AOPA Magazine 429

BULLETIN NR. 429 | MAART / APRIL 2026 | PRIJS E 7,95

A I R C R A F T O W N E R S A N D P I L O T S A S S O C I AT I O N

Flying is serious fun !

First solo? Dan bent u een jaar gratis lid!

4 juli AOPA Fly-In Stadtlohn # Aeroclub Maritime # Dennis Meinders # Airspace Infringements # G3 Vision Jet

YOUR INVESTMENT. PROTECTED. As Europe’s leading Cirrus Platinum Authorized Service Center, General Enterprises is renowned for its deep maintenance expertise and quality service. With over 20 years of Cirrus experience, General Enterprises is the top choice for SR Series and Vision Jet maintenance, serving over 250 Cirrus customers annually.

+31 50 309 60 60 info@cirrus-sas.com Machlaan 6, 9761 TK Eelde, Netherlands

2 | AOPAMAGAZINE

colofon REDACTIE Uitgeverij Nobelman Emdenweg 3, 9723 TA Groningen

HOUD

MAART / APRIL 2026

CHIEF EDITOR / PUBLISHER Gerrit Brand Tel. +31(6) 50831893 info@aopamagazine.nl MET MEDEWERKING VAN Gerrit Brand, Ada Aukje Engel, Simon Paul, Peter F. A. van de Noort, Sjoerd Looijenga, Simon Paul, Remco de Wit, René L. Uijt­hoven, Aukje Engel, Henk Verheijen, Peter Sodermans

18

FOTOGRAFIE Suhaila Sahmarani, Gerrit Brand, Peter van de Noort, Remco de Wit, René L. Uijthoven, Aukje Engel VORMGEVING Jetze Smit | NoordPRoof Producties

22

DRUK Scholma Print&Media, Groningen ADVERTEREN Tel. + 31(6)50831893 info@aopamagazine.nl

36

Advertentie-index Cirrus [2]; Flight Deck, CAMO Netherlands, Driessen Rapange (4); Breda Aviation (5); European Aircraft Sales, PMM Wing Service [28]; Visicover [31]; Dwarf, AMN, Leer Papenburg, Zelf Vliegen, BluBird [39] ; LVNR [51] Boardmembers AOPA NL Mark Rademaker, President mobile: +31651136087 president@aopa.nl

44

Secretariaat Jos Breuers secretary@aopa.nl Communications Vacature John van Asperen (treasurer) mobile: +31653186858 treasurer@aopa.nl Karel Abbenes (Government Affairs) gvmtaffairs@aopa.nl Matthijs de Haan (MLA) mla@aopa.nl Simon Paul (Airspace Affairs) airspace@aopa.nl LEDENADMINISTRATIE Ellen van den Berg Postbus 125, 8200 AC Lelystad ledenadministratie@aopa.nl WEBSITES aopa.nl | aopamagazine.nl

5 Ontroesten

Mark Rademaker

6 Duurzame luchtvaart 7 GA Nieuws 10 @Your Flight Service:

40 22 Dennis Meinders

Generalist in de General Aviation

29 Aopa Neuws 34 Cirrus Aircraft presenteert Generation 3 Vision Jet

36 Groningen van Boven 40 Van De Kooy naar Lelystad VFR route in Homebriefing 11 Bombardier Global Express geviseerd 43 Eerste vaste order voor hybride-elektrische ERA 12 Ik vlieg zo vaak ik hoef niet 44 Een Spitfire voor het meer bij het raam te zitten Column Aukje Engel

14 Met General Aviation naar Georgië 18 Stadtlohn: waar Nederland

Vliegend Museum Seppe

47 Nooit te laat om te beginnen

AOPA Magazine is een uitgave van Aircraft Owners & Pilots Association Netherlands. Het tijdschrift verschijnt 8 x per jaar en wordt toegezonden aan de leden van AOPA NL, luchtvaartinstanties en belanghebbenden. De gepubliceerde informatie wordt in goed vertrouwen aan de leden verstrekt, doch het bestuur van AOPA NL is niet aansprakelijk voor de juistheid ervan.

Bij de voorplaat: Rob Zeevalk, havenmeester op EDLS, AOPA Fly-In in samenwerking met Duitsland.

ISSN 1385-0210

foto Suhaila Sahmarani

en Duitsland samenkomen

– én om te blijven vernieuwen

50 First Solo

AOPAMAGAZINE | 3

rvi e Ove

n Tim ratio

Ope

Year of Serial

r.:

Const

No.

raft e of Airc tion Tim oval Opera At Rem al Remov due t lation ar al P st n In of H e 9 peratio At 7801:2 tion Tim Total O *** Opera 9H Time Before 7701:2 allation n Time Inst tio ra pe sible O Permis 100 H 2025 12/07/ 2H TCI 2H 7598:2 7698:2 2H 7598:2

: TCDS

: Model gs: Landin Model o. Serial-N o. Part-N

Perform

100

check ection pre insp

a 365 D 100 H

TCI TCI

1H 7496:4

TCI

and ternal cture in ection / sp ete stru Compl corrosion in al extern

7H 5820:1 7H 5820:1 a 5110 D 7000 H

AL AL

lts ment bo attach Aileron ent / 270000 em replac 00 / 05-25erhaul flap ete ov or and Compl , elevat er dd ru rs Aileron, s and leve nk bellcra n / 270000 tio 00 inspec / 05-25erhaul ete ov Compl ackets br t or pp 00 / 5700 / flap su Aileron n (57-26-01) tio inspec 00 / 05-25ul ha er ete ov Compl

vliegbedrijf

7H 5820:1 7H 5820:1

van der meulen b.v. H 7000 a 5110 D

AL AL

Cy3= C Cy2=AT

2, Factor

4 Factor

,CYC

YC 3,5 ,C

CYC

CYC

C, Cy1=CY

Driessen & Rappange Verzekeringen

Voor vliegers met oog voor detail!

www.driessenrappange.nl/luchtvaart | 020 - 531 23 45 | info@driessenrappange.nl 4 | AOPAMAGAZINE

2024 25/03/

2017 02/03/ 2017 02/03/

2031 27/02/ 17 H 12820: 17 H 12820: 2031 27/02/

(FD) =

C Cy4=AT ctor ATC Fa

2024 12/07/ 2024 12/07/

17 H 12820: 2031 27/02/

7H 5820:1 7H 5820:1

a 5110 D 7000 H

AL AL

2031 27/02/ 17 H 12820:

7H 5820:1 7H 5820:1

7000 H a 5110 D

TCI TCI

tion Installa 2024 26/11/

2025 25/03/

a 365 D

rframe nual ai hrs / an

ate ation D

Realis

Date Fixed

ew

VAN DE VOORZITTER MARK RADEMAKER

Ontroesten In onze tak van de general aviation (‘gemotoriseerd’) hebben we het niet over ‘vliegseizoen’. Onze kisten gaan niet in de herfst gedemonteerd de hangar in om er in het voorjaar weer uit te komen. Dat neemt niet weg dat door de korte dagen en de minder gunstige weersomstandigheden, we in de wintertijd duidelijk minder uren maken dan in de zomertijd. Zelf stond ik, met name vanwege het slechte weer en een gebrek aan tijd, meer dan twee maanden droog. Begin maart was het dan eindelijk zover. Retour VFR van Rotterdam naar Ursel in België. Volgens de TAF zou CAVOK ergens in de loop van de dag plaatsmaken voor -RADZ en de wind kon weleens een factor worden (26017G27KT). Bij vertrek vanaf EHRD, baan 24, was de wind 160V230, minimaal 6 knopen en maximaal 19 knopen. Duidelijk was wel dat het iets uitdagender zou worden bij terugkomst. Het veld van Ursel (EBUL) ligt tussen de bomen. Die staan aan weerszijden van

de baan en zijn tussen 10 en 22 meter hoog. Op de website van de locale vliegclub staat: “Caution for turbulence and wind shear, especially with crosswind (due to presence of trees)”. Bij vertrek van Rotterdam waren de condities prima. Wel wat hobbelig bij het uitklimmen, maar op 1500 ft was het al lekker rustig en dat gold ook voor de rest van de vlucht. Totdat we op final zaten van baan 25 op Ursel. De wind was cross, weliswaar niet loodrecht op de baan, maar cross en stevig genoeg om het effect van de bomen te mogen ervaren. De waarschuwing op de website is volledig terecht. Het was even hard werken en scherp zijn om de elementen de baas te blijven. Waar de grondsnelheid op de heenvlucht nog 74 kt was, was-ie op de retourvlucht naar Rotterdam 135 kt. Nog geen drie kwartier na ons vertrek van EBUL zaten we in het circuit van EHRD. Bij de landing clearance was de

wind 19017G25. Opnieuw een arbeidsintensieve finale van de vlucht. Komt nog bij dat we met een Robin DR400 vlogen. Voor deze kist is bij de club een briefing van kracht die runway excursions moeten voorkomen bij crosswind landingen en take-offs. Kortom, voor ontroesting waren er voldoende ingrediënten aanwezig. Met de wetenschap achteraf zou ik, gegeven de condities, niet voor Ursel hebben gekozen. Maar goed, de kist is heel; ik ben heel. Er ging niks mis. Sterker nog, het was gewoon lekker vliegen met wat interessante uitdagingen. Dat brengt mij bij het volgende, en ik hoop dat het blad op tijd bij jou op de deurmat valt: op zaterdag 21 maart aanstaande vindt op Teuge (E-Deck) de jaarlijkse GA Season Opener plaats, die door AOPA en de KNVvL wordt georganiseerd. Het belooft weer een interessant programma te worden. Meer informatie vind je op de AOPA-website. Iets verder in de tijd hebben we dan nog de AOPA Fly In. Die vindt op zaterdag 4 juli plaats op Stadtlohn (EDLS). We hebben op dit moment al meer dan 60 inschrijvingen staan en evenzoveel kisten. Het belooft dus een grote happening te worden. We gaan er iets moois van maken en hebben daarbij alle steun van de havenmeester. Omdat de Fly In net over de grens in Duitsland plaatsvindt, zijn de leden van AOPA Duitsland ook welkom.

AOPAMAGAZINE | 5

Nieuws duurzame luchtvaart door Remco de Wit

Vertical Aerospace aan de slag met ambulancezorg in Singapore Vertical Aerospace heeft een Proof-of-concept-subsidie ​ontvangen van Hatch, een innovatiecentrum van het Singaporese Home Team Science & Technology Agency (HTX) voor openbare veiligheid. De subsidie ​​stelt Vertical in staat om een ​​use case voor de Emergency Medical Services (EMS) te ontwikkelen, testen en valideren voor zijn Valo, een (hybride-) elektrisch toestel dat verticaal kan opstijgen en landen. Het project is gericht op medische hulpverlening voor afgelegen eilandgebieden rond Singapore. Het gaat om het ontwikkelen van een operationeel concept, inzichten verkrijgen in de configuratie van de cabine voor patiëntentransport en een demonstratievlucht. Het project loopt tot en met het voorjaar van 2026. De Valo kan vier passagiers plus een vlieger vervoeren. Er zijn 1.500 pre-orders gedaan door onder andere American Airlines, Avolon, Bristow, GOL en Japan Airlines.

Elektrische Pipistrel voor Breda Aviation Vliegschool Breda Aviation, gebaseerd op Breda-Seppe Airport, heeft eind februari een Pipistrel Velis Electro aan haar vloot toegevoegd. Het toestel met de registratie PH-BAY wordt vanaf medio/eind maart operationeel ingezet. De benodigde laadinfrastructuur is inmiddels geïnstalleerd in de eigen hangaar van de vliegschool. Het toestel wordt gebruikt voor proeflessen, e-conversies (omscholing naar elektrisch vliegen) en integratie binnen de 6 | AOPAMAGAZINE

PPL-opleiding. De Pipistrel Velis Electro is het eerste EASA-gecertificeerde, volledig elektrische vliegtuig. Breda Aviation is in ons land de vierde gebruiker van de elektrische Pipistrel. Het toestel doet ook dienst bij E-Flight Academy op Teuge, NLR op Rotterdam en ROC van Amsterdam op Lelystad. In totaal vliegen er in Nederland acht exemplaren rond inclusief het toestel van Breda Aviation.

Horizon Aircraft in zee met RAMPF voor romp Fabrikant Horizon Aircraft uit Lindsay in de Canadese provincie Ontario heeft een partner gevonden voor de bouw van de romp van de hybride-elektrische Cavorite X7. RAMPF Composite Solutions uit Burlington gaat de bijna 12 meter lange romp bouwen. Die wordt gemaakt van lichte en sterke composietmaterialen om de brandstofefficiëntie en duurzaamheid te verbeteren. Verder moet de romp ontworpen worden om bestand te zijn tegen zware omstandigheden en temperatuurschommelingen. De Cavorite X7 krijgt zeven zitplaatsen waarvan er eentje bestemd is voor de vlieger. Met een kruissnelheid van 450 kilometer per uur kan het toestel een afstand van 800 kilometer overbrug-

gen. Het vliegtuig met een spanwijdte van 15 meter kan zowel conventioneel als verticaal opstijgen en landen en is geschikt voor all weather operaties. Het fan-in-wing-concept combineert de wendbaarheid en veelzijdigheid van een helikopter met de snelheid en kracht van een conventioneel vliegtuig.

Bristow verzekert zich van vijf Electra’s EL9’s Electra en Bristow Group hebben een overeenkomst getekend voor een aanbetaling voor Electra’s EL9 hybride-elektrische vliegtuig, onder voorbehoud van certificering. Hiermee is het eerste leveringsslot voor vijf Electra’s EL9 veiliggesteld. De overeenkomst omvat ook een optie voor nog eens 45 vliegtuigen. Het toestel kan negen passagiers met bagage of 1.367 kg vracht vervoeren over een afstand van 535 kilometer en heeft een maximaal vliegbereik van 1.775 kilometer met IFR-reserves. De EL9 heeft aan een baan van 45 meter genoeg om op te stijgen en te landen. Volgens Bristow gaat dit geheel nieuwe mogelijkheden voor regionale mobiliteit bieden. Beide bedrijven werken al vijf jaar samen. De nieuwe vliegtuigen worden in het eerste productiejaar van de EL9 geleverd. Zestig bedrijven hebben inmiddels 2.200 pre-orders voor het toestel geplaatst.

GANIEUWS

Wetenswaardige ontwikkelingen in de GA Breezer BeHyPSy: vliegen op waterstof

Trig komt met nieuwe TT23-transponder

Breezer Aircraft in het Noord Duitse Bredstedt is bezig met de ontwikkeling van een door waterstof aangedreven vliegtuig, in het kader van het waterstofproject BeHyPSy. In een voortgangsbericht laat de vliegtuigfabriek weten dat de elektromotor en de H₂-tank in oktober 2025 zijn geleverd en dat eerste vlucht van de Breezer B400-6- BeHyPSy gepland staat voor eind 2026 of begin 2027. Breezer Aircraft werkt bij dit project samen met een aantal vooraanstaande organisaties in Duitsland, waaronder het Centrum voor Toegepast Luchtvaartonderzoek ZAL, de Helmut Schmidt Universiteit, de Hogeschool Hamburg en Rostock System-Technik GmbH.

Trig Avionics heeft de nieuwe TT23-transponder gelanceerd. De TT23 is een volledig gecertificeerde klasse 1 Mode S-transponder met ADS-B Out die geschikt is voor zowel VFR- als IFR-vluchten en die voortbouwt op het succes van de TT21- en TT22-modellen. Door zijn geringere afmetingen is de TT23 geschikt voor vliegtuigen met weinig ruimte in het instrumentenpaneel. Er zijn twee versies beschikbaar: de TT23G is voorzien van een ingebouwde GPS-ontvanger voor piloten die een geïntegreerde ADS-B-Out-oplossing zoeken. De TT23, dezelfde transponder, maar zonder ingebouwde GPS, is geschikt voor vliegtuigen die al zijn uitgerust met een compatibele GPS-positiebron. Er komt een STC (Supplemental Type Certificate) beschikbaar voor integratie met navigatiesystemen van andere fabrikanten en met de Trig TN70 remote GPS.

Succes Airbus H145 groeit De Duitse Bundeswehr heeft in december nog eens 20 Airbus H145M- helikopters besteld, waarmee de totale Duitse bestelling op 82 exemplaren komt. De Airbus H145, die we in Nederland vooral kennen van hun werk als traumahelikopter voor ANWB Medical Air Assistance, wordt daarmee een van de grootste commerciële successen uit de Europese helikopterfamilie van Airbus. De H145 vloog voor het eerst in 1999 als Eurocopter EC-145. De nieuwe militaire H145M wordt door het Duitse leger aangeduid als ‘Leichter Kampfhubschrauber’, die verschillende oudere helikoptertypes gaat vervangen. Van de totale nieuwe vloot voor de Duitse defensie zijn 72 helikopters toegewezen aan het Duitse leger en 10 aan de Luftwaffe. Ook de Belgische luchtmacht heeft 17 H145M helikopters besteld.

Bristell B23 met Rotax EASA CS-23 goedgekeurd BRM AERO heeft EASA-goedkeuring in de CS-23-categorie ontvangen voor de Bristell B23-variant die wordt aangedreven door de 160 pk Rotax 916iS-turbinemotor. Daarmee worden de mogelijkheden voor training, recreatief gebruik en veeleisende operaties als zweefvliegtuigsleep uitgebreid. Sinds de certificeringssdatum door de EASA, op 17 december 2025, is de Bristell B23 het eerste EASA CS-23-goedgekeurde vliegtuig ter wereld met met de Rotax 916iS-motor. BRM Aero heeft sinds 2009 inmiddels meer dan 1.100 Bristells geleverd.

Daher’s nieuwe TBM 980 vliegt al naar klanten Het Franse Daher heeft in januari de nieuwste versie van zijn TBM-vliegtuigfamilie onthuld: de TBM 980. En Daher laat er geen gras over groeien: het vliegtuig is al EASA- en FAA-gecertificeerd en de eerste leveringen zouden al plaatsvinden in januari 2026. Het vliegtuig is uitgerust met een Pratt & Whitney Canada PT6E-66XT turbopropmotor en een vijfbladige Hartzell-composietpropeller, beide aangestuurd door een Full Authority Digital Engine Control (FADEC). In de cockpit vinden we Garmin’s 3000 PRIME op drie 14-inch touchscreens en geavanceerde avionica voor weerdetectie, waaronder Garmin’s GWX 8000 digitale radar, ijsbescherming, vluchtbereikmonitoring en een emergency descent mode met het HomeSafe noodautolandsysteem. Contact is mogelijk met een Starlink Mini satelliet-internetterminal via een bevestiging in de cockpit en een speciale 100-watt USB-C stroompoort. Op 31 december 2025 waren er wereldwijd al 1.294 TBM’s geleverd.

AOPAMAGAZINE | 7

GANIEUWS

Wetenswaardige ontwikkelingen in de GA Piaggio Avanti wordt gemoderniseerd na doorstart De nieuwe Turkse eigenaar Baykar van de Italiaanse vliegtuigfabriek Piaggio gaat een nieuwe versie van de Piaggio P.180 Avanti ontwikkelen. De Avanti maakte zijn eerste vlucht in 1986. De vernieuwde P.180 Avanti gaat ‘Avanti Next’ of ‘Avanti NX’ heten. De upgrade van dit zaken- en kleine transportvliegtuig met twee turbopropmotoren met duwpropellers omvat onder meer de integratie van een Garmin-avionicasysteem, een nieuw digitaal cabinedrukregelsysteem, verbeterde satellietcommunicatie en een vernieuwd interieur volgens Italiaans design. Tot nog toe zijn er ongeveer 250 Avanti’s gebouwd. Na het faillissement van Piaggio in 2017 werd de fabriek in 2023 door Baykar overgenomen. Sindsdien bedraagt de productie 4-5 toestellen per jaar. Baykar wil de productie verhogen tot 25-30 vliegtuigen per jaar.

Eerste grote order voor Elixirs uit VS De Franse vliegtuigfabrikant Elixir Aircraft heeft in januari zijn eerste grote order uit Amerika ontvangen. De vliegschool Cirrus Aviation in Florida, heeft een definitieve bestelling geplaatst voor 10 Elixir-lesvliegtuigen waarvan de eerste twee al in het voorjaar van 2026 zullen worden geleverd. Na de FAA-certificering in juli 2025 zijn hiermee voor het eerst Amerikaanse opties omgezet in bindende contracten. Elixir Aircraft bouwt zijn vliegtuigen in het Franse La Rochelle en in de VS wordt in Sarasota een assemblagefaciliteit voor de Elixir gebouwd. Wereldwijd vliegen er momenteel 50 Elixir-vliegtuigen. Er zijn meer dan 300 Elixirs in bestelling.

Derde Stearman op Texel Airport “En dat zijn er drie..... ” schreef Ed de Bruijn van Texel Airport met gerechtvaardigde trotst op de Facebookpagina van Texel International Airport, na de aankomst van nóg een ‹Boeing-Stearman›. De in 1944 gebouwde Stearman PT-13D N5190N was op 11 september 2025 gearriveerd op het vliegveld van ons grootste Waddeneiland. Na verkoop door de Amerikaanse luchtmacht, direct na de Tweede Wereldoorlog, werd deze Stearman ondermeer door de Canadian Forest Protection Ltd. ingezet ter bestrijding van de Sparrenknopwormplaag. Na een ongeval in 1987 werd de N5190N gerestaureerd en kon zijn civiele carrière worden voortgezet. Twee andere ‘Boeing Stearmans’ waren al langer geleden op Texel aangekomen; de Stearman PT-13D N1944S, die iedere zomer op Texel vliegt en overwintert bij het Vliegend Museum Seppe, en de Stearman PT-13D N68831. De toestellen zijn onderdeel van de ‘Texel Air National Guard’. De Stearman vliegtuigfabriek in het Amerikaanse Wichita heette tijdens de ontwikkeling van zijn type 75 nog ‘Stearman Aircraft Corporation’ maar kreeg in september 1944 de naam ‘Wichita Division of the Boeing Aircraft Company’; sindsdien wordt bij dit vliegtuigtype veelal gesproken van de ‘Boeing-Stearman’.

8 | AOPAMAGAZINE

Eve’s eVTOL vliegt De Braziliaanse Embraer-dochter Eve Air Mobility heeft de eerste vlucht voltooid van zijn volledig functionele ‘Urban Air Mobility’ eVTOL-prototype. De vlucht vond plaats op 19 december 2025 bij de testfaciliteit van Embraer in Gavião Peixoto in de staat São Paulo. Het prototype van het elektrisch verticaal startend en landend vliegtuig is het eerste van zes prototypen die dit jaar moeten gaan vliegen. De vluchten met deze prototypen moeten leiden tot certificering van de luchttaxi. Het toestel zal bij de lancering nog bestuurd zijn, maar is volgens de fabriek “in de toekomst klaar voor vluchten zonder piloot maar met 4 passagiers”.

Luchtgenoten; onbemande Guimbal Cabri’s Schrik nou niet als u binnenkort een Guimbal Cabri -helikopter zonder piloot ziet vliegen, want dat kan zomaar gebeuren. De Franse marine heeft zes exemplaren besteld van de onbemande versie van deze helikopter die VSR700 wordt genoemd. Deze onbemande helikopter wordt militair ingezet voor bewapende verkenningen. Hij kan ook worden gebruikt voor civiele taken, zoals brand- en rampenbestrijding. In Nederland vliegen ook bemande Guimbal Cabri G2’s – schrik daar dus ook niet van – en die vliegen o.a. bij HeliCentre op Lelystad.

Luchtgenoten: de Kratos XQ-58A Valkyrie Het Europese Airbus Defence and Space en het in de VS gevestigde Kratos Defense and Security Solutions zijn een samenwerking aangegaan op basis van de Valkyrie-drone, die u over een paar jaar zomaar in de omgeving van Teuge of Drachten kunt tegenkomen. De Kratos XQ-58A Valkyrie is een onbemand gevechtsvliegtuig, dat tegen 2029 zal worden uitgerust met een door Airbus speciaal voor de Duitse luchtmacht gemaakt missiesysteem. De XQ-58A is een stealth (laag waarneembare) op rails gelanceerde drone met een maximaal startgewicht van drie ton, die zelfstandig of samen met bemande straaljagers het gevecht met vijandelijke vliegtuigen kan aangaan. Het prototype is al jaren in ontwikkeling en kan 3.000 mijl afleggen op een hoogte tot 45.000 ft.

Succes Airbus H145 groeit

Luchtgenoten; de Schiebel S-301helikopter Alweer zo’n vriendelijke luchtgenoot: deze Oostenrijkse partner in ons luchtruim is de onbemande S-301-aanvalshelikopter. De S-301 is een moderne ontwikkeling van de twintig jaar oude Schiebel Camcopter S-100. Volgens fabrikant Schiebel is deze nieuwe onbemande UAS in staat raketten af te vuren op afstandsdoelen temidden van storingspogingen en heeft hij kunstmatige-intelligentiefuncties. U kunt deze Schiebels overal tegenkomen, want ze vliegen al militaire operaties in meer dan 25 landen, waaronder België, Frankrijk, Italië en Groot Brittannië en er vliegt zelfs een in licentie gebouwde variant voor het Russische leger.

Vertical Aerospace onthult Valo Het Britse Vertical Aerospace heeft zijn elektrische Valo onthuld. De Valo is een nieuw vliegtuig met verticale start- en landingsmogelijkheden (eVTOL), dat niet ontworpen is voor tests, maar voor commercieel gebruik zodra dat door de regelgevende instanties wordt toegestaan. De Valo-eVTOL is de opvolger van het VX4-prototype van Vertical op waarvan sinds januari drie prototypen vliegen. Het toestel is ontworpen om zonder uitstoot tot 160 kilometer te vliegen met snelheden tot 240 km/u. Vertical Aerospace streeft ernaar om in 2028 met de Valo een veiligheidscertificering op passagiersvliegtuigniveau te behalen, waarna het toestel in gebruik wordt genomen door luchtvaartmaatschappijen en operators.

De Duitse Bundeswehr heeft in december nog eens 20 Airbus H145M- helikopters besteld, waarmee de totale Duitse bestelling op 82 exemplaren komt. De Airbus H145, die we in Nederland vooral kennen van hun werk als traumahelikopter voor ANWB Medical Air Assistance, wordt daarmee een van de grootste commerciële successen uit de helikopterfamilie van Airbus. De H145 vloog voor het eerst in 1999 als Eurocopter EC-145. De nieuwe militaire H145M wordt door het Duitse leger aangeduid als ‘Leichter Kampfhubschrauber’, die verschillende oudere helikoptertypes gaat vervangen. Van de totale nieuwe vloot zijn 72 helikopters toegewezen aan het Duitse leger en 10 aan de Luftwaffe. Ook de Belgische luchtmacht heeft 17 H145M helikopters besteld.

Voormalig Nederlandse Lockheed Orion naar Duits museum De Duitse Lockheed P-3C Orion ‘60+01’, die van 1981 tot 2006 met de registratie ‘301’ vloog bij de Nederlandse Marine Luchtvaartdienst vanaf het marinevliegkamp Valkenburg, blijft bewaard in het Duitse museum Aeronauticum in Nordholz. Daarmee blijft er toch een voormalig Nederlandse Lockheed Orion bewaard voor het nageslacht. In Nederland heeft de ‘Stichting Behoud Lockheed Orion 302’ het afgelopen jaar pogingen gedaan om een andere P-3C Orion, de ‘302’, te behouden voor het Nationaal Militair Museum in Soesterberg, maar deze pogingen zijn helaas mislukt. Inmiddels is dit vliegtuig gesloopt.

AOPAMAGAZINE | 9

door Laura Brakenhoff en Sofia Demeroutis

@Your Flight Service:

VFR route in Homebriefing Sofia is Flight Service Specialist op het Flight Service Centre (FSC) van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). Zij en haar collega’s schrijven regelmatig artikelen voor het AOPA Magazine over veelvoorkomende vragen vanuit de sector, of over thema’s die binnen het FSC spelen en relevant zijn voor vliegers. In deze uitgave vertellen wij hoe u in Homebriefing een VFR route kunt genereren.

gegevens een route kan worden samengesteld.

Flight Tab In het Flight tabblad (zie afbeelding 2) worden de algemene vluchtgegevens ingevoerd. Alle verplichte velden moeten zijn ingevuld. Deze gegevens vormen de basis voor de en het uiteinde• routeberekening Vertrektijd en datum lijke vliegplan. • Flight rules Dit zijn: • Aircraft performance.

Homebriefing wordt door veel vliegers • Naam van de vlucht gebruikt voor vluchtvoorbereiding en het rvice: VFR route in Homebriefing • Aircraft indienen van een vliegplan. • Bemanning Om een route aan te maken opent u het rvice Specialist op het Flight Service Centre (FSC) van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). Zij • Vertrektijd en datum FlightinLog venster. Deze is te vinden in VFR route Homebriefing srvice: schrijven regelmatig artikelen voor het AOPA Magazine over veelvoorkomende vragen vanuit de • Flight rules Homebriefing door naar Flight List te gaan hema’s die binnen het FSC spelen en relevant zijn voor vliegers. In deze uitgave vertellen wij hoe • AircraftNederland performance. in het linker menu (zie afbeelding 1).van Luchtverkeersleiding rvice opkunt het genereren. Flight Service Centre (FSC) (LVNL). Zij ng eenSpecialist VFR route s schrijven regelmatig artikelen voor het AOPA Magazine over veelvoorkomende vragen vanuit de Metvliegers eenhet klik opspelen ‘new’ opent het Flight Logvliegers. hema’s dieveel binnen FSC en relevant zijn voor Inindienen dezeTab uitgave vertellen wij hoe ordt door gebruikt voor vluchtvoorbereiding en hetRoute van een vliegplan. In het Route tabblad wordt de vliegroute venster (zie afbeelding 2). Het Flight Log ng een VFR route kunt genereren. an te maken opent u het Flight Log venster. Deze is te vinden in Homebriefing door naar Flight samengesteld. De route wordt direct venster bestaat uit et linker menu (zie afbeelding 1).een Flight en Route weergegeven op de kaart. Bij het tabblad diegebruikt ook weer bestaan uit meerdere en hetvisueel ordt door veel vliegers voor vluchtvoorbereiding indienen van een vliegplan. • Vertrektijd en datum of verplaatsen van een waypoint tabbladen waarmee op basis van vluchtan te maken opent u het Flight Log venster. Deze is te vinden intoevoegen Homebriefing door naar Flight • Flight rules worden koers, afstand en vliegtijd automaet linker menu (zie afbeelding 1). • Aircraft performance.

tisch herberekend. De invoer is gegroepeerd in (zie afbeelding 3): • Vertrek en aankomstluchthaven (ADEP / ADES) • Een veld om routepunten toe te voegen (Add Waypoint). Wanneer alleen ADEP en ADES wordt ingevoerd, tekent het systeem automatisch een rechte lijn tussen beide luchthavens. De route kan verfijnd worden door één of meerdere waypoints toe te voegen. Dit kunnen officiële punten zijn, maar ook plaatsnamen. In afbeelding 4 is een vlucht van Teuge naar Lelystad via Harderwijk en Mike weergegeven. Bij elk route segment verschijnt een label met: de koers (heading), de lengte van het segment in nautische mijlen (NM), en de berekende vliegtijd tussen de twee waypoints. De route kan eenvoudig worden aangepast door waypoints met de muis aan te klikken en te verslepen (drag & drop).

Afbeelding 3: Flight Log

Afbeelding 1: Flight List

Route Tab In het Route tabblad wordt de vliegroute samengesteld. De route wordt direct visueel weergegeven op de kaart. Bij het toevoegen of verplaatsen van een waypoint worden koers, afstand en vliegtijd automatisch herberekend. De invoer is gegroepeerd in (zie afbeelding 3): • Vertrek en aankomstluchthaven (ADEP / ADES) • Een veld om routepunten toe te voegen (Add Waypoint).

‘new’ opent het Flight Log venster (zie afbeelding 2). Het Flight Log venster bestaat uit een Flight Wanneer alleen ADEP en ADES wordt ingevoerd, tekent het systeem automatisch een rechte lijn tussen beide d die ook weer bestaan uit meerdere tabbladen waarmee op basis van vluchtgegevens een route Afbeelding 1: Flight List luchthavens. De route kan verfijnd worden door één of meerdere waypoints toe te voegen. Dit kunnen officiële mengesteld. punten zijn, maar ook plaatsnamen. In afbeelding 4 is een vlucht van Teuge naar Lelystad via Harderwijk en Mike ‘new’ opent het Flight Log venster (zie afbeelding 2). Het Flight Log venster bestaat uit een Flight Afbeelding 3: Flight Log weergegeven. d die ook weer bestaan uit meerdere tabbladen waarmee op basis van vluchtgegevens een route Route Tab In het Route tabblad wordt de vliegroute samengesteld. De route wordt direct visueel weergegeven op de kaart. mengesteld. Bij het toevoegen of verplaatsen van een waypoint worden koers, afstand en vliegtijd automatisch herberekend. De invoer is gegroepeerd in (zie afbeelding 3): • Vertrek en aankomstluchthaven (ADEP / ADES) • Een veld om routepunten toe te voegen (Add Waypoint).

Wanneer alleen ADEP en ADES wordt ingevoerd, tekent het systeem automatisch een rechte lijn tussen beide luchthavens. De route kan verfijnd worden door één of meerdere waypoints toe te voegen. Dit kunnen officiële punten zijn, maar ook plaatsnamen. In afbeelding 4 is een vlucht van Teuge naar Lelystad via Harderwijk en Mike weergegeven.

Afbeelding 2: Flight Log

bblad (zie afbeelding 2) worden de algemene vluchtgegevens ingevoerd. Alle verplichte velden | AOPAMAGAZINE evuld. Deze 10 gegevens vormen de basis voor de2:routeberekening en het uiteindelijke vliegplan. Afbeelding Flight Log

bblad (zie afbeelding 2) worden de algemene vluchtgegevens ingevoerd. Alle verplichte velden

Afbeelding 4: Route van EHTE naar EHLE

Exporteren Met het Export icoon kan een FPL worden opgeslagen als een .gpx bestand, geschikt voor gebruik op een GPS apparaat. Het FPL icoon opent het FPL Form venster, waarin een automatisch ingevuld vliegplan wordt getoond op basis van de ingevoerde gegevens in het Flight Log (Zie afbeelding 5). Dit venster verschijnt alleen wanneer alle verplichte velden correct zijn ingevuld. Bij ontbrekende of onvolledige informatie geeft de applicatie hiervan een melding.

Praktische tip: Controleer na het genereren van de route altijd of het traject niet door restrictiegebieden of andere beperkingen loopt. Dit voorkomt verrassingen elk route segment verschijnt een label met: de koers (heading), de lengte van het segment in nautische mijlen tijdens de vlucht. M), en de berekende vliegtijd tussen de twee waypoints. De route kan eenvoudig worden aangepast door

ypoints met de muis aan te klikken en te verslepen (drag & drop).

V-Profile

ktische tip: Controleer na het genereren van de route altijd of het traject door restrictiegebieden Bij elkniet route segment verschijnt eenoflabel met: de koers (heading), de lengte van het segment in nautische mijlen ere beperkingen Het loopt. Flight Dit voorkomt verrassingen tijdenstoont de vlucht.een(NM), Preview icoon verticale en de berekende vliegtijd tussen de twee waypoints. De route kan eenvoudig worden aangepast door

projectie van de vliegroute. rofile Flight Preview icoon toont een verticale projectie van de vliegroute.

waypoints met de muis aan te klikken en te verslepen (drag & drop). Praktische tip: Controleer na het genereren van de route altijd of het traject niet door restrictiegebieden of andere beperkingen loopt. Dit voorkomt verrassingen tijdens de vlucht.

Afbeelding 5: Exporteren naar een vliegplan

V-Profile orteren Het Flight Preview icoon toont een verticale projectie van de vliegroute. t het Export icoon kan een FPL worden opgeslagen als een .gpx bestand, geschikt voor gebruik op een GPS araat. Het FPL icoon opent het FPL Form venster, waarin een automatisch ingevuld vliegplan wordt getoond Heeft u vragen? Exporteren basis van de ingevoerde gegevens in het Flight Log (Zie afbeelding 5). Dit venster verschijnt alleen wanneer Wist uhiervan dat Homebriefing beschikt over een uitgebreide user manual? In hoofdstuk 3.7 staat meer informatie verplichte veldenMet correct zijn ingevuld. Bij ontbrekende of onvolledige informatie geeft de applicatie het Export icoon kan een FPL Exporteren worden 5). Dit venster verschijnt alleen wanneer Heeft u vragen? over het plannen van een VFR route in Homebriefing. Mocht u alsnog vragen hebben over dit of een ander melding. Met het Export icoon kan een FPL worden opgeslagen als een .gpx bestand, geschikt voor gebruik op een GPS

Wist dat Homebriefing beschikt over een opgeslagen als een .gpx bestand, geschikt alle verplichte zijnCenter ingevuld. onderwerp, dan kunt uvelden hetwaarin LVNL correct Flight Service altijd bellen op getoond 020 406u2315. apparaat. Het FPL icoon opent het FPL Form venster, een automatisch ingevuld vliegplan wordt op basis van de ingevoerde gegevens in het Flight Log (Zie afbeelding 5). Dit venster verschijnt alleen wanneer uitgebreide user manual? In hoofdstuk 3.7 voor gebruik op een GPS apparaat. Het Bij ontbrekende of onvolledige informatie alle verplichte velden correct zijn ingevuld. Bij ontbrekende of onvolledige informatie geeft de applicatie hiervan staat meer informatie over het plannen van FPL icoon opent het FPL Form venster, geeft de applicatie hiervan een melding. een melding. een VFR route in Homebriefing. Mocht u waarin een automatisch ingevuld vliegplan alsnog vragen hebben over dit of een ander wordt getoond op basis van de ingevoerde onderwerp, dan kunt u het LVNL Flight Sergegevens in het Flight Log (Zie afbeelding vice Center altijd bellen op 020 406 2315.

Tekst en foto: René L. Uijthoven

Bombardier Global Express geviseerd

Afbeelding 5: Exporteren naar een vliegplan

In de grillig verlopende handelsoorlog tussen

in de rauwe communicatie geen rol te spelen. eft u vragen? Afbeelding 5: Exporteren naar een vliegplan t u dat Homebriefing beschikt over een uitgebreide user manual? In hoofdstuk 3.7 staat meer informatie de VS en Canada, wordt ineens de Canadese Sommige media noemen het gedoe daarom r het plannen van een VFR route in Homebriefing. Mocht u alsnog vragen hebben over dit of een ander vliegtuigbouwer Bombardier geviseerd. Hun een rookgordijn om andere zaken gedaan derwerp, dan kunt u het LVNL Flight Service Center altijd bellen op 020 406 2315.

jarenlang waanzinnig populair bij eigenaars, fleetowners zoals air taxibedrijven. Dat komt vooral omdat ze ook buitengewoon geschikt Heeft u vragen? Global Express zakenjets zouden, als het via de hoge druk af te dwingen. Een dergezijn voor het uitvoeren van intercontinentale Wist u dat Homebriefing beschikt over een uitgebreide user manual? In hoofdstuk 3.7 staat meer informatie aan de huidige republikeinse Amerikaanse lijke rigoureuze economische maatregel is lange afstandsvluchten. Zo heeft een Global over het plannen van een VFR route in Homebriefing. Mocht u alsnog vragen hebben over dit of een ander onderwerp, dan kunt u het LVNL Flight Service Center altijd bellen op 020 406 2315. president ligt, belast moeten worden met een wereldwijd beslist ongekend. In hoeverre 8000 met 12 passagiers een bereik van heffing van 50% en bovendien dreigt hij dat zo’n dwangmaatregel juridisch stand14.631 kilometer. De Gulfstream G700/800 de FAA type-certificering zal worden ingehoudt, of dat de Amerikaanse FAA zonder haalt een vergelijkbare afstand. trokken. De dreigende uitspraken zouden een formele aanleiding überhaupt tot zo’n te maken hebben met het uitblijven van geopperde decertificering over kan gaan, is Op de website van Transport Canada (TC) Canadese certificering door de luchtvaartauhoogst onzeker. Welke onvoorstelbare gevolstaat onder andere het volgende te lezen: toriteit Transport Canada (TC) om bepaalde gen deze affaire in het uiterste geval kan ‘De luchtvaartsector draagt in belangrijke zakenjets van de Amerikaanse vliegtuigbouhebben op de (zakelijke) luchtvaartwereld, is mate bij aan de economische activiteit in wer Gulfstream af te ronden. Of die stelling een onbeantwoorde vraag. Canada, ze draagt ruim over $24 miljard bij terecht is, waarom die certificering nog niet Zakenjets van Bombardier Global Express aan het Bruto Nationaal Product (BNP) en is rond is of waar het nou precies aan ligt, lijkt zijn, net als de zakenjets van Gulfstream al goed voor bijna 200.000 banen.’

Vooraanzicht Bombardier Global 5000

Push back van Global 5000 CS-GLZ op

Bombardier BD-700 Global 7500 9H-VID van

CS-GLZ van Netjets op Schiphol-Oost.

Schiphol-Oost.

Vistajet op de taxibaan. AOPAMAGAZINE | 11

column

Ada Aukje Engel aukje@flight-deck.nl

Ik vlieg zo vaak ik hoef niet meer bij het raam te zitten Zeker niet mijn woorden, maar wel die van mijn Nederlandse gangpad-buurvrouw aan boord bij Transavia vanaf Innsbruck naar Eindhoven. Nu had ik al geen zin om terug naar Nederland te gaan, maar na deze arrogantie al helemaal niet meer. Misschien moet zij de volgende keer maar gewoon met de semi VIP vluchten (40 passagiers) van ASL meevliegen, dan wordt ze ook nog een beetje extra verwend onderweg. En dan zal ze ook vast geen last hebben van een vliegnerd zoals ik, die constant naar buiten kijkt en foto’s maakt. Niks tegen privékisten of jets trouwens, ik verdien mijn brood met het verzekeren ervan. Er stonden trouwens genoeg jetjes op de Tiroolse luchthaven. In een privéjet vliegen staat zeker op mijn bucketlist, maar dan moet ik wel heel veel boekjes gaan verkopen.

Vervolgens vroeg ze me nog of mijn man of vriend er zo aan zou komen… Ja hoor we zijn er weer, dacht ik nog, de Nederlandse nieuwsgierigheid; even checken of ik écht in mijn eentje reis. Waar bemoeien mensen zich soms mee? Als een man alleen reist, schijnt dat normaal te zijn. Vragen we dan ook: Komt je partner of vrouw er zo aan?’ Ik zeker niet!

Maar uiteindelijk bleek dat het doel van haar vraag was of ze haar handtas op de lege stoel kon plaatsen. Dus zat ik er zelf naast met mijn aanname. Toch zijn we nog niet veel opgeschoten sinds 1956, mensen. Tot die tijd had je in Nederland als getrouwde vrouw voor alles de toestemming van je echtgenoot nodig. Nu ben ik niet getrouwd maar gek genoeg moet ik wél constateren dat het vaak Nederlandse vrouwen zijn die zijn blijven hangen in stereotype denkwijzes. Laatst op een financieel congres in Eindhoven kom ik aan de praat met mijn Nederlandse buurvrouw en we vertellen elkaar over onze bedrijven en thuissituatie. Zij ging ervan uit dat ik het wel prima vond om alleen te zijn (dat het zeg maar mijn keuze was) omdat ik immers mijn eigen bedrijven heb, alleen reis en kan gaan en staan waar ik zin in heb. Het één sluit het ander toch niet uit? Enigszins verbaasd moest ze aanhoren dat ik hoopte in de toekomst samen met een leuke lieve man oud te worden, vaak kinderen en vrienden over de vloer te krijgen, bij de open haard te kunnen chillen met een goed boek, zo lang mogelijk zelf te kunnen blijven vliegen En ook veel te kunnen reizen. Bij voorkeur met een stoel aan het raam.

12 | AOPAMAGAZINE

AOPA FLY-IN

Vliegveld Stadtlohn-Vreden (EDLS)

foto’s Rob Zeevalk

4 juli 2026

Vlieg mee naar het mooie Stadtlohn, net over de grens bij Winterswijk! Een uitstekend uitgerust veld met een 1200 meter verharde baan, verlichting en een gezellig restaurant met uitzicht op de activiteit op het platform. Voor AOPA-leden is er tijdens de Fly-In geen landingsgeld. Aanmelden en slottijd reserveren via de AOPA-website. Fliegen Sie mit zur AOPA Netherlands Fly-In am Flugplatz Stadtlohn-Vreden! Nur wenige Kilometer vor der niederländischen Grenze bietet der Platz eine 1200-m-Runway, moderne Infrastruktur und ein gemütliches Restaurant mit Aussicht auf das Vorfeld. Für AOPA-Mitglieder gilt während der Fly-In keine Landegebühr. Anmeldung und Slot-Reservierung über die AOPA-Website. www.aopa.nl

AOPAMAGAZINE | 13

door Peter Sodermans

Met General Aviation naar G tien jaar na een eerste pionie Tien jaar geleden landde een kleine vloot lichte vliegtuigen uit Luxemburg op het vliegveld Natakhtari, vlak bij Tbilisi. Daarmee eindigde een uitzonderlijke tocht dwars door Europa en tot diep in de Kaukasus. Wat begon als een ambitieus experiment – kon je met Europese privévliegtuigen werkelijk tot in Georgië vliegen? – groeide uit tot een ervaring die voor alle deelnemers onvergetelijk bleef. Vandaag, bijna een decennium later, bereiden we een terugkeer voor. Peter Sodermans, honorair consul in

Een idee dat werkelijkheid werd Mijn persoonlijke band met Georgië begon in 2015, toen ik naar Tbilisi reisde om de haalbaarheid van een groepsvlucht te onderzoeken. Destijds was een dergelijke expeditie verre van vanzelfsprekend. Vluchtvergunningen, luchtruimprocedures en praktische organisatie vormden een complexe uitdaging, zeker buiten het vertrouwde Europese luchtvaartgebied. Tijdens die voorbereidingen ontstond echter een nauwe samenwerking met de Georgian Civil Aviation Authority (GCAA). Wat aanvankelijk een voorzichtig verkennend project was, groeide dankzij hun open houding uit tot een concreet plan. In 2016 vertrok uiteindelijk een groep van twaalf vliegtuigen en 45 deelnemers richting de Kaukasus – de eerste Luxemburgse GAexpeditie naar Georgië. De ontvangst ter plaatse overtrof alle verwachtingen. Overheidsvertegenwoordigers, luchtvaartautoriteiten en lokale partners verwelkomden ons niet alleen als bezoekers, maar als pioniers. Voor velen

14 | AOPAMAGAZINE

veranderde die reis het beeld van Georgië volledig.

Luxemburg voor Georgië

Een verborgen bestemming voor general aviation

Die visie vertaalt zich vandaag in concrete stappen: modernisering van regelgeving, investeringen in infrastructuur en een duidelijke ambitie om GA-verkeer aan te trekken. Sinds onze eerste expeditie heeft het land bovendien belangrijke vooruitgang geboekt richting harmonisatie met Europese luchtvaartstandaarden. Recent werd een nieuw ULM-kader ingevoerd dat sterk geïnspireerd is op de Franse regelgeving – een van de meest liberale systemen in Europa.

Wat ons destijds vooral verraste, was hoe toegankelijk Georgië bleek te zijn voor general aviation. Het land combineert spectaculaire landschappen met een uitgesproken Europese oriëntatie en een opmerkelijke gastvrijheid tegenover buitenlandse piloten. Georgië ziet recreatieve luchtvaart niet louter als hobby, maar als een manier om internationale verbindingen te versterken.

Georgië – ersvlucht Daarmee positioneert Georgië zich als een bijzonder interessante bestemming voor moderne lichte vliegtuigen.

Vliegen anno 2026 Ook voor piloten zelf is er veel veranderd in tien jaar tijd. Navigatie is volledig digitaal geworden, vluchtplanning gebeurt vandaag met enkele klikken, en moderne microlights beschikken over prestaties die vroeger enkel bij klassieke GA-toestellen te vinden waren. Waar de tocht naar de Kaukasus vroeger een logistiek avontuur was, is ze vandaag een realistische – al blijft ze indrukwekkend – langeafstandsvlucht voor goed voorbereide privépiloten. Met moderne avionica, satellietweerinformatie en tools zoals SkyDemon is het operationele plaatje aanzienlijk eenvoudiger geworden. De essentie blijft echter dezelfde: langeafstandsvliegen vraagt voorbereiding, samenwerking en respect voor verschil-

Intrigerend land

lende luchtruimen en culturen onderweg. Juist dat maakt dergelijke expedities zo bijzonder.

De expeditie van 2026 Voor eind zomer 2026 staat een nieuwe Luxemburg-Georgië expeditie gepland. De

route voert opnieuw door Centraal-Europa en Turkije richting de Kaukasus – een traject dat zowel technisch als visueel tot de meest fascinerende vliegroutes behoort die je vanuit West-Europa kunt ondernemen. Hoogtepunt wordt de aankomst in Kakheti, de beroemde wijnregio ten oosten van Tbilisi, vaak omschreven als het Toscane van Georgië. Daar wordt momenteel bij het Ambassadori Resort een nieuwe betonnen landingsbaan van meer dan 1.000 meter voltooid, specifiek gericht op general aviation. Onze aankomst zal samenvallen met de officiële opening van deze airstrip – een symbolisch moment voor de verdere ontwikkeling van GA in het land.

Een vloot vol karakter Aan de expeditie neemt een bijzonder gevarieerde vloot deel. Zowel microlights als klassieke general aviation-toestellen zullen samen richting de Kaukasus vliegen – een mooie illustratie van de diversiteit binnen de Europese recreatieve luchtvaart. Moderne ULM’s met indrukwekkende prestaties vliegen zij aan zij met traditionele GA-vliegtuigen, elk met hun eigen karakter en vliegeigenschappen. Onder de deelnemers bevindt zich zelfs een taildragger waarvan de bemanning onderweg luchtfotografie wil maken van de gletsjers in het Hoge Kaukasusgebergte. AOPAMAGAZINE | 15

Alleen al dat vooruitzicht – kleine vliegtuigen boven een van Europa’s meest spectaculaire berglandschappen – geeft een idee van de unieke dimensie van deze reis. Inmiddels hebben zich al een twintigtal vliegtuigen vooraf geregistreerd, wat aantoont dat de interesse groot is.

Meer dan vliegen alleen Hoewel de focus vanzelfsprekend op het vliegen ligt, willen we bewust ook tijd nemen om het land zelf te ontdekken. Kakheti, met zijn wijngaarden, historische kloosters en zachte heuvels, vormt daarvoor het ideale decor. De regio wordt niet toevallig het Toscane van Georgië genoemd. Naast gezamenlijke activiteiten kunnen deelnemers kiezen voor uiteenlopende avonturen: een self-drive jeepexpeditie naar het afgelegen berggebied Tusheti, een vlucht naar Mestia in het hart van de Kaukasus, of een ontdekkingstocht door het ruige Vashlovani National Park in het uiterste oosten van het land. Wie het rustiger wil houden, kan simpelweg genieten van de wijncultuur, gastronomie en gastvrijheid waarvoor Georgië bekendstaat. De bedoeling is niet om enkel mijlen te verzamelen, maar om een gedeelde ervaring te creëren – een combinatie van vliegen, ontdekken en internationale vriendschap.

Een uitnodiging aan Nederlandse piloten Als Nederlandstalige organisator zou ik het bijzonder mooi vinden om ook een Nederlands team aan deze expeditie te mogen verwelkomen. Langeafstandsvliegen binnen general aviation leeft sterk in Nederland, en deze tocht toont hoe ver je met moderne lichte vliegtuigen werkelijk kunt reiken. Dergelijke expedities herinneren ons eraan waarom we ooit zijn beginnen vliegen: niet alleen om op te stijgen en te landen, maar De eerste inschrijvers voor de deze vliegtocht zijn al binnen 16 | AOPAMAGAZINE

De Blackwing van Sodermans

om grenzen te verleggen, nieuwe culturen te ontdekken en vriendschappen op te bouwen die alleen in de luchtvaart ontstaan. Tien jaar geleden maakten we geschiedenis door voor het eerst als groep in Georgië te landen.

In 2026 hopen we dat opnieuw te doen – met nog meer Europese piloten aan boord. Alles wijst erop dat het een reis wordt waar nog lang over zal worden gesproken. Kortom: het belooft legendarisch te worden.

Peter Sodermans is communicatie-adviseur en was tot voor kort voorzitter van AOPA Luxemburg. Hij is honorair consul van Georgië.

AOPAMAGAZINE | 17

tekst Gerrit Brand | fotografie Suhaila Sahmarani

Stadtlohn: waar Nederland en Duitsland samenkomen in de lucht Een gesprek met havenmeester EDLS, Rob Zeevalk Op zaterdag 4 juli vindt op Flugplatz Stadtlohn (EDLS) een bijzondere Fly-In plaats. AOPA Netherlands en AOPA Germany slaan de handen ineen voor een gezamenlijk evenement, pal over de grens in Duitsland. Initiatiefnemer is AOPA Netherlands, maar wie ter plaatse de touwtjes stevig in handen heeft, is een Nederlander die het vliegveld door en door kent: havenmeester Rob Zeevalk. We spraken hem op ‘zijn’ vliegveld, tussen de hangaars, taxiways en verhalen die teruggaan tot ver vóór zijn officiële aanstelling. Stadtlohn is zo’n vliegveld waar je niet per ongeluk terechtkomt, maar waar je eenmaal gekomen graag terugkeert. Groot, overzichtelijk, goed uitgerust en opvallend gastvrij. De verharde baan van 1240 meter maakt het veld geschikt voor een breed spectrum aan General Aviation-vliegtuigen, van ultralights tot snelle reisvliegtuigen. Night VFR is hier al decennialang vanzelfsprekend, iets wat in Nederland pas veel later voorzichtig ingang vond. Het vliegveld is 24 uur per dag aan te vliegen met PPR, en wie midden in de nacht aankomt, kan erop rekenen dat er iemand aanwezig is. ‘Vroeger 450 keer per jaar,’ zegt Zeevalk nuchter. ‘Ook ’s nachts. Dat hoorde erbij.’

Havenmeester Rob Zeevalk is inmiddels 64 en al meer 18 | AOPAMAGAZINE

Rob Zeevalk, Nederlandse havenmeester op Duits vliegveld.

dan vijftig jaar met Stadtlohn verbonden. Als kind kwam hij hier al, vanuit Winterswijk, net over de grens. Sinds 1997 is hij fulltime havenmeester op EDLS, in een betaalde functie die te vergelijken is met

die van Teuge. ‘Voor ik hier begon, vloog ik zelf ook al. Ook op Stadtlohn. Het vliegveld was dus geen nieuwe wereld voor me.’ Die combinatie van vlieger en havenmeester is merkbaar: Zeevalk spreekt de taal

Zeevalk is bijna altijd wel in de toren te vinden, als hij tenminste niet een ronde maakt over de luchthaven

van piloten, weet wat er leeft en begrijpt waarom praktische zaken als openingstijden, brandstofprijzen en procedures soms belangrijker zijn dan fraaie brochures.

Half Nederlands Stadtlohn is een groot GA-vliegveld met veel infrastructuur. Er staan tientallen hangaars, gevuld met zo’n 140 vliegtuigen van particuliere eigenaren. Opvallend is het aantal Nederlanders: naar schatting is 35 tot 40 procent van de gebruikers afkomstig uit Nederland. Geen wonder, gezien de ligging vlak bij de grens. Het zuidelijke glider circuit loopt zelfs deels over Nederlands grondgebied. ‘Veel Nederlanders hebben EDLS inmiddels ontdekt,’ zegt Zeevalk. ‘Zeker sinds we hier al jaren Night VFR doen. In de winter wordt dat intensief gebruikt.’

AOPAMAGAZINE | 19

Het vliegveld kent jaarlijks tussen de 40.000 en 45.000 vliegbewegingen, met uitschieters tot 50.000 in goede jaren. Daarnaast is er een actieve vliegclub. Ook is er een Nederlandse vliegschool gevestigd: Air Stadtlohn en Funflight. De internationale mix geeft het veld een open, bijna vanzelfsprekende grensoverschrijdende sfeer. ‘Ik kan goed met Duitsers overweg,’ zegt Zeevalk droog. ‘En zij met mij, blijkbaar.’

Night VFR Juist die vanzelfsprekendheid maakt het opvallend hoe weinig uitwisseling er historisch gezien is geweest tussen Nederlandse en Duitse piloten. Zeevalk vindt dat zonde. ‘Neem Night VFR. Hier doen we dat al meer dan vijftig jaar. In Nederland heeft het enorm lang geduurd voordat dat van de grond kwam. Mensen uit Seppe, Teuge, Twente, Hilversum en Rotterdam: ze komen eigenlijk altijd (te) laat in het seizoen. Zo geldt op Stadtlohn dat Night VFR direct na de overgang van zomer- naar wintertijd wordt uitgevoerd, met dezelfde landingsgelden als overdag.’

Lage tarieven Over geld gesproken: Stadtlohn staat bekend om zijn lage tarieven. En dat is geen toeval. ‘We kunnen hier geen 25 euro landingsgeld vragen,’ zegt Zeevalk. ‘Dan vliegen ze gewoon naar de buurman. Binnen een uur vliegen liggen hier honderden vliegvelden.’ Voor een Cessna 172 betaal je 13 euro, voor een ultralight slechts 6,84 euro. Brandstof kost ongeveer 2,49 euro per liter. ‘Voor Cirrus-eigenaren is het hier ineens een stuk aantrekkelijker om te landen en te tanken,’ merkt hij met een glimlach op.

Fly-in De komende Fly-In is voor Zeevalk geen sprong in het diepe, maar wel iets nieuws. Duitsland kent geen sterke fly-in-cultuur zoals AOPA Nederland die heeft. ‘Duitsland is groot,’ zegt hij. ‘Ik verwacht vooral Duitsers uit de regio. De eerste week hadden we al veertig aanmeldingen. Met de Duitsers erbij is het lastig te voorspellen hoeveel vliegtuigen het worden.’ AOPA Germany heeft het evenement inmiddels op de website staan, en de samenwerking voelt voor Zeevalk als een logische stap. ‘Ik kende AOPA al heel lang. Met Mark heb ik hier eerder in 2021 over 20 | AOPAMAGAZINE

gesproken. Het idee om de Duitsers er echt bij te betrekken, had ik al eens geopperd bij Mark en John.’

Airborne Stadtlohn heeft ervaring met grote evenementen. Jarenlang was hier Airborne, drie jaar achter elkaar. Een vliegtuigbeurs à la Teuge, maar dan vele malen groter. ‘Vijf keer zo groot,’ herinnert Zeevalk zich. ‘Alle bladen waren erbij, vliegtuigbouwers, honderd stands. Het was echt een beurs van formaat.’ Dat zulke evenementen mogelijk waren, zegt veel over de capaciteit en organisatie van het veld.

Ambulancevluchten Naast recreatief verkeer heeft Stadtlohn ook een serieuze rol gespeeld in de hulpverlening. Jarenlang waren er veel ambulancevluchten, ook ’s nachts. Met de komst van nieuwe JAR-regelgeving kwam daar abrupt een einde aan. ‘Toen was het snel voorbij,’ zegt Zeevalk. Helikopterverkeer is er nog steeds, vooral ’s nachts. Het hoort bij een vliegveld dat 24/7 operationeel is en zijn verantwoordelijkheid neemt. Zelf vliegt Zeevalk tegenwoordig vooral Cessna’s: een 172 en een 152. ‘Erg vergeeflijk,’ zegt hij. ‘Een slechte landing is geen probleem. Dat maakt ze fijne vliegtui-

gen.’ Die nuchtere benadering typeert hem. Geen opschepperij, geen grote woorden, maar wel een diepe betrokkenheid bij de General Aviation en bij Stadtlohn in het bijzonder.

4 juli De Fly-In van 4 juli moet vooral een ontmoeting worden. Geen massaal spektakel, maar een laagdrempelige gelegenheid om elkaar te ontmoeten, ervaringen uit te wisselen en te laten zien hoe vanzelfsprekend grensoverschrijdend vliegen kan zijn. ‘Er wordt veel te weinig uitgewisseld,’ vindt Zeevalk. ‘En dat terwijl we zo dicht bij elkaar zitten.’ Voor Nederlandse piloten is Stadtlohn een ideaal bestemmingsveld: ruim, goed uitgerust, betaalbaar en gastvrij. Voor Duitse piloten biedt de Fly-In een kennismaking met de Nederlandse AOPA-cultuur. En voor Rob Zeevalk is het vooral een bevestiging van iets wat hij al decennia weet: dat vliegen niet stopt bij een landsgrens, en dat een vliegveld pas echt leeft als mensen elkaar er ontmoeten. Wie op 4 juli naar Stadtlohn vliegt, landt niet alleen op een goed onderhouden baan, maar ook in een verhaal dat al zestig jaar in de maak is.

Flugplatz Stadtlohn (EDLS) – piloteninformatie in het kort Flugplatz Stadtlohn (EDLS) ligt in Noordrijn-Westfalen, op slechts enkele minuten vliegen van de Nederlandse grens, nabij Winterswijk. Het veld is al decennialang een populaire bestemming voor Nederlandse GA-piloten en combineert ruime faciliteiten met opvallend soepele operationele mogelijkheden. De luchthaven beschikt over één verharde baan van 1.240 meter, georiënteerd 11/29, en is geschikt voor een breed scala aan General Aviation-toestellen, van ultralights tot snelle reisvliegtuigen. Dankzij de baanlengte en de open ligging is Stadtlohn ook bij hogere temperaturen en met zwaarder beladen vliegtuigen comfortabel aan te vliegen. EDLS is VFR en Night VFR gecertificeerd. Night VFR wordt hier al tientallen jaren toegepast en is in de winterperiode actief, direct na de overgang van zomer- naar wintertijd. De procedures zijn helder en de beperkingen gericht op minimale overlast voor de omgeving. Het veld is 24 uur per dag aan te vliegen met PPR; bij nachtelijke aankomsten is er altijd iemand beschikbaar. De circuits zijn duidelijk gedefinieerd,

waarbij het zuidelijke glider circuit deels over Nederlands grondgebied loopt. Piloten doen er goed aan de gepubliceerde circuitprocedures nauwkeurig te volgen. De radiodiscipline is Duits/Engels, met een ontspannen maar professionele sfeer. Stadtlohn kent relatief lage landingsgelden: voor een SEP zoals een Cessna 172 circa 13 euro, ultralights betalen ongeveer 6,84 euro. Brandstofprijzen zijn scherp en maken het veld aantrekkelijk als tussenstop of tankbestemming, ook voor typeklassen als Cirrus. Het vliegveld heeft uitgebreide hangarcapaciteit, onderhoudsfaciliteiten en drie actieve vliegclubs. Op het terrein zijn bovendien twee Nederlandse vliegscholen gevestigd. Jaarlijks verwerkt EDLS tussen de 40.000 en 45.000 vliegbewegingen, met uitschieters richting 50.000 in drukke jaren. Kortom: Stadtlohn is een uitstekend uitgerust, betaalbaar en pilootvriendelijk vliegveld dat laat zien hoe vanzelfsprekend grensoverschrijdend vliegen kan zijn.

Levendige luchthaven met veel vliegbewegingen. AOPAMAGAZINE | 21

door Remco de Wit

Dennis Meinders

Generalist in de General Aviation Dennis Meinders is in de kleine luchtvaart in Noord- en Oost-Nederland een bekende naam. Hij was havenmeester op meerdere vliegvelden en momenteel werkzaam als Continuing Airworthiness Manager bij Aircraft Maintenance Netherlands op Teuge. Daarnaast is hij vlieger op ontelbaar veel verschillende typen vliegtuigen. Met als absolute highlight de Fokker D.XXI van Egmond Vintage Wings. Toch lag een carrière in de luchtvaart aanvankelijk niet in het verschiet. Zijn familie heeft geen connectie met de luchtvaart en een IT-opleiding is ook niet de meest gangbare weg richting de General Aviation. Maak in dit artikel kennis met deze sympathieke alleskunner en laat je inspireren door zijn bijzondere loopbaan.

A magnificent man in his flying machine Ryan PT-22.

22 | AOPAMAGAZINE

Dennis Meinders tijdens de eerste vlucht van de PH-XXI.

Carrière in stroomversnelling Dennis Meinders werd 34 jaar geleden geboren in Hoogeveen, waar hij nog altijd woont. Zijn grote passie is vliegen, maar daarnaast is hij dol op fotografie, citytrips, kamperen en wandelen. Sinds zijn jeugd heeft hij interesse in techniek en verzamelde vooral autobladen en -modellen. De nabijheid van het lokale vliegveld heeft het luchtvaartvirus aangewakkerd. Hij bezocht Hoogeveen Airport regelmatig in de weekenden, maakte een rondvlucht en kreeg op zijn vijftiende een bijbaantje bij de lokale vliegschool voor allerlei grondwerkzaamheden. Door zijn interesse in computers koos hij na de middelbare school voor een IT-opleiding, waarbij hij stage liep op de IT-afdeling van Fokker Hoogeveen. Na een paar jaar werkzaam te zijn geweest in de IT kreeg hij de mogelijkheid om fulltime in de luchtvaart aan de slag te gaan. Enthousiast vertelt Dennis over het begin van zijn luchtvaartcarrière: “Mijn vlieglessen kreeg ik bij Aero Noord op Hoogeveen, waar ik destijds ook een schnabbel had. Ik ben voornamelijk opgeleid op de Cessna 152 en maakte een paar vluchten op de C172, C177 en Diamond Katana. Ik had niet echt een doel voor ogen, maar vond het leuk om zelf te kunnen vliegen. Daarna is het in een stroomversnelling verdergegaan. Verscheidene vluchten door heel Europa gemaakt en hierdoor met het ophalen en wegbrengen van vliegtuigen op allerlei verschillende types gevlogen. Redelijk snel na het behalen van mijn brevet ben ik begonnen met het vliegen voor de parachutisten,

eerst met de Cessna 172 en 182, later ook met C206, C207 turbine en sinds een jaar of negen met de C208 Caravan.”

Achter de radio “Al tijdens mijn werkzaamheden voor de vliegschool ben ik begonnen als brandweer-vrijwilliger voor het vliegveld. Vervolgens ben ik verspreid over de weekenden havenmeester geweest op Hoogeveen, Drachten, Twente en Teuge. Dit alles naast mijn baan in de ICT. Op Teuge Airport heb ik daarna ongeveer vijf jaar fulltime achter de radio gezeten. Uiteindelijk heb ik de overstap gemaakt naar het onderhouds-

bedrijf Aircraft Maintenance Netherlands. Daar begon ik als CAMO-engineer en groeide door tot Continuing Airworthiness Manager. Dat houdt in dat ik namens het team van AMN verantwoordelijk ben voor zo’n 140 vliegtuigen die AMN volledig in beheer heeft. Ik zorg ervoor dat de toestellen veilig en in goede staat zijn. Ik zie erop toe dat alle onderhoudsprocedures en verplichte inspecties correct worden uitgevoerd, tijdig plaatsvinden en voldoen aan de regels en normen die de luchtvaartautoriteiten, fabrikant van een vliegtuig of van een onderdeel stelt. Verduurzaming van de luchtvaart vind ik belangrijk. Het zoeken naar manieren om energie-efficiënter te kunnen vliegen is een mooie uitdaging. Wat mij betreft is elektrisch vliegen niet dé oplossing, maar wel een goede ontwikkeling als tussenstap. Ik ben benieuwd naar de verdere ontwikkelingen op het gebied van duurzame brandstoffen en alternatieve aandrijvingen. Naast de verduurzaming vind ik dat we niet volledig onze historie aan de kant moeten zetten. Dit heeft ons wel gebracht tot waar we nu zijn en is onderdeel van ons cultureel erfgoed”, aldus Meinders.

Vliegen en restaureren Meinders vertelt gepassioneerd verder: “Sinds vorig jaar houd ik mij ook parttime bezig met vliegtuigrestauratie bij EVW Maintenance. Verder ben ik al jaren vrijwilliger en hoofd vliegdienst bij Egmond

Fokker D.XXI ready for take-off. AOPAMAGAZINE | 23

Vintage Wings. Ik vlieg en help mee met het onderhouden en restaureren van de oldtimer-vliegtuigen binnen de collectie.” Ondanks zijn veelzijdige ervaring heeft Meinders een duidelijke voorkeur voor zelf vliegen, het liefst met historische vliegtuigen. Hij vliegt regelmatig formatie en vindt het heel bijzonder om bij belangrijke herdenkingen te vliegen. Juist de afwisseling tussen alle facetten vindt hij erg leuk: “Het ene moment ben je aan het sleutelen, het andere moment hang je met hetzelfde vliegtuig in de lucht en help je ergens mensen de bevrijding na de Tweede Wereldoorlog te vieren. Het vliegen met historische vliegtuigen geeft mij een uitdaging omdat elke kist zijn eigen karakter en eigenaardigheden heeft. Hierbij ‘back to basics’, erg weinig instrumenten en alles op gevoel.”

Historic Heroes Volstrekt uniek is dat Dennis ook vliegt op de enige vliegwaardige Fokker D.XXI ter wereld. Dit was iets waar hij absoluut niet op had gerekend. Hij was deels betrokken bij de bouw van het toestel en kreeg de eer om andere zeldzame oldtimer-kisten te mogen vliegen, zoals de Klemm en Fairchild. Op een gegeven moment kwam Jac Sr. van Egmond, de kartrekker van het Fokker-project, met de vraag of hij interesse had om de bijzondere Fokker te gaan vliegen: “Dan sta je je toch even af te vragen of je het goed gehoord hebt. Wat een eer! Er bestaat er maar eentje van, dus daar wil je wel voorzichtig mee zijn. Het vliegtuig reageert heel direct op je inputs,

A magnificent man in his flying machine Ryan PT-22

je ziet erg weinig bij de landing en een rustige behandeling van de motor is een must. Heerlijke machine om te vliegen!” Op de vraag waar we de Fokker D.XXI dit jaar kunnen zien, antwoordt Dennis dat 13 juni de eerste mogelijkheid is op het evenement Historic Heroes op vliegveld Hoogeveen. De Fokker zit nog deels in de testfase. Als alles meewerkt, is het de bedoeling eind juni naar Engeland te gaan. Meinders en de andere Fokker-vliegers zijn van plan om de komende maanden hun (Engelse) display-autorisatie te behalen. Er zijn nu drie D.XXI-vliegers, die indien nodig worden aangevuld met een bevriende Engelse testvlieger. Hij neemt voorlopig nog de flying displays voor zijn rekening.

Parachutisten droppen Is het niet saai om parachutisten te droppen als je ook kunt vliegen op de crème de la crème van de oldtimers en warbirds? “Het leuke aan para-vliegen is dat geen vlucht hetzelfde is. Je probeert zo efficiënt mogelijk op de juiste hoogte en locatie uit te komen, maar onderweg moet je ook rekening houden met allerlei zaken naast het vliegen; ander vliegverkeer, radioverkeer en clearances. Para’s kunnen geen moment stilzitten, waardoor je zwaartepunt gedurende de vlucht blijft verschuiven en ook de communicatie met de para’s zelf is belangrijk. Velen kan ik inmiddels rekenen tot goede vrienden. Voor mijn vlieguren hoef ik het niet te doen, want ik heb er inmiddels meer dan 2.600 achter mijn naam staan. Een leuk onderdeel blijft het deel van de vlucht als de parachutisten eruit zijn. Op een gemiddelde dag maak je aardig wat landingen. Hierdoor heb je een mooie gelegenheid om allerlei soorten landingen te ‘oefenen’ en hierdoor jezelf scherp te houden”, aldus de duizendp(il) oot. Het vliegen is voor Meinders eigenlijk nog steeds voornamelijk hobby. Zijn brood verdient hij vooral op de grond. Hij vliegt wel regelmatig in of naar het buitenland, maar probeert op vakantie wat anders te doen en juist nieuwe steden, natuur en bezienswaardigheden te ontdekken.

Grote afwisseling

Warbirds vliegen is het mooiste wat er is. 24 | AOPAMAGAZINE

Dennis Meinders vliegt op maar liefst 54 verschillende vliegtuigtypes. Daar zit van alles tussen; toestellen met zuiger,

Selfie in een Piper Cub Air-to-air in een Fairchild PT-26.

turbine- en radiaalmotoren en vliegtuigen met een neus- of staartwiel. Juist die grote afwisseling maakt het vliegen voor hem zo leuk, want elke kist heeft zijn eigen karakter en eigenaardigheden. De Hoogeveener vertelt vol overgave: “Tot mijn favorieten reken ik in de eerste plaats de Fokker D.XXI. De Klemm 35D heeft een heel directe besturing, wendbaar, open cockpit en kritisch qua snelheid-management. Het geluid van de Ryan PT22 is schitterend! Verder heeft dit toestel een paar eigenaardigheden waar je scherp op moet zijn. Het leuke aan de Tiger Moth is de open cockpit-ervaring. De trainer is behoorlijk wendbaar, maar vereist hiervoor wel grote

inputs. De robuuste Cessna 208 Caravan blinkt uit door zijn veelzijdigheid, overschot aan vermogen en voorspelbaar vlieggedrag. Voor zo’n grote, zware kist is hij behoorlijk wendbaar. Helivliegen lijkt me erg leuk om een keer te proberen, maar helaas hangt er een aardig prijskaartje aan. Qua toekomstplannen wil ik me nog meer richten op het zelf vliegen, liefst in een combinatie van historische vliegtuigen en het vliegen van een zakenjet. Dit trekt mij wat meer aan dan verkeersvlieger worden. Ik wil graag een instructiebevoegdheid halen en mijn ATPL afronden. Hopelijk kan ik ook mijn Part-66-onderhoudspapieren om te sleutelen behalen”, aldus Meinders.

Formatievlucht van Klemm Kl35D en Fairchild PT-26.

Check het weer Aan het einde van het interview de vraag of de generalist in de General Aviation zich nog een bijzonder voorval uit zijn vliegcarrière weet te herinneren. Meinders resoluut: “Check altijd het weer! We waren de hele dag lokaal aan het vliegen en aan het eind van de middag besloten we een vliegtuig naar Texel terug te brengen. Het weer was de hele dag fantastisch en bij het checken in de ochtend bleek het voor de rest van Nederland ook goed weer te blijven, dus ik besloot niet verder te kijken. Maar je raadt het al: eenmaal onderweg richting Texel begon het weer vanaf de Afsluitdijk flink te veranderen. Het zicht werd slechter, de bewolking nam toe en de wind stak flink op. Gelukkig bleef alles net binnen de limieten en zijn we veilig geland. Bij de terugreis vlogen we weer het mooie weer tegemoet. Het was een goede herinnering dat niets zo veranderlijk is als het weer.” Lezers van AOPA Magazine die meer willen weten over Dennis Meinders kunnen terecht op www.dmaviation.nl. Leuke filmpjes en schitterende foto’s geven een mooi beeld van zijn luchtvaart- en fotohobby: “Ik wil vooral meegeven hoe belangrijk het is om de passie voor luchtvaart te blijven delen en door te geven. Het is een fantastische wereld waarin we ons bevinden en elke vlucht is weer een nieuw avontuur. Een heerlijke manier om te ontspannen. Ik wil graag meer mensen laten ervaren hoe bijzonder het is om te vliegen in een warbird en ik hoop dat ik een klein beetje kan bijdragen aan de liefde voor de luchtvaart bij anderen.” AOPAMAGAZINE | 25

26 | AOPAMAGAZINE

Lezers van AOPA Magazine die meer willen weten over Dennis Meinders kunnen terecht op www.dmaviation.nl. Leuke filmpjes en schitterende foto’s geven een mooi beeld van zijn luchtvaart- en fotohobby: “Ik wil vooral meegeven hoe belangrijk het is om de passie voor luchtvaart te blijven delen en door te geven. Het is een fantastische wereld waarin we ons bevinden en elke vlucht is weer een nieuw avontuur. Een heerlijke manier om te ontspannen. Ik wil graag meer mensen laten ervaren hoe bijzonder het is om te vliegen in een warbird en ik hoop dat ik een klein beetje kan bijdragen aan de liefde voor de luchtvaart bij anderen.” AOPAMAGAZINE | 27

www.europeanaircraftsales.com

sales@europeanaircraftsales.com Official dealer in Scandinavia, Finland, the Netherlands and the Baltics! @europeanaircraftsales

28 | AOPAMAGAZINE

G N I T R O EDENK

who did what? AOPA L

g erenigin langenv p werk e b te ts roo hoo van de g e doen wij een g ent u lid eraard ra b it d U A ij . P b A O an A r de G o Met uw o . v ld n re Als lid v e BULLETIN NR. 429 MAART / APRIL 2026 e d GA ter w ankelijk te hou elen aan! g voor de e rd s o to p on erland antal vo ment o om Ned or u ook een a abonne n l e o o f v v e r e ri e van d uwsb zitten n ie n re e te s fi jk pro ewekeli r kunt u nze twe e Owne n la Naast o P d ij e lijfbla euring b prachtig ingen: 29 Who did what? - De dossiers; Karel Abbenes, John van Aspedische k e m rt g o e k li uw v gende p o g in ren | 30 Safety Bulletin: Airspace Infringements in the EHEH kort College eld 10% viation s Gemidd A e h ic TMA, Amsterdam FIR | 32 De toekomst van Avgas tc rv u e bij D Hertz alth S pleiding KLM He auto bij o n e w e u n p l bri n va ing o bij vlieg et hure 5% kort % een bril ing op h n rt a FR of 35 o v V k f y a s % op Ea Tot 15 aansch e e ti d n e p c o rm li rting le platfo 15% ko op sing g in entie c n P-51D rt li o 30% k jd op ee latform ti p k i lo lt b u n op m 0 minute korting ing op 3 rt o k eteo ts ro h e Flig tvaartm 200 eu an Luch n Vintag v a v e it g s n b e we Musta gebruik lidduidelijk alsis ng tot d Karel Abbenes Het dat wij als GA daar iets liggen. De luchthaven benadrukt dat het u a g e e o h to zien Gratis in om te g lo mee moeten maar dat dit is de dagelijkse vliegveld ook in de toekomst bedoeld zal n e site nze web e kortingen. o r a a n In de afgelopen weken ik weer praktijk best lastig is. Binnenkort zetten zijn om de GA samen met het GHV en de ez Ga n dmocht aken va kunt m

AOPA Ledennieuws - Inhoud

DE DOSSIERS

voor mijn medische keuring naar een AME. Daar viel mij op dat de keuring veel meer dan in het verleden de nadruk legt op hartproblemen. Hoge bloeddruk, cholesterol, familiegeschiedenis, eerder problemen, roken, diabetes, BMI, andere risico’s spelen bij de afweging Mark Rademaker om verder te onderzoeken een rol. Met Evenals de andere be name viel mij op dat de keuringsarts stuursleden actief op en een cholesterolmeting (ad € 85) wilde rond onze Fly In op Teuge. uitvoeren. Gelukkig kreeg ik mijn certiGesprek met Rene ficaat. Toch leek het goedgevoerd nader onderVrugt, Luchtruimherziening zoek projectdirecteur te doen naar het aantal incidenten (vallend onder het Ministerie van Infrastruc en ongelukken als gevolg van hartfalen tuur enGA. Waterstaat), overeen de betrokkenheid van in de Snijdt ILT reëel probleem de General Aviation sector bij dit belangrijke aan of is dit een mogelijk onjuiste interpretatie van de aan EASA-wet en -regelproject. Deelname de werkgroep Airspace geving. In ander wordt er Infringements bij de EU-landen LVNL. Optuigen van een anders naar dit onderwerp gekeken. Het denktank/taskforce luchtruimherziening (samen onderzoek met de KNVvLloopt. en NACA), dit in het kader van Ik heb een aantal Webinars gevolgd van het oplijnen van de input die de GA levert in het de CAA. Return to flying (zie YouTube kader van de luchtruimherziening. Secretariële Astral Aviation Consulting) Ik vond werkzaamheden als ad interim neventaak en deze zeer nuttig. Net even iets meer het beantwoorden van vragen van leden. Verder aandacht voor partiele motoruitval en ook dankbaar gebruik gemaakt van het fantasti brandstoffen die een beperkte levenssche weken. duurvliegweer hebben.deze Voor een artikel over Brandstoffen zie elders in dit Magazine. John van Asperen We hebben een bijeenkomst gehad over Na een geslaagd tripje het verduurzamen van de luchtvaart. naar de Britse Scilly Is lands riep de “plicht” weer en moesten op vrijdag 6 juli de kraampjes voor de AOPA Fly In opge bouwd worden op vliegveld Teuge. De warmte werkte niet mee. Maar de volgende dag wel en het werd weer een groot festijn met veel blije vlieggezichten. De maandelijkse bestuursver gadering bijgewoond. De financiële huishou ding van het clubblad kritisch bekeken. Daar moeten we nog stevig in verbeteren. Voor de Vliegclub Twente aantal malen overleg gehad

we deze gesprekken voort.

Wij hebben ons twee keer naar de provincie Gelderland begeven om te mogen meedenken over luchtvaart in de provincie Gelderland. De mogelijkheid om deel te nemen aan de gesprekken is prima. met de luchthaven exploitant over de nieuwe Daar kunnen andere provincies een voorhuisvesting. Wellicht komt die in een voorma beeld aan nemen. We krijgen binnenkort lige F16-shelter. Voor de rest de gebruikelijke de aangepaste beleidsvoornemens en afhandeling van e-mails en financiële zaken. kunnen daar weer op schieten. Week 33 staat de conversie van ons huidige

website/nieuwsbrief/administratief/ledenre We hebben getracht een actieve rol op de tegistratie/evenementenagenda-systeem spelen bij de bezetting van Vliegveld rol. Fingers soort conversies blijken Lelystad. Wecrossed! hebbenDit contact gelegd met altijd weerbarstiger dan vooraf gedacht…..ho de bezetters en met hen overleg gevoerd. Ons uitgangspunt waskeer. dat wij geen partij pelijk tot de volgende in hun conflict zijn maar wij wel de dupe van hun actie zijn. DeAukje luchthaven Engel heeft inmiddels maatregelen genomen om Komkommertijd? Al eenvoudige toegang te verhinderen maar een lerminst! De afgelo volgende actie is niet uit te sluiten. AOPA overweegt samen met andere gebruikers op het vliegveld juridische actie te nemen, bezoeken aan vliegvelden. Naast een grotere om in ieder geval helder te krijgen welke FLY IN denken we ook na over de haalbaarheid grens er aan het demonstratierecht van ad-hocis. FLYWe IN'shebben en andere ledenactiviteiten verbonden overleg gevoerd die relatief makkelijk en kort van te voren met de KNVvL en onze dossiers afge- ge organiseerd kunnen worden. Meernet informatie stemd. Gelukkig zitten we met iets volgt. Ook via onze Social Media kanalen. andere belangen (luchtsporten versusJe zult maar met Facebook willen stop gemotoriseerd) goed ophebben dezelfde golflengte. overlegCommunications gevoerd met pen enWe danhebben opeens Director deAopa directie van dezijn. luchthaven Netherlands Alles voorLelystad Aopa! En en daar kunnen horen dat het accommodenu we het toch over social Media hebben; u ren van de F35 nogal wat werkzaamheden behoeft en voordat deze volledig actief zijn er nog wat tijd zal verlopen (schatting 5 jaar plus). Op dit moment zijn er paar mooie vluchten gemaakt o.a. een retour maximaal 2500 sorties voorzien. Dat lijkt inpasbaar met de GA. Het GHV (Groot Handels Verkeer) met 10.000 vluchten per jaar is volgens de luchthaven ook goed inpasbaar. De nadruk van de vakantievluchten zal op de ochtend en de avond

militaire inzet te accommoderen. Gelukkig hebben we weer wat kunnen vliegen. Het weer knapt gelukkig op en de kist is weer 100%. We hebben al mooie plannen om leuke trips te gaan maken. Wordt vervolgd Vragen en of opmerkingen: gvmtaffairs@ Simon Paul aopa.nl Qua dossiers springen

er twee met stip uit. De eerste is de introductie Mark Rademaker

van Listening Squawks in

Nederland. AOPA is van mening dat op diverse plaatsen in Nederland de invoering van dit systeem kan bijdragen tot meer veiligheid en efficiëntie. In samenwerking met de zuster organisaties hebben we bij de overheid en de verkeersleiding aandacht gevraagd voor dit onderwerp. We dringen aan op plaatsing van dit onderwerp op de agenda GA-Sectoroverleg dat gepland staat voor 28 augustus. Het tweede dossier heeft ADS-B als onderwerp. ADS-B zal op termijn radar vervangen maar het systeem geeft ook de mogelijkheid om de vlieger van essentiële informatie te voorzien. AOPA maakt zich, samen met andere belangenorganisaties enzijn de industrie, hard een evenwichtige We druk met devoor voorbereidingen invoer met gebruikmaking van de technische voor de AOPA Fly In, die op zaterdag 4 mogelijkheden die dit systeem biedt. juli op Stadtlohn (EDLS) zal plaatsvinden. Collega John van Asperen heeft de regie in handen. Er is veelKarel animo voor het eveAbbenes nement, kijkend naar grotegesproken aantal Wehet hebben vroege inschrijvingen. ben in gesprek metIkDGLM over de nieuwe met enkele organisaties om ze naar Basic Regulations waarin Stadtlohn te halen voor presentaties in de basis van alle EASA welke vorm dan ook. regels zullen worden vastgelegd. De publicatie

is voorzien op 22 Augustus en de inwerkingtre -

Verder zijn Karel Abbenes en ik druk ding begin September dit jaar. We hebben ons geweest met Lelystad en Greenpeace. intern en ook extern bezig gehouden met de Greenpeace heeft twee dagen het mogelijkheden de nieuwe Basic Regulations vliegverkeer opdie Lelystad ontregeld. We voor als GA kan betekenen. zijn inons rechtstreeks contact met Greenpeace en hebben gevraagd een volgende

AOPA PLANE OWNER | 29 AOPAMAGAZINE | 29

keer het vliegverkeer ongemoeid te laten. Hoewel het bestuur van Greenpeace begrip heeft voor onze situatie weegt het maatschappelijk doel dat zij nastreven, zwaarder. Vertaald komt dat erop neer dat bij een volgende demonstratie het vliegverkeer op Lelystad daar opnieuw last van kan hebben. We overwegen nu naar de rechter te stappen om een uitspraak over de rechtmatigheid van de acties van

Greenpeace uit te lokken. Demonstreren is één, maar een heel vliegveld platleggen is iets anders. De acties richten zich tegen de komst van het groothandelsverkeer, maar de GA lijdt schade door de acties. Twee keer per jaren praten wij met de directie van Lelystad over de toekomst van de luchthaven en de positie van de GA. Het was dit keer des te belangrijker om dat

gesprek voeren gezien de meest recente ontwikkelingen (komst F35 en openstelling voor het groothandelsverkeer). De belangrijke vraag was natuurlijk: wat betekent dit voor de Ga op Lelystad. Nou, daar was de directie duidelijk over. De GA kan gewoon blijven op Lelystad.

Safety Bulletin:

Airspace Infringements in the EHEH TMA, Amsterdam FIR Introduction It has come to the attention of the Safety

Simon Paul Department of MilATCC SPL/DutchMil that Qua dossiers springen there have been multiple airspace infrin-

er twee met stip(AI’s) uit. De gements in the Eindhoven TMA. The eersteEHEH is de introductie TMA is a busy airspace, with larger van Listening Squawks (commercial andinmilitary) aircraft flying in

and out Airport. These AI’s PA is van mening dat of opEindhoven diverse

mainly occurred derland de invoering van dit at the Belgian-Dutch bor-

der atveiligheid the southern end of the TMA. dragen tot meer en

The Department has spoken to menwerking metSafety de zuster -

pilots bben we bijseveral de overheid enthat de were involved in these

events and asked for their opinion. The pilots responded in similar fashion, stating dringen aan op plaatsing van that the airspace is somewhat complex and op de agenda GA-Sectoroverleg thereby prone to AI’s. aat voor 28 augustus. Het tweede Therefore, this safety bulletin has been DS-B als onderwerp. ADS-B zal written to inform you, as a pilot, about the r vervangenEHEH maar het systeem TMA and its characteristics. aandacht gevraagd voor dit

ogelijkheid om de vlieger van

matie te voorzien. AOPATMA’s maakt The EHEH

t andere belangenorganisaties The EHEH TMA is shown in Figure 1.The

TMAevenwichtige is divided into multiple sub-areas , hard voor een

2-5): ruikmaking(figures van de technische - EHEH die dit systeem biedt. TMA 1 (class C 1500 ft – FL065); - EHEH TMA 2 (class C 3500 ft – FL065); EHEH TMA 3 (class C 3500 ft – FL065); Karel- Abbenes and We hebben gesproken - EHEH TMA 4 (class C FL055 – FL065) met DGLM over de nieuwe Basic Regulations waarin

Correct procedure for entering the EHEH TMA

de basis van alle EASA

orden vastgelegd. De publicatie

It is important to note the differences in

22 Augustuscharacteristics en de inwerkingtre (altitude, location) of the

tember dit jaar. hebben ons Since TMA’s 2, 3 and 4 fourWe EHEH TMA’s.

xtern bezig have gehouden met de a higher minimum altitude, it may die de nieuwe Basic Regulations seem that TMA 1 does so as well. It turned

out, during investigations, that many pilots kan betekenen.

AOPA PLANE OWNER | 29 30 | AOPAMAGAZINE

Figure 1: The EHEH TMA (marked red).

were not fully aware of these differences at that moment. Which resulted in an AI. Before entering the EHEH TMA it is therefore important to conduct a proper pre-flight so that all these characteristics are known. On top of this we would like to remind the pilots that it is necessary to have two-way communication with EHEH ARR (132.530) and permission to enter the TMA before doing so. If no contact is made, this means that entry is not allowed. The EHEH TMA’s are class C, meaning that all traffic is controlled. VFR traffic gets a clearance and will be separated from IFR traffic and therefore needs to have two-way radio contact.

Figure 2: The EHEH TMA 1

Figure 3: The EHEH TMA 2

Figure 4: The EHEH TMA 3

Figure 5: The EHEH TMA 4

Conclusion We would like to ask you to spread this information among fellow pilots. For any further questions or remarks please do not hesitate to contact us at Safety.LVL@ mindef.nl Safe flights, MilATCC Schiphol

Vraag over adverteren in dit blad? Pagina 3 van 3

Bel 06-50831893 of mail: info@aopamagazine.nl

AOPAMAGAZINE | 31

De toekomst van Avgas Alternatieven, octaangetallen en het verschil tussen ASTM en STC De uitfasering van tetraethyllead (TEL) in vliegtuigbrandstoffen markeert een van de grootste veranderingen in de General Aviation van de afgelopen decennia. 100LL – jarenlang de standaard voor zuigermotoren – bevat nog steeds lood om het vereiste hoge octaangetal te bereiken. Maar milieuwetgeving, maatschappelijke druk en technologische vooruitgang versnellen de zoektocht naar een volwaardige loodvrije vervanger. Welke alternatieven zijn er? Waar verschillen ze technisch van elkaar? En wat is eigenlijk belangrijker: een ASTM-norm of een STC-goedkeuring?

Waarom was tetraethyllead nodig? TEL werd toegevoegd om het octaangetal van brandstof te verhogen. Vliegtuigmotoren met hoge compressieverhoudingen en turbo- of supercharging zijn gevoelig voor te vroege of te late detonatie (kloppen). Lood verhoogt de klopvastheid en voorkomt ongecontroleerde verbranding bij hoge belasting. Het octaangetal heeft dus niet veel met de energiedichtheid te maken. Het probleem: lood is mogelijk toxisch en wij als vliegers willen graag van het lood in Avgas af. De uitdaging is dus of wij allemaal een octaangetal van 100 (zoals in 100LL) nodig hebben en hoe bereik je 100-octaan prestaties zonder lood?

DE BELANGRIJKSTE LOODVRIJE ALTERNATIEVEN Swift Fuels – UL94 en 100R Swift Fuels bracht als eerste grootschalig een gecertificeerde loodvrije Avgas op de markt: UL94. UL94 • Voldoet aan ASTM D7547 • ASTM behoeft enige uitleg. ASTM staat voor American Society for testing and materials. Een ASTM rapport geeft zeer gedetailleerd de eigenschappen van de (in ons geval) geteste brandstof weer. Dus ook de reactie van de brandstof of andere stoffen zoals verf, pakkingen van verschillende samenstelling, rubber ringen, leidingen en eigenlijk alle vaste stoffen waar de brandstof mee in aanraking komt. 32 | AOPAMAGAZINE

• •

Voor onze veiligheid is een ASTM rapport van eminent belang. Een brandstof zonder deze tests maar bv met een STC geeft de vlieger minder zekerheid op de eigenschappen van de brandstof. Motor Octane Number (MON) ≥ 94 Geschikt voor een groot deel van de vloot met lager gecomprimeerde motoren.

Voordelen: • Volledige ASTM-specificatie (dus internationaal erkende productnorm) • Geen lood, geen zware metalen • Direct inzetbaar voor veel trainingsvliegtuigen • Geen noodzaak om periodiek 100LL te tanken • Samenstelling is alle landen dezelfde. Nadeel: • Voor de lijst met geschikte motoren zie: swiftfuelavgas.com/stc • UL94 is een “tussenoplossing” naar een brandstof die in alle toestellen 100LL kan vervangen.

Swift 100R, een 100-octaan loodvrije brandstof gericht op volledige 100LL-vervanging. Deze bevindt zich in een goedkeuringstraject richting bredere certificatie. Er worden op dit moment

test uitgevoerd in Europa met de Cessna 172R met de IO360L2A en de Cirrus 550K motoren. Ook het ASTM-traject is in volle gang. Daarna zal de certificering door EASA volgen. Wij verwachten dat deze brandstof binnen twee tot drie jaar de 100LL en de 94 UL zal kunnen vervangen. De brandstof is volledig mengbaar met 100LL. Niet met G100UL. De reden daarvoor is dat de basis van beide alternatieven andere uitgangspunten hebben.

General Aviation Modifications Inc. (GAMI) – G100UL GAMI ontwikkelde G100UL, een 100-octaan loodvrije brandstof met STC-goedkeuring voor een groot deel van de Amerikaanse vloot. Hier is vooralsnog geen ASTM-traject voorzien. Kenmerken: • MON rond 100 • STC-gebaseerde toelating per vliegtuig/motor • Mengbaar met 100LL niet mengbaar met 100R Voordelen: • Volwaardige prestatievervanger van 100LL • Geen lood

Discussiepunt: • Geen formele ASTM-productnorm • Acceptatie door OEM’s verloopt gefaseerd. • Bij sommige vliegtuigen en air frames doen zich comptabiliteitsproblemen voor. Met name het effect op leidingen en pakkingen, kunststof brandstoftanks en verf (die oplost) moet nader worden onderzocht. Dit onderzoek is in volle gang. G100UL is dus juridischinzetbaar via een Supplemental Type Certificate (STC, zie ook verder voor uitleg), maar mist (nog) de brede industriestandaardisering van een ASTM-specificatie. Deze brandstof is in Europa nog niet leverbaar en er is geen EASA of ECHA-goedkeuring.

LyondellBasell & VP Racing Fuels – UL100E Een belangrijke ontwikkeling is de samenwerking tussen LyondellBasell en VP Racing Fuels aan UL100E, een 100-octaan loodvrije Avgas. Deze brandstof is onderdeel van het Amerikaanse PAFI-programma (Piston Aviation Fuel Initiative). Deze brandstof ontwikkelt zich in de richting van: • FAA fleetwide autorisatie • ASTM-specificatie (D8631 teststandaard gepubliceerd) Wat dit bijzonder maakt: Er wordt nadrukkelijk gestuurd op zowel vlootautorisatie als industriële normering, wat cruciaal is voor wereldwijde acceptatie. Dit is een mooie nieuwe toetreder tot de Avgas markt die wellicht voor een verrassing kan zorgen. De OEM en FAA materiaal tests worden op dit moment uitgevoerd. Over Europese goedkeuring is op dit moment niets bekend. Europa zonder twijfel de VS volgen bij verdere EASA en ECHA goedkeuringen. Men streeft naar fleet goedkeuring in 2026 in de VS.

RON en MON: waarom twee octaangetallen? In discussies over brandstoffen duiken vaak de termen RON en MON op. Voor een goed begrip van Avgas-alternatieven is kennis van deze termen essentieel.

RON – Research Octane Number Meet klopvastheid onder relatief lichte belasting: • Lager toerental • Mildere temperatuur • De waarde die vaak op autobrandstofpompen staat RON is relevant voor auto’s, maar minder doorslaggevend voor vliegtuigen. MON – Motor Octane Number Meet klopvastheid onder zware omstandigheden: • Hogere temperatuur • Hogere belasting • Hogere toerentallen Voor vliegtuigmotoren is MON de kritische waarde, omdat zij langdurig op hoge belasting draaien (klim, hoge vermogensinstellingen, warme omstandigheden). Belangrijk verschil: MON ligt meestal 8–12 punten lager dan RON voor dezelfde brandstof. Daarom kan een “100 RON” brandstof in de praktijk onvoldoende MON hebben voor luchtvaarttoepassing. Wij kijken dus vooral naar MON. ASTM versus STC: wat is het fundamentele verschil? Dit onderscheid is cruciaal in het debat rond loodvrije brandstoffen. ASTM – productnorm Een ASTM-specificatie beschrijft: (zie website: astm.org/standards/) • Chemische samenstelling • Prestatie-eisen • Testmethodes • Productietoleranties • Zorgt voor wereldwijde standaardisatie • Geeft raffinaderijen duidelijke productie-eisen • Vergroot OEM-acceptatie • Maakt brede distributie eenvoudiger Een ASTM-brandstof is: • Industrie breed erkend • Reproduceerbaar geproduceerd • Internationaal verhandelbaar Het is een brandstofstandaard. Op dit moment beschikken alleen 100LL en UL91/94 (UL100 E ) over ASTM-certificates. STC – luchtvaartuiggerichte goedkeuring Een STC (Supplemental Type Certificate) is:

• Een goedkeuring om een specifieke •

wijziging toe te passen In dit geval: een alternatieve brandstof gebruiken in een specifiek vliegtuig/ motor

Het is dus een toelating voor gebruik, geen productnorm. Het is daarom van belang om kritisch om te gaan met een brandstof STC. De samenstelling van brandstoffen wijzigt door de jaren heen en ook de zomer- en winter samenstelling kan verschillen. Let ook goed op de gebruiksbeperkingen. Het bijhouden van onderhoudskosten is wellicht verstandig. Goedkopere brandstof mag niet de enige afweging zijn.

Conclusie: meerdere routes naar hetzelfde doel De luchtvaart staat niet voor één oplossing, maar zet in op meerdere parallelle trajecten: • UL94 dekt een groot deel van de trainingsvloot. Deze brandstof is goedkoper dan 100LL. Is ASTM gestandaardiseerd. STC voor jouw specifieke vliegtuig noodzakelijk. UL 94 is nu beschikbaar op een aantal vliegvelden in Nederland. • G100UL biedt via STC een 100LL-vervanger. Europese goedkeuring zal worden ingezet na acceptatie in de VS en na het oplossen van de gebleken problemen. • UL100E voldoet aan de ASTM-normering. Test worden nu uitgevoerd voor FAA en OEM’s. Introductie in 2026 in de VS is wellicht mogelijk. Europa volgt daarna. • Swift 100R positioneert zich als high-octane alternatief. Tests zijn in ver gevorderd stadium. ASTM route bijna afgerond. Van alle alternatieven lijken Swift en LyondellBasell het verst gevorderd te zijn. De sleutelvraag is niet langer óf 100LL verdwijnt, maar welke combinatie van techniek, certificatie en industriële standaardisering het beste alternatief wordt. Vragen en of opmerkingen: gvmtaffairs@aopa.nl Karel Abbenes

AOPAMAGAZINE | 33

tekst Gerrit Brand

Cirrus Aircraft presenteert

Generation 3 Vision Jet Met de introductie van de Generation 3 (G3) Vision Jet zet Cirrus Aircraft de volgende stap in de evolutie van ’s werelds eerste single-engine Personal Jet. Het toestel, dat zich de afgelopen jaren ontwikkelde tot de bestverkochte jet in zijn klasse, krijgt een ingrijpend vernieuwd interieur, uitgebreidere zitmogelijkheden en diverse avionica- en veiligheidsupdates.

Voor AOPA-leden is de Vision Jet al langer een intrigerend concept: jetprestaties en -comfort in een pakket dat qua bediening en filosofie dicht bij high-performance single pistons blijft.

Evolutie van een uniek concept De Vision Jet onderscheidt zich door zijn V-tail, stille cabine en het Garmin Perspective Touch+™ flight deck. Vanaf het begin was het toestel ontworpen rond het idee van ‘Personal Aviation’: een jet die toegankelijk is voor owner-pilots en kleine ondernemingen. Met de G3-versie bouwt Cirrus voort op dat fundament. Volgens CEO Zean Nielsen onderstreept deze generatie de voortdurende investering in innovatie en veiligheid, met onder meer het bekende Cirrus

Aan de buitenzijde vallen de nieuwe Cirrus Spectra™ wingtips en landing lights op. 34 | AOPAMAGAZINE

Airframe Parachute System® (CAPS®) en Safe Return™ Emergency Autoland.

Cabine: meer ruimte en flexibiliteit De meest zichtbare verandering in de G3 is het herontworpen interieur. Waar eerdere versies primair vijf zitplaatsen plus twee kinderen boden, kan de G3 nu maximaal zeven inzittenden accommoderen: zes volwassenen en één kind. De nieuwe derde zitrij bestaat uit een slanke bench seat, die de inzetbaarheid van het toestel vergroot voor zakelijke missies of gezinsreizen. De stoelen zijn ergonomisch verfijnd, met extra ondersteuning voor hoofd, armen en knieën. Opvallend detail is de hardshell rugzijde van de stoelen, met de hand afgewerkt in Alcantara. De cockpitstoelen voor piloot en copiloot

zijn voortaan met één hand volledig naar achteren te verstellen, wat instappen en positioneren vereenvoudigt. De middelste en achterste zitrij blijven modulair en kunnen – afhankelijk van de missie – worden verwijderd of geplaatst. Ook aan praktische details is gedacht: persoonlijke device-mounts voor iedere passagier, weggewerkt achter een carbon fiber afwerking, en nieuwe interieurkleuren die aansluiten bij de SR Series-productlijn.

Flight deck: lagere workload Voor de owner-pilot is vooral de update van het Perspective Touch+ flight deck relevant. De G3 introduceert onder meer: • ATC Datalink, waarmee tekstcommunicatie met luchtverkeersleiding mogelijk wordt voor routewijzigingen en klaringen. • Automatische database-updates via de Cirrus IQ PRO Advanced™-service, zodat navigatiedata altijd actueel is. • Alerts-Linked Checklists, die bij waarschuwingen of cautions automatisch de relevante checklist oproepen. • Taxiway Routing en 3D SafeTaxi®, ter vergroting van situational awareness op complexe luchthavens. Deze toevoegingen passen in een bredere trend binnen de General Aviation: het

systematisch reduceren van pilot workload door slimme integratie van data en automatisering – zonder de piloot buitenspel te zetten.

Zichtbaarheid en herkenbaarheid Aan de buitenzijde vallen de nieuwe Cirrus Spectra™ wingtips en landing lights op. Deze zouden 2,7 keer helderder zijn dan voorheen en geven het toestel een herkenbare ‘halo’-lichtsignatuur op de ramp. Voor nachtoperaties en taxiën op grotere velden is dat geen overbodige luxe.

Maturiteit van het platform Wereldwijd zijn inmiddels meer dan 700 Vision Jets geleverd. Daarmee is het toestel uitgegroeid van nicheconcept tot volwassen platform voor ondernemers en particuliere eigenaren die efficiënt en relatief kosteneffectief willen reizen met jetprestaties. Zoals bij de SR Series positioneert Cirrus ook de G3 binnen een breder ecosysteem van training, service, financiering en aircraft management. Dat totaalpakket is medebepalend voor de aantrekkingskracht bij owner-pilots die de overstap naar een jet overwegen. Het toestel is iets sneller geworden door een software update: circa circa 7 kts, machnumber: 0.54Mmo. ATC Datalink wordt in Europa verplicht in sommige delen van het luchtruim (Boven FL285) Door deze upgrade mag je dus ook in die luchtruimdelen vliegen en heb je dus meer beschikbare airspace om in te vliegen.

Conclusie

Waar eerdere versies primair vijf zitplaatsen plus twee kinderen boden, kan de G3 nu maximaal

Met de Generation 3 Vision Jet kiest Cirrus niet voor een revolutionaire koerswijziging, maar voor een doordachte evolutie. Meer zitplaatsen, een verfijnd interieur en verdere reductie van pilot workload versterken het oorspronkelijke concept van persoonlijke jetmobiliteit. Voor AOPA-leden die de sprong naar turbine overwegen, bevestigt de G3 dat het single-engine jetsegment zich snel ontwikkelt – met veiligheid en gebruiksgemak als centrale pijlers.

zeven inzittenden accommoderen: zes volwassenen en één kind. AOPAMAGAZINE | 35

tekst Gerrit Brand

G R O N I N G E N VA N B O V E N Leon Eikens (Vliegclub Westerwolde)

over perspectief, promotie en de kracht van MLA

Eikens (rechts) vliegt tegenwoordig helikopter.

36 | AOPAMAGAZINE

Bezoekers aan het Forum in Groningen kunnen in de “controll room” van de regio kennis maken met Groningen van boven. Op 25 maart gaat in Gasterij Smeerling een bijzonder project van start: Groningen van Boven. Initiatiefnemer is Leon Eikens, bestuurslid van Vliegclub Westerwolde op Vliegveld Stadskanaal. Geen traditionele vliegveldpromotie met ‘kijk ons eens’, maar een bredere uitnodiging: bekijk de provincie Groningen eens vanuit een ander perspectief. ‘Als je van boven naar de wereld kijkt,’ zegt Eikens, ‘dan kijk je anders naar de dingen. Problemen of obstakels worden relatief kleiner. Het geeft ruimte.’ Niet opleiden tot piloot, maar tot perspectief Eikens vliegt al veertig jaar. Op zijn zestiende begon hij, vanaf zijn achttiende had hij zijn MLA-brevet. Zijn thuisbasis is altijd Westerwolde gebleven. Tegenwoordig vliegt hij een CT, MLA, en is hij actief als bestuurslid van Vliegclub Westerwolde, in Stadskanaal. Als bestuurder is hij voortdurend bezig met dezelfde vraag: hoe betrek je nieuwe mensen bij de regionale luchtvaart? ‘Ik streef er niet naar om meer piloten op te leiden,’ zegt hij. ‘Ik wil mensen laten kennismaken met een ander perspectief op de wereld. Het rondje rond de kerk is niet meer van deze tijd. Vlieg naar de eilanden, ontdek je omgeving. Gebruik het vliegtuig als middel om je blik te verruimen.’ Die gedachte vormt de kern van Groningen van Boven. Het project wordt gefinancierd door de provincie Groningen en richt zich op bewustwording: toeristen, inwoners, ondernemers en beleidsmakers laten

ervaren hoe de provincie eruitziet vanuit de lucht. De officiële opening in Gasterij Smeerling wordt verricht door gedeputeerde Suzan Top.

Trots op de nieuwe promotiecampagne.

Digitale uitkijktorens De provincie had aanvankelijk plannen voor fysieke uitkijktorens verspreid over Groningen. Eikens’ idee sluit daar naadloos op aan, maar dan eigentijds: digitale uitkijktorens. Beelden en perspectieven vanuit helikopteren vliegtuigview tonen hoe het landschap, de infrastructuur en de ruimtelijke kwaliteit van de provincie zich verhouden. ‘Er komen steeds meer toeristen naar Groningen,’ zegt hij. ‘Maar wat gaan ze hier doen? We hebben drie recreatieve vliegvelden: Stadskanaal, Oostwold en Eelde. De luchtvaart kan een rol spelen in de beleving van de provincie.’ Volgens Eikens gaat het niet alleen om promotie van het vliegen zelf, maar om een bredere bewustwording. ‘Als je de wereld van boven ziet, begrijp je

ruimtelijke ordening beter. Je ziet hoe dorpen, natuur, industrie en water zich tot elkaar verhouden.’

MLA: innovatief en volwassen Binnen Vliegclub Westerwolde speelt de MLA-luchtvaart een centrale rol. Het imago van ‘de oude MLA zonder regels’ is volgens Eikens allang achterhaald. ‘Dat is niet meer zo. We hebben een luchthavenbesluit, we werken met erkende vliegscholen, met dezelfde kwalificaties en registraties als andere vliegscholen. De regelgeving is meegegaan met de ontwikkeling van de markt.’ Sterker nog, volgens hem is innovatie juist een Unique Selling Point van de MLA-sector. ‘Wij mogen innoveren. De markt beweegt mee. De toestellen zijn enorm doorontwik-

Forum Groningen AOPAMAGAZINE | 37

keld. Avionica, constructie, prestaties. Het is niet meer te vergelijken met dertig jaar geleden.’ Die ontwikkeling vraagt ook om bijblijven. Nieuwe schermen, glass cockpits, andere procedures. ‘Samen vliegen is waardevol. De een heeft veel verstand van de nieuwe schermen, de ander van techniek of regelgeving. Zo houd je elkaar scherp.’

Luchtruim en ligging Stadskanaal ligt in een aantrekkelijk vlieggebied. ‘Wij vallen onder Eelde Approach en niet onder Dutch Mill. Het is hier prachtig vliegen. Vergelijk dat eens met Lelystad – daar is het druk, veel windmolens, veel verkeer.’ Eikens kent beide werelden. Hij heeft les in Lelystad en volgt daar een helikopteropleiding bij Helicenter. De theorie doet hij bij Arie Nijman van Bluebird. ‘Helikoptertheorie is echt anders dan fixed wing. Helikoptervliegen is als drummen in een band,’ zegt hij lachend. ‘Je moet continu coördineren.’ Dat hij daarbij vaak de oudste in de klas is, deert 38 | AOPAMAGAZINE

hem niet. ‘So be it. Je leert enorm veel: techniek, wetgeving, human factors. Zes examenvakken. Het houdt je scherp.’

Westerwolde: geschiedenis en toekomst Vliegveld Stadskanaal heeft een opmerkelijke ontstaansgeschiedenis. Ooit werd het aangelegd in het kader van regionale economische stimulering. Philips zocht destijds uitbreidingslocaties en selecteerde onder meer Hoogeveen, Drachten en Stadskanaal. Gemeenten moesten faciliteiten realiseren, van zwembad tot vliegveld. Uiteindelijk maakte Philips nooit gebruik van het veld, maar het vliegveld bleef. Vandaag telt Vliegclub Westerwolde circa honderd leden. Nieuwe leden werven is geen vanzelfsprekendheid. ‘Het is moeilijk,’ erkent Eikens. ‘Bij grote vliegscholen willen veel jongeren beroepspiloot worden. Bij ons komen vaak mensen die die droom ooit hadden, maar een andere weg zijn gegaan.’ De gemiddelde leeftijd van nieuwe leden ligt rond de veertig à vijftig jaar. Mensen met een carrière achter de rug, met ruimte en middelen om alsnog te gaan vliegen.

Meer dan een hobby Voor Eikens is vliegen geen nostalgische hobby, maar een manier om betrokken te blijven bij techniek, innovatie en omgeving. MLA biedt bovendien de kans om verschillende typen toestellen te vliegen. In zijn ogen een verrijking ten opzichte van een strak afgebakende vloot. Met Groningen van Boven probeert hij die passie te vertalen naar een breder publiek. Niet door het vliegveld centraal te stellen, maar door de provincie zelf als onderwerp te nemen. ‘Het gaat mij niet om: kijk eens hoe mooi ons vliegveld is,’ zegt hij. ‘Het gaat erom dat mensen anders leren kijken. Van bovenaf zie je verbanden. Je ziet ruimte. En misschien denk je dan: dit wil ik zelf ook ervaren.’ Op 25 maart krijgt Groningen er geen nieuwe toren bij van staal of beton – maar wel een tiental digitale uitkijktorens met vleugels verspreid over de Provincie.

DWARF

THEORIE MAAR NIET SAAI

De enige vliegschool op EHHV die ook gespecialiseerd is in MLA opleidingen en verhuur van MLA vliegtuigen.

HAAL JE PPL-THEORIE IN JOUW TEMPO

mail: info@dwarf.nl - telefoon: 035-577 21 20

Aircraft Maintenance Netherlands: betrouwbaar → Part 145 onderhoud → Part M, CAMO + management → Avionics shop: officieel dealer van Trig, Garmin, Aspen, Becker, Artex → Alle inspecties → Incl. structural repairs → Incl. U.S.-registered aircraft → Pitot-static en avionics tests → Verkoop Spare Parts → Vliegtuigverkoop: aircraft-4-sale.com → AOG-services 24 / 7 De Zanden 105 B 7395 PG Teuge

+31 (0) 55 323 21 74 EASA NL 145.1310

info@amnetherlands.nl www.amnetherlands.nl

Op Teuge en Lelystad

www.amnetherlands.nl

AVgas 2,39

incl. Mwst

(prices may differ but usually 1 E less then in NL! Call!)

Flugplatz Leer Papenburg / EDWF 3937 x 66 feet / 1200 x 20 meters • Surface: Hard Runway 08 • Runway 26 • The friendly Airport Good Food • Warbirds pay no landing fee Address: Kloster-Thedinga-Straße 83, 26787 Leer

(Ostfriesland), Germany Phone: +49 491 5566

Ready for take-off Prijzen vliegtuigen: Blackshape Prime (MLA): les € 315,- p/u, huur € 215,- p/u Tecnam P-Mentor:

les € 330,- p/u, huur € 230,- p/u

Cessna 172M:

les € 320,- p/u, huur € 220,- p/u

THEORIE VOOR VLIEGTUIG (A) EN VOOR HELIKOPTER (H) Nederlandstalige training of zelfstudie: examens bij het CBR Prettige digitale leeromgeving met 2000+ oefenvragen (ook de nieuwste), examentraining en feedback Engelstalige zelfstudie: examens in Arnhem of Brussel Ervaren docenten - PPL theorie sinds 1988 Duidelijk en praktijkgericht Ook op afstand te volgen Grondige examentraining Modern trainingscentrum In deze video leggen we je graag uit hoe we jou willen helpen met het behalen van je PPL-theorie.

Zie voor alle opleidingen, tarieven en kortingsmogelijkheden: www.zelfvliegen.nl/prijzenprijzen

Private Pilot License (PPL) Light Aircraft Pilot License (LAPL) Recreational Pilot License (RPL-MLA) Single Engine Piston (SEP) renewal Night VFR rating (NR) Zelf Vliegen B.V. | Emoeweg 4

8218 PG Lelystad Airport 0320-785 522 | zelfvliegen.nl info@zelfvliegen.nl

Pelikaanweg 48 8218 PG Lelystad The Netherlands

+31 (0)320 243 215 +31 (0)6 53 23 78 74 info@blubird.nl

BLUBIRD.NL AOPAMAGAZINE | 39

tekst Gerrit Brand | foto’s Suhaila Sahmarani

Van De Kooy naar Lelystad

Aeroclub Maritime bouwt opnieuw aan de toekomst Toen Defensie aankondigde dat het helikopteractiviteiten op Maritiem Vliegkamp De Kooy bij Den Helder wilde uitbreiden, leek dat in eerste instantie geen directe bedreiging voor Aeroclub Maritime. De vereniging huurde immers al jaren haar hangarruimte op het veld en stond open voor overleg. Maar wat begon als een reorganisatie binnen het militaire domein, eindigde uiteindelijk in het gedwongen vertrek van een van de oudste General Aviation-clubs van Noord-Holland. Voorzitter Martin Keuzenkamp kijkt er nuchter, maar ook met enige verbazing op terug. Ik spreek met hem op de nieuwe locatie van de vliegclub op Lelystad Airport. ‘We hebben vanaf het begin gezegd: als Defensie de ruimte

40 | AOPAMAGAZINE

nodig heeft, werken we mee. Kom maar met een alternatief,’ vertelt Keuzenkamp. ‘Alleen bleek al snel dat de uitbreiding van het helikoptersquadron en onze huisvesting twee volledig gescheiden trajecten waren.’

Een alternatief kwam er nooit Onzekerheid zonder oplossing. Vanaf medio 2021 diende Aeroclub Maritime meerdere verzoeken in om tot een oplossing te komen. De club wilde vooral op De Kooy blijven opereren, waar zij decennialang een vanzelfsprekend onderdeel van het vliegveld vormde. Pas begin 2024 kwam mondeling duidelijkheid: geen van de ingediende voorstellen zou tot een oplossing leiden. Kort daarna volgde de formele huuropzegging. Per 1 november moest de club vertrekken. ‘Het gevoel bleef dat men ons gewoon kwijt wilde,’ zegt Keuzenkamp. ‘Terwijl er feitelijk nog niets gebeurd is op de plek waar wij zaten.’

algemene ledenvergadering werd daarom een duidelijke koers gekozen: de toekomst ligt in Lelystad. ‘We hebben gezegd: schouders eronder en vooruitkijken. Hier liggen ook kansen,’ aldus Keuzenkamp. Die kansen zijn zichtbaar. Lelystad Airport huisvest meerdere opleiders en verenigingen, waaronder de KLM Aeroclub, Vliegclub Flevo en Wings over Holland. De aanwezigheid van zoveel vliegactiviteit creëert een dynamische GA-omgeving waarin samenwerking mogelijk is.

Een eigen profiel

Martin Keuzenkamp in de hangar op Lelystad waar de vliegtuigen van Aeroclub Maritime staan.

De impact op de vereniging was aanzienlijk. Aeroclub Maritime telde ooit circa negentig leden; inmiddels zijn dat er nog zo’n zestig. Voor veel leden betekende het verdwijnen uit Den Helder het einde van hun actieve betrokkenheid. Ironisch genoeg was er lokaal juist steun om de club te behouden. De gemeente Den Helder zag waarde in GA-activiteiten op het veld, dat historisch ook een rol speelde in de opleiding van militaire vliegers. Bovendien biedt Den Helder Airport operationele voordelen: relatief lage landingsgelden, weinig congestie en uitstekende mogelijkheden voor instrumenttraining.

Nieuwe thuisbasis in Lelystad De redding kwam uiteindelijk vanuit Lelystad Airport. Hangareigenaar Bert Kramer bood Aeroclub Maritime onderdak aan, waardoor de vloot niet uiteen hoefde te vallen. Toch bleek de verhuizing geen eenvoudige overgang. De club bevond zich plots in een tussenfase: nog in gesprek over een mogelijke toekomst in Den Helder, maar operationeel al gevestigd in Lelystad. Dat zorgde voor onzekerheid bij zowel bestaande als potentiële leden. Noord-Hollandse leden haakten af, terwijl Lelystad-vliegers de vereniging aanvankelijk bleven zien als een ‘club uit Den Helder’. Tijdens een recente

Om zich in dat landschap te onderscheiden, kiest Aeroclub Maritime bewust voor een duidelijke positionering. Waar andere clubs zich richten op specifieke vliegtuigtypen, legt AM de nadruk op opleiding met de Aquila. Het doel is helder: betaalbaar vliegen en opleiden binnen een verenigingsstructuur. De club introduceerde daarom een participatiemodel. Leden kunnen mede-eigenaar worden van het toestel, waardoor het uurtarief aanzienlijk daalt. Waar het standaardtarief rond de 180 euro per uur ligt, betalen participanten ongeveer 105 euro. ‘Als mensen participant zijn, voelen ze zich mede-eigenaar,’ zegt Keuzenkamp. ‘Dat versterkt ook het clubgevoel.’ Dat clubgevoel is essentieel, want kostenstijgingen raken de GA overal. In Den Helder bedroeg het landingsgeld slechts 2,50 euro; in Lelystad begint dat rond negen euro. Mogas tanken is er niet toegestaan, waardoor operationele kosten verder oplopen. Aeroclub Maritime opereert nadrukkelijk niet als commercieel bedrijf. Winst maken is geen doel – voldoende vlieguren en actieve leden wel. Onderhoud van de toestellen wordt uitgevoerd op Texel door Michael Kortenhoef, waardoor technische continuïteit gewaarborgd blijft.

Opleiden zoals vroeger Een opvallend speerpunt van de vereniging is de manier waarop theorieonderwijs wordt aangeboden. Waar veel vliegscholen volledig overstappen op online zelfstudie, kiest Aeroclub Maritime bewust voor klassikale lessen. Volgens Keuzenkamp ontbreekt in moderne opleidingen vaak praktische context. ‘Je haalt je theorie, doet examen, en vervolgens vraagt een instructeur of je AOPAMAGAZINE | 41

je flightplan al hebt gefiled. Terwijl veel leerlingen nooit echt geleerd hebben hoe dat werkt.’ Onderwerpen als flightplanning, luchtvaartmeteorologie en operationele voorbereiding krijgen daarom extra aandacht binnen clubbijeenkomsten. Recente sessies trokken deelnemers van meerdere vliegclubs, waaronder leden van de KLM Aeroclub en zelfs vliegers uit Rotterdam. De ambitie reikt verder: samenwerking met LVNL en andere GA-partners moet bijdragen aan betere praktische kennisoverdracht binnen de opleiding.

Jonge en late instromers De samenstelling van de leerlinggroep weerspiegelt een bredere GA-trend. Enerzijds starten steeds meer 16- en 17-jarigen vroeg met vliegen, anderzijds melden zich mensen die pas rond hun veertigste beginnen aan een PPL-opleiding. Voor beide groepen probeert de vereniging een sociale basis te creëren – geen vanzelfsprekendheid nu leden geografisch verspreid wonen. ‘We willen weer dat echte clubgevoel terug,’ zegt Keuzenkamp. ‘Dat mensen betrokken blijven bij onderhoud, activiteiten en elkaar.’

der Diamond Flyers en particuliere toesteleigenaren. Die omgeving onderstreept volgens Keuzenkamp hoe levendig de sector nog altijd is – ondanks politieke en maatschappelijke druk. Hij wijst op recente demonstraties waarbij Lelystad Airport tijdelijk werd gesloten. ‘Dan hoor je: het is maar GA. Terwijl de toren hier op een drukke dag soms meer bewegingen verwerkt dan Schiphol.’ Volgens hem ligt daar een bredere uitdaging voor de sector: General Aviation wordt nog te vaak onderschat, zowel maatschappelijk als beleidsmatig. Ook regelgeving rond MLA-toestellen zou volgens hem beter moeten aansluiten bij de realiteit van de GA-praktijk.

Toch overheerst optimisme. Na een gedwongen vertrek, ledenverlies en organisatorische onzekerheid bouwt Aeroclub Maritime opnieuw aan stabiliteit – ditmaal in Lelystad. ‘We beginnen eigenlijk opnieuw,’ zegt Keuzenkamp. ‘Maar de basis is er nog steeds. En zolang mensen willen vliegen, heeft een club als de onze toekomst.’

Blik op de toekomst De huidige vloot bestaat uit tweezitters, maar de wens is duidelijk: uitbreiding met een vierzitter, bijvoorbeeld een Cessna, zodat leden ook reisvluchten kunnen maken. Eerdere ervaringen met een Cessna pakten financieel ongunstig uit, maar de behoefte blijft bestaan. Ondertussen deelt Aeroclub Maritime haar ruimte met andere GA-operators, waaron42 | AOPAMAGAZINE

Lelystad helaas nodig, maar goed alternatief voor De Kooij.

tekst Gerrit Brand

Eerste vaste order voor hybride-elektrische ERA De Franse vliegtuigbouwer AURA AERO heeft de eerste vaste bestelling binnen voor zijn 19-zits hybride-elektrische regionale vliegtuig ERA. Launch customer is de Franse private airline Pan Européenne Air Service (PEAS), waarmee het programma een belangrijke stap zet van ontwikkelfase naar daadwerkelijke implementatie. Pan Européenne, met bases in Chambéry en Lyon, ondersteunt AURA AERO al sinds de start van het ERA-programma. De maatschappij nam recent nog deel aan elektrische vliegtesten met de INTEGRAL E en positioneert zich nadrukkelijk als pionier op het gebied van gedecarboniseerde luchtvaart. Met deze vaste order wil het bedrijf één van de eerste operators ter wereld worden die betalende passagiers vervoert met een hybride-elektrisch toestel.

NM. Het aandrijfsysteem bestaat uit acht ENGINeUS-elektromotoren van Safran – ’s werelds eerste gecertificeerde elektrische vliegtuigmotor – gecombineerd met twee turbogeneratoren die geschikt zijn voor het gebruik van Sustainable Aviation Fuel (SAF).

rijke stap: van Letters of Intent naar een bindende overeenkomst. Volgens AURA AERO omvat het orderboek inmiddels bijna 700 intentieverklaringen van 16 internationale airlines en vlootoperators, met een gezamenlijke waarde van circa 12 miljard dollar.

Het toestel schakelt automatisch tussen volledig elektrische en hybride modus, afhankelijk van de vluchtfase. Volgens de fabrikant kan de CO₂-uitstoot tot 80 procent lager liggen dan bij conventionele toestellen in dezelfde categorie. ERA is bovendien modulair inzetbaar: naast regionale lijndiensten kan het toestel worden geconfigureerd voor zakelijke vluchten, vrachtvervoer of speciale missies. Daarmee mikt AURA AERO nadrukkelijk op het herleven van point-to-point regionale luchtvaart, inclusief verbindingen tussen eilanden of secundaire luchthavens.

AURA AERO, opgericht in 2018 en gevestigd op Toulouse-Francazal Airport, profileert zich als pionier in koolstofarme luchtvaart. Het bedrijf ontwikkelt naast de ERA ook de tweezits INTEGRAL-trainer (met aerobatic-capaciteit) en telt inmiddels circa 250 medewerkers.

Acht elektromotoren en twee turbogeneratoren

Van intenties naar harde orders

De ERA is ontworpen als 19-zitter voor regionale verbindingen tot maximaal 900

Met de order van Pan Européenne zet het ERA-programma een symbolisch belang-

Met deze eerste vaste bestelling wordt duidelijk dat hybride-elektrische regionale luchtvaart niet langer uitsluitend een technologisch experiment is, maar zich langzaam richting operationele realiteit beweegt. Voor regionale operators – en mogelijk ook voor nichemarkten binnen General Aviation – is het een ontwikkeling om scherp te blijven volgen.

AOPAMAGAZINE | 43

tekst en fotos Remco de Wit

Bijzondere oorlogsvlucht wordt nieuwe attractie Een Spitfire voor het Vliegend Museum Seppe Op 30 januari jl. werd in het Vliegend Museum Seppe op Breda Airport een bijzonder vliegtuig onthuld. Het was een replica van een Spitfire van de Royal Air Force uit de Tweede Wereldoorlog. Het toestel is – nogal uitzonderlijk voor Spitfires - blauw van kleur en herinnert aan een bijzonder verhaal… Op 24 maart 1944 ontsnapten 76 geallieerde piloten uit het Duitse krijgsgevangenenkamp Stalag Luft III bij Sagan, nu in Polen. Zij hadden op ingenieuze wijze lange tunnels gegraven die vanuit het kamp naar hun vrijheid moesten leiden. Slechts drie piloten wisten uiteindelijk te ontsnappen. De andere 73 werden door de Duitsers opgepakt. Wellicht herkent u dit verhaal. De grootscheepse ontsnappingspoging leidde

De presentatie van de Spitfire met een lichtshow in het Vliegend Museum Seppe . (foto: Peter F.A. van de Noort).

in 1963 tot de film´The Great Escape´ met o.a. Steve McQueen in de hoofdrol.

RAF-Flight Lieutenant Charles Hall

De ontsnapping van Flight Lieutenant Charles Hall en 75 andere geallieerde piloten uit Stalag Luft III in 1944 werd in 1963 onderwerp van de film ‘The Great Escape’. 44 | AOPAMAGAZINE

Onder de aanvankelijk ontsnapte Royal Air Force-piloten was de 25-jarige Flight Lieutenant Charles Piers Hall. Hall was piloot bij de 1st Photographic Reconnaissance Unit op de RAF-basis Benson in Oxfordshire, die was uitgerust met Spitfire PR.IV’s. Deze Spitfires waren voorzien van geavanceerde camera’s voor verkenningsmissies boven vijandelijk gebied. Om goede foto’s te maken moesten ze zo hoog mogelijk kunnen vliegen en daarom waren deze Spitfires ontdaan van hun zware bewapening. Charles Hall vloog zijn eerste operationele fotoverkenningsmissie op 16 december 1941 boven Nederland in de Spitfire PR.IV AB120, waarbij hij foto’s maakte van strategische objecten bij IJmuiden, Amsterdam, Zwolle en Hilversum.

De laatste vlucht van Flight Lieutenant Hall, 1st Photographic Reconnaissance Unit, begon op de RAF-basis Benson, waar een blauwe verkennings-Spitfire als monument wordt gekoesterd (foto: Peter F.A. van de Noort).

Een Spifire PR.IV-fotoverkenner, zonder bewapening, tijdens een vlucht in de Tweede Wereldoorlog. AOPAMAGAZINE | 45

De replica van Spifire PR.IV met de registratie AA804 in het Vliegend Museum Seppe, nu zonder lichtshow (foto Loet Kuipers).

Tijdens zijn derde operationele vlucht in een Spitfire PR.IV, deze keer met de registratie AA804 op 28 december 1941, werd Charles Hall neergeschoten boven Bergen op Zoom. Zijn parachute redde hem, maar hij kwam als krijgsgevangene terecht in Stalag Luft III. Daar nam hij twee jaar na zijn ongeluksvlucht aanvankelijk met succes deel aan ‘The Great Escape’ maar hij werd na enkele dagen gevangen genomen en was een van de 50 opgepakte ontsnapte piloten die op 31 maart 1944 door de Gestapo werden geëxecuteerd. Op de muur van zijn cel vond men na zijn dood een laatste groet: “We who are about to die salute you”.

Een vondst bij Bergen op Zoom In 2017 ontdekte Guido Almekinders, piloot op Breda Airport en vrijwilliger bij het Vliegend Museum Seppe, tijdens een wandeling in de bossen bij Bergen op Zoom opvallend blauw gekleurde wrakfragmenten. Na langdurig onderzoek en het terugvinden van meerdere wrakstukken kon aan de hand van serienummers worden vastgesteld dat het ging om de Spitfire PR.IV met registratie AA804: het vliegtuig van Flight Lieutenant Charles Hall. De geschiedenis van deze verkennings-Spit46 | AOPAMAGAZINE

fire die was neergestort in West-Brabant bleef Almekinders bezighouden.

Herdenking Jaren later kwam er een houten model op ware grootte van een Spitfire beschikbaar, na gebruik bij een herdenkingsevenement door de West-Brabantse Stichting Bevrijding Brabantse Wal. Museumvrijwilliger Guido Almekinders zag hier een mogelijkheid om de pechvlucht van Flight Lieutenant Charles Hall bij Bergen op Zoom onder de aandacht te brengen. In samenwerking met de Stichting Decorbouw Groot Arsenaal werd het houten model verbouwd tot een museaal verantwoorde replica van de Spitfire PR.IV met de blauwe camouflagekleuren van het toestel met de registratie AA804; de kwetsbare versie van de Spitfire mét cameravensters maar zonder bewapening en bepantsering, waarmee dappere geallieerde vliegers zich in de oorlogsjaren boven bezet gebied begaven…

Respect Tijdens een druk bezochte presentatie op 30 januari introduceerde Luc van Huijgevoort van het Vliegend Museum Seppe

enkele bijzondere gasten die elk hun eigen verhaal achter deze nieuwe aanwinst konden vertellen. Na de introductie door de initiatiefnemer Guido Almekinders mochten de nicht van de Britse piloot, Diana Ader, samen met Wethouder Patrick Schouw van de gemeente Halderberge, de blauwe Spitfire als onderdeel van een geslaagde lichtshow onthullen. De Spitfire is nu, hangend aan het plafond, een letterlijk hoogtepunt in de expositie van het Vliegend Museum Seppe. Onze tip voor uw volgende vlucht: Texel en Lelystad zijn niet de enige GA-velden met een luchtvaartmuseum. Plan binnenkort eens een vlucht naar Breda Airport en trek dan een uurtje extra uit voor een bezoek aan het Vliegend Museum Seppe, dat direct achter de toren is gevestigd. Doe dit dan niet alleen voor uw eigen plezier, maar ook uit respect voor RAF-piloten als Flight Lieutenant Charles Hall die in de Tweede Wereldoorlog ten koste van alles hebben geholpen ons land te bevrijden.

tekst Henk Verheijen

Nooit te laat om te beginnen – én om te blijven vernieuwen In de vorige editie van AOPA stond een prachtig verhaal over een Mooney op Teuge. Na het lezen daarvan twijfelde ik even of ik dit artikel over onze gyrocopter nog wel moest insturen. De auteur begon immers “laat” met vliegen. Hij was al 51 jaar. Dan ben ik zeker laat. Mijn vliegdroom werd pas werkelijkheid in 2019, toen ik 56 was.

Toch bewijst juist dat misschien wel de kern van General Aviation: vliegen laat zich niet plannen volgens leeftijd, carrière of levensfase. Het moment komt wanneer het komt, en als het eenmaal begint, laat het je niet meer los.

Van modelhelikopters naar gyrocopters Mijn fascinatie voor alles wat met rotoren vliegt gaat terug tot mijn jeugd. Jarenlang bouwde en vloog ik modelhelikopters. Echt vliegen bleef echter uit. Zoals bij zovelen stonden een druk gezinsleven en het opzetten van meerdere bedrijven in Nederland, Taiwan en China jarenlang op de voorgrond. Totdat ik in 2017 op Hilversum een introductievlucht maakte in een Duitse gyrocopter. Na één vlucht was het duidelijk: verkocht.

AOPAMAGAZINE | 47

Gyrocopter vliegen blijft iets bijzonders.

Een gyrocopter is misschien minder decadent dan een helikopter, maar de vliegbeleving komt verrassend dicht in de buurt – tegen een fractie van de kosten voor aanschaf, operatie en onderhoud. Vanaf dat moment wist ik dat er uiteindelijk een eigen toestel moest komen.

Opleiding en brevet Mijn opleiding begon bij de Autogyroschool in Hilversum, maar al snel volgde de over-

48 | AOPAMAGAZINE

stap naar Teuge. De reden was simpel: een uitstekende asfaltbaan en een prachtige vliegomgeving. Ik kreeg les van instructeur De Baar, oorspronkelijk helikopterpiloot met een enorme vliegervaring. Dat bleek ideaal, want destijds bestond er in Nederland nog geen zelfstandig gyrocopterbrevet en moest de opleiding feitelijk via de helikopterroute verlopen.

Binnen anderhalf jaar behaalde ik mijn brevet, volgens de bekende vuistregel voor oudere leerlingen (“één lesuur per levensjaar”) bepaald geen slecht resultaat. Mijn technische achtergrond hielp bij de theorie, maar minstens zo belangrijk was de kwaliteit van de instructie.

Na het examen stopte de samenwerking niet. Integendeel: we vliegen nog vrijwel wekelijks samen en elke vlucht levert nieuwe inzichten op.

De Tercel: techniek en betrokkenheid Onze gezamenlijke machine is een Tercel gyrocopter van de Poolse fabrikant Trendak. Misschien niet de meest exclusieve gyro op de markt, maar wel een bijzonder doordacht toestel. Als techneuten doen we vrijwel al het onderhoud zelf, met uitzondering van werkzaamheden aan de Rotax-motor. De toegankelijkheid van het toestel maakt dat uitstekend mogelijk. Daarnaast blijven we verbeteren en optimaliseren – een proces dat minstens zo leuk is als het vliegen zelf. Zo bouwden we stoelverwarming in, vervingen het oorspronkelijke elektrische systeem door een professioneel schakelpaneel met automatische zekeringen en voegden waarschuwings-LED’s toe die blijven knipperen totdat essentiële systemen zoals strobes en brandstofpompen daadwerkelijk zijn ingeschakeld. Checklistdiscipline blijft natuurlijk essentieel, maar technische ondersteuning helpt menselijke fouten voorkomen. Na ruim 400 vlieguren en inmiddels meer dan 1000 starts en landingen begint de ervaring serieus te groeien.

mij minstens zo fascinerend is geworden: betaalbare traffic awareness. Bij de aanschaf van onze gyro koos ik direct voor een transponder met GPS-koppeling en ADS-B Out. Vooral bij CTR-transits merk je hoe prettig verkeersleiding het vindt wanneer je exact zichtbaar bent. Radiocommunicatie wordt korter, efficiënter en rustiger. Maar zichtbaar zijn is één ding, zelf verkeer zien is minstens zo belangrijk. Daaruit ontstond het idee om zelf een ADS-B ontvanger te ontwikkelen.

Eigen ontwikkeling Het eerste systeem bestond uit een compacte metalen unit met GPS-ontvanger en een klein touchscreen waarop tot twaalf vliegtuigen tegelijk zichtbaar zijn. Inmiddels vliegen wij al ruim een jaar met een grotere vijf-inch versie. Tijdens de ontwikkeling liepen we tegen firmwareproblemen aan in bestaande modules. Dat leidde tot een belangrijke beslissing: zelf de transponderdata decoderen. In de praktijk heeft het systeem zich al bewezen. Meerdere keren detecteerde het verkeer dat zich buiten ons zicht bevond. Eenmaal zelfs een toestel dat zich recht onder ons bevond in een dode hoek.

woordig standaardtechnologie waarmee positie-informatie tegen zeer lage kosten kan worden gedeeld. Nieuwe generaties van het systeem combineren ADS-B ontvangst met onderlinge datacommunicatie tussen vliegtuigen. Daarnaast wordt gewerkt aan een eenvoudige dashboardversie die zonder installatie gebruikt kan worden. Alleen voeding aansluiten en vliegen.

Experimenteren binnen GA Het doel is nadrukkelijk niet certificering of commercialisering. Na het overdragen van mijn laatste bedrijf in 2025 ligt die fase achter mij. Wat overblijft is pure technische nieuwsgierigheid en de wens om bij te dragen aan extra veiligheid binnen General Aviation. Geïnteresseerde vliegers kunnen systemen tegen vrijwel kostprijs gebruiken en feedback leveren. Juist die praktijkervaring helpt verdere ontwikkeling. Want uiteindelijk blijft dat misschien wel de mooiste kant van GA: vliegen is niet alleen een manier om je te verplaatsen, maar ook een gemeenschap waarin kennis, enthousiasme en innovatie samenkomen.

Contact info@rextron-aviation.com www.rextron-aviation.com

Betaalbare innovatie Meer zien in de lucht Over gyrovliegen zelf is al vaker geschreven in AOPA. Daarom wil ik in dit artikel vooral ingaan op een ontwikkeling die voor

Europa praat al jaren over brede ADS-B implementatie, maar voor veel GA-vliegers blijven gecertificeerde oplossingen kostbaar. Tegelijkertijd bestaat er tegen-

Verheijen is oprichter en CEO van Rextron Aviation. www.rextron-aviation.com

AOPAMAGAZINE | 49

FIRST SOLO

Als je first solo bent heb je recht op een jaar lang gratis lidmaatschap van AOPA Netherlands. Dan krijg je natuurlijk ook dit blad gratis toegezonden. Ben je first solo – of heb je als instructeur iemand first solo laten gaan – meld het a.u.b. even bij de redactie van het blad. We besteden graag aandacht aan de first soloïst.

Harry Zomerdijk links, instructeur Ronald van Eijk rechts.

Voor veel piloten blijft de eerste solovlucht een moment dat zich voorgoed in het geheugen nestelt. Voor Harry Zomerdijk kreeg die mijlpaal in december 2025 een extra betekenis. Op 62-jarige leeftijd maakte hij bij Breda Aviation zijn eerste solo in de Aquila-leskist. Het tastbare bewijs dat het nooit te laat is om een vliegdroom waar te maken. Zomerdijk, teammanager van beroep en woonachtig in Breda, koesterde al van jongs af aan een fascinatie voor vliegen. Naast muziek – hij speelt drums en trombone – vormde de General Aviation altijd een grote passie. Toch duurde het tot recent voordat hij daadwerkelijk met zijn PPL-opleiding begon. De directe aanleiding was een ingrijpende gebeurtenis. Het plotseling overlijden van een collega, even oud als hijzelf, zette hem aan het denken. ‘Doe je eigenlijk wel alles wat je altijd hebt willen doen?’ Die vraag bleek beslissend. Na diverse proeflessen, vele uren op de flightsimulator en uitge50 | AOPAMAGAZINE

breid onderzoek naar vliegscholen koos hij uiteindelijk voor Breda Aviation. Binnen de opleiding vloog hij voornamelijk met instructeur Ronald van Eijk. Volgens Zomerdijk onderscheidt de school zich door een duidelijke didactische aanpak en een consistente opleidingsvisie. Inmiddels heeft hij 36 vlieguren in zijn logboek, voorafgegaan door zo’n tien oriëntatie-uren om zeker te weten dat vliegen echt zijn ding was.

De omstandigheden tijdens zijn eerste solo waren vrijwel ideaal: goed weer en weinig verkeer in het circuit. Opmerkelijk genoeg bleef de verwachte spanning uit. ‘Gewoon doen wat je geleerd hebt,’ vat hij het zelf samen. Toch bracht de vlucht meteen een leerzaam moment. Zowel op downwind als later op final kreeg hij te maken met wake turbulence van een voorligger. Zomerdijk besloot daarop tot een go-around, exact zoals tijdens de training geoefend. Een juiste beslissing, die resulteerde in een extra circuit tijdens zijn eerste solo. ‘Dat gaf eigenlijk alleen maar een grotere kick.’ Alleen in een vliegtuig zitten, zonder instructeur naast je, blijkt voor iedere leerling-piloot een bijzonder besef. Ook voor Zomerdijk was het een moment waarop training en vertrouwen samenkwamen. Zijn ambities zijn duidelijk recreatief. Geen carrièrewissel, maar genieten van het vliegen zelf: tochten maken, de sfeer van de luchtvaart beleven en passagiers laten meegenieten van het uitzicht vanuit de cockpit. Een eerste solo blijft een mijlpaal – ongeacht leeftijd. Het verhaal van Harry Zomerdijk benadrukt vooral één boodschap: de droom om zelf te vliegen kent geen houdbaarheidsdatum.

AOPAMAGAZINE | 51

First Solo?

Gefeliciteerd met je first solovlucht. Dit moment vergeet je je hele leven niet meer! Deze feestelijke gebeurtenis geeft je recht op het lidmaatschap van AOPA. Een jaar lang gratis zelfs. Je kan je aanmelding volledig verzorgen via de website van AOPA, dan staan alle gegevens er in een keer goed in. Ga naar Inschrijfformulier · AOPA Netherlands. Bij activiteiten kan je het solo lidmaatschap selecteren. Stuur ook even een scan van je soloverklaring of de pagina uit je logboek naar ledenadministratie@aopa.nl als bewijs dat je voor het gratis lidmaatschap in aanmerking komt. Doen! Als lid maakt u met meer dan 2000 andere vliegers een vuist voor de General Aviation. U profiteert bovendien van allerlei praktische en financiële voordelen. En natuurlijk ontvangt u acht keer per jaar dit glossy magazine gratis in de bus! Let op, gratis lidmaatschap op basis van first solo dient binnen een jaar na first solo geclaimd te worden.

www.aopa.nl