lOMoAR cPSD| 11251460
Boek Sociaal Werk samenvatting H1 H2 H10 Global Social Work I (Hogeschool Rotterdam)
Hoofdstuk 1. Kennismaken met sociaal werk Wat is sociaal werk? Sociaal werk duidt op de internationale dimensie en op het familiebewustzijn van alle beroepen inhet sociale domein. Sociaal werkers organiseren zich inde Beroepsvereniging Professionals inSociaal Werk (BPSW) en de organisaties inhet sociale domein zijn verenigd inde branchevereniging Sociaal Werk Nederland. Definities van sociaal werk In de Global Definition of Social Work gaat het om de volgende doelen: - het bevorderen van maatschappelijke verandering en ontwikkeling; - het bevorderen van sociale cohesie; - het bevrijden van mensen uit onderdrukking en hen bemoedigen en ondersteunen. Gebaseerd op deze fundamentele principes: - sociale rechtvaardigheid; - mensenrechten; - collectieve verantwoordelijkheid; - respect voor diversiteit. Met gebruikmaking van deze kennis: - theorieën over sociaal werk; - kennis uit sociale- en geesteswetenschappen; - lokale kennis uit de gemeenschappen waarin sociaal werk zich beweegt. Een tweede dominante oriëntatie legt de nadruk op ‘burgerschap’ en ‘participatie’. Dit zien we vooral terug inde politiek en het sociaal beleid. Die staan inhet teken van de transformatie van de verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving. Veel sociale werkers zoeken een middenweg tussen deze oriëntaties. Verschillende betekenissen van sociaal werk ‘Sociaal werk’ zien we inminstens 4 verschillende betekenissen voorkomen: 1. Sociaal werk staat voor een cluster van beroepen inde sector zorg en welzijn; 2. Sociaal werk staat voor een sector of domein, indit geval ‘zorg en welzijn’ (alle voorzieningen en regelingen horen hier ook bij); 3. Sociaal werk staat voor een specifieke opleiding; 4. Sociaal werk staat voor een kennisdomein (een duidelijk te onderscheiden, eigen kennisgebied).
lOMoAR cPSD| 11251460
Kerntaken: het hart van sociaal werk Deze kerntaken maken duidelijk waaruit de werkzaamheden van sociaal werkers bestaan en waar het bij het vakmanschap om draait: 1. Ondersteunen en wegwijs maken: Kwetsbare mensen ondersteunen, een relatie onderhouden. Wegwijs maken, goed de weg kennen inde samenleving zodat je een goed advies, de juiste informatie en een zinvolle verwijzing kan geven aan je cliënt(en). Ook het stellen van een diagnose of indicatie zit inde gereedschapskist. 2. Voor iemand zorgen: Het leveren van diensten aan mensen met een (ernstige) lichamelijke, verstandelijke, psychische of sociale beperking. Basale dingen zoals helpen met het huishouden en wassen maar ook complexe problemen waarbij een sociaal werker support biedt. 3. Ontwikkelen en opvoeden: Ontwikkeling- en opvoedingsdoelen beperken zich niet per definitie tot kinderen. 4. Ingrijpen en optreden: In onze vaktaal noemen we dit vaak interventie. Het kan nodig zijn om inte grijpen bij een gezin of inhet jongerenwerk bij agressieve jongeren. Opbouwwerkers houden de vinger aan de pols om zo nodig inte kunnen grijpen ineen buurt. Ook behandelingen als taakstraffen en intensieve trainingen ingesloten instellingen kunnen aan de orde zijn. 5. Gedrag beïnvloeden; Veel preventie: voorkomen dat iets mis gaat. Gedrag veranderen door omstandigheden te veranderen. Een andere manier om gedrag te veranderen is het versterken van de sociale en (inter)culturele competenties van mensen d.m.v. spel, vaardigheidstrainingen, therapie. 6. Verhoudingen beïnvloeden; Dit bewerkstellig je veelal door mensen elkaar te laten ontmoeten of samen te sporten, of via culturele manifestaties. Bemiddeling (mediation) is een andere manier om oplopende conflicten inte dammen. Bij eigen kracht conferenties brengen we alle mensen die er toe doen voor een kind samen. 7. Signaleren en agenderen; Sociale misstanden signaleren en wijzen op dingen die ontbreken inhet beleid. De drie hoofdterreinen van sociaal werk 1. Sociaal werk – welzijn en samenleving Hierbij gaat het om het brede sociaal werk dat zich voornamelijk inbuurten en wijken afspeelt. Bij een individuele oriëntatie gaat het om toegankelijke hulpverlening gericht op individuele vragen en noden. Bij een collectieve oriëntatie gaat het om het om de sociale cohesie inhet werkgebied. 2. Sociaal werk inhet jeugddomein Hierbij gaat het zowel om de zorg voor de meest kwetsbare jeugd als om maatschappelijk opvoeden. Maatschappelijk opvoeden: voor kinderen en jongeren is het belangrijk dat het gezin, de school en de vrije tijd, stimulerend en beschermend zijn. 3. Sociaal werk inde langdurige zorg Hierbij gaat het vaak om verdergaande, complexere zorg. Zorg, welzijn en wonen komen nu bij de ondersteuning van mensen met beperkingen bij elkaar. Sociale professionals werken als gevolg daarvan nauw samen met professionals uit andere disciplines en domeinen.
lOMoAR cPSD| 11251460
De transformatie van de verzorgingsstaat Individueler, socialer en complexer Het dagelijks leven wordt steeds complexer, we kunnen en weten steeds meer terwijl de richting waarheen onze samenleving wilt gaan onduidelijker wordt. We worden niet alleen meer individualistisch, maar het aantal groepjes waaraan we deelnemen neemt ook toe. Het leven is een stuk ingewikkelder en je moet sociaal handig zijn, dat is niet iedereen. Je ziet mensen die vastlopen een vaak deels aangeleerd patroon (gaming, seks, drugs). Ook heb je veel mensen die vereenzamen (kwetsbare ouderen, jongeren). Mensen handelen dwangmatig (afvallen of juist veel eten). Sommige mensen ontaarden en worden bedreigend, agressief en crimineel. Fysieke en psychische beperkingen, sociaal economische problemen kunnen het wel lastiger maken. Sociaal werk is mensen in(en met) hun eigen omgeving ondersteunen en mensen te leren beter met zichzelf en de omgeving om te gaan.
Van ‘klassieke’ naar ‘activerende’ verzorgingsstaat De activerende verzorgingsstaat wordt inNederland ook aangeduid als participatiesamenleving. De verzorgingsstaat had ongewenste effecten: - de verandering van solidariteit. Die berustte niet langer op de ‘directe solidariteit’ van mensen die rechtstreeks op elkaar betrokken waren, maar op de ‘indirecte solidariteit’ van burgers die belasting betaalden. - stille armoede, het zicht op armoede verdween bij de lokale gemeenschappen. - mensen wilden waar voor hun belastingsgeld, overconsumptie verzorgingsstaat. - toenemende angst free-rider gedrag, onrechtmatig gebruik van regelingen en uitkeringen. Voor zover mensen inde activerende verzorgingsstaat nog wel gebruikmaken van hun rechten, wordt van hen verwacht dat zij het tevens als hun plicht zien om daar iets tegenover te stellen.
lOMoAR cPSD| 11251460
Belangrijkste beleidstrends die met de omslag van de klassieke naar de activerende verzorgingsstaat gepaard gaan: 1. Lokalisering Voor sociale en zorgproblemen is nu de trend om het laagste overheidsniveau, de gemeente, verantwoordelijk te stellen. Lokalisering gaat gepaard met territorialisering. 2. De opkomst van preventie Er is ‘positieve’ en ‘negatieve’ preventie. Preventie wordt insteeds meer sectoren leidend. 3. Versterking burgerschap en civil society Actief burgerschap is inde Europese Unie en ook inons land het woord om mee aan te duiden dat ieder mens verantwoordelijk is voor zijn eigen leefsituatie. Het ideaal van de civil society is een samenleving waarin burgers veel zelf doen en de staat op de achtergrond blijft. indit scenario denkt de overheid tegelijkertijd goedkoper uit te zijn. 4. Vermaatschappelijking van de zorg Veel deskundigen constateren dat mensen die ininstituties werken of opgenomen zijn, een bepaald gedrag gaan vertonen. Het maakt mensen afhankelijk. De inzet is daarom om de cliënten zoveel mogelijk inen door hun eigen omgeving te laten helpen. 5. Privitarisering De overheid stoot diensten af en laat deze over aan de markt. Dit gebeurt ook inde sociale sector. Mensen moeten meer betalen voor zorg en welzijndiensten. Mensen die een stoornis of ernstige tekortkoming hebben, kennen we een persoonsgebonden budget toe. inhet onderwijs krijgen kinderen extra geld voor school als ouders dit niet kunnen betalen.
Sociaal werkers als pioniers van de participatiesamenleving Populair zijn nu de idealen van onafhankelijkheid en zelfredzaamheid. Wanneer politiek en overheid zich terugtrekken om meer over te laten aan krachten binnen de samenleving, dreigen de lasten van de participatiesamenleving eenzijdig neer te dalen inwijken die al met de grootste problemen kampen. Het aanzetten en instaat stellen tot participatie geldt als een belangrijke opdracht voor sociale professionals; ‘participatiepioniers’. ‘Wiel van wederkerigheid’ houdt indat als mensen een bijdrage leveren aan het maatschappelijk belang, ze daar ook wat voor terug krijgen.
Een eigen stem van sociale professionals Alle veranderende omstandigheden vereisen van een sociale professional dat ze: - pragmatisch; - onderzoekend; - reflectief; - wetenschappelijk; - methodisch verantwoord; - context gericht; - bewust van hun positionering;
lOMoAR cPSD| 11251460
te werk gaan.
De ethiek van sociaal werk Sommige beroepen, zoals dat van maatschappelijk werker, kennen een beroepscode waarin regels en normen zijn vastgelegd. Het handelen van een sociaal werker is nooit waardevrij. Daarom is sociaal werk een normatief beroep. Bij ethiek gaat het vooral om de kunst om indilemma’s een weg te vinden. Soms kies je zonder meer partij, dan kies je voor een beschermende rol.
Respecteren van privacy, vertrouwelijkheid en openbaar belang Als sociale professional kom je vaak ethische dilemma’s tegen waarvoor je geen eenduidige oplossing kunt geven. Zorg dat je de dilemma’s herkent, de beroepscode (indien van toepassing) kent en op de hoogte bent van wettelijke bepalingen. Het allerbelangrijkste is om jezelf de waarden die bij het beroep horen eigen te maken en een goed gevoel voor dilemma’s te ontwikkelen.
Verschillende rollen Drie rollen die direct te maken hebben met de kerntaken van een sociaal werk: 1. Veranderaar verbetering brengen inhet leven van de hulpzoekende. Daarbij fungeer je vaak als coach en begeleider van cliënten. 2. Verbinder hierbij let je op de omgeving van een persoon en of die wel mee verandert. Het onderhouden en benutten van netwerken is hierbij cruciaal. 3. Onderzoeker n ide rol van onderzoeker moet je instaat zijn om op de grond van de verworven informatie en inzichten concrete projecten te bedenken, die mensen aanspreken en motiveren. Je zorgt voor een uitnodigende omgeving dat aanzet tot samenwerking.