BOLYUM 1, NUMERO 5
SETYEMBRE 2022
FILCOOP
ITAAS: Markado sa outline na dilaw ay ang iminungkahing site sa 109 Crown Street, Riverstone.
Bagong sentro ng komunidad
I
SANG bagong Filipino community centre ay maaring tumayo sa Blacktown City. Ito ay opisyal na ipinahayag ng bagong inihalal na pangulo ng Filipino Community Cooperative (FilCoop) na si Kate Andres. “Nagrehistro ng interes ang FilCoop sa Regional NSW WestInvest $1.6 billion infrastructure program para sa pagtatatag ng isang sentro ng komunidad sa Blacktown LGA sa kung saang nakahanda na silang magsubo ng kanilang “pitch” sa pangalawang pag-ikot pagkatapos na matanggap at pumasa ang kanilang mungkahi sa unang pag-ikot,” ani Andres. Ang FilCoop ay gumawa ng ‘bid’ para sa isang $8 million grant mula sa $1.6 billion WestInvest Infrastructure program upang bumili ng lupa para sa iminungkahing sentro. Para suportahan ang ‘bid’ nito, ilalagay ng FilCoop sa mesa ang kabuuang halaga ng sentro mula sa bangko na ibibigay sa pamamagitan ng kita mula sa umiiral na renta ng Hiyas Ng Bayan child centre sa Mt Pritchard, Liverpool. Ang lugar na iminungkahi ay sa 109 Crown Street, Riverstone. n
BALAGTASAN
Walang natalo ANG paligsahan na itinampok sa Balagtasan noong Agosto 13, 2022 sa NSW State Library ay ginanap bilang bahagi ng pagdiriwang ng Buwan Ng Wikang Pambansa at ng ika-10 anibersaryo ng Tagalog Association of Australia. >BUONG BALITA SA p3
OPINYON
Ang ehemplo sa atin ng Ukraine Pananaw ni JOSEPH ORBASE
ANG pinakamalaking balakid sa pag-unlad ng ating tinubuang lupa ay ang napakalaganap na kurapsyon. Ito ang pesteng nambubulok sa bansa ay sanhi ng patuloy > BUONG PANANAW SA p3
MIRIAM SOLO-SCOTT
Paniniwala sa kanyang sarili M
ARAMING paikot-ikot at kabiguan sa buhay ang naranasan in Marco Andre (Miko) Selorio bago nya natupad ang kanyang angkop na lugar sa pagganap ng sining bilang performing arts entrepreneur. Simula ng bata pa si Miko, ang paboritong aktibidad at interes in Miko ay sa larangan ng arts. Hilig nya ang musika at gumanap sa entablado, at gaya ng libo-libong batang Pilipino, palaro ng basketball ang aktibidad numero uno. Ang ‘highlight’ ng kabataan ni Miko, edad 10, ay ang pagganap nya bilang regular sa lingguhang programa, Kulit Bulilit, isang educational TV show ng ABS-CBN Channel 2 sa Manila. Ang Kulit Bulilit ay katulad ng Sesame Street show sa America.
Lumipat sa Sydney, Australia, noong 1989 ang pamilya ni Miko, kasama ng kanyang magulang, na sina Abet at Connie, at kapatid na sina Carlo, Angelo, at Claudia. Tinapos nya ang high school sa Hoxton Park High, Liverpool, at ang degree sa Bachelor of Commerce, major in accounting and economics sa Australian National University, Canberra. Pinakasalan niya ang kasintahan sa pagkabata na si Josephine Redoblado noong 2007 sa simbahan ng Christ The King sa Quezon City, Philippines, kung saan ipinanganak si Miko noong Enero 26, 1976. May anak na babae sila, si Anela, edad 8. Ang hanap-buhay ni Miko sa Sydney sa umpisa > TULOY SA p3
2 ANG BALITA
PANANAW PILIPINO PUNYETA! TOTOY, NA WALA NA NAMAN ANG SALAMIN KO! NO PROBLEM, SIR LOLO. I-GOOGLE KO SIYA.
EDITORIAL JAIME K PIMENTEL Editor
Abot ng teknolohiya ILARAWAN ito, isang mag-asawang edad 80 na nag-uusapan habang lumalakad sa parke isang umaga: “Kung minsan, nag-aalala ako tungkol sa hinaharap ng ating mga apo, kaunti lamang naman; pangumpisa ay ang kanilang lumalagong dependensya at halos ganap na tiwala sa virtual teknolohiya ng impormasyon,” ang sabi ni lola. “Oo, bahagya silang lumalapit sa akin at magtanong tungkol sa maliliit na bagay; pumupunta na lamang sila kay Google,” ani lolo. Lola: “Hindi natututo si Totoy ang tungkol sa pag -akyat ng puno, kagaya noong kabataan mo.” Lolo: “Gayon pa man, inumbra niya sa akin ang pangalan ng bawat puno at halaman dito sa parke kahapon.” Lola: “Sa isip ko, pihong natutunan ni Totoy ang mga yoon kay Google.” Mapagkakatiwalaang Google. Ngunit ano kaya ang mangyayari kung isang araw ay mapunta sa Totoy - Diyos miyo - sa isang lugar na walang ginhawa ng modernong buhay tulad ng koryente at virtual na teknolohiya? n
MULA SA AKING PUSO pananaw ni MARILIE BOMEDIANO
Ehersisyo para sa kabutihan ng kalusugan, ayon kay Vahid NAG-EHERSISYO ako sa pamamagitan ng paglakad ng 1.5 kilometro sa Blackwattle Bay, Pyrmont, araw-araw na inuudyukan ng aking asawa na si Vahid. “Hindi mo ba naisip na oras na para mag-ehersisyo?” utos in Vahid sa akin. Naturalmente, si Vahid ay silver medalist ng 1976 Montreal Olympic Games a kategorya ng velodrome cycling bilang representante ng Iran. Halos tinutulak ako ng aking ‘husband-coach’ na lumakad kaming magasawa - araw-araw - upang madagdagan ang tibay at lakas, alisin ang mga kahinaan ng katawan at mga sakit na dulot ng kakulangan sa ehersisyo at hindi tamang diyeta. Ang pagiging aktibo sa pisikal ay maaaring mapabuti ang kalusugan ng iyong utak, makatulong na pamahalaan ang timbang, bawasan ang panganib ng sakit, palakasin ang mga buto at kalamnan, at pagbutihin ang iyong kakayahang gawin ang mga pang-araw-araw na aktibidad. Ang mga na sa hustong gulang na hindi gaanong umupo at gumawa ng anumang dami ng katamtaman hanggang sa masiglang pisikal na aktibidad ay nakakakuha ng ilang benepisyo sa kalusugan. n
BATO BATO SA LANGIT pananaw ni FELIX ORCULLO
Presyo ng gasolina at mortgage rate AKO lamang ba ang nagtataka (o kayo rin) kung bakit ang presyo ng gasolina ay umaakyat na bigla o kapagdaka kung may bantang giyera o kahit na kaunting kaguluhan sa ibang parte ng mundo lalung lalo na sa mga bansang may mga mina ng langis? Ang tanong na ito ay laging bumabahala sa akin. Hindi ako ekonomista pero di ba matagal naman bago ang langis ay mahukay mula sa ilalim ng lupa paitaas, dalhin at malinis sa repinariya at pagkatapos ay maibiyahe sa mga gasolinahan sa iba’t ibang parte ng bansa o mundo. Kung ganoon, bakit kaya ang presyo ng gasolina ay bigla na lamang tumataas? Wala man lang puwang para naman ang mga pobreng mamimili o mga gumagamit ng gasolina katulad ng mga jeepney o taxsi driver ay magkaroon ng kaunting katahimikan bago nila maramdaman ang matinding pagtaas ng presyo na parang tinamaan ng bomba, kapagdaka. Hindi ba dapat, kahit papaano kahit isang lingo pa o mga isang buwan man lang bago ang pagtaas ng presyo? Pero hindi. Tayong mga mahihirap na mamimili ang tumatanggap ng sampal ng mga kompanya ng gasolina. Para bang wala nang mahalaga sa kanila kung hindi panatiliin o pataasin ang kanilang tubo nang wala man lang babala at nuway kiber kung mahihirapan ang kanilang mga pobreng parukyano. Nasaan ang kanilang konsiyensiya sosyal? Para sa akin, ang industriya ng langis ang pinakaprotektibo at pinakamalakas na kartel sa buong mundo. At ang gobyerno kahit saang bansa ay walang magawa sa harap nang ganitong garapal na trato ng mga salbaheng kompanya ng langis. Ang karanasang ito ay pareho ng sitwasyon sa mortgage rates. Hindi ba ninyo napapansin na sa tuwing magtataas ang Reserve Bank ng ANG BALITA cash rate, bigla na lamang tumataas Publishers ang mortgage rate na sinisingil ng mga JIMMY LOPEZ MILLIE MARCIAL bangko sa mga mortgagors dito sa JAIME K PIMENTEL Australya at siguro nang halos lahat ng Address: mga banko sa buong mundo? 5 Warby Street, Campbelltown Kapagdaka. Wala man lang babala. At napansin ba ninyo na kapag Business Manager nagbaba ang Reserve Bank ng cash JIMMY LOPEZ rate, ang mga bangko dito sa Australya 0478 540 889 ay matagal magpasa nang pagbaba Advertising ng mortgage rate MILLIE MARCIAL Kadalasan, mga ilang araw pa o mga 0450 073 591 isang linggo bago magpasa ang mga Editor bangko nang pagbaba ng mortgage JAIME K PIMENTEL rates. 0423 358 747 Hindi ba dapat ay pareho: kung mabagal ang magbaba ng rate, hindi Korespondente MARILIE BOMEDIANO ba dapat ay mabagal din ang pagtaas? SERNA LADIA Medyo yata hindi patas ang laban. Parehong tanong: nasaan ang kanilang konsiyensiya sosyal? Columnista JOSEPH ORBASE Katulad ng industriya ng langis, ang RUBEN AMORES industriya ng bangko ay masyadong FELIX ORCULLO malakas o makapangyarihan at ang ating gobyerno ay walang magawa sa Proofreader harap ng ganitong kalakas o garapal na FELIX ORCULLO kalaban. Sirculation Mahirap aminin, pero ang ganitong JIMMY LOPEZ situwasyon ay hindi pumapasa sa simpleng pub test. n
ANG BALITA 3
BALAGTASAN
Lahat nanalo, walang natalo A
NG paligsahan na itinampok sa Balagtasan noong Agosto 13, 2022 sa NSW State Library ay ginanap bilang bahagi ng pagdiriwang ng Buwan Ng Wikang Pambansa at ng ika-10 anibersaryo ng Tagalog Association of Australia. Ang pinaglabanan ay ang sagot sa tanong: ‘Dapat bang pumisan ang anak sa magulang na senior o hindi?’ Ang mga mambabalagtas ay sina Max Lopez, pinuno, at Daisy Cumming, kasapi (pangkat ng ‘Hindi Dapat Pumisan; at sina Rado Gatchalian, pinuno, at Violi Calvert, kasapi (pangkat ng Dapat Pumisan). Si Danny Peralta ang lakandiwa. Ang resulta ng debate ay tabla o mano: Walang pangkat na nanalo; wala ring pangkat na natalo. n
MAX LOPEZ: Pinuno sa pangkat ng ‘Hindi Dapat Pumisan’.
MULTIPURPOSE CENTRE
Renobasyon MGA renobasyon ay papalapit na pagkumpleto sa Filipino multipurpose centre sa 50 Forge Street, Blacktown. Ang mga renobasyon ay isang compliance requirement ng Blacktown City Council bago ang mga may-ari ng Centre, ang Philippine Australian Community Foundation (PACF), ay maaaring pahintulutang gamitin ang facility ayon sa iminungkahi. Halos nakumpleto ang mga bagong toilet at banyo ay nakikita katibayan ng pag-unlad. Ang mga renobasyon ay pinopondohan ng isang NSW Government grant na
ipinagkaloob ng $100,000, na kung saan $50,000 lamang ay ipinagkaloob. Upang makumpleto ang mga renobasyon, ang PACF ay gumagamit ng pautang mula sa NARRA ng isa pang $50,000 upang mabayaran kapag ang PACF ay tumanggap ng NSW Government grant balanse ng $50,000. n
PADALA SA MINDANAO
Rotarians
MGA Rotarians sa Inner West ng Sydney kamakailan ay nagpadala ng mga kagamitan sa Ilang lungsod sa Mindanao. Ito ay binubuo ng 30 hospital beds,
PUNTO ASINTADO
JIMMY LOPEZ: Tesorero ng PACF sa work site.
270 Sebel school chairs, 26 wheelchairs, 37 kahon ng sanitary pads, 83 kahon ng materyales pang ospital at libro, pitong sewing machines, 2,000 bras, at 1200 gardening tools. Idinagdag ng ilang Filipino-Australian ang 35 kahon ng damit, medikal na mga kalakal, aklat, at maskara. n
Pananaw ni JOSEPH ORBASE
Ehemplo ng Ukraine para sa ating Pilipinas ANG kaguluhan at gyera sa Ukraine ay may matinding aral at ehemplo para sa Pilipinas at iba pang bansang maliliit at hindi masyadong mayaman o maka-pangyarihan. Hindi porket maliit o kulang sa kagamitan ay wala nag laban. Ang pag mamahal at pakikipag laban para sa Inang Bayang tinubuan. Naka salalay sa taong bayan ang matindi at huling depensa ng isang bayan na naapi at sinasakop ng dayuhan. Ang hindi pagagapi sa pag-iisip at spirito ng pakikipaglaban para sa sariling bayan. Ang pag-kakaisa ng taong bayan at pagkilos mismo ng bawat isang mamamayan para maka ambag sa depensa at pagtatanggol sa inang bayan. Matino, makabayan at ma prinsipyong liderato sa pamunuan sa politika, militar, economiya, maging sa regional at local
community leaders at maging mga kababayan na nasa ibang lugar o parte ng mundo. Ang importansiya ng malayang mamamahayag o freedom of the press. Pikikipqg alyansa at pakikiisa sa iba pang bayan na maaring makatulong sa oras ng kagipitan. At ang pag-kakaroon ng re-assessment and re-calibration ang isang bansa na malaki at makapangyarihan din tulad ng Russia na gusto rin manakot at manakop. Nagkaroon po ng oras tayong lahat na makapag handa. Maraming aral at ehemplo ang nangyari sa Ukraine sa ating mga Pilipino, pero hindi po eto bago. Nagawa na po natin ang ibang ito. Balikan lang po natin ang ating kasaysayan at ang ating Pambansang Awit; may linya po duon na napaka importante na iginuhit na sa luha, pawis at dugo ng ating mga ninuno… ”Sa Manglulipig di ka Pasisiil”. n
Tiwala sa sarili, ayon kay Selorio > MULA SA p1
ay bilang funds management at financial planner sa ANZ Bank. Lumipat sya ng trabaho bago nya natanto na hindi bagay sa kanya ang 9-5 job. Sumunod lamang sya sa mga payo ng mga kaibigan at pamilya, ngunit hindi masaya si Miko sa pag-unlad ng kanyang hanapbuhay. Sa panahong ito, nagsimula syang bumalik sa kanyang mga masining na interes at magtrabaho sa kanyang sariling mga ideya na may control sya sa sariling mga proyekto, sa kanyang sariling oras, at kung gaano kalaki ang kikitain ng proyekto. ‘Hobby’ o katuwaan lamang muna kay Miko. Inilunsad niya ang kanyang unang ‘dance competition’ at 600 katao ang nagbayad na umatend. ‘Wow, mas gusto ko ito,’ ani Miko. Sinubukan nyang magdala ng import talent mula sa Pilipinas, peror hindi kumwela ito at nalugi ang palabas sa Sydney. “Kalimutan mo na yang hobby mo!” ika ng mga kaibigan ni Miko. Imbis na sumuko sya, lalong lumakas at bumuo ang loob in Miko. Binitawan niya ang kanyang 9-5 job at sumipag sa pagtaguyod ng mga events, hanggang nag-promote siya ng isang international event. Dinala niya sa Australia ang Talk & Text basketball team ng Pilipinas upang maglaro laban sa Sydney Kings, at ito ang naging unang major event na tagumpay ni Miko. Sunod dito ay dinala nya sa Sydney ang pamosong PBA (Philippine Basketball Association) Legends at ito ay inilaban sa Sydney Kings. Malaking tagumpay na naman. Mula doon, pataas ang lipad ng buhay ni Miko. Ang hip-hop dance competition nya ay tumubo ng tumubo, hanggang naging World Supremacy Battlegounds. Nakilala ito sa New Zealand, PIlipinas, America at doon din sila nag-perform. Sunod ay tinayo ni Miko ang MAS Presents talent agency. Ito naman ay bumubuo ng mga Filipino-Australian talent, isa na si Cyrus Villanueva, ang 2015 X-Factor Australia champion. Ang pinakabagong proyekto ni Miko ay Coinchella, isang “blockchain community builder that harnesses dynamic communities in Web3.”anya. “Ang aking pangitain ay itanim ang kultura ng Pilipino sa lahat ng aking ginagawa,” sabi ni Miko. “Alam ko na ako ngayon ay Australiano, ngunit nais kong makipag-ugnay sa aking mga ugat at para sa iba pang mga FilipinoAustralia na gawin ito.” n
4 ANG BALITA
SPORTS BASKETBALL
Paghahanap ng ‘best rising talent’ ANG Australian qualifying tournament ng National Basketball Training Centre (NBTC) ay gaganaping sa October 1-3, 2022 sa Kevin Betts Basketball Stadium, Mt Druitt, kapartner ng HomeGrown Basketball Australia (HGBA). Ang NBTC ay isang programang naglalayong mag-scout at idevelop ang pinakamahusay na Filipino basketball talent kapwa sa Pilipinas at sa iba’t ibang panig ng mundo. Ayon kay Cromwell Alvarez, isang director ng HGBA: “Di lamang ito’y tumutulong sa mga bata ng manlalaro ng basketball na subukan ang kanilang mga kasanayan sa laro, kundi binibigyan din sila nito ng isang avenue upang kumatawan sa kanilang pamana ng Filipino, saanman sila naroon.” Ang programang ito’y nakatulong sa kilalang NBTC alumnus na si Jalen Green ng Houston Rockets sa America. Tatlong qualifying tournaments ang maglilingkod bilang talent ng pagkakakilanlan para sa sinumang player na Filipino na 18 taong gulang at sa ibaba. Ang mga napiling individual teams ay magkakaroon ng pagkakataong maglaro laban sa mga pinakamahusay na rising stars na may pamanang Filipino. Homegrown Basketball Australia ay ang official designated partner ng National Basketball Training Centre (NBTC) Global Games sa 2022. Ang NBTC Global Games ay isang qualifying tournament kung saan ang mga piling team ng bawat bansa ay magkakaroon ng pagkakataong
LIBANGAN
Tayo na sa Fiesta 2022 BABALIK ang Fiesta Kultura sa Fairfield Showground sa Linggo ng October 2, 2022 matapos ang dalawang taong kawalan na pinilit ng pandemya. Magtatampok ito ng malaking pagpilian na food stall, international at local na tagapaglibang, mga pagsakay sa libangan ng mga bata, folkloric dancers, B2B car show, isang basketball (3x3) competition, at ang crowning ng 2022 Miss Philippines
Australia beauty pageant sa gabi. Itong Fiesta ay ang ika-32 taunang pagdiriwang ng Philippine Australian Sports Culture Club (PASC). Ang mga pangunahing sponsor ay ang NSW Government (Multicultural NSW) at ang World Remit. Ang PASC ay itinatag noong 1976, isang initiative na pinamumunuan ni Manny Castillo, higit sa lahat na gaganapin ang isang taunang paligsahan sa basketball para sa pamayanang Filipino sa Sydney. n
Paskuhan LIBRE ang pagpasok sa Philippine Christmas Festival In Spring.
HOMEGROWN BASKETBALL: Mga director Cromwell Alvarez, Karlo Basa, at Alfred Sayas.
lumahok sa NBTC National Finals sa SM Mall of Asia Arena, Philippines, scheduled sa Marso 2023. Kabilang sa mga bansang maglalahok sa Global Games ay Australia, USA, Canada, New Zealand, Dubai, at Italy-Europa.n
Sa taong ito, ay gaganapin muli sa Sydney’s Tumbalong Park, Darling Harbour, sa Oktubre 22-23, 2022. Ang kaganapan ay magtatampok ng mga food stall, mga stall ng negosyo at industriya, at libangan.
Ito ay isinaayos ng Philippine Community Council of NSW at suportado ng Philippine Consulate sa Sydney, ng Philippine Trade and Investment Center sa Sydney, at ng Philippine Department of Tourism. n
Malaking pagtitipon
ANG mga alumni at alumnae ng mga Philippine schools ay magsasama-sama sa pinakaunang multi-activity extravaganza na mag-sisimula sa Sabado, Setyembre 16 at matatapos sa Linggo, Oktubre 3, 2022. Ito ay magsisimula sa isang meet-and-greet at isang forum ng business innovation forum sa Novotel Hotel, Rooty Hill. Susundan ito ng isang grand soiree sa Sabado, Setyembre 17 sa West HQ, Rooty Hill; tenpin bowling sa Sabado, Oktubre 1 sa Zone Bowling Center; golf tournament sa Fox Hills Golf Club sa Linggo, Oktubre 3. n