի մտերմացրին, զգացմունքներ առաջացան և, նրանք ամուսնացան: Վերջերս ﬔնք տոնեցինք շինարարական ջոկատների 50-ամյակը, որը նշվեց ﬔծ հանդիսությամբ: Այն կազմակերպել էին Հայաստանի Հանրապետության նախկին ԼԿԵՄ կենտրոնական կոﬕտեն և բոլոր ջոկատների կոﬕսարները: Շատ հետաքրքիր հանդիպում էր կազմակերպված, քանի որ այնտեղ տեսանք ﬔր հին ընկերներին, բոլորս փոխվել էինք, մարդիկ կիսվեցին իրենց հիշողություններով: Այդ օրը հատուկ նշվեց այն մասին, որ բժշկական ինստիտուտը շատ լուրջ աշխատանք էր կատարում և ﬔծ պատասխանատվություն էր դրված ﬔր ուսանողների և դասախոսական կազﬕ վրա:

ԼԱՐԻՍԱ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ ԵՊԲՀ հիգիենայի և էկոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, %սման որակի գնահատման և վերահսկման կենտրոնի ղեկավար, պրոֆեսոր

տարբեր ﬕջոցառ ﬓեր, որտեղ հավաքվ մ էին տարբեր հանրապետ թյ ններից եկած երիտասարդները: Դա լավ առիթ էր լավ ընկերներ ձեռք բերել , բարեկամանալ համար, ն յնիսկ եղել են դեպքեր, երբ ամ սն թյ ններ են եղել: 3 անգամ գնացել եմ Լեհաստան: Ձմռանը գն մ էինք պայմանագրեր կապ մ, իսկ ամռանը ջոկատներն էինք տան մ: Արտասահմանյան գործ նե թյ նը 1 ամսով էր: Արտասահմանից ն յնպես գալիս էին շինարարական ջոկատներ ﬔզ մոտ աշխատել , հատկապես երկրաշարժի տարիներին նրանք ﬔծ օգն թյ ն ց ցաբերեցին ﬔզ:

Այդ տարի Ա ինե ներին ին ﬔ ﬔն նք շատ բան ն սովո վ րե եցինք ին տարբեր ե ազգե երի ի հետ շփվելով, որը ﬔծ հնարավոր թյ ն էր տալիս՝ ծանոթանալ նրանց մշակ յթին, նիստ կացին: Աշխատել եմ հիանալի մարդկանց հետ, ովքեր գնահատել են ﬔր աշխատանքը: Մեր ԲՈւՀ-ը հիﬓական մ բոլոր ջոկատներին ֆելդշեր էր տալիս երրորդ և չորրորդ կ րսի սանողներից, իսկ զոնալ հրամանատար թյ նը ներ իր գլխավոր բժիշկը, ով կարգավոր մ էր աշխատանքի ընթացքը, մատակարար մ էր դեղորայք և այլն:

ԱԼԲԵՐՏ ՄՈՎՍԵՍՅԱՆ ԵՊԲՀ ֆիզիկական դաստիարակ թյան ամբիոնի վարիչ, դոցենտ

ԱՊԱԳԱ ԲԺԻՇԿ Հունվար-փետրվար 2015 N 19-20 (1330-1331)

23

ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀԻ ԲԱՑ ՆԱՄԱԿԸ ՄՏԱՎՈՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆԸ Մի աշխատասեր և նյութական ապագայի համար այդքան ձիրքերով օժտված ժողովուրդ, որ նյութական բարիքներ կուտակել և ամբարել գիտի տարվա բոլոր եղանակների համար, որ ծիծաղելի է համարում, եթե ﬔկը ամռանը ﬕայն արևի գեղեցկությամբ է հիանում և չի մտածում ձմռան մասին, զարմանալիորեն իդեալիստ է դեպի խաղաղությունը, աղոթում է նրա արևին և բնավ չի հավատում, թե պատերազﬕ ձﬔռ կա: Սակայն պատերազմը գալիս է հակառակ ﬔր ցանկության, որովհետև հակամարտության օրենքն է կառավարում աշխարհը: Այս ճշմարտությունը չի ուզում հասկանալ ﬔր ժողովուրդը, դրա համար էլ խաղաղ տարիների քրտնաջան աշխատանքով կուտակած բարիքները պատերազﬕ օրերին տալիս է թշնամուն, իսկ ինքն, իբրև մուրացկան, ծանրանում է օտարների վրա: Մենք կուզեինք, որ ﬔր ժողովուրդը ևս վերջապես ըմբռներ, թե խաղաղությունը հավերժական չէ՝ այլ ժամանակավոր զինադադար ﬕայն: Խաղաղությունը նույնիսկ նորմալ վիճակ չէ, խաղաղություն չկա ﬔր երկրագնդի վրա, չի կարող լինել և մարդկային պատմության ﬔջ: Պատերազմը ժողովուրդների կյանքում անխուսափելի պահ է, այն չի մղվում սոսկ գիտակցական հաշիﬖերի համար, այն մարդկային բարեշրջման (էվոլ յուցիա) աﬔնաբուռն արտահայտություններից ﬔկն է: Պատերազմը բնազդ է, այդ է պատճառը, որ մարդիկ պատերազմում են համարյա ակամայից, դեմ գալով գիտակցության պահանջներին, բարոյական օրենքներին, և հետևանքներին գիտակցաբար անդրադառնում հաշվեհարդարից, հաղթանակից կամ պարտությունից հետո: Խաղաղությունը Խա ղաղությունը օր օրվա վա մարդ մարդկության կության համար ոչ այլ ինչ է, քան հոգնածություն: Պարտված է այն ժողովուրդը, որը շուտ է հոգնում: Պատերազﬕ է ձգտում նա, ով կազդուրված է: Պատերազմը կազդուրվածի, առող ջի ցանկությունն է, ինչպես որ խաղաղությունը թույլի բաղձանքն է, հոգնածի՝ երազը: Անշուշտ, խաղաղությունը հոգնած ժողովուրդների համար բարիք կլիներ, եթե պատերազﬕց հաղթական դուրս եկածները խաղաղությունը չարաշահել չիմանային: Խա Խ աղա ղ ղու ութ թյա յ ն չա չ րաշա շահ հու ուﬓ ու ﬓ ավեե-

24 24

լի աղետալի է պարտված ժողովրդի համար, քան նույնիսկ պատերազմը: Պատմության ﬔջ քիչ են կոտորածային ոչնչացուﬓերի դեպքերը, ﬕնչ հսկայական ժողովուրդներ աննպաստ խաղաղության ﬔջ, առանց արյունոտ հարվածների, անհետացել են դանդաղորեն: Դանդաղ ոչնչացումը ﬕ խաղաղություն է ﬔզ համար, ինչն այսօր իշխում է Մերձավոր Արեվելքում: Թշնաﬕն հսկում է ոչ ﬕայն գերեզմանացած Թրքահայաստանի, այլ Խորհրդային Հայաստանի խաղաղության վրա: Աﬔն րոպե նա կարող է խանգարել այդ խաղաղությանը և եթե ﬕնչև այժմ չփորձեց խանգարել, նշանակում է, թե այդպես ավելի նպաստավոր է իր քաղաքական նպատակների համար: Բացի այդ դժբախտ պարագան՝ կան հոգեբանական և այլ կարգի պատճառներ, որոնք ﬔզ ավելի հոռետես են դարձրել դեպի ﬔր ժողովրդի ապագան: Նախ չափազանց նեղ և աղքատ է ներկա Հայաստանը: Ինքնախաբեություն է հուսալ, թե կովկասյան յուրահատուկ պայմաններում, օտար ազդեցության ներքո, շրջապատված թշնաﬕ ժողովուրդներով, հայությունը մշակութատնտեսական բարգավաճում կունենա, քաղաքական ուժ կդառնա՝ պետություն կստեղծի: Ներկա Հայաստանը կազմում է հազիվ 1/12-ը ﬔր պատմական հայրենիքի: Դա հայրենիք չէ, այլ հայրենի անկյուն: Այժմ իր սահմաններում նա չի կարող տեղ տալ աշխարհասփյուռ, ցաք ու ցրիվ եղած հայրենազուրկ հայության՝ գաղութահայության, որի թափառիկ վիճակն աղետավոր է երկու տեսակետից. նախ որ նա ենթակա է ստույգ կորստյան, օրինակ՝ Թուրքիայում կոտորածի, այլ վայրերում՝ խաղաղ բնաջնջուﬕ, ձուլուﬕ: Հայրենի Հայ րենի անկյուն անկյուն և թափառական թափառական ժողովուրդ: Մի ճակատագիր, որ երկմտության և տատանուﬕ է մատնել ﬔր ժողովրդին, այսինքն՝ ազգային հոռետեսության: Իսկ վայ այն ժողովրդին, որ վարակված է այս հիվանդությամբ. այդպիսին կանգնած է գերեզմանի ափին: Չսարսափե՜նք, բայց և առանց սին պատրանքների և ավելորդ նախապաշարուﬓերի ընդունենք այդ դառնադառն ճշմարտությունը՝ ﬔր ապագան վտանգված է:

ԱՊԱԳ ԱՊԱԳ ԱՊ ԱԳԱ Ա ԲԺ ԲԺԻՇ ԻՇԿ ԻՇ Կ Հո Հուն ւնվ նվա վար-փե վար փետր փե տրվ տր վար 20 վար վա 2015 15 N 19-20 20 (13 1330 30-133 133 331) 1)

0 3 1 Նժդեհի աս%յթներից Ոմանք արևը ﬕայն խավարման ժամանակ են նկատ մ: Չի կարելի օգնել այն ընկածին, եթե նրան պակաս մ է ինքնօգն թյամբ ոտքի կանգնել կամքը: Երկ բան պետք է լցնի մարդ հոգին հիացմ նքով հարգանքով՝ աստղալից երկինքը գլխի վերև մ և բարոյական օրենքը սրտի ﬔջ: Շղթաների ﬔջ ծնվ մ, ապր մ և ﬔռն ՞մ ես, դ ես ﬔղավոր, որովհետև թ յլ ես: Քրիստոնեական սիրո խորհ րդը ամբողջ դարեր պատճառ է դարձել ﬔր ժողովրդի անօրինական ողբերգ թյան: Մի ժողով րդ, որի որդիները հավասար չեն օրենքի և մահվան առջև` հաղթական հայրենիք չի նենա: Կրոնների պես հայրենիքներն էլ պահանջ մ են, որ իրենց սպասարկողի ձեռքերը լինեն տաք և մաքրամաք ր: Ապստամբ ժողովրդին ﬕայն Աստված կարող է հաղթել: Այն օր օրվանից վանից, երբ հայը հայը վա վախենալ խենալ սկսեց մահից, այն օրից օտարը թագավորեց Հայաստան մ: Եթե կյանքի նպատակը հաճ յքը համարեցիր, վախճանդ կոր ստն է: Ավելի լավ է հայ մարդը համր լինի, քան օտարախոս: Հայրենիք ﬕ սպասեք օտարից և ճակատագրից, եթե դա ձեր արյ նով պաշտպանել չափ հայրենասեր չեք: Հայրենիքից զատ, հայրենիքից դ րս ինձ համար խաբ սիկ են բոլոր դրախտները:

2014-2015 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ԵՊԲՀ ԼԱՎԱԳՈՒՅՆ ՄԱՐԶԻԿՆԵՐԸ

ԱՐՍԵՆ ՍԱՄՍՈՆԻ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի կլինօրդինատոր: 2008-ից ԵՊԲՀ լողի հավաքականի անդամ: 2008-ին ՀՀ լողի չեմպիոն կրոլ լողաոճում: 2008-14թթ. ՀՀ և ﬕջբուհական մրցաշարերի մասնակից և բազմակի արծաթե և բրոնզե ﬔդալակիր:

ՍՄԲԱՏ ԱՇՈՏԻ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ Ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետի գերազանցիկ ուսանող (722 խումբ): 2009-ից ԵՊԲՀ ֆուտբոլի հավաքականի անդամ: ԵՊԲՀ ﬕջֆակուլտետային առաջնությունների բազմակի հաղթող: ՀՀ ﬕջբուհական ֆուտբոլի մրցաշարերի մասնակից և մրցանակակիր: 2014-ին Իրանի դեսպանատան ֆուտբոլային մրցաշարի արծաթե ﬔդալակիր: 2014-ին UNHCR-ի արծաթե ﬔդալակիր: 2015-ին ﬕջբուհական ունիվերսիադայի ֆուտզալի առաջնության ոսկե ﬔդալակիր:

ՄԵՐԻ ՇԻՐԱԿԻ ՄԿՐՏՉՅԱՆ Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի կլինօրդինատոր: 2008-ից ԵՊԲՀ լողի հավաքականի անդամ: 2008-ին ՀՀ լողի չեմպիոն դելֆին լողաոճում: 2008-14թթ. ՀՀ և ﬕջբուհական մրցաշարերի մասնակից և բազմակի մրցանակակիր:

ՏԱԹԵՎԻԿ ՀՐԱՉՅԱՅԻ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ Ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետի 325 խմբի ուսանողուհի: 2013-ից ԵՊԲՀ բասկետբոլի հավաքականի անդամ: 2013-15թթ. ՀՀ ﬕջբուհական մրցաշարերի մասնակից և մրցանակակիր: 2015-ին Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի ﬕջբուհական մարզամշակութային առաջնության բրոնզե ﬔդալակիր: 2015-ին սթրիթբոլի ՀՀ ուսանողական առաջնության չեմպիոն:

ՍԻՄՈՆ ՀԱՅԿԻ ՍԵՎՈՅԱՆ Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի 680-1 խմբի ուսանող: 2009-ից ԵՊԲՀ վոլեյբոլի հավաքականի անդամ: 2011-ին ԵՊԲՀ առաջնության հաղթող, ՀՀ վոլեյբոլի ֆեդերացիայի նախագահի գավաթի գավաթակիր: 2009-14թթ. ՀՀ և ﬕջբուհական մրցաշարերի մասնակից և մրցանակակիր: 2012-14թթ. ԵՊԲՀ բազկամարտի մրցաշարերի հաղթող:

ԿՈՆՍՏԱՆՏԻՆ ԹՈՐՈՍԻ ՄԱԿԱՐՅԱՆ Ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետի 722 խմբի ուսանող: 2010-ից ԵՊԲՀ ֆուտբոլի հավաքականի անդամ: 2009-15թթ. ԵՊԲՀ ﬕջֆակուլտետային առաջնությունների բազմակի հաղթող: ՀՀ ﬕջբուհական ֆուտբոլի մրցաշարերի մասնակից և մրցանակակիր: 2014-ին Իրանի դեսպանատան ֆուտբոլային մրցաշարի արծաթե ﬔդալակիր: 2014ին UNHCR-ի արծաթե ﬔդալակիր: 2015-ին ﬕջբուհական ունիվերսիադայի ֆուտզալի առաջնության ոսկե ﬔդալակիր:

Նոր"թյ"ններ վոլեյբոլ մարզաձևից

ԴԱՍԱԽՈՍԱԿԱՆ ԳԱՎԱԹ -2016 2016-ի հունվարի 25-29-ը Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի մարզադահլիճում տեղի ունեցավ արդեն ավանդական դարձած «Դասախոսական գավաթ -2016» ՀՀ ԲՈւՀ-երի առաջնություն 3 սպորտաձևից՝ վոլեյբոլ, հրաձգություն և սեղանի թենիս: Միջոցառմանը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ նաև ﬔր համալսարանի դասախոսական թիմը: Համաձայն կանոնակարգի՝ մրցուﬓերին կարող էին մասնակցել նաև 2 ուսանողուհի համալսարանից (վոլեյբոլ), իսկ թիﬔրի կազմում էին՝ 5 տղամարդ, 1 կին: Մրցաշարում չէր թույլատրվում պրոֆեսիոնալ վոլեյբոլիստների մասնակցությունը, ուստի ﬔր թիմը ﬕանգաﬕց զրկվեց վոլեյբոլիստի աջակցությունից: Թիﬕ կազմում էին ﬔր համալսարանի ուսանողության կողﬕց հարգանք և սեր վայելող դասախոսներ Աշոտ Խաչիկի Հակոբյանը, Վաչագան Հրանտի Թորոսյանը, Արամ Իլ յայի Խառատյանը, Արտեմ Սերգեյի Գրիգորյանը, Դավիթ Մհերի Ղազարյանը, Ոսկեհատ Ռուբենի Մկրտումյանը, ﬔր երկրորդ կուրսի ուսանողուհիներ Վիկտորյա Նազարյանը և Ամալ յա Անդրյանը: Թիﬕ մարզիչն էր Նարեկ Ռաֆայելի Շիրինյանը: Հավաքական թիﬔրի պատասխանատուն և, կարելի է ասել, թիﬔրի գլխավոր մարզիչը ֆիզդաստիարակության ամբիոնի վարիչ Ալբերտ Կարապետի Մովսեսյանն էր: Նշեմ, որ ﬔր թիմը մասնակցեց ոչ լիարժեք կազմով, քանի որ կար նախնական համաձայնություն նաև ﬔր մյուս դասախոսների հետ՝ Գալուստ Միշայի Թումասյան, Անդրանիկ Ալբերտի Վարդանյան, սակայն մրցուﬓերի նախօրյակին չար կատակ խաղաց գրիպը, իսկ ընկերական խաղում

Երևանի Եր ևանի պե պետական տական մանկավարժա մանկավարժական համալսարանի մարզադահլիճում ‫﬘‬անային ﬖասվածք ստացավ Ա. Վարդանյանը: Եղան նաև ուրիշ պատճառներ, երբ կար մասնակցության ցանկություն, բայց չկարողացան ինչ-ինչ պատճառներով: Մեր թիմը ուներ ևս ﬔկ շատ կարևոր խնդիր՝ ﬔր դահլիճի անﬗիթար վիճակը թույլ չտվեց լավագույն ձևով ներկայանալ խաղերին: Ինչևէ՝ մրցաշարն անցավ բարձր մակարդակով, մասնակցում էին ՀՀ 8 ԲՈւՀ-երի հավաքական թիﬔր, նկատվում էր սպորտային առողջ պայքար աﬔն գնդակի և ﬕավորի համար: Մրցավարական կողﬓ ապահովել էր Հայաստանի վոլեյբոլի ֆեդերացիան՝ ի դեմս գլխավոր քարտուղար Կարեն Ասմարյանի: Բոլոր թիﬔրը տրամադրված էին մարտական, կար հստակ համագործակցություն խաղացողների ﬕջև: Ինչպես հետո թիﬔրից նշեցին, շաբաթը 2 անգամ նրանք դասախոսներով հավաքվում են և վոլեյբոլ խաղում: Հուսանք՝ ﬔր ԲՈւՀ-ի դա-

սախոսական սա խոսական անձ անձնակազﬓ նակազﬓ էլ մոտ ապագայում կունենա այդպիսի հնարավորություն: Կարևորը ﬔր թիմում տիրող սպորտային կամքն էր, երբ հաշվի չառնելով տարիքն ու կոչուﬓերը, ﬔր թիﬕ խաղացողները, երիտասարդներին չզիջելով, պայքարում էին ﬕավորների համար: Մրցաշարը դարձել է ավանդական, դա նշանակում է, որ ﬔր թիմը պատրաստ կլինի հաջորդ տարի ևս մասնակցել առաջնությունների: Սիրով հրավիրում ենք բոլոր ցանկացողներին ﬕանալ ﬔր թիﬕն: Շնորհակալություն ենք հայտնում ﬔր բոլոր թիմակիցներին և աջակիցներին: ՆԱՐԵԿ ՇԻՐԻՆՅԱՆ ԵՊԲՀ ֆիզդաստիարակության ամբիոնի դասախոս, ﬕջազգային կարգի մրցավար վոլեյբոլ մարզաձևից

Նոր"թյ"ններ բասկետբոլ մարզաձևից

ՆՎԱՃԵՑԻՆ ԲՐՈՆԶԵ ՄԵԴԱԼՆԵՐ Ավարտվեցին 16-րդ ուսանողական մարզական խաղերի ծրագրով անցկացվող տղաների բասկետբոլի առաջնության մրցուﬓերը, որին մասնակցում էր նաև ﬔր ԲՈւՀ-ի բասկետբոլի հավաքական թիմը, որը նախորդ մրցաշարերում բազﬕցս գրավել է մրցանակային տեղեր և իր գեղեցիկ ու արդյունավետ խաղով արժանացել հանդիսատեսի համակրանքին: Ի տարբերություն նախորդ տարիների՝ այս տարվա մրցուﬓերն անցան 2 մրցափուլով՝ գարուն և աշուն: Այսինքն թիﬔրը ﬕմյանց հանդիպեցին 2 անգամ: Մեր թիﬓ ունեցավ 1 հաղթանակ և 1 պարտություն ԵՊՀ-ի թիﬕց, կրկնակի հաղթեց Երևանի պոլիտեխնիկ, տնտեսագիտական, աﬔրիկյան համալսարանների թիﬔրին և ﬕայն չնչին ﬕավորների տարբերությամբ պարտվելով Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտի և Գյումրիի հավաքական թիﬔրին՝ գրավեց 3-րդ մրցանակային տեղը՝ արժանանալով բրոնզե ﬔդալների և դիպլոﬓերի (պատվոգրերի): Գովեստի խոսքեր պետք է ասել հատկապես թիﬕ վետերաններ՝ Համբարձումյան Ռուբենի (մագիստ. 1-ին), Արփաջյան Մելքոնի (կլինիկական օրդինատոր, 1-ին), Վասիլ յան Գևորգի (442խ.) հասցեին, ում մրցակցա-

կան փորձն ու բարձր սպորտային վարպետությունը նպաստեցին երիտասարդների հետ մարտական, ամուր կոլեկտիվի ստեղծմանը: Հաջող հանդես եկան նաև ուսանող մարզիկներ Հեքիմյան Արամը (375), Աղնանյան-Ասլանյան Սերոն (234), Գոջակյան Հովիկը (178), Կեուչկերյան Ռազﬕկը (178), Չեխերդեմյան Ալաին (178), Առուշանյան Դավիթը (178): Թիﬓ իր շնորհակալությունն է հայտնում ֆիզդաստիարակության ամբիոնի վարիչ, դոցենտ Ա. Մովսեսյանին և ուսանողական խորհրդարանին՝ իրենց նկատմամբ ցուցաբերած ուշադիր վերաբերմունքի համար: Շնորհավորում ենք ﬔր տղաներին և ցանկանում, որ նրանք հետագայում հասնեն ավելի բարձր արդյունքների: ՌԱՖԱՅԵԼ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ ԵՊԲՀ ֆիզդաստիարակության ամբիոնի ավագ դասախոս, թիﬕ մարզիչ

ՀՀ առող ջապահության նախարար Արﬔն Մուրադյանի նախաձեռնությամբ իրականացվող «Կոչումով բժիշկ» նախագծի այս անդրադարձը նվիրված է Զոհրաբյանների ընտանիքին: Զոհրաբյանների բժ ժշկ կական առաջին ճյուղի ներկայացուցիչը Գևորգ Զ րաբյանն է: Ընդաﬔնը ﬔկ տար Զոհ րվ վա աշխատանքի արդյունքում նրան հաջջողվում է ձեռք բերել հմուտ բժշկի ի հեղինակություն: Որպես քիթ-կոկորդ-ականջաբան հրավիրվելով աշշխատա կ անքի Երևանի 2-րդ հիվանդանոցում՝ նա դառնում է ﬔր երկրի լարինգի դ իոլոգիա այի ի հիﬓադիրներից ﬔկը: Այնուհետև բժշկին վստահում են արդ բ դեն են 3-ր րդ հի իվա անդա դ նոցի իր իսկ հիﬓադրած քիթ-կոկո կ որդ որդ դ-ա ականջաբանությա յան ն բա աժանմո ունքի ի վարիչի պաշտոնը, ը,, որ ը րը ը նա զբաղեց եցնում էր ն ր ﬕնչև 72 տարեկանը ը: Պրակ կտիկ գո գործո ծ ւնե նեությանը զո ուգա ահեռ ռ Զոհ հրա աբյան նը ն ը քա քայյլե լեր եր էր էր ան նում նա աև գիտութ գ թյան ﬔջ, զբաղվում մ գիտա ակա ան աշխատան նքով ով:: Ն ով Նա ա հե հեղ ղինա ակել ել է 25 հե հետազոտութ տ ություն: Մաս աս սնագիտութ թյա յամբ յա մբ բժիշկ կ է եղելլ նա աև Գևոր աև րգ Զոհրաբյա անի ն կինը նը՝ Ելենա Ավա վ գյանը: Նր րան էր վստա ահվե ել մայրա րաք քա աղաքի 4-ր րդ դ մանկա ական պոլիկլի լինի ն իկայի գլխ լխա ավոր վոր բժ ժշկ շկի կի պաշտոնը ը: Հա Հաջորդիվ իվ վ նա մա մասնագի իտա տակ կան ա գոր ործոււնե ծ ն ություւնը ը շա արո ր ւնակելլ է 8-ր րո -ր րդ մանկական պո պ լիկ կլինիկայում ւմ,, որը ւմ րը ևս ﬔծ նվիր նվ ն իր րվածությամ ամբ ամ բ ղեկավարել է ﬕն նչև 78 տարեկա կան նը: Մասնա նագ ագիտակ կան կաա րողութ ր թյո ուն ւ ներով աչչք քի ի ըն ը կնող բժշկ կակա ան այ այս ս զույգն ունե ենում մ է չորս ս երեխա ա: Բժշշկո Բ կ ւհի կնո նո ոջ՝ ջ Ելենա Ավագ գյանի հե ետ ﬕասին Գևոր ետ որ րգ Զոհրաբ բյանը դաստիա արակելլ և բժշկի մա ր ասնագիտությու ո նը փոխանցել ու ելլ է չորս զա ավակներից երկուսին ին: Ավագ որդին ն՝ Յուրին ի , ու որ րո ոլոգ է, Հովհա ան նն նեսը՝ մանկա նե ական սրտ տաբ բան: Եղ Եղբայր բա բ յրնե երը բժշշկական ն գիտությունների թեկնա նածու ու են, ն դոցե ցենտ նտ, նտ տ Ռուսաս ա տանի ն բնակա բ ան գիտ տութ թյունների ի ակադեﬕայյի ի հա հ յաստան ան նյան ն մասնաճ ճյուղի իսկաա կան անդամ: Յոււրի Զոհ կ հրաբ բյ ա անը նը ը նա աև վե աև երո րոնշ րո նշյյալ կառույ ույյցի փո փ խնա ախագահն է: «Բժշկականի չոր րրո որդ ր կուրս էի տե եղ ղափոխվել, լլ,, երբ հրա րա ամանա ագր րվեցի որպես ե 3-րդ հիվանդա անոցի ի ֆել ելդ դշեր՝ Հայաստանում մ նոր ր բացված ուրո ոլոգիա ական բա աժան ժա նմո մուն ւնքո քում ւմ,, որը ը ղեկա ավարում մ էր հա հանրա ր ճա անա ն չ մա ասնա ագետ Ավետի տ ք Միդո դոյյյա անը ը: Հենց նր րա շնոր շն որհ հիվ իվ սիր րե եցի այս մա ասնագիտություւն նը: Այնուհետև գոր ործոււղվեցի Կա ամո»,- հիշու ում մ է Յուրի Զոհ Զ ոհր ոհ րաբ բյանը ը: Հին Հ ինգ գ շր շրջա ջ նների ջա ի ուրոլոգիակա ան ծառա ռ յությունը ը ինք նքն նուրույն ղեկա ն կավարե ր լը հեշտ շ աշխա խատ տան անք ք չէր,, սակա այն հենց ց այդ ժամանա ակահա ատվածու ո մ նա հմտ մտա ացա ց վ, ձեռք բե երեց գի իտե ելիք քնե երի ի ﬔծ պա աշար: Այ Այդ տա արիների ին մար րզում մ աշ ա խատելը պա պ տվաբեր էր ս սկ կսն նակ կ բժ ժշկի կի ի համա մար: Յուրի ի Զոհ հրաբյա ան նը ԲՈււՀ-ն ավ վարտելո ուց հե ետո տո աշխա ատա անքի է անցնո ան ում Ախթա այում: Հաջո ջոր րդիվ դի իվ Յ. Յ. Զո Զոհ ոհրա րաբ բյա յանն ա աշշխատանքի է անցնո ն ւմ մ մայր րա աքա քաղաքի քի 3-ր րդ հիվա վան անդա անոցո ցում ւմ կամ ինչպե պ ս ին նքն է բնո ն րոշում մ «իր հայ այր րա ակա ան օջա ախում»՝ որպե ես բժ բ իշկկ-օրդինա ատոր: Նա ա մրցո ույթով ասիստեն ենտ տ է ընտր տր րվու ում մ այն ն ժա ամա անա ն կվա ա բժի իշկների ի կատա տարելլա ագործման ինս ին ստի իտոււտի ուր րոլոգիա իա այի ամբիոն նոււմ՝ զոււգահե եռ աշխ խա խատելո խա ով նաև և 1-ին ին հիվանդան նոցում մ: Թեկ եկնածուական թեզը Յուրի Զո ոհրաբ բյանը պաշտպանել է Լենի ինգրադոււմ, ապա ա անցելլ դասախոս սա ակա կան ն աշշխատան տանքի տա ի՝ ստ ստա անա ալով նաև և դոկ կտորի րի կոչո չում ւմ: ւմ մ Այն նուհ հետ ետ տև անվա անի մա ասնագե ետը հր րավիրվո ում է բժշ ժ կա ական համա մալսարան ա ՝ ստ տան անձնե ելով ոււրո րո-րո լ գիա լո ի յի ամ ա բի բիոնի ի ի վա վ րիչի պար րտակ կա անութ թյո յուն ւնները: Այդ դ ամ ա բիո ի նի ի բա բ զան ա «Ար րﬔնիա» բժշշկ կա ական ն կենտ տրոնի ոււրոլոգի իական կլի կլինիկան ան էր, որ րի ի ղեկավա ար րումը նո նույնպես ս վստա ահվա ված ծ էր Յուրի ր Զոհ Զ ոհ հրաբյյա անին նին: Հե ենց այս ստեղ է ճանաչվա վ ծ ուրոլոգի ին ն հաջո ողվում ﬔր երկրում ներդ ր նել ե աշխարհի հ առա աջջա ատա տար ր փո փորձը փոր ձը կիրառե ձը, ռելլ նո նորարա նոր արու ութ թյուն յո ուն ւնն ննե երը րը,, հա ամագո գոր րծա ծակ ակցե ցելլ ա ար րտ տեր երկ եր կրի ի հեղինակա ավոր ր բժշկա ակա ան կե ենտրոն նն նե երի հետ: Դրան րանից րա ից է ներ րﬕզո զ ււկա կայյին ի մասն ին աս սնատ ատմ ման մ ան նոր ﬔթո թ դը, որ հա հայ մա մաս ասնա նագ գետ ետն տնե երի րին ին փո փ խան անց ցվե վ լէ ԱՄ ՄՆ-ում բն բ ակ ակվող ո անվանի ուրոլոգ, բարե երար ր Կա արո Դերձա ակյանի ն ց, մաս ա նավո որապե ես՝ ս հայրեենիք ք նրա այ այց ցելո ութ թյուններ րի շնոր րհիվ: Այյս ﬔթոդը ը, որը կիրառ ռվ վում է Հայաս ստանի ի ﬕ քա անի կլլինի նիկաներո կա րում ւմ, ւմ մ, բա բաց ցա առո ռում ւմ մ է երկ րկր կր րոր որդ որ դ վի վիր րա ր ահա հատ հատ տո ությո ութ ու ունը տղ ղա ամար արդ դու ու ﬕզա զապ պար ա կի քա արերի, րի ի, ո ոււռ ռու ուցք ու ցք-ների և շագա գանակագեղձի՝ ի՝ ադ դե ենոմայի ի ժամանակ: ակ Կլի ինիկակ կան գոր ո ծունեո եո ությանը նը զուգա ահեռ՝ հե ե ՝ նա աշխ խա ատե տելլ է ն նա ա աև և գի գիտ տա տ ահե հետ հետ տա ազո զոտակա զոտ կան ան ոլո լոր րտո տում ւմ՝՝ կա կար րողան ղան ղա նա ալո լով վ հաջջո ողութ ղությյամ ամբ համ ամբ հա ամ մա ատե տեղ ղել ել կլլի կլ ինի ի նիկակ նի կա ան և գի իտահետա տ զոտական ն գործոււնե եությու ունը և հեղինա ակելով ավելի քան 100 00 գիտ տա ակ ն աշխա կա ատոււթյու ո ն: «Ի Իմ հիշո ող ո ղութ թյան ան ﬔջ վառ է ﬓացել ել ﬕ դր դրվագ, գ, երբ ր կլին ինի իկա կա բերեցին ին 17-ամ ամյ մյյա ա ﬕ պա ատա անու ու, որի ի ամորձիները տե տեղում մ չէ չէին ի , այսինքն քն կյան նքի ք ու մա մահվ վա ան սա սահմա անագծու ո մ էր, ար ա յունը ը չէր րմ մա ակա կարդ արդ րդվոմ: ոմ մ: Տղ ղա ան 80 ան 80 օր պա պառկե պառ կեց, ց, 10 լիտր ց, լի իտր արյո յուն ուն ներա րարկե կեց ցին ին և փրկե կեց ցին ին: ն: Հետա տագայու տագ յո ում ւմ մտե տեր երր-

28 8

ԱՊԱԳԱ ԱՊ Ա ԲԺԻՇ ՇԿ Հուն ւնվա վ րրփ փե ետր րվար 20 015 N 199-20 (1330 3 -1331) 1)

մա ացանք,, ես ս դա դար րձա նրա հար րսանիքի քավ վորը»,- հիշում է բժ բ իշկը:: Ռուսաս ստանի բնական գի իտո տութ ւ յուն նների ա ակա կադե եﬕ ﬕայի Հա այաստանի մասնաճյո յ ւղի փոխնա ախագ գահը ը եռ ռան անդ դու ուն ն գո ործոււնե նեու ութ թյա թ յ ն հա յա համ մար ր արժա անացե ց լ է ակադեﬕայի սա ահմա անած «Գ Գի իտո տութ ւթյան ա և արվ վեստի ի աս սպետ» կոչմանը և պ պար րգևա ատրվել ել է Գե Գեոր որգ գի Հաղ ա թա աբերի դիմանկարո րով վ ար րծաթե շքա անշա անով: Պատա տահ հա ակա կան ն չէ չէ,, որ ր Հայ Հա այկա կակ կան ուրոլոգի գիա ակ կա ան ասո սոցիա ցի ացի ցիայի 15-րդ դ տարե եկան ն համագո ումա արը նվ նվի իրված էր Յու Յ ուր րի Զոհրա աբյա անի 75-ամ ա յա ա հոբ բե ել յանի ն ն: Գո Գործըն Գոր նկե կեր րներ րը ը նր րան ն բնորոշում մ են որպ պե ես ոււրո ես րոլլոգիա այի հիﬓ ﬓադիր, դի իր, փոր որ-ձառու ու մանկավա արժ, ժ ական նավո վ ր ղեկավա ար և լավ ավ մար րդ: Հենց այս ﬕջոցա առմ մա ա ան ն ըն նթաց ա քում նրան ան փոխա ան խանց նցվ նց վեց նաև «Ուրոլոգիա այի ի նա ահա հապ պետ» տ պատ տվավոր կոչում մը: Բազմաթի թիվ վ բա արձ րձր ր պա պ րգևնե ն րի կո կ ղքի ին «Ուրոլլոգիայի ի կեն ենտ տրո րո ոն» ՓԲ ԲԸ-ի ի գի իտա ապրակ ա տիկ կ ղե եկավ ավ վար, բժ ժշկա կ կա կան գի կան իտություն ւնն նն նե երի ի թեկնածու, դո ոցե ենտ Յուրի Զոհ հրաբ ա յա անի հարուս րուստ ստ դա դ րանում մ առա անձ ձնան նու ոււմ է 20 2013 133 13-ին Հայա յաս ստա ս տանի Հան անրապե պետու ությա ութ յան ն նա ախ խագա գահ հ Սեր երժ Սար երժ արգս գսյանի կող ողﬕ ﬕց հանրապետությա ան տոնի առթիվ իրեն ն շն նոր րհվա ած «Մ Մխիթա ար Հերացի» ի ﬔդալը: Յու Յ ուր րի Զոհրաբ բյանի ի կինը ը՝ Ին նն նա ա Մար ա տի իր րո ոսյա յ նը,, ավագ գ գի իտա տաշ աշխա խ տող ող է, աշշխատե տել ել է արյան ն փոխ խն նե երա րար արկմ րկման ն ինստի իտուտի տի իմու ուն նո ոլոգ գիա իայի լաբորատորի րիայում մ: Նա 28 8 տար ա վա աշխատա տան նքա ք յյի քա ին գոր րծունեութ թյյան ա ընթա ան ացքում մ հեղի ինա ակել է ավելի ի քան 100 10 0 հո հոդ դվա ված ծնե ներ: ր: «Այն հա անգ գաման ա քը, որ որ ես ս և կինս բժ բ իշկ կնե կ եր են նք, իրար հասկա անում ենք նք կես խոսքից: քի ց Այյս ց: սպ պես ես ս ավելի հե ետաք տաքր տա քրքիր իր է, քա անի որ կարո ր ղանո նում ւմ ենք ք ﬕմյան անց ց ար արժեքա ավոր խո որհո ուրդ դնե եր տա տալ»,- նկ կատում տում մ է Յուրի ր Զո ոհրա ր բյանը: Ի նա Ին ա Մարտիրո ր սյանը ևս բժշշկակա կան վա առ ըն նտա անի նիքի ի նե ներկա կայացուցի ց չ է: Նրա մայյրը մա րը՝՝ Կա աﬔ ﬔլլիա իա ա Տե Տեր ր-Գ Գրի րիգ իգոր որյ րյանն ավար րտե տելլ է Երևանի բժշ ժշկա կա ական ն ինս նստ ստ տի իտո տու ուտը տ , աշշխատե ել որպես ես ս թերա ապև ևտ մա մայրաքաղա աք քի ի տա տարբե բ ր բժշկ շ ակա ան հաստա տ տութ թյո ուններ րու ում: ու մ: 20 տար տա տ արի աշշխատել տե ել է որպես թերա ապևտ պևտ ՀՍՍՀ պև ՀՍ ՍՍՀ ՍՀ առ ռող ող ղ ջապա պահ պահ հու ութ ու թյա յան նա յան ախարա արությա անն ն առ ռընթեր գլխ խավո վ ր գո գոր րծակ կա ալլութ ա լո թյյունում: Արժանացել է ՀՍ Հ ՍՀ վաստա ակա ավո որ բժշկի ի կոչմա ան: Կա աﬔլի լիա այի յի հայրը՝ Արամ ա Տեր--Գրիգորյանն ավարտե տել է Մոս Մ ո կվա վայի ի պետա ական ն համ մալսարան նի ի բժ ժշկա կական ֆա ֆակ ֆակ կուլտե տետը ը: Ուսուﬓ ﬓ ավա վարտե տ լուց լո ւց հետո ո վերա ապատրաս ա տմա ան նպատակով վ ﬔկ կն նել ել է Փա արիզ իզ:: Վերադառ ա նալով վ Երևան՝ ևա ան երկա կար ար տա տար արինե ներ ր աշ աշխատե տել ել է որպես բժի ժիշկ իշկ շկ՝՝ մա մաս սնա նագ ագիտա անալո ով տա արբե եր ոլո որտներում: Նա Հա այա աստանի առա ռ ջին ն բժի ժիշկ շկների րից ց ﬔկն էր: Բժիշկ կնե երի ի երկ ր րորդ սերնդի ներկայա րկ ացու ցո ո ցիչ է նաև և Հով վհաննես ս Զոհ Զ ոհրա աբյյա աբ անը, ով վ իր գո ործունեո նե եութ թյունը սկ կսել կսել ե է Վա Վանաձորի ի քաղաքային ին ն հի իվան նդ դա անոցից:: Այստե Այ տեղ հի հինգ նգ տարի որպե ես մա ման նկա ն կաբու ույժ յժ ժ աշխա խատ տելո լուց ւց հետո տո՝ հր հրա ավի վիրր-վո ում է առող ջապա պ հութ թյան ազ ազգայի յին ին ի ստի տիտուտ՝ տ՝ ավագ գ լաբո որանտի ի պաշտո պա ոնու ո մ,, ապա նշշանակ կվ վո ում մ է մանկաբո բուժութ թյան ամ մբի բիոնի ի ասիս ի տե ենտ: Մոս ո կվայում հա աջողութ թյամ մբ պա պաշտ շտ տպա անելով վ թեկնա ածուական թե-զը ը՝ նա ա ստա տ նում մ է դոցեն ե տի կո ոչո ում ում: Ամբիո իոնի բա բազ զան ան Երևա ևանի Նոր որք րք Մա արա րաշշ բժշկ րա բժշկ բժ շկական կան կե կա կենտ նտրոն նտր ոնն նն է, է, որտե տեղ եղ աշշխատելով հան ա րահա ան այտ սրտ տաբան ն Հրա այր ր Հովա ակիմյանի հետ՝ տ տնօ-րի ինու ում մ է ե երե րեխաների սրտի սր ս րտի ի նախա խավ վի իրահ հա ատ ա տական և վիր տա վի իրա ահա հա ատա ակա կ ն կա բո բու ուժ ւժմ մա ան գործը: Կեն Կ ենտ տրո ոնի բոււժանձնակազﬕ համա մ ր ﬕշտ օրակարգա գ յին է եղելլ զա արգաց գաց ցու ոււﬓ ապահովելո ո լու ու, եվրո րոպ պա ակա կան ն չա ափանի նիշ իշշե երի րից ց հե հետ տ չﬓ չﬓա ﬓալլու ոււ ձգ գտումը:: Սրտա աբանա ական կե կենտրոնո ն ւմ առաջին ն վիրա ահատո ութ թյունը կատ կա տար ար րվել ել է 199499 94 ի հու հո ունի նիս սին ին: ին ն: Քսան նամ ամյա բ ամ բժ ժշկա ժշկ շկ կակա կան կա կառ առ ռու ույց յցն յց ն այ այս սօր օր ր աﬔնաﬔծն է Անդրկո ովկասու ոււմ: Այս ստեղ ղ տարեկան ա հետա տազոտ տվում և բու ո ժվում է ավելի քան 14.000 ու 0 հի իվանդ ն : Կատա տ րվո ում է ավելի քան ա 800 վի իրահատ տություն ւն, ն իրակ կան նցվում մ ավ վելի ի քան ն 700 0 ստեն տենտա ավորում: մ Հանրապե պ տութ թյան բո բ լոր սրտ տաբա աննե երի ի հետ սերտ տ կապի ի ﬔջ գտնվ գտ տնվ նվող ո մասնագե ող գետը պա գետ պար րբե բեր րաբա բար կա բար կատ տարո րում րում մ է մարզայի յին այյցելո յին լութ ւթ-ւթ յուն ւններ՝ տե տ ղի մա ասնա ագետների ի հետ սրտի ի բն նածին արատ ունեցող ող երեխա աների րին ն հայտ յտնաբե երե ելո լ ւ, հե ետա ազոտե տ լու և անհրա րաժե եշտութ թյա յ ն դե դ պպ քո ում մայրաքաղաք ա տեղափոխե խելո ու, փո փոր ո ձի ի արդյունա ավետ ա տ փոխանակում ապա պ հովելու նպա պ տակո ով: Հովհան ննես Զո Զոհ ոհրա աբյա յանը պր պրակ րակ ակտ կտիկ կ գոր րծու ունեո եութ ւթ թյանը ը զու ուգահե հեռ եռ ակ ակ-տի տ իվ մաս սնակցոււմ է մաս ասնագի իտակա կան ն ﬕավո վ րուﬓ ﬓեր րի կո ող ղﬕ ﬕց նա ն խաձե եռնված ծ ﬕջո ջ ցառուﬓ ﬓերի: ի Նրա րա հոդ ոդված ածն նե ն երն ար րժանի նի տեղ ղ են ն գտ գ նում նում մար արզեր րի ի հեղ ղին ինակ ակավոր ավ վոր ր հրա ատարակություն ններում մ: Ա խատե Աշ ելով մանուկ կն նե երի ե րի ի հետ՝ Հով ո հաննես Զո ոհրա րաբյա րա անը խո խոստովա անու ում մ է, է որ աﬔնանո նուր ւրբ փո փոք քրի րիկ րի կ էա էակ կնե եր րի ի հա այա աց ցք քու ոււմ էլ ո էլ, ին նչչպե պես պե ս

ԱՊԱԳԱ ԲԺ ԲԺԻՇ ԻՇԿ Կ Հունվա վ րրփ փե ետր րվ վա ար 2015 N 19-20 20 0 (1330-1 - 331))

29

իրենց ց ծն նողների դե եպքում մ, հաճախ ախ բարե եհաջո ջ ղ անցած ա վիրա ահատո ությունից ից, ապա աքինման ա բարդ դ շրջ րջա ափո փոււլի լից ց հետո կա կ րելի է նկատել ել շնորհակ կա ալության ան, գնա ահատանքի ան նթաքույ ւյց դրսև ևորո ում: ում: Նա մա աս սնա նագ ագիտո տոււթ ւթյան ﬔջ բար րձր է գնահատում բար ար արդ րդ դե դեպ պքերում բժ բ իշ իշկ կնե երի՝ ﬕմյան նց օգնելո լ ւ,, հիվա վ նդի վարման ան պլանը մշա ակելու, այլ կարևոր հարցերի ա ի շո շուր ւրջջ կո ւր կոլլե եգիալ ա մոտե տեցումը ը: Բժի իշկ է նաև Հո Հով վհա վ հան հա ննես նե Զոհ հրաբ աբյանի ի կինը, ով աշխա խատ տում է ՀՀ Հ առող ողջջա ապա ահությա ան նախա արարու ոււթ թյա յան յա ն «Նորք» ինֆեկցիոն ոն կլի ին նի իկայո ում:: Կա ատարելագործվելով ԱՄ ԱՄՆԱՄՆՆ ում՝ աշխատան անք նքի հրավերներ է ստացել Անգ գլի իայի յից ց: Ընտանիքի բժշկական երրորդ սերն րնդի ներկայա ացոււցի ցիչնե նե երից է Յուրի Զոհրաբյանի որդին ին՝ ին Արամ Զոհրաբյանը: «Մեր ընտանիքում բոլորը բժի իշկներ են: ն Հորս կող ղﬕց ես նե ն րկայացնում եմ ընտանիքի երրորդ, իսկ մորս կողﬕց չորրորդ րդ բժշշկա ական ան սե երո րուն ւն նդը» ը ,- ասում է Արամ Զոհրաբյանը, ով որպես նեղ մասնագիտացում նույնպես ընտրել է ուրոլոգիան: Առաջին քայլերը կրտսեր Զոհրաբյանը սկս կ ել է Միքայելյանի անվան վիրաբուժության ինստիտուտում: Արամ Զոհրաբյանը 2006-ին Մ. Հերացու ու անվա ան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ուրոլոգիայի և անդրոլո ոգիայի ի ամ մբիո ոնի նի դասախոս էր, ասիստենտ: 1993-ից աշխատում է «Արﬔնիա» հան ա նր րա ապետական բժ ժշկ շկ կան կենտրոնի ուրոլոգիակա շկա ան կլինի նիկայո ում մ: Այ Այս սօր ր նրա ր ձեռ եռքով հմտո մտ տ րե են կա կատարվում են ն բար արդ րդագո գույ ւյն ն վի վիրահա ատութ թյուններ ր: Երկա ար տար րի իների փո փոր րձ ձ ունեցող ո մասնա ող ագե գ տը ը վա վ յելլո ում է հի իվանդների սեր ե ն ու հարգան նքը: Բժշկի կ ուղի ին է ըն ընտ տրել ե նաև Յուրի Զո ոհրա աբյա անի ա նի դուստրը՝՝ Արուս Զո ոհ հրաբյա անը: Բժշշկա Բժ կական ն մայր ԲՈւՀ-ը գերա ր զան անցությա ամբ ավարտելուց հետո ո՝ ն նա ա մաս ասն նա ագիտաա կան գո գ րծո ոււն նեությունը ը շարունակո ում է ԱՄ ՄՆ-ո ում: ում: մ Հա Հայյ բժ բ շկ կուհուն հա աջող ղվելլ է անգա ամ օվ օ վկի իա անո ոսից այն կո կողմ ղմ բար արձր ր պահելլ Զո ոհրաբ աբյաննե երի բժշշկ կա ական ըն նտանիքի պաա տիվը ըևմ մասնա ագ գիտանա նալլ գին նե եկոլլոգի իայի ի ոլո որտում: Նա Ն ղեկա ավարում մ է «Hollywoo od Presby byteri riian a » բժշկ կակա կ ն կե կենտ նտր րո ոն նի գինեկոլոգիա նի ի կան ն բաժա անմունքը: ը: ը: Հով վհան ննես ես Զոհրաբ բյանի երկու որդինե երից ց Ալ Ալբ բեր բ երտ եր տը տ ը նույնպես ս բժիշ բժիշկ բժ իշշկ է դարձե ել: 19 998-2 2005թթ թ. սովորել և ավա վար րտե տելլ է ԵՊ ՊԲՀ Հ-ն, 20 2005 5-0 -08 8թթ. անց ցե ել է կլի ինի ն կական կա օրդինատւ նա ն ատււրա «Ս «Սր Սրտաբա անո նութ ո թյունե մա ասնա նագիտութ տութ ւթյ թյյա ամբ, 2008-10 10թթ 10թ 10 թթ. թ. ծա ծառ ռա ռ այել յե ել է Ս Սիսիանի ն զինվո որակա ան հոսպիտալո ում ւմ՝ որպես ախտորոշման ն բաժանմո ունքի պե պ տ, 201 0 0-12թթ թթ. աշխա ատել է «Զեյթո թունի Սի Ս րտ տ-Անոթ» ԲԿ-ում՝ որպ պե ես ինտ տեր ե վենց ցիոն սր րտաբան ան, 20 2 012-ի 012 ի ապրի իլից առ ռ այսօր օր ինվազիվ սրտ օր րտա աբա բ ն է Երև ևանի ն «Քանկ նկ կոր» ր սիրտ տանոթա այյի ին բժ ժշկակա ան կենտ տրոնում: Երի րիտ տասա արդ դ մաս ասնագե աս գ տի ձե եռքե ք րով վիրա ահա ատվել են բա բազ բ ազու ում ւմ փո փոք քրիկներ: Յուրի Զոհրաբյանի մյուս ւս ս եղ ղբոր՝ Լեոնի իդի որդին՝ Կարենը և իր կի կ նը ը՝ Տա Տաթևիկը, նույնպե պ ս հա ամալրե եցին բժ բժշկ ժշկ շկական այս ﬔծ ընտանիքի շարքե ք րը, երկո ուսն ն էլ մաս ասնագի իտացելլ են սրտ տաբանո նութ ւթ թյյան ան ն ոլլոր որտու ում: մ: Կա Կարեն Կար ե ն աշշխատո տ ւմ է «Նո որք Մարաշշ» սրտա աբանա ական, իս սկ Տաթև ևիկը կ ՝ «Նա ատա ալի Ֆարմ Ֆա մ Մալաթիա» Ֆա ա բժշկա կ կան ն կենտրո րոնո ն ում ւմ:: «Մե եզ ոչ ոք ք չի ստ տիպել ե , սակայն մա անոււկ հա հ սակի կից ց տեսնե ելով մաս ա նա ագի իտու ութ թյա յան ն շշո ուր րջ քն ք նար րկուﬓե երը րը,, ըն րը ը տանի նիք քի անդաﬓե երի րի ի վերա ր բեր րմուն նքը այս յյս ս մա ասնագիտությանը ը, նրան նց՝ դիմա ացինի ին օգնելլո ու մշ մ տ տա ական ն ﬔծ ձգտ գտումը՝ ﬔնք նո ն ւյն նպե ես որոշեցինք բժիշկ դառնա ալ»,լ»,- իր և եղբոր անո ունի նից ասում է Կա նից Կարեն Զո Զ հրաբ բյա ան նը: ը: Նրա ա խոս սքով՝ բժ ժիշկ իշկ դա իշ դառ ռնա ն լու ուղի ին որ որքան ն դժվ ժվար ար էր ար ր,, նու ույյն յնքան և պատա տասխա անատու: Կա Կայյաց ա ման աց ն ճանապարհին ին շատ խնդիր ին րների հաղ ղթահարման գո գ ործում ծո ում մ օգնո նությյան ան են ե եկե կե կել ել ընտանի նիք իքի ավա ագ ան նդաﬓ աﬓե երի րի արժե եքավ վո որ խոր րհուր րդդ ները,, բարդ դե դեպ պքե քերը նրան անց հետ տ քննա արկելո ու հնարավորութ թյունը: «Չո որս եղբա այր ենք ք, և չոր րսիս ի տա անն էլ բժիշկ կ կա, ա,- ա ամ մփոփելով զրո ույ ւ ցը ը՝ կա ատակ կու ում մ է Յոււրի Զոհ հր րաբ աբյյա ան նը ը: Զոհ ոհր հր րաբ աբյանների ընտանի իքո քում մ առ ռա աջի իկայո յում ում մ նախա խա ատ տես եսվ վու ում ու մ է նաև և բժշկա ական ևս ﬔկ սերնդ դի ավելացո ում մ: Յուրի Զոհրաբ ա յան կրտ տսեր րը՝ Արամ ա Զոհրաբ աբյանի ի 122 ամյա որ րդին ին, բժ բ իշ իշկ դառնալու իշկ ու հար ու րցում ոււմ հա հաս ստա տատ տա ակ կա ամ է: ամ է

NEW REQUIREMENTS, ISSUES, PROJECTS AND TO DO LISTS The guest of “Future Doctor” is YSMU Rector, Professor Michael Narimanyan

-It is not a secret, that now our University and University system are actually undergoing changes and are in the process of development. In this regard we would like you to answer a few questions, the answers of which will interest others. We know, that our university is undergoing the International accreditation process, and like any important process, it needs to have its own strategy. Inform our readers about that, please. - I need to say, that the first phase of accreditation came out with honor, due to the university staff, who were prepared as a result of self analysis. I must also say that my first meeting with the other experts, was extremely effective. By the way, I must say that they are outstanding people, one of them is a director of Medical School and the other one is the former Rector of the Medical School of the University of Brussels. The first question that they asked me was “what is your University strategy?”. Frankly speaking, I was going to quot the Rector of the London’s Kingston University, where I have been, where he said that strategy is answering three questions: where we are, where we want to be and where we need to be. However, I did not quote him, I answered as I think, saying that the strategy of our University has been, is and hopefully, will remain the training of qualified doctors. And a long and efficient conversation started concerning the quality of education, and the strategy of the higher medical school, that is Medical University. At the end of the conversation we came to the conclusion that one of the strategy issues is the graduates’ decent position in the labor market. The issue here is not only that we are preparing and need to prepare qualified professionals, but that they need to find their place in the labor market. It is not only our mission but also our responsibility. I would like to speak about the quality which is regarded as a key phenomenon and which is connected with many factors and the main factor to which the quality is connected is the quantity. The quantitative changes, not dependent of our will, according to the dialectical and natural laws bring to qualitative changes and not always the rise in quantity increases the quality. I will show 3 individual cases for you to judge: the number of students, the workload of the staff and the budget. These three are interrelated; they all have their qualitative and quantitative value. The number is growing, this year we took 1000 students, the quality, I guess not. I don’t want to say anything bad concerning the quality of the educational process, it should be investigated, that is to say if the quality suffers, it is because of the workload of our staff. And the budget has its quantitative, then qualitative –as salaries, values. We can’t go on reducing the number, it would be the easiest way. And

here we have the following propositions. There is a very important document which is called European directives for higher education and especially for medical education. And for the time being we are working on the possibilities to implement and to benefit from that. As far as I know the experts paid considerable attention to the rejuvenation of science in the University. Frankly speaking our specialists did their best to show the experts the role of the scientific activities as broad as possible mentioning that we have post graduates, that our lecturers take part in very leading conferences. The experts considered the above mentioned very nice and said that it exists, it should exist and and it is directly called “science”, meanwhile they raised issues which concerned the research activities, especially the lack of the enrollment of the students in the University research activities .We are interested in this issue and especially in targeting to create critical thinking in the students. We understood what is required from us. If we were going from research to science, then now we should be moving from science to research. They also advised that science needs to be better coordinated. This year our scientific system was enriched with 9 grant projects which is number 1 result in our republic. But we need to create study groups that will research what is necessary for the students to be involved and I assure you that the study group which gathers people around one problem, regardless of their profession, will give the opportunity to teach by interdisciplinary principles. - What is our attitude towards this issue? - Western higher education formula is very simple but very vivid. They combine education, research and initiative concepts. We also have a large field for initiatives, that field is the postgraduate training. Up to now the resolution of the World Health Organization is as follows: basic education, postgraduate education and continuous

professional improvement and development. Here we need a large field of initiatives. There are many master programs which are widely used by Universities in different Baltic countries. They have postgraduate masters programs in different professions. In our University they are represented in chairs, the chairs have their lists with corresponding staff work lists in regard of clinical residents), but there is one drawback that needs to be addressed: they also work on training doctors which is not scheduled. Thus we can’t know how many people will be trained this or that year. Here we must study the market of educational services: that what the doctors of this very sphere or hospital or region need, what kind of knowledge they need. And only based on that we can form upgraded masters or ongoing medical education and development programs. I must mention that a working group should be created which will be coordinated by Yervand Sahakyan to realize the hardest task of internalization process. I would also like to note that our work is highly praised by the foreign experts for which I am very happy and proud. - Please explain the need and importance to create the Union of Young Scientists contributing to the rejuvenation of the science . We actually have got such a Union: Student Scientific Society. - Surely the society promotes the rejuvenation of the science. It is very important in this issue from the point of rejuvenation of the science: generation change in the scientific staff and the strengthening of scientific schools right by the method of rejuvenation. It shouldn’t be the activity of the senior generation, but also the youth should be involved in the scientific works. The second is that the educational process and research activities should walk together, connected. Let’s note the difference in the scientific and research activities. The scientific activity and to become a scientist is not the mission of many. Naturally one needs a special calling to be involved in such activity. We are talking about fundamental sciences like Genetics, Immunology, Biochemistry, Pathological Physiology, Physiology, that is the sciences that have biological basis and biosciences. But, on the other hand, there are research programs which focus, primarily, on health and to some extent on social issues that is the thing which is called science of health. It has also a vey well-defined social orientation, and here I want to combine the two most important areas and objectives: first, to create research thinking among the students and the second, to promote healthy way of life among the students and their families. That is on one hand, the students becomes involved in the research process and on the other hand he takes part in the discussion and implementation of the facts collected or the results gained during the process. The students who wish and have the potential should be involved in serious scientific, research projects. - In the current workload of the student how can he/ she be involved in the research activities? - One of our primary issues is the employment level of the students and lecturers and we already have suggestion to devote some hours from the curriculum for creating research thinking. - You have been elected as the Rector of YSMU for 2

times in 3 years. In this short period you faced numerous issues , situations, changes. Those are the challenges of transition period, lifelong learning, the process of international recognition and other challenges. - Well, 3 years is not a short period. I always regard the functioning of the University in a different and at the same time in a generalized way. Let’s start from the educational process. The changes in the educational process are obvious and very important, as far as we are moving to an integrated program, as a result of which we award “doctor”, ”stamotologist” qualifications by what we not only turn to the past but also relate the results of our education to the international standards. It is one of the requirements for passing the accreditation process and in general medical higher education doesn’t accept two-level system, which was a good lesson for us, realizing that you shouldn’t hurry, when you want to transfer any process. It firstly concerns the educational process. I am absolutely confident that higher medical education in its all phases is quite conservative, traditional. There is such a phenomenon –neoclassicism. Though this term is used in art but it can be transferred to our sphere, as medical science is also art. Thus keeping the traditions, about what we always talk, respecting our teachers, however, we should adapt the learning process to the present requirements. I also think that the way passed gave us an advantage: we created various ways to test the knowledge of our students. Here an important role was given to the test exams but now we are passing to multidirectional evaluation where we have both test exams which test memory, and oral exams which test the logics and mental flexibility. One of our achievements is also the implementation of innovative technologies in the educational process. So what is this? A vivid example is our simulation center. Simulation has always been regarded as a negative phenomenon in the medical world, when the patient fakes the symptoms of the disease. In this case we can see that each term, if used with higher technologies can also sound positive. Our educational system has always had triangular shape: teacher-student-patient. Now we can leave the patients to the senior students, when our students will already have had certain experience in dealing with patients or in evaluating this or that fact or phenomena. Here we have another important characteristic feature: the simulation method allows working on errors. When the doctor teaches, he analyzes his experience, the works he has performed and I think nobody wants to reveal his mistakes, or at least tries to pass by. But here we can set such a plot, from the very beginning, where you can make wrong decisions in the clinical sense and then discuss that decision trying to understand why the wrong decision was made and if there are any such deficiencies or mistakes in real life. Mistake is one of the backgrounds of experience. -Let’s talk about international relations, the internationalization, international recognition of our University . Currently we have many exchange visits. - The news for us in the international relations is that now other countries try to recognize. We are interesting for the higher institutions of those countries. And we need to understand what they are interested in specifically. First

of all I think our internationalization should serve for exchange programs for our staff and our students. I do hope that the interest in us will also spread in the research field. Our scientific activities will integrate into the international science and we will receive profound research results. In this respect we have much to do, so I really find the upcoming visit of Nobel prize winners in our University very important. We will be honored to host these people in April. That visit will not only give memorable meetings and great pleasure to listen to their lectures but also will serve as a base for real, pragmatic cooperation with their laboratories, especially that one of them is engaged with antibiotics, the other one deals with personalized therapy. In this sense, our collaboration is important. I consider it very important and I want our audience to be ready to listen to the Nobel laureates, so that we are ready to give questions and get answers. We had such an experience once when Noble Prize winner Aaron Cheikhanover visited our University and gave an exciting lecture. I think this phenomenon which is already turning into tradition will become more interesting and practical. - What is the difference between the new lifelong learning system and the former one? - The difference includes all that has happened in the world in the period when we switched to two-level system. I hope that it is that way in the higher medical educational sphere. Here the internalization helps us a lot. For instance we are talking to the Germans. German higher medical education and the collaboration with the Germans is traditional. It is classical, traditional medical education, on which soviet medical higher education was based, which we were applying too. - What do we need to switch to the former system to your mind? - The tradition exists, there is also adequacy and comparability, as far as the programs are the same, but then Bologna process came out. And we made a deviation, we switched to two-level system, we formed a certain model which is nice I think. But the German didn’t accept the two-level system and continued their traditional education, but on new terms. And now when we study the classic German schools, we are interested where they have come to, what they have done during that period, and we are trying to combine it in this integrated program. And by combining, we modernize that very program, keeping the customs of course. But what is custom? I will show it by the example of my profession. For example we have therapy phenomenon, we have inner diseases. Here the important thing is to have phases, so that we have prevention of inner diseases, that is preparatory courses, then we have diseases with their classical processes, and then starts the phenomenon which is called differential diagnosis, hospital therapy. That is to say to have different processes, types, versions of the diseases . This enriches the knowledge. - Let’s talk about clinics as well. - We have wonderful clinics: “Heratsi” Clinics, with its 100-year-old biography, ”Muratsan” with its growing reputation. I would like to focus the attention of our reader on “Muratsan” University Complex which is living a new

life and has become a serious and credible hospital in the recent years. Here we deal with child care. We are very happy that our first clinic is hundred years old, as it is a history. But of course we have some issues: the building is 100 years old so it needs serious repairing. The new buildings surrounding it inspire us and I assure that soon we will renovate it. And it was a very important step that the Simulation Center was set in that hospital. Now we intend to develop simulative dentistry. The World Bank has already granted us a loan to do that. - Affiliated school is a new concept in the educational system of YSMU. I mean “Heratsi” high school. - The idea of granting us a school by the Ministry of Education and Science is a very important decision. Recently I have watched a programme devoted to the academy of Nobel prize winner in Physics Jores Alfyorov. He was talking about the academy where he personally welcomes students in his high school based on their learning results. That is there exists this kind of institution- academy or university, and a high school. And it should be considered as a basis for training and educating high-achiever students for us. And what do we mean by saying high-achiever students? It is a person who is interested in education. And the earlier that very interest is introduced to the person, the more interesting his life will be, the easier and pleasurable it will be to work with him. - So does that pleasure cover the expenses our University does for the school? - I think, yes. Recently we have signed a contract at our “Heratsi” high school with RA National Academy of Sciences, Language Institute. This a very serious step as we are moving to create a system of medical Armenian terminology . - Let’s also talk about transferring the educational sector of the National Health Institute into our University. Represent please that phenomenon and what has been the benefit of it? - Aªer that process I came to the belief that there are two types of lecturers in the higher medical education. And to combine both types in one person is not easy for everyone. One teaches on undergraduate basis, the other one on postgraduate. There are people who are able to combine both levels, the indicator of which is that the student chooses that very chair. Maybe we have another problem here which I am studying now, maybe the other chairs don’t know the students properly. This problem exists but the biggest problem is that professor should be able to teach, to work both with students, clinical residents and with growing physician. - What would you say about the improvement of the management system? - There is a very important specialist in foreign countries, who is called a manager and he focuses on management issues. And in leading Universities abroad there is a very interesting Master program called “Business and Administration”. For 3 years they study by “Master in Business and Administration” program and are involved in management. There is also another phenomenon-“Hospital manager” and in this respect the chairs that teach Health Management play very important role to us. These should

inspire us more and people will choose that streaming. They don’t initially choose that very clinical streaming but they want to become efficient managers. We should take the programs, study them and implement them in the medical, health sense. The time has come for it and it will be a very attracting and effective process. The fact that the university prepares that very specialist requires serious interest in that program. In this regard I am very excited about our alliance with American University of Armenia. Each improvement depends on the professionalism of people who work in the field both educational, medical, international and in management system as well. And what does business mean? It is when a certain kind of activity brings to financial efficiency. - Let’s also talk about our sponsors. - I respect and love the sponsors. One of them Is Levon Ghazaryan who has done something what is really awesome. I am very grateful to everyone and I have a lot of expectations from them and the fact of our University being a foundation will benefit for our collaboration. - As a founder of family doctor phenomenon in our Republic, what can you say about this? - I have founded the Chair of Familiy Doctors at YSMU. When I contacted with ambulatory doctors especially in distant areas, regions I became kind of respectful towards them. I implemented a training course which is called pulmonology for family doctors. It was invention for me in the sense that a narrowly focused specialist must be able to form such a program which will be focused on the person who needs it. Each specialist who is in the process of acquiring and implementing a new specialization gets a serious challenge as a specialist. That period was extremely interesting for me and I wish it was recovered. - As an administrator how would you describe the specialty of “Family doctor”? Who is the family doctor what is his main function. It is an innovation for us but it is well spread all over the world and everybody knows who is his family doctor and they know he should direct them to what specific doctor they should visit. And when will the time come when all of us will trust our family doctors and the family doctor himself will decide where to guide us? - I will start from the description. The family doctor ought to realize qualified healthcare not depending on the patients’ sex, age and problems he has got. Family doctor is a specialization that realizes preventive medical healthcare. As far as the doctor prevents the disease, he deals with creating healthy lifestyle in the family he must be very well aware of health as a phenomenon, he must be able to diagnose and measure the reserve potential of the organism and to keep it. All these are not done by the narrowly focused specialist. It is a more interesting job for the person who finds him a representative of preventive healthcare. It is also very important that family doctor has a key role in health insurance. He should have economic and corporate knowledge as far as he deals with healthcare. There is medical insurance when we cure the disease and there is also health insurance. Each profession that is founded has got a qualification

description i i in i it, i that h is i what h a doctor d should h ld k know or what skills he should have. It is rather difficult to orientate from the very beginning how that doctor should be trained or retrained. Chairs were founded both in the University and in the National Health Institute and the process started. It was rather challenging in the first years as it is rather challenging now to understand what is the concept known as “General practice” all over the world and how it is going to be implemented in Armenia where the primary healthcare base is represented by district therapists, pediatricians and women’s consultations. It was a very difficult task which was transferring to the academic field –educational, scientific and research. For solving these issues “Armenian Healthcare Academic Union” was created. And why academic? Because the question was to create a new academic discipline “Family Healthcare”. This was the issue that was accepted by the Union and I would say that the process was quite successful in regions. We gave the regional doctors corresponding education and what is very important the right to realize primary qualified healthcare not depending on the patient’s sex, age and existing problems. In big cities there exist problems from the point of realizing and developing family healthcare, as far as we have polyclinics here that have narrowly focused specialist. The problem has also got educational solution. We have to create a professional field for the functioning of family doctors and we should realize corresponding educational programs. In the face of family doctors each person should have personal doctors. And what is the personal doctor based on? On the knowledge, and also on the information of the origin, background, life and lifestyle of that person. What concerns the future, it refers to the situation you mentioned above but I have to say that for realizing that, the family doctor needs to be well educated, very well-informed about the requirments of health services, and diagnostic market and he he/she must have strong connections with narrowly focused specialists. -Thanks for a very extensive, analytical talk. I am absolutely confident that most of our readers will have the answers they are interested in. Interviewed by SEDA TOROSYAN

ARMENIA CELEBRATES The Armenian Apostolic Church cele ebrates the holiday of St. Sargis, the patron of the young and those in love. p Being initiated by Catholicos of All ArB menians Garegin II, St. Sargis Day has m been marked as a youth holiday for alb ready several years. Historically St. Sarre gis was a Christian commander in the g 4-th century, who was killed along with 4 his son Martiros by a Persian king for h refusal to change his faith. re St. Sargis Day is celebrated 63 days S before Easter, on a Saturday falling b ssometime between Jan. 18 and Feb. 23. Marking the feast day of St. Sargis, 2 unmarried Armenian women eat a piece u of salty bread, ideally after fasting all o day, in the hope of dreaming about their d future husband. Tradition says the man fu who brings them water in the dream will w be the man they marry. b These types of marriage traditions are T prevalent in other cultures in different p forms. Assyrians, for example, celebrate fo a variation of St. Sargis, where the dreams of unmarried women are bed lilieved to be prophetic. Popular and widely anticipated in ArmeP nia and Middle Eastern countries, where n lilife was austere and people looked for reasons to celebrate, the tradition is being kept alive in communities throughout Southern California and the United States. ““It’s a celebration of the continuity of Armenian life and Armenian traditions,” A said Richard Hovannisian, chairman of Armenian history at the University of A California, Los Angeles. “They were maintained pretty strong““T ly down through the centuries, even though now they wane in the secular sotth ciety and in the rapid pace of life here.” cie

ST. SARGIS DAY Although St. Sargis is said to visit the dreams of both sexes, the tradition is more popular among girls and women. And most Armenian women either have a story to tell about their own St. Sargis dream or know someone with a story. on January 26 this year, we celebrate the day of Saint Sargis, the Patron of all lovers. In the holiday calendar of the Armenian Apostolic Church the Feast of St. Sargis is classified as a movable feast – it has a moving range of 35 days. St. Sargis is one of the most beloved saints among the Armenian nation. As said above one of the most unique elements of this celebration is the specially-prepared salty cookie. The night before St. Sargis day young people go to bed after eating the cookie (they have no right to drink water afterwards) in order to see their future spouse in the dream. By the way, most of young people who follow this tradition are girls, who expect “a prince riding the white horse ” to give them water in their dream. In some regions of Armenia the salty cookies are made by widows, but in the capital young people mostly buy them at church yards. If Armenian girls want to know whether they will get married during the year, they put a plate of flour near the window. If in the morning they see the sign of the horseshoe in the plate, this means they will be lucky during the year and will find their true love! The closest equivalent by secular standards to St. Sargis day is Valentine’s Day – a western tradition that has lately become popular among Armenian youth. Celebrations are held in churchyards across Armenia and include national games and the participation of choirs, dance ensembles, and horsemen symbolizing St. Sargis. A range of festive events take place at Lovers’ Park in Yerevan. So, if you get interested with this tradition of Armenians and also got appealed by seeing your future spouse in your dream, then try out the salty cookie next year or just visit Armenia and become part of lover’s joy on St Sargis day.

Traditionally, Armenians make a bonfire, go round it and jump over the fire on the evening of February 13 or early on February 14 when the Armenian Church celebrates the Candlemas Day, or Diarnt’arach (Trndez), which is one of the most beloved holidays among newly-weds. “Tearnendarach means “come before God.” People call it also “Terndez, Trndez, Trntes,” which are different variants of “God be with you.” The celebration of the Trndez is pagan in origin and is connected with sun/fire worship in ancient pre-Christian Armenia, symbolizing the coming of spring and fertility. The holiday meant to strengthen the heat of the sun, influencing cold with the help of fire. Originally, the fire symbolized the birth of Vahagn and the young women jumping over it were said to have done so in order to bear strong and intelligent male children. It was a holiday dedicated to Mihr and/or Tyr, the gods of fire and knowledge, respectively. Mihr was also the god best known for his loving and compassionate nature, comparing to the modern view of Jesus Christ. The Church adopted this holiday as one of its own for possibly this very reason. This is a joyful holiday in all provinces and villages of Armenia, as well as in capital Yerevan, celebrated by young adults, newly-weds and all families in general. People make bonfires in their yards, make circles and go round the bonfire, and in the end they jump over the flame. Newly-weds jump over the fire in couples, and on this day recently married women usually receive giªs from their mothers-in-law. According to a church ritual, the faithful go to churches and take the lit candles home to their families. This is considered to be a Christian feast for newly-weds and families. “The tradition of making a bonfire resembles the Lord’s light and warmth, and it must not be confused with pagan rituals, when fire was idolized and worshipped. According to Grigor Tatevatsi’s interpretation, jumping over the fire we show its being ignoble and low,” says priest Ter Adam Makaryan. The faithful take a lit branch from or light their candles by the blessed bonfire lit in the churchyard, with the idea that

38 38

ԱՊԱ ԱՊ ԱԳ ԳԱ Բ ԲԺ ԺԻՇ ՇԿ Հո Հուն նվա վարր-փե փետ ետր տրվ րվա վար 20 2015 5 N 199-20 0 (133 1330-1 13 -133 331))

it will illuminate their year until the next Diarnt’arach. In the olden traditions, the bonfire would be lit at the center of the village, created with the collected wood by the villagers, ones that they would later take to light their own bonfires on their own lands. As such, on this night, villages would be ablaze with joyfully tended infernos. As a rule, the fire was built in the yards of engaged girls with the mothers and fathers-in-law visiting their future bride and bringing roasted grains of wheat, porridge made from flour, sweets, scarves and ornaments. It was considered to be a celebration specifically for the future brides. According to the ancient Armenian traditions, the engaged man had no right to see his future wife during the period where they were not yet married, but on this day he would be allowed to enjoy her company and more oªen than not, see her for the first time. The fire would be leª to burn until there was nothing leª bat charred branches and ashes which were taken home by the family members in order to protect the household and bring in good luck. Priest Ter Markos Mangasaryan explains that jumping over the fire symbolizes joy and happiness for newly-wed youths and families, and it has nothing in common with people’s superstition of getting rid of threats and misfortunes and making wishes, because the true religious belief contradicts the superstitions.However, in the traditional aspects of this part of the ceremony, the young couples would circle round the fire in an attempt to rid their marriage of evil’s grasp, dance and sing, while enjoying fresh jams, porridge, roasted grains, etc. The word ‘Diarnt’arach’ symbolizes the presentation of the 40 day-old Christ Child to the Temple in Jerusalem and glorifies Simeon’s articulation of “a Light to lighten the Gentiles”. This is an appeal to all faithful people to implement the will of God. On the morning of the Feast Day (February 14), divine liturgies are offered at Armenian churches around the world, followed by the blessing of newly-weds.

ԱՊԱԳ ԱՊ ԱԳԱ ԲԺ ԲԺԻՇ ՇԿ Հո Հունվ Հուն ւն նվա վար ր--փե փետր տրվա վար 20 2015 15 N 199-20 20 (13 1330-1 30 0-1 -133 331) 1)

39 39

WELCOME TO WINTER ARMENIA The "jingle-bells” season with the associated festive buzz yet not-easily-endured frosts is not faraway, and a whole lot of fans of “cocktail-on-the-beach weather” crave for sleeping away the winter till very March. However, there is a single life-tested way how to survive and even thrive in the winter chill. Travel! But don’t hurry up to book tickets to top-rated winter-escapes Florida or Hawaii, the monopolies of year-round warmth: coming back home and longing for sunny days, you’ll feel even more depressed. A solution? Just change your winter scenery and travel to Armenia. Why? You can find a whole lot of winter fun in this ancient country. With above 300 sunny days throughout the year and famous local hospitality, Armenia will welcome you in its warm embrace and lead you to unforgettable winter adventures. Ready? Let’s find out together what you particularly can enjoy in Armenia this (and every) winter.

WINTER SPORTS IN TSAKHKADZOR With mostly continental climate, Armenia has markedly hot dry summers and chilly and snowy winters which is yet another reason why Armenia is tourist-friendly in this season, too. Tsaghkadzor winter resort, located 60km away from the Armenian capital Yerevan, has a lot to offer to active vacation fans. With vibrant atmosphere and small network of slopes, it’s especially well-suited for families and beginners. Feel like a bird’s-eye view of the winter fairy-tale? Then take a 2-way Tsakhkadzor cableway ticket, sit back and savor the snow-capped mountains from above! Affordable prices, developed hotel infrastructure and hospitality- what more is needed for an uninterrupted fun?

WINTER IN ARMENIA: ZIP‒LINING Keen on more adrenaline rush? Soar high above the ground admiring majestic Armenian mountains. As we’ve already written in one of our recent posts, zip-lining in Armenia is the first in the region! And it’s open in winter months as well.

MOUNTAIN CLIMBING In Armenia, you can enjoy almost year-round hiking and mountain climbing season. So, if you entertain the idea of challenging yourself on a summit of a mountain, consider lower peaks (up to 3000meters high) of Armenian mountains, for instance, Mount Ara and Mount Hatis.

EXPLORING CULTURAL/ HISTORICAL GEMS Tatev, Noravank, Haghpat, Geghard– all the gems of the Armenian architecture are open to tourists in winter months, too. Why go there in winter? It’s low season meaning cheaper rates for accommodation and more solitude (a great option especially if you’re planning an unforgettable honeymoon in Armenia with your significant other).

RELISHING ARMENIAN CUISINE ON NEW YEAR’S EVE New Year is mostly ”a gastronomic” holiday in Armenia, and its celebration is part of national customs and traditions, indeed. Traditionally, people start getting ready for this holiday months earlier and then begin a unique ”competition” with each other. Whose festive table is more abundant and beautifully decorated? You’ll have the chance to taste and figure out. Every local strives for this special ”acknowledgement”, especially from tourists. Immerse into this fascinating national festivity and pamper your taste with most delicious Armenian dishes. ԱՊ Ա ԱՊԱ ՊԱ ԱԳ ԳԱ ԲԺ ԲԺԻՇ ԻՇԿ Հ Հո ուն ւնվա նվա վարր փե փետր տրվ տր վա ար 2 20 015 15 N 19-20 (13 1330-1 -133 1331) 3331))

41 41

Sumgait Genocide: genocide and the mass deportation of the Armenian population of Sumgait was carried out by the Azerbaijani ruling circles on February 27 29, 1988. The main purpose of this crime was to prevent the possible solution of Nagorno Kharabakh conflict, to frighten Armenians with further bloody actions and to force them to abandon Artsakh nationalliberation struggle. Just before the massacres party member of Azerbaijan SSR E. Asadov threatened to organize a campaign of thousands of Azerbaijanis to Kharabakh against the Armenians. On February 26, the day before the events, M. Gorbachev, at the meeting with the Armenian intellectuals, expressed concern about the security of 200 thousand Armenians living in Baku directly linking it to demands of Artsakh Armenians to reunite Nagorno Karabakh Autonomous Region with the Armenian Soviet Socialist Republic. False information was spread for making the situation in Sumgait worse, such as: Azerbaijanis are killed, their property is plundered in Armenia, etc. Particularly the speech of the chief prosecutor of USSR Katusiev on TV about the killing of two Azerbaijanis in Askeran made an inciting effect. The crime was planned in advance. The proof of it was the list of homeaddresses belonging to Armenians, preplanned scenario and the division of roles (murderers and pogrommakers, property plunderers) preparation of iron bars obtained from metal factories and other tools for carrying out the massacres, distribution of drugs and alcohol. In addition, the phone lines were cut off, police and emergency services stopped working on purpose and conventional and alarm system was used to identify the place of the Armenians, etc. Azerbaijanis attitude towards Armenians during these crimes was different: some provided their Armenian neigbours with shelter and hid them, thus saving their lives, while others, on the contrary, in many cases incited the crowd or betrayed the location of the Armenians. The results of 3 days slaughter were horrific and the actions of murderers were more than severe: several dozens killed, most of them burnt alive a er tortures, hundreds injured, many raped (mainly the underage), 18 thousand refugees, more than 200 destroyed and plundered houses of Armenians, robbed stalls, shops, workshops and public facilities, dozens burnt and broken cars, etc. On February 29, Soviet troops were introduced in Sumgait but the violence

SUMGAYIT GENOCIDE

FEBRUARY 27-29 1988

and murders continued throughout that day too. Army didn't receive an order to use weapons and help the Armenians. Only in the evening they acted decisively and prevented further massacres. 94 pogrommakers were persecuted and only one of them was sentenced to death. The others were charged for murders, rapes, massacres, etc, besides, in all cases, without exception, crime was defined as 'hooliganism'. Instead of including all crimes into one common case Soviet authorities deliberately divided them into several parts and the trials were held in the courts of different Soviet cities. There were many cases of violations of rights of victims and court proceedings during the trials. A er the collapse of the Soviet Union criminal cases were stopped and most of the criminals were released. The crime wasn't condemned officially and condolences to the relatives of the victims were not expressed. Lack of political assessment led to mass riots 19.01.2016 Sumgait genocide Staff of municipal and law enforcement authorities remained unpunished. The exact number of victims of Sumgait genocide is not determined. Based on the data provided by Azerbaijani Prosecutor’s office USSR Prosecutor’s office stated that 27 Armenian civilians were killed in Sumgait: Arakelyan Artash, Arushanyan Razmela, Arushanyan Vladimir, Avagyan Lola, Avagyan Yuri, Avanesyan Albert, Avanesyan Valeri, Aramyan Artur, Aramyan Armo, Babayan Arshak, Babayan Elena, Grigoryan Emma, Danielyan Nikolay, Danielyan Seda, Tovmasyan Rafik, Hambardzumyan Misha, Ghambaryan Alexander, Martirosov gari, Melkumyan Eduard, Melkumyan Igor, Melkumyan Irina, Melkumyan Rayisa, melkumyan Soghomon, Melkumyan Piruza, Movsesova Hersilya, Sargsyan Shahen, Trdatov Gabriel. There are, however, serious reasons to doubt the reliability of official data on the number of victims of Sumgait genocide. According to witnesses the number of unidentified victims in city morgues were more than 70. The head of the Council of Ministers of USSR N. Rizhkov also expressed doubts about the official number of victims. Some of the victims were buried in Baku, there were also cases when the causes of death of victims were falsified. Sumgait Armenians who survived settled in RA and other countries of CIS. Though crime of Sumgait hasn't been recognized as genocide by the international community yet, it was condemned by the European Parliament (resolution of 1988), the U.S. Senate (1989) and the Parliament of Argentina. On March 8, 1988 a monument dedicated to the victims of Sumgait genocide was built in 19.01.2016.