АМСМ Клуб Мобилити - Септември 2025

ЧЛЕНСКО СПИСАНИЕ | СЕПТЕМВРИ 2025 БР. 107

Историја на трките

ПРЕСТИЖ, ИНОВАЦИИ И АВТОМОБИЛСКА ЕВОЛУЦИЈА

www.amsmklubmobiliti.mk

Вселенски летала

ПАТОТ НА ЧОВЕЧКАТА ЉУБОПИТНОСТ

Светско првенство во Формула Е

ЗАДОЦНЕТ БЛЕСОК НА ЈАГУАР

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

1

www.telekom.mk/business-travel-surf.nspx#travel-surf-exotic 2

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ВОВЕД

80 ГОДИНИ АМСМ, ИСТОРИЈА ШТО ДВИЖИ ГЕНЕРАЦИИ!

АМСМ КЛУБ МОБИЛИТИ Членско списание ИЗДАВАЧ: АВТО-МОТО СОЈУЗ НА МАКЕДОНИЈА ул. „Митрополит Т. Гологанов“ бр. 51 1000 Скопје Република Македонија Тел: 02/ 3181-181 Факс: 02/ 3181-119 amsm@amsm.com.mk www.amsm.mk ГЛАВЕН И ОДГОВОРЕН УРЕДНИК: Маргита Поповска ГРАФИЧКИ ДИЗАЈН: Мартина Поповска РЕДАКЦИЈА: ул. „Митрополит Т. Гологанов“ бр. 51 1000 Скопје Република Македонија Тел: 02/ 3181-351 Факс: 02/ 3181-349 redakcija@amsm.com.mk www.amsmklubmobiliti.mk

ИЗДАВАЧКИ СОВЕТ: проф. д-р Спасе Јовковски (претседател) Сиљан Аврамовски (член) Калинка Танеска (член) Јован Теговски (член) Миле Атанасов (член) Димитар Пендов Митко Смилков

НАДВОРЕШНИ СОРАБОТНИЦИ: Жарко Атанасоски Љубомир Анастасовски Данчо Здравковски Андријан Трипунов Александар Табаковски Игор Ландсберг

ЛЕКТОР: Силвана Блажева

ТИРАЖ: 10.000 примероци ПЕЧАТИ: Печатница „Серафимовски“ - Скопје БАНКА: Комерцијална Банка А.Д. Скопје ЖИРО-СМЕТКА: 300000000915716

Чест е да се прослави јубилеј. Но вистинска привилегија е да се биде дел од него. Да чекориш заедно низ времето. Да сведочиш. Да веруваш. Да созрееш со идејата која трае осум децении. Во 2025 година, Авто-Мото Сојузот на Македонија слави 80 години постоење. Осум децении истрајност, доверба, визија. Осум децении грижа за возачите, патниците и сите оние чие секојдневие е врзано за патот. Ова не е само бројка. Тоа е жив доказ за општествена посветеност. За постојано присуство. За институција која станала дел од животот, за многумина, и потпора, и насока. Сè започна далечната 1945 година, во години на обнова, кога беа поставени темелите на една визија, да се обучуваат возачи, да се одржуваат возила, да се поттикне одговорно однесување во сообраќајот. Од првите автомото друштва, АМСМ прерасна во двигател на техничка култура, професионализам и пристапна мобилност. Во текот на годините, се градеа сектори и системи што ја создадоа поддржувачката мрежа што ја знаеме денес, автошкола, патна помош, информативен центар, дури и хелио служба за итна медицинска поддршка. Секогаш со една јасна цел, безбедноста на секој учесник во сообраќајот. По осамостојувањето, АМСМ го прошири своето делување на меѓународната сцена, станувајќи рамноправен член на FIA, ARC Europe, EuroRAP, iRAP... Преку овие партнерства, не само што се зајакна институционалниот капацитет, туку и Македонија доби глас во глобалниот дијалог за сообраќајна безбедност. Последната деценија е симбол на промени што создаваат иднина, на динамична трансформација, структурна, организациска, но и вредносна. Во ера на дигитализација и нови генерации, АМСМ успеа да го одржи јадрото на традицијата, но и да прифати иновација со отворено срце. Во срцето на АМСМ отсекогаш стоела општествената одговорност. Од безбројни едукативни кампањи, обуки за млади возачи, до проекти за унапредување на патната инфраструктура и поддршка на одржлива мобилност, АМСМ покажува дека е многу повеќе од сервис. Тоа е платформа за заедничка иднина, каде што безбедноста, знаењето и свеста се поставени како врвни приоритети. Осум децении не значат крај. Тие значат обврска да се продолжи со истата страст, со истото чувство на одговорност, и со уште поголема амбиција. Приказната продолжува, а АМСМ стои подготвен за иднината, со проекти што ќе носат повеќе сигурност, повеќе пристапност, повеќе поврзаност, за секој граѓанин, за секое поколение, за секој пат што води напред. Нека ни е честит јубилејот... Следниот број на АМСМ Клуб Мобилити очекувајте го во октомври 2025 гoдина во електронска верзија на вашата е-адреса и нашата веб страница www.amsmklubmobiliti.mk

ЕДИНСТВЕН ДАНОЧЕН БРОЈ: 4030991238264

Маргита ПОПОВСКА главен и одговорен уредник

ISSN 1857-6133

© Сите права се заштитени. Овој труд не смее да биде преведен или копиран во целина или негов дел без дозвола на издавачот. Забрането е било какво складирање и архивирање, електронско прилагодување, компјутерско програмирање или користење со некоја слична или различна технологија позната до денес или која ќе се развие во иднина.

Почитувани членови на АМСМ, Ве повикуваме на нашата е-маил адреса redakcija@amsm.com.mk да ни ги испратите своите е-маил адреси за да можеме да ви го доставиме интернет-изданието на списанието „АМСМ Клуб Мобилити“.

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

3

ЦЕНТАР ЗА ВОЗИЛА

071/232-442 4

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

www.amsm.mk

HI-TECH

НОВОСТИ 7 ОБНОВУВАЊЕ НА ТРЕТАТА ГЕНЕРАЦИЈА „308“

30 ПАТОТ НА ЧОВЕЧКАТА ЉУБОПИТНОСТ

22 СТИЛ 22 ДУШАТА НА ЈАПОНИЈА ВО СВЕТОТ НА БИЗНИСОТ

7

30

АВТО-МОТО

ИСТОРИЈА

8 УРБАН КРОСОВЕР ШТО ОСТАНУВА ВЕРЕН НА СЕБЕ

24

34 ПРЕСТИЖ, ИНОВАЦИИ И АВТОМОБИЛСКА ЕВОЛУЦИЈА

ПАТУВАЊЕ 24 УБАВИНАТА Е ВО НЕЈЗИНАТА УНИКАТНОСТ

8

34

ТЕСТОВИ И СОВЕТИ

СПОРТ 42 ЛЕТО ВО БОИТЕ НА МЕКЛАРЕН

20 ЗЕБРАТА НЕ Е ИГРА

46

46 КАЛЕ, КРАЛОТ НА ФИНСКА

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

5

| ОТА

ПАТАРИНA ВО ЕВРОПА АЛБАНИЈА СКОПЈЕ - САРАНДА (преку Богородица / Игуменица )

Наплатни станици: Петровец: 40 ден. / Велес:80 ден. / Градско: 60 ден / Демир Капија: 80 ден. /Гевгелија: 100 ден./ Evzonon: 1.80 EUR / Malgara: 1.20 EUR / Polymylos: 2.40 EUR / Malakasi: 2.40 EUR / Pamvotida: Toll: 1.20 EUR / Tyria: 2.10 EUR оддалеченост: 585 km

патарини: 16,70 €

СКОПЈЕ - САРАНДА (преку Струга - Елбасан - Фиер)

Наплатни станици: Глумово - 40 ден. / Желино - 40 ден. / Тетово - 30 ден. / Гостивар - 30 ден. оддалеченост: 585 km

патарини: 1,6€

СКОПЈЕ - ТИРАНА ( Рута: Скопје - Приштина - Призрен - Морина - Кукс –Тирана)

Наплатни станици: Албанија – 5 € оддалеченост: 335 km

патарини: 5,00 €

СКОПЈЕ - ТИРАНА (преку Струга)

Наплатни станици: Глумово - 40 ден. / Желино - 40 ден. / Тетово - 30 ден. / Гостивар - 30 ден. оддалеченост: 291 km

патарини: 1,6€

СЛОВЕНИЈА СКОПЈЕ - ЉУБЉАНА

Наплатни станици: Македонија - 100 денари / Србија - 17 € / Хрватска - 18 € / Словенија вињета - 15 € (за 7 дена) оддалеченост: 964 km

патарини: 51,60 €

СКОПЈЕ - МАРИБОР

Наплатни станици: Македонија - 100 денари / Србија - 17 € / Хрватска - 23,3 € / Словенија вињета - 15 € (за 7 дена) оддалеченост: 937 km

патарини: 57 €

РОМАНИЈА СКОПЈЕ - БУКУРЕШТ

Наплатни станици: Македонија - 100 денари / Бугарија вињета - 8 € (за 7 дена) / Бугарија/Романија мост Русе - 3 € / Романија вињета - 3 € (за 7 дена) оддалеченост: 628 km

6

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

патарини: 15,60 €

НОВОСТИ |

PEUGEOT 308

ОБНОВУВАЊЕ НА ТРЕТАТА ГЕНЕРАЦИЈА „308“

Ч

етири години по светската премиера, третата генерација на „Пежо 308“ доби освежување на дизајнот. Како што налага непишаното автомобилско правило, по четири години на пазарот, време е за редизајн, „308“ сега доаѓа со освежен изглед за да остане конкурентен во својата класа. Новите линии се впечатливи и модерни, но еден детал особено паѓа во очи. Препознатливите „очници“, кои досега беа силно нагласени и беа еден од визуелните заштитни знаци на моделот, сега ги нема. Изгледа како „308“ да бил на забар, па наместо стандардна контрола, му направиле целосна трансформација. Очниците? Исчезнати. Наместо нив, погледнете го предниот дел. Нов, поинаков, можеби пософистициран..., но сигурно ќе предизвика поделени мислења меѓу фановите. Производителот нуди четири видови погонски единици: електрична, хибридна со приклучок, класична хибридна, и – за македонскиот пазар најпосакуваната – дизел верзијата со 1.5 BlueHDi мотор. Ајде сега да ве видиме!? Додека дизелите полека се отстрануваат од понудата, особено во Западна Европа, под изговор дека го загадуваат воздухот повеќе од останатите погони, Пежо сепак реши да го задржи овој мотор. И тоа е одлука за која вреди да се зборува со отворени карти. Зошто? Затоа што приказната со дизелите е долга и комплицирана, и не може така едноставно да се пресече. Ќе зборуваме на таа тема – но во некоја наредна прилика. Сепак, да се вратиме на суштината, потегот на Пежо е за пофалба. Што и да мисли европскиот пазар, нивна работа. За нас, а и за многу други пазари каде дизелот сè уште значи економичност, издржливост и практичност, ова е добредојден избор. И токму тука Пежо покажува разбирање и флексибилност, а тоа во денешно време е реткост. Новата 308-ка се нуди во пет пакети на опрема, „стајл“, „алур“, „гт“, „гт ексклузив“ и „бизнис“ и секој од нив нуди по нешто повеќе, нешто вообичаено во автомобилската индустрија. И, секако постои и список на „желби“ за кои купувачот дополнително треба да се фати за џебот. Но еден друг чинител кој секогаш привлекува внимание, особено кај семејните купувачи, е капацитетот на багажниот простор. За „св“ (стејшн вагон) изведбата, бројките звучат навистина респектабилно, од 598 литри во стандардна конфигурација, па сè до 1.487 литри со спуштени задни седишта. Простор, колку ти душа сака. За оние што уживаат во врвно аудио доживување зад воланот, Пежо подготвил нешто посебно, Фокал аудио систем со 10 звучници. Но, како што обично се случува со „ситниците“ што значат, и оваа опција бара дополнителен издаток. Аудуофили, подгответе го паричникот. Пежо со децении наназад има силен

претставник во т.н. „ниска висока класа“, односно „ц“ сегментот, така што за него не е проблем да направи автомобил кој ќе предизвика пореметување на автомобилскиот пазар. Ова за брендот не е непозната територија, тука тие се чувствуваат како дома. Инженерското искуство и дизајнерската зрелост ги користат за да направат автомобил што знае да го наруши редоследот на пазарот, а не само да се вклопи во него. Конструирањето на вакви модели е речиси рутинска работа за Пежо. Она што следува по основниот дизајн е само доработување и полирање на деталите – формула која функционира со години. Рестилизираниот 308 ќе го продолжи успешниот пат на своите претходници и ќе се позиционира како сериозен играч меѓу конкурентите во класата. •

АМСМ ЧЛЕНСТВО НОВИ ПРОДАЖНИ МЕСТА

*Картичките купени во новите продажни места се активираат според упатството на задната страна.

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

7

| АВТО-МОТО

Тест Opel Mokka GS Turbo

УРБАН КРОСОВЕР ШТО ОСТАНУВА ВЕРЕН НА СЕБЕ ПРЕПОЗНАТЛИВ ДИЗАЈН, ИНТЕЛИГЕНТНА ТЕХНОЛОГИЈА И АГИЛНИ ПЕРФОРМАНСИ ЗА СЕКОЈДНЕВИЕ ИСПОЛНЕТО СО ДИНАМИКА И УРБАН СТИЛ.

О

д дизајнот до моторот, од кабината до возењето, Opel Mokka е кросовер што инспирира доверба, удобност и индивидуалност. Нејзиниот успех не се должи на обидите да се истакне по секоја цена, туку на јасната визија за тоа што претставува. Забележливо е дека Mokka не сака да им угоди на сите, туку отворено игра на картата на индивидуалноста.

ИНДИВИДУАЛНОСТ ВО ПРВ ПЛАН

И пред редизајнот, Mokka имаше препознатлив изглед кој зрачеше со самоувереност. Пропорциите се јасно дефинирани и различни од конкурентите. Дизајнот е бескомпромисен, секој детаљ има цел, а секоја линија своја функција. На предниот дел, во фокусот е „Vizor“ маската,

8

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

најновиот дизајнерски потпис на Opel. Таа ги обединува решетката, новото Blitz-лого и ултратесните LED светла со трослоен потпис, давајќи впечатлива предница и нагласена ширина на ставот. Тестираниот модел има низа црно обоени акценти, контрастен покрив, ретровизори и декоративна лента по должина на долниот дел од вратите, а тука се и црните облоги околу тркалата кои ја нагласуваат спортската димензија. Иако изгледаат допадливо, црните сјајно лакирани површини не се најпрактично решение во секојдневна употреба. Редизајнираниот преден браник и аеродинамичните фелни придонесуваат за подобар проток на воздух и поефикасно возење. Посебна карактеристика е одлуката на компанијата од целосното откажување од хромирани детали, што резултира со прочистен и модерен изглед, истовремено урбан, трендовски и пред сè, еколошки свесен. Со освежувањето на моделот, Opel успеа умешно да го искомбинира класичниот дух со современата изведба, додавајќи и на Mokka доза дрскост и индивидуалност. Во споредба со директните конкуренти, Mokka остава впечаток на искусен и „модерен играч“, автомобил кој јасно ја носи европската дизајнерска школа и сака да се истакне со карактер, а не сaмо преку декоративни детали.

АВТО-МОТО |

со мат сребрени детали и подобра организација на просторот. Новата електронска паркинг сопирачка ослободува место за практични прегради, а рециклираните материјали од кои е изведен тапацирот ја надополнуваат ориентацијата на Opel кон одржливост.

ОДРЖЛИВИ РЕШЕНИЈА

Внатрешноста ја следи истата филозофија. Со концептот „Pure Panel“, Opel воведува кабина што нуди едноставност и интуитивност. Два 10-инчни екрани ја поставуваат Mokka во рамките на повисок сегмент: левиот ги прикажува информациите од инструмент таблата, десниот е задолжен за мултимедијата која е компатибилна со Apple CarPlay, Android Auto и гласовна контрола. Иако е дигитализиран, ентериерот не ја жртвува практичноста. Физичките копчиња за климата остануваат на своето место, решение кое многу возачи го преферираат во однос на сложените менија кај конкурентите кои ги преместуваат функциите на екранот од мултимедијата. Управувачот со зарамнети делови додава спортска нота, обложен е со вегански материјали, а во средината стои Blitz логото, своевиден лост и визуелна врска со надворешноста. Просторноста е внимателно осмислена, предните седишта се удобни и за повисоки возачи, додека задната клупа може да прими две возрасни лица без проблем. Благодарение на добрата ергономија, седиштата нудат солидна поддршка и при подолги патувања. Багажникот е со правилна форма и капацитет од 350 литри, доволен за секојдневни потреби, но и за викенд патувања. Централната конзола е редизајнирана

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

9

| АВТО-МОТО

ТЕХНИЧКИ КАРАКТЕРИСТИКИ НА ВОЗИЛОТО

РЕАЛНА УПОТРЕБЛИВОСТ

Под предниот поклопец работи добро познатиот, но усовршен 1.2-литарски турбо бензинец со 130 КС и 230 Нм. Трицилиндричниот моторот е спарен со осумстепен автоматски менувач кој нуди мазни и прецизни промени на брзини. Покрај стандардниот Normal, достапни се Eco и Sport режими кои го менуваат однесувањето на моторот и одзивот на гасот. Во бројки, Mokka забрзува од 0 до 100 км/ч за 9,2 секунди и достигнува 200 км/ч. Потрошувачката во реални услови се движи меѓу 7 и 7,5 литри, што секако е конкурентна вредност. Она што најмногу изненадува е возачкото доживување: Mokka е компактна, стабилна и нуди прецизно управување. Иако е кросовер со повисока каросерија, центарот на гравитација е низок, овозможувајќи сигурно држење на патот дури и во побрзи свиоци. Во град, управувањето е лесно и агилно, а на отворен пат автомобилот остава впечаток на стабилност. Шасијата

10 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

МОТОР:

ТРИРЦИЛИНДРИЧЕН ТУРБО БЕНЗИН

ЗАФАТНИНА:

1.199CM3

МОЌНОСТ НА АГРЕГАТОТ:

130 КС при 5.500 врт/мин

МЕНУВАЧ:

8 СТЕПЕН АВТОМАТСКИ МЕНУВАЧ

ПОГОН:

НА ПРЕДИТЕ ТРКАЛА

ПОТПИРАЊЕ НА ТРКАЛА:

НАПРЕД: MCPHERSON НАЗАД: ТОРЗИЛОНА ОСКА

СОПИРАЧКИ:

НАПРЕД: ВЕНТИЛИРАЧКИ ДИСКОВИ НАЗАД: ДИСКОВИ

ГУМИ:

НАПРЕД 215/60 R17, ПОЗАДИ 215/60 R17

МАСА НА ВОЗИЛОТО:

1.294 КГ

ДИМЕНЗИИ: Д/Ш/В:

4.151Х1.791Х1.531 ММ

ЗАБРЗУВАЊЕ ОД 0 ДО 100 КМ/Ч:

9.2 СЕКУНДИ

ПРОСЕЧНА ПОТРОШУВАЧКА:

6.1 ЛИТ/100 КМ

МАКСИМАЛНА БРЗИНА:

200 КМ/Ч

ЦЕНА НА ТЕСТИРАНИОТ МОДЕЛ:

23.970 ЕВРА

е балансирана, доволно цврста за сигурност и доволно еластична за удобност. Иако е кросовер со повисока каросерија, центарот на гравитација е релативно низок, што овозможува уверено држење на патот дури и при побрзо возење. Ова е дел од тајната зошто Mokka не само што изгледа модерно и спортски, туку тоа и го нуди во реалната употреба. Марката Opel направи мал, но вистински чекор напред. Без да се оддалечи од основната филозофија, новата Mokka добива поусогласен дизајн, технолошки напреден ентериер и возачко искуство што е едновремено практично и забавно. Со својот јасен идентитет, компактна форма и динамични квалитети, Mokka останува избор за оние што бараат урбан кросовер кој не се обидува да биде „сè за сите“, туку останува верен на себе – модерен, автентичен и сигурен партнер во секојдневието. • Данчо Здравковски

ТВОЈАТА ЧЛЕНСКА КАРТИЧКА СЕГА МОЖЕ ДА БИДЕ

Visa AMSM КРЕДИТНА КАРТИЧКА

100 ден. за Classic картичка 200 ден. за Еurope Premium картичка

ФИНАНСИСКА СИГУРНОСТ

ПЛАЌАЊЕ НА РАТИ СО 0% КАМАТА

БЕСПЛАТНА ПОМОШ НА ПАТ

КОНТАКТ ЦЕНТАР 196

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

11

| АМСМ

Верица Ризовска, долгогодишен АМСМ член

ПАРТНЕРСТВО КОЕ ТРАЕ СО ДЕЦЕНИИ ВЕРИЦА РИЗОВСКА Е ДОЛГОГОДИШЕН ЧЛЕН НА АМСМ И ЕДНА ОД НАЈВОЗРАСНИТЕ ЧЛЕНКИ СО АКТИВЕН СТАТУС. ПОЗНАТА Е ПО СВОЈАТА ПРОФЕСИОНАЛНА ИСТРАЈНОСТ, ЉУБОВТА КОН ВОЗЕЊЕТО И СТРАСТА КОН НАУКАТА. НЕЈЗИНИОТ ЖИВОТЕН И ПРОФЕСИОНАЛЕН ПАТ СЕ ПРИМЕР ЗА ТОА КАКО СО ПОСВЕТЕНОСТ И ЗНАЕЊЕ МОЖЕ ДА СЕ ОСТАВИ ДЛАБОКА ТРАГА И НА НАЦИОНАЛНО И НА МЕЃУНАРОДНО НИВО.

Н

ејзиниот професионален и личен пат е вистинска инспирација. Родена е во 1941 година во Струмица, град во кој ги минала детството и младоста. По завршувањето на гимназијата, заминала во Загреб, каде дипломирала и магистрирала на Технолошкиот факултет, стекнувајќи го звањето магистер по технолошки науки. Кариерата ја започнува во Скопје, во фабриката „ОХИС“, вклучена во научно-истражувачки проекти со национално и меѓународно значење. Еден од највпечатливите е соработката со Институтот во Винча. Под нејзино раководство се развива суровина (прекурсор) за карбонизирање влакна, првично наменета за воената авионска индустрија. Подоцна, овој материјал наоѓа широка примена и во цивилниот сектор – од спортска опрема до нискоградба – благодарение на својата извонредна цврстина и еластичност. За ова иновациско достигнување, тимот добива признание од престижниот институт во Гримзби, Англија.

12 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Друг значаен проект е развојот на суровина за изработка на ламели и кочници во автомобилската индустрија. За ова технолошко решение, тимот предводен од Ризовска добива златна плакета од Фондот за иновации. По богата и успешна кариера исполнета со предизвици, пронајдоци и признанија, Верица Ризовска се пензионира во 1997 година. Денес, и покрај годините, останува активна и инспиративна – како возачка со долгогодишен стаж, но и како жена чија приказна ја поттикнува идната генерација да се стреми кон знаење, иновации и посветеност. Клуб М: Во време кога учеството на жените во автомобилизмот беше реткост, особено во домени што традиционално се сметаа за „машки“, што Ве мотивираше и охрабри да зачекорите во тој свет? Верица Ризовска: По смртта на мојот сопруг, бев принудена самостојно да ги одгледувам нашите деца, што наметна потреба од поголема мобилност. Од друга страна, мојата научно-истражувачка работа подразбираше бројни патувања, за што, секако, ми беше потребен автомобил. Возачка дозвола стекнав во 1987 година, а мојот прв автомобил беше Citroën CX со хидраулична амортизација, произведен во тогашната домашна фабрика во Копер. Потоа возев Fiat Tipo, а најдолго се задржав на малото, но просторно и удобно Fiat Cinquecento. Од 2011 година возам Peugeot 107. Клуб М: Што сметате дека ве одликува како возач, дали тоа е смиреноста, одговорноста, или пак страста кон возењето? Верица Ризовска: По природа сум дисциплиниран возач и строго ги почитувам сообраќајните правила и прописи, бидејќи верувам дека одговорното однесување зад воланот е клучно за безбедноста на сите учесници во сообраќајот. Секогаш се трудам да возам внимателно, смирено и со почит кон другите, без разлика на околностите. Истовремено, многу ми значи кога и останатите учесници во сообраќајот покажуваат разбирање, трпение и сообраќајна култура, особено со оглед на мојата физичка попреченост, која понекогаш бара малку повеќе

АМСМ |

време и внимание при одредени маневри. Таквото меѓусебно почитување го доживувам не само како прашање на сообраќајна етика, туку и како израз на човечка солидарност. Клуб М: Се сеќавате ли на моментот кога првпат станавте член на АМСМ? Како дојде до таа одлука? Дали во тоа време АМСМ членството имаше посебна симболика, или важност за возачите? Верица Ризовска: Во АМСМ членувам уште од моите први возачки години. Главниот мотив за моето членство беше агилноста и посветеноста на АМСМ при решавање технички проблеми за време на возење, односно патување. Како што наведов погоре, за една жена што самостојно се движи, и притоа има физичка попреченост, секогаш е потребна сигурна и професионална техничка поддршка, па членството во АМСМ беше природен избор. Во текот на сите овие години, АМСМ секогаш ми бил поуздан партнер кој многупати ми излегол во пресрет, за што сум искрено благодарна. Клуб М: Можете ли да споделите што најмногу Ве исполнува во нашата организација и што ја поттикнува Вашата лојалност? Верица Ризовска: Верност кон АМСМ се темели пред сè на долгогодишното искуство и заеднички поминатите километри на пат. Кога знаете дека имате на кого да се потпрете, дури и во најнепредвидливи околности, природно е таа доверба да прерасне во трајна соработка. Затоа, никогаш не сум размислувала да се откажам од членството, напротив, секоја година го обновувам со чувство на сигурност и благодарност.

МОЕТО ДОСЕГАШНО ИСКУСТВО СО АМСМ Е НАВИСТИНА ПОЗИТИВНО И ЗАДОВОЛСТВОТО ОД СОРАБОТКАТА Е ГОЛЕМО. ВО МНОГУ СИТУАЦИИ МИ БИЛА ПОТРЕБНА НИВНА ПОМОШ, КАКО ВО УРБАНИ СРЕДИНИ, ТАКА И НА ОТВОРЕН ПАТ. ТИМОВИТЕ СЕКОГАШ РЕАГИРАЛЕ НАВРЕМЕНО И ПРОФЕСИОНАЛНО, И ДОСЕГА НИКОГАШ НЕ СЕ СЛУЧИЛО ДА БИДАМ „ИЗВИСЕНА“, СУМ ОСТАНАЛА БЕЗ ПОДДРШКА ИЛИ СО НЕРЕШЕН ПРОБЛЕМ.

Клуб М: Постои ли некој посебен настан, патување или искуство преку АМСМ што секогаш ќе го паметите? Верица Ризовска: Според народната поговорка „На мака се познаваат јунаците“, никогаш нема да го заборавам моментот кога АМСМ ми излезе во пресрет при единствената сообраќајна незгода во мојата возачка кариера. Имено, во Охрид бев жртва на несовесна возачка без возачка дозвола. АМСМ веднаш реагираше и ми обезбеди превоз, и за мене лично и за мојот автомобил, до Скопје, односно до овластениот сервис за Пежо.

Верица Ризовска: Сметам дека членството во АМСМ е корисно за сите возачи, без оглед на нивната возраст, искуство или пол. Сепак, свесноста дека секогаш имате поуздан партнер зад себе е особено важна за новите возачи, кои допрва треба да изградат самодоверба и сигурност во сообраќајот. Токму затоа, топло им препорачувам да ја искористат можноста за членство во АМСМ, како практична поддршка, но и како чувство на сигурност што навистина значи многу. Клуб М: Како изгледа вашето секојдневие во пензионерските години, што ве мотивира и одржува активни. Верица Ризовска: Пензионерските денови најчесто ги поминувам во Скопје, додека летните месеци ги користам за престој во Охрид. Поради мојата физичка попреченост, значаен дел од слободното време го посветувам на рехабилитација и терапевтски третмани во бањски и рехабилитациски центри. Особено би ја истакнала терапевтската пливачка активност, која ми помага во одржување на физичката кондиција и го подобрува моето здравје. Во текот на годините, овие активности ме носеа на чести патувања. Иако со возраста возењето го практикувам сè поретко, секогаш ја чувам страста и желбата да управувам со својот автомобил. Се надевам дека здравствената состојба ќе ми овозможи и понатаму да возам свесно, одговорно и со голема радост. Клуб М: Што би им препорачале на вашите врсници за да ја исполнат оваа животна фаза со смисла и радост? Верица Ризовска: Како пензионер, на своите врсници им препорачувам да бидат активни, секако, според своите можности. Ова посебно важи за тие кои живеат во поголемите градови и немаат можност за секојдневно бивање во природа. Ова е една од главните причини за одржување и на возачката „кондиција“, затоа што, за жал, често сме многу оддалечени од излетничките места. Секако, претпазливоста и одговорноста мораат секогаш да бидат на прво место, па, ако не се чувствуваат доволно спремни за самостојно управување со моторно возило, нека тоа им го отстапат на помладите. Клуб М: Кои се вашите најголеми забелешки или искуства поврзани со состојбата на патиштата и сообраќајот во нашата земја? Што мислите дека може да се направи за да се подобри безбедноста и удобноста на возачите? Верица Ризовска: Како долгогодишен возач со попреченост, сметам дека е неопходно да се зголеми бројот и достапноста на паркинг-местата за лица со инвалидитет. Сведоци сме дека, и покрај тоа што таквите паркинг места се ретки, често се наоѓаат зафатени од возачи на кои не им се наменети. Затоа, повикувам на поголема свесност и сообраќајна култура меѓу сите учесници во сообраќајот.

• Маргита Поповска

Клуб М: Сметате ли дека членството во АМСМ е особено корисно за помладите возачи, особено за жените, и би го препорачале како форма на поддршка и сигурност во сообраќајот?

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

13

| АМСМ

БРЗИ И КВАЛИТЕТНИ КВАЛИТЕТНА ОБУКА ЗА БЕЗБЕДНИ МЛАДИ ВОЗАЧИ Во денешно време, возачката дозвола за Б категорија не е луксуз, туку е потреба. Направете го вистинскиот избор за себе или за вашето дете и започнете со обука за Б категорија онаму каде сигурноста и квалитетот се на прво место.

• Искусни и професионални инструктори - со индивидуален пристап за секој кандидат • Современ возен парк - Шкода Фабиа, Волкваген ап, Пежо и Мазда за добро искуство уште од првиот час • Квалитетна обука - затоа што добар возач се создава од самиот почеток Дополнително, заштедете време и пријавете се онлајн – брзо и лесно, преку нашата веб-страница.

02/3181-240

ЗАКАЖЕТЕ СЕРВИС НА ВАШЕТО ВОЗИЛО – ОНЛАЈН И БЕЗ ГРИЖИ! Каде и да сте, и во кое било време, закажете го вашиот следен сервис со само неколку клика! Преку веб-страницата www.amsm.mk или мобилната апликација на АМСМ, закажете сервис брзо, лесно и едноставно: • Изберете тип на сервис - во сервисните центри на АМСМ или мобилен сервис директно на вашата локација • Внесете податоци - како наш член, само внесете го членскиот број за ваша побрза идентификација • Додадете детали за возилото • Одберете локација - Скопје, Велес или Кичево • Внесете дополнителни информации - за специфични потреби или барања • Одберете датум и време што ви одговара По успешното закажување, нашиот тим ќе ве контактира за потврда и ќе ви обезбеди информации за цената, според потребните услуги.

02/3181-144

14 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

АМСМ |

УСЛУГИ САМО ЗА ВАС ОСИГУРУВАЊЕ ПРЕКУ МОБИЛИТИ БРОКЕР- НАЈДОБРИОТ ИЗБОР ЗА ВАС На осигурителниот пазар, изборот е навистина голем - многу компании, безброј понуди, различни услови... Како да бидете сигурни дека ја избирате најдобрата опција за вас? Со осигурување преку Мобилити Брокер добивате: • Понуди прилагодени на вашите потреби, од сите осигурителни компании во земјата - без да губите време во сложени пребарувања и анализи • Бесплатно посредување и застапување при штета, со сигурност дека вашите интереси ќе бидат секогаш на прво место • Услуги без дополнителни трошоци - сите и услуги и предностите на осигурување преку Мобилити Брокер ги добивате без никаков надомест. Повеќе информации: 02/3181-405

АТП СЕРТИФИКАТ- ГАРАНЦИЈА ЗА БЕЗБЕДЕН ТРАНСПОРТ НА ПРЕХРАМБЕНИ ПРОИЗВОДИ Превозот на лесно расипливи производи бара апсолутна сигурност и беспрекорен квалитет. АТП Сертификатот потврдува дека вашето возило може да ја одржи потребната температура за време на целиот транспорт – без разлика дали станува збор за смрзнати, длабоко смрзнати или свежи производи.

• Ознаки FRA, FRB, FRC – според температурата на разладната комора • Важи 3 години – со периодично испитување за реиздавање • Потребни документи: Сообраќајна дозвола и претходен АТП Сертификат (доколку постои) 071/232-442

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

15

| АМСМ

• На крајот од октомври планирам

• Дали е возможно да се изврши атест на плински уред кој е вграден пред неколку години, но досега не е атестиран? Возилото го купив неодамна, а плинскиот уред не бил атестиран од претходниот сопственик, иако ги поседувам сите потребни документи за уредот. Дополнително, ме интересира дали постои можност атестирањето да се изврши во Скопје, и покрај тоа што возилото има регистарски таблички од друг град, и каква е приближната цена на постапката? Благодарам, Ангел

АМСМ: Атестот на плинскиот уред се врши во рок од 30 дена по извршената монтажа. Бидејќи станува збор за плински уред кој е монтиран пред повеќе години, потребно е истиот да биде прегледан од овластен монтажер на плински уреди. Доколку сè е во ред со плинскиот уред, атестот може да се изврши кај нас. Сепак, упатот за атест на плински уред, како и новата сообраќајна дозвола во која ќе биде впишан атестот, мора да се завршат во МВР во градот од кој потекнуваат табличките на возилото.

патување во Бугарија и би сакала да знам каде може да се купи вињета за користење на нивните патишта. Поздрав, Тања АМСМ: Вињетите можат да се купат во канцелариите на централната и на регионалните агенции за националната патна инфраструктура (патарите), како и од специјализирани канцеларии на царинската агенција на граничните премини. Тие, исто така, се продаваат и од голем број на дистрибутери, вклучувајќи ги бензинските пумпи, поштите и синџирот продавници за храна – „Пикадили“. Вињетите, исто така, можат да се купат и на интернет на веб-сајтот www.vinetka.com • Постои ли можност за издавање пробни таблички за нерегистриран автомобил? Доколку е дозволено, колкава е нивната цена? Поздрав, Станиша АМСМ: Пробни таблички се издаваат на ново возило, увезено возило за кое е започната постапка за регистрација на истото и за одјавено возило. За возило кое нема валидна регистрација не се издаваат пробни таблички... истото мора да се регистрира. Цена на пробните таблички изнесува 1.794,00 денари.

• Имам важечка меѓународна возачка дозвола и постојан престој во Полска. Имам ли право да управувам возило со странски регистарски таблички? Поздрав, Ратко АМСМ: За ова прашање е најдобро да се обратите до надлежните институции во Полска, како што се Министерството за внатрешни работи или сообраќајните органи. Тие ќе ви дадат точни информации за тоа дали со важечка меѓународна возачка дозвола можете легално да управувате автомобил со странски регистарски таблички во услови на постојан престој. Исто така, ќе ве информираат за можните дополнителни услови, рокови или ограничувања што важат според полските закони.

*СИТЕ НАВЕДЕНИ ТЕЛЕФОНСКИ БРОЕВИ ВАЖАТ ЗА ПОВИК ОД ФИКСЕН И ОД МОБИЛЕН ТЕЛЕФОН

16 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ЧЛЕНСТВО

ЗАЧЛЕНЕТЕ ПРИЈАТЕЛ И ЗАШТЕДЕТЕ! Вредносниот ваучер може да го искористите на сите локации на АМСМ во Скопје и Велес, за попуст на следниве услуги: - Технички преглед на возило - Полиса за осигурување од автоодговорност и зелена карта - АМСМ членство - Производи од АМСМ продавницата за автомобилска галантерија - Обуки за сите категории во АВТО ШКОЛА МОБИЛИТИ ПЛУС - Хомологација, одобрување на преправено возило, атест на плин и фолии за стакла во АМСМ ЦЕНТАР ЗА ВОЗИЛА - Услуги во АМСМ Сервисот за автомобили - Услуги Помош на пат и шлепување - Горива на АМСМ ПЕТРОЛ

02/3181-108

www.amsm.mk 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

17

| АМСМ

Мобилити Брокер

ОСИГУРУВАЊЕ НА ПРЕКИН НА РАБОТА – BUSINESS INTERRUPTION (ОСИГУРЕНИ ФИКСНИ ТРОШОЦИ И ПРОФИТ)

С

те склучиле осигурување од пожар и некои други опасности, но дали е тоа доволно во случај да настанат штети кои би предизвикале прекин на работа. Со осигурувањето од пожар и некои други опасности (пожар, експлозија освен нуклеарна, луња, град, гром, удар на сопствено моторно возило, паѓање на воздушни летала и манифестации и демонстрации) или со вклучени дополнително осигурени ризици (поплава порој и високи води, излевање на вода од инсталации, лизгање на земјиште, снежна лавина, земјотрес итн. ) се надоместува материјалната штета, но не и фиксните трошоци и изгубената добивка за периодот доколку настане прекин на работа. За да ви бидат покриени неопходните фиксни трошоци и добивка пред оданочување потребно е да склучите полиса за прекин на работа поради пожар и некои други опасности. Што покрива осигурувањето на прекин на работа Осигурувањето на прекин на работа ги покрива фиксните трошоци и добивка пред оданочување (доколку е посебно е договорено) кои би се оствариле доколку не дошло до прекин на работа. Фиксни трошоци Фиксни трошоци се трошоците на осигуреникот што се постојани и непроменливи, без оглед на обемот на работење на осигуреникот. Фиксни трошоци може да бидат трошоци за плати, комунални трошоци, амортизација, камати, наемнини и други слични трошоци. Како фиксни трошоци не се сметаат трошоците поврзани со директното извршување на стопанската дејност, како што се трошоци за набавка на стоки, суровини и помошен материјал, како и трошоци за енергија и гориво, доколку не се неопходни за одржување на погонот.

18 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Осигурувањето ги покрива фиксните трошоци, доколку се неопходни и економски оправдани. Фиксните трошоци кои се покриени со полисата од прекин на работа, обично се специфицирани во самата осигурителна полиса. Добивка пред оданочување Со осигурувањето од прекин на работа се осигурува добивката пред оданочување за деловната година, пресметана согласно Меѓународните сметководствени стандарди и прикажана во Билансот на успех, за претходни години или како проекција за тековната година. Услов за склучување на осигурување од прекин на работа е претходно склучено осигурување од пожар кај истиот осигурител. Штетата од прекин на работа се покрива само доколку постои покритие за материјална штета по основ на осигурувањето од пожар. Фиксните трошоци и добивката пред оданочување се покриваат за време на договорениот гарантен рок. Договорен гарантен рок Договорениот гарантен рок претставува период кој започнува од денот кога настанал осигурен случај на предметите за осигурување (материјална штета) кој предизвикал прекин во работењето и трае до завршетокот на прекинот, максимално до утврдениот рок на прекин. Во полисите често е предвиден и периодот на чекање, односно, доколку прекинот трае во рамките на предвидениот број на денови, осигурителот нема обврска за исплата на надомест, (на пример, период на чекање од три дена). Доколку прекинот трае подолго од предвидениот период на чекање, осигурителот има обврска да ја надомести штетата, сметајќи од првиот ден на прекинот во работењето.

АМСМ |

Франшиза Осигурувањето од прекин на работа најчесто се склучува со франшиза, односно со процентуално учество на осигуреникот во висината на штета (на пр., 10%, 15%, 20% итн.), освен ако поинаку не е договорено. Сума на осигурување Сумата на осигурување се утврдува врз основа на реалните остварени фиксни трошоци и добивката пред оданочување за период од една деловна година. Пресметката се прави врз основа на проекција за тековната година, на резултатите од претходната година или како просек од неколку претходни години. Максималната обврска на осигурителот по основ на ова осигурување е ограничена на утврдената сума на осигурување. Прекин на работа како последица на кршење машини Освен осигурувањето од прекин на работа како последица на пожар и други опасности, може да се склучи и осигурување од прекин на работа како последица на кршење на машини, при што исто така можат да се осигураат фиксните трошоци и добивката пред оданочување. Предуслов за склучување полиса за прекин на работа како резултат на кршење на машини е претходно склучена полиса за осигурување на машини од кршење

Завршни согледувања Осигурувањето од прекин на работа како последица на пожар и други опасности и машини од кршење обезбедува континуитет во работењето во случај доколку дојде до прекин на работа при настанување на осигураните ризици покриени со основните полиси од пожар и машини од кршење. • м-р Жарко Јованоски МОБИЛИТИ БРОКЕР АД е осигурително брокерско друштво кое ги штити осигурителните интереси на своите осигуреници, обезбедува понуди од осигурителните компании и осигурително покритие согласно нивните осигурителни потреби, дава советодавни услуги за осигурување и надомест на штета во случај на осигурани штетни настани. Осигурениците ги добиваат услугите без финансиски надоместок. Полиси за осигурување може да склучите преку МОБИЛИТИ БРОКЕР АД од сите осигурителни компании и за сите видови на осигурувања. Доколку сакате да склучите полиса преку МОБИЛИТИ БРОКЕР АД и да ги користите осигурително брокерските услуги слободно може да исконтактирате за соработка преку следните контакт податоци: Тел: 02/3 181-405 | Моб: 071 276-535 е-маил: zjovanoski@mobilitybroker.com.mk

АВТО ШКОЛА МОБИЛИТИ ПЛУС

ПРИЈАВЕТЕ СЕ И ПЛАТЕТЕ ОНЛАЈН! Обука за А и Б категорија!

www.avtoskolamobiliti.mk

02/3181-240 | 078 387 578 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

19

| ТЕСТОВИ И СОВЕТИ

Безбедност во сообраќај

ЗЕБРАТА НЕ Е ИГРА СООБРАЌАЈНИОТ ХАОС НОСИ СО СЕБЕ НИЗА НЕСОГЛЕДЛИВИ ПОСЛЕДИЦИ. КРАЈНО ВРЕМЕ Е ДА СЕ СТАВИ ТОЧКА, НО КАКО СЕ ПОСТИГНУВА ТОА? ИСКЛУЧИВО СО КАЗНИ И СО НИШТО ДРУГО. МОЖЕБИ ТОКМУ ТОА Е ЛЕКОТ, НО ТРЕБА ДА СЕ ПРИМЕНИ ПРАВИЛНО. АКО ЛЕКОТ НЕ СЕ ПРИМЕНУВА ЦЕЛОСНО И ДОСЛЕДНО, ТОГАШ НЕМА НИШТО ОД „БИЗНИСОТ“.

Н

асловот звучи малку чудно, нели? Зебра, животно што опстојува исклучиво во саванските предели на Африка. Нивната појава буди восхит, особено кај најмладите посетители во зоолошките градини. Бело-црните ленти на нивното тело се толку уникатни во светот на животните, што ниту едно друго суштество не покажува толкав контраст на бои. Кога веќе зборуваме за бои, можеби единствен исклучок се папагалите, на некој начин успеваат да им парираат на зебрите. Во градинка нè учеа улицата да ја преминуваме токму таму каде што има „зебра“. Дечињата најлесно ќе го запомнат тој дел од улицата каде што задолжително се преминува, пешачкиот премин. За нив, зебрата има црно-бели ленти, исто како и пешачкиот премин. Со појавата на автомобилите се појавила и потребата од воведување сообраќајни правила, за да се знае кој каде смее да вози, и кој каде смее да ја премине улицата. Асфалтот, темно сив или црн, со ленти обоени во бело, создава јасен контраст, видлив и за пешаците и за возачите. Подеднакво забележлив за сите учесници во сообраќајот. Ајде сега да прецизираме некои работи околу пешачкиот премин. Точно е дека има пешаци кои не го почитуваат преминот и ја преминуваат улицата каде што ним им одговара. За жал, постојат и многу „вешти“ возачи за кои пешачкиот премин служи како паркинг место.

20 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Сепак, најопасно е кога непослушните возачи, а такви има многу, не застануваат да им дадат првенство на пешаците на пешачкиот премин, иако пешаците веќе стигнале речиси до средината на улицата. Воопшто не е пријатно да стоите среде улица, а моторно возило да ве минува на само неколку сантиметри. Пешачкиот премин значи дека треба да ја намалите брзината и, ако има пешаци на тротоарот, да застанете. Не велиме дека возачите никогаш не застануваат пред пешачкиот премин, но тие што не застануваат се премногу. Од таквото непочитување, за жал, некои од нашите сограѓани веќе не се меѓу нас. Сега се поставува прашањето од каде доаѓа тој порив кај возачите да не застануваат и да не ги пропуштаат пешаците? Каде е проблемот? Од каде потекнува таа дрскост и ароганција со која дополнително ја нагласуваат својата непромисленост? Некои возачи, со нов автомобил, мислат дека сега можат да прават сè што сакаат на улиците. Тие сакаат да се покажат кои се и што се. Ете, покажале сè, но очигледно тоа не им е доволно, па продолжуваат со надменото и извитоперено однесување. Не само што не застануваат да ги пропуштат пешаците на пешачкиот премин, туку често не го почитуваат ниту црвениот семафор. Кога ќе добијат забелешка за ваквото неодговорно однесување, ја издигнуваат својата дрскост до бесконечност и го оправдуваат минувањето на крстосницата на црвено. Каде е лекот? Да, постои – казните. Тие казни треба да бидат десет пати повисоки, а секој што ќе ги прекрши правилата да сноси целосна одговорност, без разлика кој е и што е, и да биде казнет без пардон. Кога вака ќе се постапи со оние што ги прекршуваат сообраќајните правила и прописи, тогаш никој нема ни да помисли да вози пребрзо, да минува на црвено или да не застане на пешачкиот премин. Лекот е едноставен и крајно ефикасен, но треба правилно да се примени за да се стави крај на хулиганството во сообраќајот. Ако лекот не се применува целосно и доследно, тогаш ништо нема да се постигне. • Жарко Атанасовски

МОЈ АМСМ СÉ НА ЕДЕН ДОПИР

www.amsm.mk

02/3181-108 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

21

| СТИЛ

„Бушидо“ - морален кодекс на самураите

ДУШАТА НА ЈАПОНИЈА ВО СВЕТОТ НА БИЗНИСОТ МОРАЛНИТЕ НОРМИ ДО КОИ СЕ ДРЖЕЛЕ ПРИПАДНИЦИТЕ НА НАЈВИСОКАТА КАСТА (ВИТЕЗИ) ВО ФЕУДАЛНА ЈАПОНИЈА, СОБРАНИ ВО КОДЕКС „БУШИДО“, СЕ ГАРАНЦИЈА ЗА УСПЕХ И ВО РАБОТАТА И ВО ЖИВОТОТ ВООПШТО. ДЕНЕС БИЗНИСМЕНИТЕ СÈ ПОВЕЌЕ СЕ ВРТАТ НАКАЈ НИВ, ПРКОСЕЈЌИ Й НА НЕМИЛОСРДНОСТА ШТО ДОСТА ЧЕСТО ГО КАРАКТЕРИЗИРА И СВЕТОТ НА БИЗНИСОТ, МЕЃУ ДРУГОТО.

се смета за нејзин контранапад. Единствена опција секако е прифаќањето на непредвидливоста, во согласност со максимата дека „целта на патот е во процесот“. А таа (непредвидливоста), пак, не треба да се гледа само како соперник. Моќта на перцепцијата има големо значење - воспримете ја обратнопропорционално, т.е. сојузнички. Денес бизнисмените постојано се тестираат на економската состојба, технолошкиот процес..., вклучувајќи ги и превирањата, динамиката...

Н

епишаните правила на игра (бонтон) се почитувале во целост, без исклучок. Всушност, храбрите витези дејствувале сообразно со нив, седум на број. Како што се зборува, оттаму е и фразеолошкиот израз „седумте самураи“. Дури во 1899 година за првпат се претставиле пред јавноста, благодарејќи на книгата со наслов „Бушидо“. Автор е Иназо Нитобе, кој со внимание се чита и ден-денес. Бизнисмените го обожаваат - им помогнал на многумина да се справат со тешкотиите, даù пркосат на немилосрдноста што во голема мера го карактеризира и светот на бизнисот, меѓу другото. Патот на самураите, припадниците на највисоката каста во феудална Јапонија, дава целосна сигурност за успехот и во работата и во животот - начелно. И сообразно со моралните норми до кои се држеле, нарекувајќи ги виртуози. Секако дека влијаат и на претприемачкиот дух - позитивно. Па и на неговата ДНК, со тоа се согласуваат и експертите. Само така ќе ù се спротивставите на немилосрдноста што владее со него, светот на бизнисот во кој постојана, непроменлива величина (константа) е всушност - промената. Нема сомневање, адаптацијата

22 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ПРЕДВИДЛИВОСТА РАЃА САМОЗАДОВОЛСТВО, НЕПРЕДВИДЛИВОСТА - ИНОВАЦИЈА Интегритетот - GI, респектот (почитувањето) - REI, храброста - YU, честа - MEIYO, сожаливоста - JIN, чесноста и искреноста MAKOTO, одговорноста и лојалноста - CHU се темелните принципи, убедувањата на витезите од кои никогаш не отстапувале, ниту во најтешките денови. Приказната за Елон Маск е пример дека жилавоста (упорноста, постојаноста, истрајноста) секогаш се исплати. Обидите да завладее со непознати територии - „Пејпал“ и

СТИЛ |

„СпејсИкс“ - вродија со плод. И како што тоа го прават најдобрите воини, така и финансискиот магнат не се повлече кога пазарот не гледаше благонаклонето на електричните автомобили. Возврати со настојчивост и успеа, во духот на „бушидото“. А експертите, пак, велат дека непредвидливоста ќе ве мотивира доколку ја гледате како што самурајот се однесувал кон својата сабја („катана“), со почит. Совладувањето е нешто друго - врвно мајсторство. Налик на уметноста на бизнисот. Мудрите зборови ќе ве доведат до суштината: предвидливоста раѓа самозадоволство, непредвидливоста иновација. Сепак, есенцијално е и балансирањето на силата и флексибилноста (способноста да се реагира на различен начин во зависност од условите). Еден голем мудрец рекол: „Изгледајте слабо кога сте силни, а силно кога сте слаби“. За успешна работа, неопходни се робусноста на „катаната“ (примарното оружје на витезите во феудална Јапонија) и сестраноста на „вакизашито“ (секундарното - кратко, наменето за борба гради со гради). Првото асоцира на професионалната компетенција, второто на стратегијата, која треба да биде флексибилна. За пример секогаш се зема Џеф Безос - на почетокот „Амазон“ беше книжарница („катана“), денес во неа ќе најдете буквално сè („вакизаши“). Брзо се приспособи на пазарот, нема што. Понудата и побарувачката се усогласени до перфекција. Не се занемарува ни конкуренцијата. Во тој контекст, агилноста е добредојдена - преточена во „кендо“, патот на мечот. Негов следбеник е и раперот Ноториус Биг, добитник на „греми“. Се занимава и со бизнис, споредувајќи го со војна. Освен што морате да бидете трпеливи, потребно е и да реагирате брзо - конкуренцијата не треба да се гледа како хендикеп, туку како предност која ќе ја искористите најдобро што можете и знаете. Во стилот на Стив Џобс, зошто да не. Откако го напушти „Епл“, благодарение на своите знаења, напредните разбирања на високата технологија, информатиката..., целосно се посвети на создавањето платформа за високото образование, економскиот пазар..., основајќи го „Некст“. Брзата реакција и трпеливоста се полн погодок. Впрочем, така наложува и „кендо“.

ЕСЕНЦИЈАЛНАТА ВРЕДНОСТ НА ДЛАБИНСКАТА АНАЛИЗА Максимата на поранешниот британски премиер Винстон Черчил се цитира и денес - „Успехот не е финален, како што неуспехот не е фатален. Храброста да се продолжи е најважна“. Кога ќе ја изгубеле честа, витезите се самоубивале со распорување на мевот („сепуку“ = харакири). Во светот на бизнисот е инаку, се разбира. Неповолните резултати нека ви бидат најдобрата школа. Инспиративна секако е и приказната за сопственикот на „Старбакс“ - Хауард Шулц. Страсната желба за брзо ширење ја доведе компанијата до тешка состојба, поради што мораше да затвори 900 продавници. Наместо да ја прифати сопствената пропаст - ја промени стратегијата, дијаметрално различна од претходната, исполнета со грешки. Се научи да не ги прави. Така, успехот е неизбежен. Големо значење има и свесноста, особено во донесувањето на одлуките. Никако не смее да биде френетично. Зенизмот игра важна улога во тоа. И Ворен Бафет се наслонува на овој правец во будизмот - втемелен врз медитирањето. Не сака да заработува многу пари на брза рака, предност му дава на длабокото размислување. Всушност, познат е по длабинската анализа, истакнувајќи ја нејзината есенцијална вредност. И секогаш го чека поволниот момент. Понекогаш треба и да се успори, но свесно. Секако дека преживувањето во светот на бизнисот не смее да ви биде утеха, без оглед на економската состојба. Фокусирајте се на мајсторството. Совладајте го својот занает, каков и да е. Вклучително и пазарот. Вооружете се со моралните норми на самураите и тргнете, почнете да се движите по патот што води до успехот. Притоа не заборавајте да се држите строго до своите принципи, засновани на нивните - витешките. Какво што е и срцето, каков што е и редот, каква што е и борбата. Витешката игра се подразбира, јасна е сама по себе. Заедно со нив, победата (успехот) не само што е достижна туку е и неизбежна. Па, дали сте подготвени да ја ставите металната облека на телото и ѕвечејќи со својата „катана“ да тргнете на пат до неа? Во духот на „бушидото“ - неговата цел всушност е самиот процес. На развојот. • Игор Ландсберг

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

23

| ПАТУВАЊЕ

Астана (Казахстан)

УБАВИНАТА Е ВО НЕЈЗИНАТА УНИКАТНОСТ АСТАНА ВО ПОСЛЕДНО ВРЕМЕ ВООПШТО НЕ ЗАОСТАНУВА ЗАД ДРУГИТЕ МЕТРОПОЛИ ВО СВЕТОТ КОГА СЕ РАБОТИ ЗА ГОЛЕМАТА ПОСЕТЕНОСТ, А ИСТОТО СЕ ОДНЕСУВА И НА САМАТА ДРЖАВА ВО ЦЕНТРАЛНА АЗИЈА КАЗАХСТАН, ПОЗНАТ И ПО ЧЕСТОТО МЕНУВАЊЕ НА ГЛАВНИОТ ГРАД (ВАЖИ ЗА СВЕТСКИ РЕКОРДЕР ВО ТОА). ЌЕ ВЕ ВООДУШЕВИ СО СВОЈАТА УБАВИНА ШТО ЈА ЧИНИ ИСПРЕПЛЕТЕНОСТА НА ТРАДИЦИЈАТА И СОВРЕМЕНОСТА, ОБЕТЕ ЗАБЕЛЕЖЛИВИ ВО ДУХОВНАТА И МАТЕРИЈАЛНАТА КУЛТУРА - ВО СИТЕ ОБЛАСТИ ОД ЖИВОТОТ, БУКВАЛНО.

24 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Н

еоспорен факт е убавината со која неодоливо ќе ве привлече казахстанската метропола каде што во последните неколку години перманентно се зголемува бројот на странските туристи кои со право ù се восхитуваат - сестраниот напредок делува инспиративно, како и да било. Астана е крајна дестинација и за оние што не се задоволуваат со посета на вообичаени места, повеќе се насочени кон егзотика (непознато, а сепак чудесно), во секој поглед. Не случајно, главниот град на Казахстан е новиот дом и на 10-тина македонски граѓани што по службена работа се преселиле таму, додека во целата држава има 30-тина. Реката Ишим го дели на два дела - стариот, на десната страна и новиот, на левата. Секако, разликите можат јасно да се видат - очигледни се. И дијаметрални. Првиот е всушност - историскиот кварт со многу паркови, споменици, станбени згради кои потсетуваат на времето кога Казахстан бил дел од Советскиот Сојуз, а вториот се истакнува со шармот на градбите, архитектурата во модернистички стил - проникнат од идеите на футуризмот. Не само што е бизнис-центар туку и седиште на владината администрација, веќе 28 години. Во 1997-ма се гласало за него, Астана да биде главен град на Казахстан. Претходно честа ја имал Бозок (меѓу 8 и 16 век, таму е и некрополата - гробиштата од античко време), Акмола (првобитно основана во 1830-та, утврдениот град се здобил со статусот дури 33 години подоцна, во 1863-та), Целиноград (1961 година; веднаш по осамостојувањето на државата, го вратиле стариот - Акмола). Во чест на првиот претседател, метрополата го сменила името во Нурсултан (2019.), денес повторно е Астана (од 2022 година). Статистичките податоци велат дека всушност Казахстан е светски рекордер по бројот на (пре)именувања на главниот град, седумпати.

ПАТУВАЊЕ |

АРХИТЕКТУРА ВО СОГЛАСНОСТ СО ДУХОТ НА ВРЕМЕТО - НЕКОГАШ И СЕГА

Патувањето до Астана, без оглед на тоа што немаме директни летови, воопшто не е комплицирано. Со едно или две застанувања (прекачувања), не трае којзнае колку. Сепак, имајте ја предвид оддалеченоста меѓу Скопје и казахстанската метропола - изнесува околу 3.900 км, воздушно. Таму ќе бидете срдечно пречекани. Домаќините навистина се гостољубиви. Впрочем, ќе се уверите - само решете се на тој чекор. Впечатоците од нејзината посета сигурно ќе ги задржите во сеќавањата, спомените нема да избледат - бидете сигурни. Има што да се види, а доколку го воспримите без предрасуди, ќе ве воодушеви. Меѓу другото и со својата убавина која во голема мера ја чини испреплетеноста на традицијата и современоста, обете забележливи во духовната и материјалната култура буквално во сите области од животот. Независно дали во прашање се знаменитостите што ќе ви ги препорача секој туристички водич, да видите барем нешто - бројката е фасцинантна, повеќе од 500 или пак се работи за угостителските објекти, приближно 2.500 листата е долга и на случувањата (историските, културните настани) за кои некогаш се потребни резервации, над 2.000 во годината. Можеби ќе ве заинтригира „Qazaqstan Live Fest 2025“ (од 11 до 13 септември), а зошто да не и концертот на „Backstreet Boys“ (на 21ви овој месец) - американската група досега никогаш не гостувала во главниот град на Казахстан, затоа и со нетрпение се очекува. Без сомневање, Астана пред сè ќе ве плени со архитектурата која во поголемиот дел е усогласена со духот на времето - некогаш и сега. Многумина ќе ви кажат дека е и своевиден претскажувач на иднината. Се чини дека поврзаноста е цврста како волјата да се постигне голем напредок што може да се види насекаде, на секое место. Неговите жители со задоволство ќе ви зборуваат за него, а незаобиколно ќе го отворат и муабетот за живејачката во некогашниот СССР - видувањата се различни, секако. Но, сите се единствени што втората половина на 1990-тите ја сметаат за преломна, како историски пресврт во земјата. Сеедно, велелепноста е одлика на сите градби - без исклучок, и едните и другите. Главниот град на Казахстан привлекува со својата уникатност, единственоста во нивниот спој. На средината е Ишим, тече (поминува) исто како животот. Компарациите се вообичаени за тамошните луѓе, особено за повозрасните.

Двете кули во боја на злато, инаку бизнис-центри

Кулата „Bayterek“

Додека се шетате низ метрополата, првото што ќе го забележите во нејзиниот центар е кулата „Bayterek“, висока 97 м - бројот не случајно се поклопува со оној на годината (1997-ма) кога се гласало Астана да биде главен град на Казахстан. Се зборува дека всушност идејата е на бившиот претседател кој ја направил и скицата на набљудувачницата за чија симболика ќе ви кажат и најмалите, ја знаат напамет - дрвото има развиени корени, крошна... Три дела образуваат целост: првиот - во подземјето, на длабочина од 4-5 м се наоѓа етнографскиот музеј; вториот - металната конструкција со двата лифта „Мицубиши“; третиот - стаклената кугла со дијаметар од 22 м, тешка 300 т ја менува својата боја во зависност од сонцето, означувајќи го златното јајце на волшебната птица Самрук. Прекрасниот поглед на сите страни веројатно ќе ве поттикне да ги посетите знаменитостите во видокругот, без оглед на тоа што е во прашање, кои места, градби... Во катот над самата платформа е отпечатокот од раката на Нурсултан - кога ќе ја ставите вашата, во исто време почнува да свири музика, се пее познатата песна „Elim Menin (Мојата татковина)“, во хор. На своите настапи често ја изведува и Димаш, кој ужива големи симпатии кај поширокиот круг луѓе. „Bayterek“ неколкупати е наградуван за архитектурен проект во земјите на Источниот блок, чија околина се одликува со живост - фонтаната е во фокусот. Поврзаноста со булеварот овозможува на лесен начин да стигнете и до останатите атракции во голем број што ја карактеризираат Астана. Многу од нив се јавуваат како заднина во сликите на туристите, оние кои сакаат да се фотографираат.

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

25

| ПАТУВАЊЕ

ЦВРСТА ГРАЃАНСКА ПОВРЗАНОСТ НА РАЗЛИЧНИТЕ ЕТНИКУМИ, СО ДЛАБОКА ПОЧИТ КОН ДВЕТЕ ВЕРИ

Изложбениот павилјон за потребите на ЕКСПО 2017 се протега на површина од 5.000 м², има форма на топка и асоцира на неговата тема - „Енергија на иднината“, со акцент на обновливоста. Делува импознатно и во внатрешноста на осум ката, приказната што ја раскажува во голема мера е и поучна. Сепак, објективите на фотографските апарати се насочени и кон споменикот Ѕидот на светот, кој се состои од три дела. Отворено се зборува за приврзаноста кон футуризмот што е и очигледно, безмалку во сите дистрикти („Yesil“ и другите). Висококатните градби, облакодерите се огледуваат еден во друг (на пример, двете кули во боја на злато, инаку бизнис-центри) - богатата визуелна имагинација е повеќе од јасна. И во Градскиот парк - зелената оаза на 104 хектари, во која спокојството е загарантирано и покрај тоа што има три базени со капацитет за 200 луѓе, подигната во 1893-та. Без исклучок на другите, меѓу нив и Ботаничката градина со 95.000 растенија на 45.000 м², и Паркот на претседателот од 2008-ма, најраздвижен во лето, и „Zheruiyk“ (Ветената земја) со 10.000 дрвја и грмушки, сè на сè 11 видови, го правеле точно 10 години (1998-2008), најубав е напролет и наесен, и „Zhetysu“ од 2018та, кој изобилува со минијатури, копии на некои знаменитости, спортски патеки (велосипедски, за џогирање), а има и детско игралиште, фонтана, па дури и мини-кањон. И сето тоа дополнето со пропратни објекти.

приспособено за одмор - има и натстрешник. Целата конструкција се поклопува со правилата на биотехнологијата, во должина од 313,5 м - широк е 10,5 м. Битна карактеристика на повеќето згради, споменици (архитектурата воопшто) е монументалноста. Се истакнуваат со големината, величественоста. Но, длабоки се и по содржината. Меѓу кои и Палатата на мирот и согласноста, во форма на пирамида. Изградена во 2006-та, по желба на претседателот, ја отворила оперската певица Монсерат Кабаље. Граѓанската поврзаност на различните етникуми е цврста, со длабока почит кон двете вери: муслиманската (скоро 80 %) и христијанската (нешто повеќе од 10 %). Верниците редовно ги посетуваат храмовите, да се помолат. Во бедекерите се спомнуваат и како туристички атракции: главната џамија, големата и помалите „Hazrat Sultan“ и „Nur-Аstana“, неминовно и Руската црква и „Константин и Елена“. Недвојбено и музеите и галериите и забавните паркови (на преден план се „AiLand“ - за љубителите на океанографијата и „Khan Shatyr“ - однадвор изгледа како шатор) и моловите.

Азурниот прозорец

Палатата на мирот и согласноста

Разбирливо, листата на фотолокации што ќе ви ги препорачаат и туристичките водичи е побогата со зградата во која се изведуваат оперски дела. Изградена е во 2013-та. Како што се зборува, по ранг е иста како и мадридската, миланската, московската, њујоршката. Од вкупно 64.000 м², на сцената ù отпаѓаат околу 3.000 - главната сала е предвидена за 1.250 гледачи, камерната може да збере 250. Акустиката е извонредна. Секако, на подиумот се изведуваат и балетни точки, доста често и со гости од странство. Се наоѓа на левиот брег. Пешачкиот мост „Atyrau“ го поврзува со десниот - на градот за 20-тиот роденден му го подарил Атирау, т.е. управата. Надворешноста личи на рибините крлушки, симболот на истоимената регија. Во изградбата се користени 2.450 алуминиумски корони - доколку се движите по него, ќе се чувствувате како да сте во трбушната внатрешност на некоја риба, гигант. Средиштето е

26 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Во зависност од времето кое го имате на располагање, приоритет ќе му дадете на тоа што ве интересира најмногу. Сепак не оставајте другите да ви раскажуваат за менталитетот на луѓето кои живеат во Астана. Дајте им простор да ви се доближат, излезете со нив. Сакаат гости. Нека ве прошетаат по пазарите во стариот дел на градот - прифатете ја понудата да испиете по едно кафе, заедно да ручате или пак да вечерате. Зошто да не и дома, ќе ве нагостат како никој досега. Тешко дека ќе им одолеете на вкусовите. Пробајте ги нивните „баурсаки“ (мини-крофни), „кази“ (колбаси од коњско месо, зачинето со ким, лук и црн пипер), компот (се користи и сушено и свежо овошје), „куирдак“ (внатрешни органи од јагне или говедо - срца, дробови, бубрези се пржат со кромид, компири и многу зачини), „лагман“ (чорба со зеленчук, месо и тестенини), „манти“, „самса“ (обете полнети со мелено месо), „шашлик“ (ќебапи), „шубат“ (ферментирано камилско млеко, често и кравјо). Но, прво ќе ви го предложат т.н. бешбармак, па сè друго. • Игор Ландсберг

ТЕХНИЧКИ ПРЕГЛЕД

ИЗВАДЕТЕ МЕЃУНАРОДНИ ДОКУМЕНТИ Меѓународна возачка дозвола ∙ Одобрение за управување со туѓо моторно возило Патничко осигурување ∙ Зелен картон ∙ АМСМ членски картички

02/3181-181

www.amsm.mk 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

27

ГАСТРОНОМИЈА

БЕШБАРМАК КАЗАХСТАНСКИОТ СПЕЦИЈАЛИТЕТ ГО ИМА ВО СИТЕ МЕНИЈА, БЕЗ ИСКЛУЧОК - ЌЕ ВИ ГО ПРЕПОРАЧААТ СЕКАДЕ, ВО РЕСТОРАНИТЕ, НА ТЕЗГИТЕ. СО НЕГО ЌЕ ВЕ ПОСЛУЖАТ И ДОМА. НЕКОГАШ СЕ ПРИГОТВУВАЛ СО КОЊСКО МЕСО - СВОЈСТВЕНО ЗА НОМАДИТЕ. А ДЕНЕС, ПАК, ОБИЧНО СЕ ПРАВИ СО ЈАГНЕШКО, НО МОЖЕ И СО ГОВЕДСКО. ПОЗНАТ Е И КАКО „ПЕТ ПРСТИ“.

Сосотојки: 1,2 КГ ЈАГНЕШКО МЕСО (ПЛЕШКА) 3 ЛАЖИЦИ АЛКОХОЛЕН ОЦЕТ (ДЕСТИЛИРАН) И ВОДА ЗА ДА СЕ ОТСТРАНИ НЕЧИСТОТИЈАТА ОД МЕСОТО 3 ГЛАВИЦИ КРОМИД - 2 ИСЕЧЕНИ НА ТЕНКИ КРУГОВИ, 1 НА МАЛИ, СИТНИ КОЦКИ 450 Г ТЕСТЕНИНИ (ЛАЗАЊИ, ШПАГЕТИ... ПО ЖЕЛБА) ЦРН ПИПЕР (МЕЛЕН) И СОЛ ПО ВКУС 2 ЛОВОРОВИ ЛИСТА МЛАДО КРОМИТЧЕ, МАГДОНОС ИЛИ КОПАР ЗА ПОСИПУВАЊЕ (МОЖЕ И СИТЕ ТРИ)

НАЧИН НА ПРИГОТВУВАЊЕ: СТАВЕТЕ ГО ЈАГНЕШКОТО МЕСО ВО ПОГОЛЕМ САД, ПРЕЛЕЈТЕ ГО СО АЛКОХОЛЕН ОЦЕТ И СО ЛАДНА ВОДА. ИЗМИЈТЕ ГО КОЛКУ ДА СЕ ОТСТРАНИ НЕЧИСТОТИЈАТА. ИСПЛАКНЕТЕ ГО СО УШТЕ ПОСТУДЕНА ВОДА. ПРЕФРЛЕТЕ ГО ВО ТЕНЏЕРЕ (СРЕДНО ПО ГОЛЕМИНА), ДОПОЛНЕТЕ ГО СО ВОДА И ОСТАВЕТЕ ГО ДА СЕ ВАРИ ОКОЛУ 10 МИНУТИ. ВО МЕЃУВРЕМЕ, ВАДЕТЕ ЈА ПЕНАТА ОД ПОВРШИНАТА. ИСПЛАКНЕТЕ ГО УШТЕ ЕДНАШ И СТАВЕТЕ ГО ВО ЕКСПРЕСЕН ЛОНЕЦ. НАПОЛНЕТЕ ГО СО ВОДА, ВКЛУЧЕТЕ ЈА РИНГЛАТА НА НАЈВИСОКА ТЕМПЕРАТУРА - НЕКА СЕ ВАРИ, ОКОЛУ 30 МИНУТИ. ЗАВРШЕТЕ СО ИСПУШТАЊЕ НА ПРИТИСОКОТ. ДОКОЛКУ ГО ВАРИТЕ ВО ТЕНЏЕРЕ, ПОТРЕБНИ СЕ 2-3 ЧАСА. ИЗДВОЈТЕ ГО МЕСОТО ОД КОСКИТЕ И СТАВЕТЕ ГО НАСТРАНА. ТЕЧНОСТА НЕКА ЗОВРИЕ, ПА ДОДАЈТЕ ГО ИСЕЧЕНИОТ КРОМИД НА ТЕНКИ КРУГОВИ, ВАРЕТЕ ГО ДОДЕКА ДА ОМЕКНЕ - ОКОЛУ 15 МИНУТИ. ИЗВАДЕТЕ ГО И ТРГНЕТЕ ГО НАСТРАНА. ПОСОЛЕТЕ ГО БУЈОНОТ, НО ВНИМАВАЈТЕ ДА НЕ ГО ПРЕСОЛИТЕ. ВО НЕГО ИСТУРЕТЕ ГИ ЛАЗАЊИТЕ, ВАРЕТЕ ГИ ДОДЕКА ДА СТАНАТ МЕКИ. ИЗВАДЕТЕ ГИ, НЕКА СЕ ИЗЛАДАТ. ПОТОА ИСЕЧЕТЕ ГИ НА ТРЕТИНИ. ПОДГОТВЕТЕ ГО СОСОТ - ВО ДЕЛ ОД ТЕЧНОСТА (500 МЛ) СТАВЕТЕ ГО ИСЕЧЕНИОТ КРОМИД НА МАЛИ, СИТНИ КОЦКИ, ДВАТА ЛОВОРОВИ ЛИСТА, ДОДАЈТЕ ЦРН ПИПЕР, СОЛ АКО Е ПОТРЕБНО И ВАРЕТЕ, 5-8 МИНУТИ. ПОСЛУЖЕТЕ ГО ТАКА ШТО ВО ЧИНИЈАТА ПРВО СТАВЕТЕ ГИ ЛАЗАЊИТЕ, ПА ВАРЕНИОТ КРОМИД - МЕСОТО НАКРАЈ. СЕТО ТОА ПРЕЛЕЈТЕ ГО СО СОСОТ И ПОСИПЕТЕ ГО СО МИРУДИИТЕ. ВО АСТАНА И КАЗАХСТАН ВООПШТО, ЧИНИЈАТА СО БЕШБАРМАК СЕ СТАВА ВО СРЕДИНАТА НА МАСАТА, ЗА СИТЕ ДА ЗЕМАТ ОД НЕА.

28 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

читаj, гледаj, слушаj...

„MY OXFORD YEAR“ (МОЈАТА ОКСФОРДСКА ГОДИНА)

„SWAG“ JUSTIN BIEBER „НЕ ВЕРУВАЈТЕ ВО СÈ ШТО МИСЛИТЕ “ ЏОЗЕФ НГУЈЕН

Н

аучете како да ја надминете анксиозноста, сомнежот во себе и да не се саботирате себеси без да се потпирате само на вашите мотивација и волја. Во оваа книга ќе го откриете коренот на целото психолошко и емоционално страдање и како да постигнете слобода на умот и лесно да го создадете животот што секогаш сте го посакувале. Во оваа книга ќе дознаете: Како да станете имуни на негативни мисли и чувства. Како да доживеете безусловна љубов, мир и радост во сегашниот момент, без оглед на надворешните околности. Како да се ослободите од негативниот круг на мисли кога неизбежно ќе се фатиме во него. Како да се ослободите од анксиозност, сомнеж во себе, саботирање на себеси и какви било деструктивни навики. Како да развиете моќ да бидете во ред со незнаењето и несигурноста. Без оглед на тоа што ви се случило или што сте направиле, сè уште можете да најдете целосен мир, безусловна љубов, целосно исполнување и изобилство на радост во вашиот живот. •

пејач (кантавтор) Џастин БиКалбуманадскиот бер на 11 јули го промовираше седмиот снимен во студио, насловен „Swag“.

Издавачи се ILH Production Co. LLC и Def Jam Recordings. Освен пејачот, како продуценти се потпишуваат и Dijon, Eddie Benjamin (двајцата пејачи - кантавтори, инаку гости на албумот), Carter Lang, Daniel Caesar, Daniel Chetrit, Dylan Wiggins, Eli Teplin, Harv, Knox Fortune, Mk.gee. Покрај гореспоменатите, меѓу гостите се вбројуваат и Sexyy Red, Marvin Lawrence Winans Sr., Lil B, Gunna, Druski, Cash Cobain. „Swag“ всушност е продолжение на албумот „Justice“ и неговото проширено издание - „Freedom“, обата објавени во 2021-ва. Критиката генерално е позитивна, поради што за кратко време го зазеде првото место на топ-листите во Австрија, Белгија, Данска, Исланд, Канада, Норвашка, Португалија, Холандија и Швајцарија, додека пак во Австралија, Германија, Јапонија, Нов Зеланд, Обединетото Кралство, САД, Шведска и Шпанија се најде меѓу првите десет. Слушателите досега издвоија два сингла - „Daises“ и „Yukon“. Останатите 19 песни се: „All I Can Take“, „Go Baby“, „Things You Do“, „Butterflies“, „Way It Is“ (заедно со Gunna), „First Place“, „Soulful“ (со Druski), „Walking Away“, „Glory Voice Memo“, „Devotion“ (со Dijon), „Dadz Love“ (со Lil B), „Therapy Session“ (со Druski), „Sweet Spot“ (со Sexyy Red), „Standing on Business“ (со Druski), „405“, „Swag“ (со Eddie Benjamin и Cash Cobain), „Zuma House“, „Too Long“ и „Forgiveness“ (со Marvin Lawrence Winans Sr.). •

ремиерната изведба на филмот „My Пминг-платформата Oxford Year“ беше на 1 август, на стри„Нетфликс“. Жанров-

ски, се работи за романтична комедија снимена во продукција на Temple Hill Entertainment и Presque Isle Films, по сценарио на Allison Burnett и Melissa Osborne. Режијата е на Iain Morris. Англичанецот се инспирирал од истоимениот роман на Julia Whelan, објавен во 2018-та. Дејствието на филмот се случува во катедралниот град - другото име на Оксфорд. Исполнет со романтика, на убав начин ја раскажува приказната за една решителна млада жена (Anna De La Vega) што чувствува желба да остави некаква трага зад себе и згодниот маж (Jamie Davenport) кој ќе влијае на неа и секако, на нејзината иднина. •

Жанр: романтична комедија Актери: Sofia Carson, Corey Mylchreest,

Dougray Scott, Catherine McCormack, Harry Trevaldwyn, Hugh Coles, Poppy Gilbert, Barney Harris Режија: Iain Morris

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

29

| HI TECH

Вселенски летала

ПАТОТ НА ЧОВЕЧКАТА ЉУБОПИТНОСТ ЛЕТАЛАТА „ВОЈАЏЕР 1“ И „ВОЈАЏЕР 2“ СЕ ПРВИТЕ ЧОВЕЧКИ ОБЈЕКТИ ШТО ГО НАПУШТИЛЕ СОНЧЕВИОТ СИСТЕМ И СЕГА СЕ ВО МЕЃУЅВЕЗДЕНИОТ ПРОСТОР. ОВОЈ ТЕКСТ ГИ РАЗГЛЕДУВА НИВ, КАКО И ВСЕЛЕНСКАТА ТЕХНОЛОГИЈА ОД ПРЕД РЕЧИСИ ПЕТ ДЕЦЕНИИ, ОЦЕНУВАЈЌИ КОЛКУ ГОЛЕМ ИЛИ МАЛ ТЕХНОЛОШКИ ЧЕКОР ПРЕТСТАВУВАА ТОГАШ.

В

селена, бескраен простор со милиони и милиони прашалници. Велат дека најголемите непознаници во светот на човековиот род се човечкиот мозокот и вселената, две нешта што се најмалку истражени. Вечен мрак исполнет со милијарди и милијарди (или трилиони) ѕвезди и безброј други вселенски тела: метеори, метеорити, комети, планети со нивните природни сателити и што ли уште не. Човекот отсекогаш бил повеќе од љубопитно суштество и отескогаш се прашувал што се крие во тој бесконечно голем темен простор. Сè започнало со легендата за летот на Икар, а потоа „клопчето почнува да се одмотува“. Така, одмотувајќи се, светот стигнал до вселенски летала направени од човекот. И, сега без да навлегуваме во спомнување на сите поединечно, прв е рускиот „спутник 1“ (4 октомври 1957), а по него следуваат сите други. Некаде во летото 1977 година, светот беше сведок на лансирањата на двете вселенски летала „војаџер 1“ и „војаџер 2“, управувани

30 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

директно од Центарот на НАСА за набљудување и теледиригирање на вселенските летала, со седиште во градот Хјустон, Тексас. Со овие две летала, човештвото сакаше да ја задоволи својата љубопитност, насочувајќи ги кон истражување на Јупитер, Сатурн, Уран, и Нептун, заедно со нивните природни сателити. Тука таа љубопитност не застанува туку оди многу подалеку. Леталата истражуваат и други најразлични појави и вселенски тела, но има еден момент што посебно ја возбудува јавноста, тоа е прашањето, дали некаде во вселената постојат други живи суштества, слични или сосема различни од човекот? Ако некогаш „војаџер 1“ и „војаџер 2“ се сретнат со вонземјани, тие имаат што да им понудат. И едното и другото летало носат во себе златна плоча на која се снимени основни податоци за планетата Земја, каде се наоѓа, во кој сончев систем, во кое соѕвездие итн. Покрај основните информации за нашата планета, на плочата има податоци и за животинскиот и растителниот свет, како и за човечката цивилизација. Покрај другите податоци, снимена е и музика од Бах, Бетовен, Моцарт и Стравински, како и неколку познати хитови од популарната музика. Може да се каже дека „војаџер 1“ и „војаџер 2“ носат со себе еден вид лична карта на човештвото. Лансирањето на леталата се одвиваше по обратен редослед, најнапред, на 20 август 1977 година, беше лансиран „војаџер 2“, а две недели подоцна, на 5 септември, и „војаџер 1“. „Близнаците“ беа лансирани од вселенскиот центар Кејп Канаверал во Флорида. „Војаџер 1“ беше испратен по побрза патека, па го престигна својот „близнак“ за околу два месеци. Сепак, „војаџер 2“ испрати фотографии не само од Јупитер, Сатурн, Уран и Нептун, туку и од нивните природни сателити (месечини) и од прстените што ги опкружуваат.

HI TECH |

Лево опаковката, десно плочата со најразлични податоци за планетата Земја

Во 2026 година, „војаџер 1“ ќе се наоѓа на растојание од Земјата од еден светлосен ден, што изнесува 25.902.068.371,2 километри. Големите вселенски пространства обично се мерат во светлосни години. Брзината на светлината е најбрзото нешто познато на човекот, а е еднакво безмалку 300.000 километри во секунда (точно 299.792,458 км/сек). Кога ќе прочитаме или слушнеме дека некое соѕвездие или планета е оддалечено, на пример, седум светлосни години од Земјата, тоа значи дека, теоретски, би можеле да стигнеме до таму за седум години, но само ако располагаме со вселенско летало што се движи со брзината на светлината. Со денешната технологија, такво патување би траело со векови, па дури и илјадници години. За едно вселенско летало да совлада растојание од една светлосна година со постојната технологија, би му биле потребни околу 18.250 години.

Војаџер 2 и 1 се лансирани во вселената со помош на ракетата Титан - Кентаур

Најспектакуларното кај овие две летала е нивниот систем за летање и управување, електронски набљудуван од вселенскиот (команден) центар на НАСА во Хјустон. Таа, да ја наречеме, компјутерска централа во двете летала, има процесор кој за тоа време бил врвен и најнов, додека денес најобичен смарт часовник има процесор 100 пати посовршен. Зарем технологијата навистина е толку напредната, или сепак е многу малку во споредба со бескрајноста на вселенскиот простор? „Војаџер 1“ и „војаџер 2“ се единствените две вселенски летала направени од човекот кои сè уште се во беспрекорно употреблива состојба. „Војажер 1“ е летало кое се движи со најголема брзина што досега ја постигнал човековиот род. Во моментов, неговата брзина изнесува 17 км/сек или 61.198 км/ч. Пред нив, леталата „пионир 10“ и „пионир 11“ беа најдалеку во вселената, но леталата на кои им е посветен овој текст се рекордери. Леталата „пионир“ сè уште се наоѓаат во просторот наречен хелиопауза границата до каде што Сонцето има влијание, и ќе им биде потребно уште многу време за да влезат во ѕвездениот простор (интерстелар). Да потсетиме, „пионир 10“ и „пионир 11“ веќе не се во употреба бидејќи последниот контакт со НАСА го имале во 2003, односно 1995 година, но сепак тие сè уште се движат некаде во вселената. Дел од оперативните задачи на „војажер 1“ и „војажер 2“ се намалени за половина со цел да се заштеди енергија потребна за летање и одржување врска со планетата Земја. Според НАСА, „војажер 1“ и „војажер 2“ ќе изгубат врска со Земјата (со командниот центар во Хјустон) околу 2036 година.

• Жарко Атанасоски

Ѕвезден простор - фотографија направена од телескопот Хабл Фото НАСА

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

31

| ОЛДТАЈМЕРИ

Оpel Kadett C

КАДЕТОТ НАРЕЧЕН „КОРОНКО“ ЗА ВРЕМЕ НА ГЛОБАЛНА ПАНДЕМИЈА ОД КОРОНАВИРУСОТ, КОГА СИТЕ НА НЕКОЈ НАЧИН БЕА ЗАТВОРЕНИ ВО СВОИТЕ ДОМОВИ, ДА СЕ ДАДЕ ПРИОРИТЕТ НА СТАРО ВОЗИЛО ОСТАВЕНО НА НИВА, И ПО НЕКОЛКУ МЕСЕЦИ МАКОТРПНА РАБОТА, ЦЕЛОСНО ДА СЕ РЕСТАВРИРА И ПОДГОТВИ ЗА РЕГИСТАРЦИЈА, ПРЕСТАВУВА НАВИСТИНА ГОЛЕМ УСПЕХ.

Д

ружбата на Јован Поповски со олдтајмерите започнува пред многу години, благодарение на неговиот чичко, сега покојниот проф.др Стојко Пижевски, еден од најголемите колекционери на ретро автомобили во тоа време. На само 14 години, Јове го добива својот прв олдтајмер, Zastava 750 од 1972 година, кој самостојно го реставрира по сопствен терк и го користи сè до заминувањето на студии во Битола. По враќањето од студиите, започнува посериозно да се посветува на набавка и реставрација на стари автомобили од различни марки, кои темелно ги обновува во ретро стил. Денес, неговата колекција брои над 25 ретро возила и повеќе од десетина моторцикли, сите постари од 35 години. Приказната за „опелот“ започнува во 2021 година, во време на екот на пандемијата со коронавирусот. Додека траел полицискиот час, Јове добива информација од пријател дека во близина на Скопје има Оpel Kadett C, модел од 1976 година, оставен на нива и целосно обраснат со трева (започнат недовршен проект на реставрација), напуштен повеќе од 15 години. По неколку неделни преговори, Јове успева да го разубеди сопственикот конечно да му го продаде возилото и со помош на земјоделска механизација, го вади од нивата каде што бил заборавен со години.

32 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Веднаш следниот ден, по донесувањето на возилото во својот двор, се прави детална анализа на состојбата на деловите кои се купени со возилото, како и на самото возило и неговата фабричката боја. Интересно, бојата се совпаѓала со онаа што се поврзуваше со крорнавирсусот, кој тогаш сè уште беше актуелен, па оттаму, возилото го добива префискот „коронко“. Во тој момент се носи одлука да се паузираат сите други проекти и целосно да се посвети на реставрацијата на овој автомобил, со јасна цел, да се започне и заврши проектот без одложување. При реставрацијата на возилото, Јове му дава свој шмек, па така на возилото се направени неколку битни измени. Меѓу поважните се спортска суспензија, спуштање на тежиштето на возилото што пониско монтирање широки фелни, спортски издув и магленки, како и вградување на подобри вентилирачки дискови од Опел калибра (целта е да се постигне поголема безбедност). Моторот го задржува фабричките податоци 1.200cm3 и 38 киловати кој со помали модификации добива поголема моќност. Од првиот ден на регистрација па сè до денес, Јове заедно со своето семејство, го вози својот Опел и учествува на бројни собири и изложби, како во нашата земја, така и во странство. Таму има освоено голем број пехари и признанија, кои сведочат за неговата искрена љубов кон старите автомобили. Ова преставува и дополнителен поттик за во иднина да продолжи со својата пасија, бидејќи секојдневно возење на олдтајмер во денешно време е вистински предизвик Короната заврши одамна, но Кадетот „коронко“ е сè уште тука, во одлична кондиција и спремно чека, следната година да го прослави својот 50-ти роденден. А за самиот крај, Јове упати честитка по повод јубилејот, 80 години АМСМ, со желби за многу успеси и нови јубилеи во иднина...

• Андријан Трипунов

Додадете член од вашето семејство и патувајте безгрижно!

50% попуст на семејна картичка, за само 245 ден. или 445 ден во зависност од пакетот. Акцијата трае до 30.09.2025.

www.amsm.mk

02/3181-108

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

33

| ИСТОРИЈА

Историја на трките

ПРЕСТИЖ, ИНОВАЦИИ И АВТОМОБИЛСКА ЕВОЛУЦИЈА ОД МОНАКО ДО ДАКАР, ОД ЛЕМАН ДО ИНДИ 500, ОД МОНЦА ПРЕКУ НИРБУРГРИНГ И СУЗУКА, И ПОВТОРНО НАЗАД. ТОА Е СВЕТОТ НА БРЗИНАТА, КАДЕ ВЛОГОТ Е ИСКЛУЧИТЕЛНО ВИСОК, А СÈ МОРА ДА БИДЕ СОВРШЕНО ОРГАНИЗИРАНО И ИСПЛАНИРАНО ДО НАЈСИТЕН ДЕТАЛ. ЗОШТО? ЗАТОА ШТО, НА ПРИМЕР, ЕДЕН БОЛИД ОД ФОРМУЛА 1 ЧИНИ ПОМЕЃУ 12 И 20 МИЛИОНИ ДОЛАРИ, А САМО МОТОРОТ МОЖЕ ДА ДОСТИГНЕ ВРЕДНОСТ И ДО 10 МИЛИОНИ.

Т

рките биле, се и ќе останат составен дел од човечкото постоење. Тие се дел од нашето секојдневие, бидејќи уште од првите денови на човечката ера постоел поривот некој да биде побрз од другиот. Првите трки најверојатно се појавиле во времето кога луѓето ловеле за да обезбедат храна. Постојат многу примери за вакви натпревари – кој е побрз – најпрво трчајќи, а потоа, со пронаоѓањето на тркалото, настанала вистинска револуција.

34 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

И тогаш, во дамнешните времиња, и денес, трките служат за забава, но претставуваат и престиж, па дури и нешто повеќе од тоа. Чезите и кочиите биле првите возила со кои човекот организирал трки, а подоцна, кога тие кочии добиле погонски единици, трките добиле сосема нова димензија. И тогаш и сега, трките се сфаќаат многу сериозно, бидејќи носат со себе слава, но и опасност што може да заврши фатално, како за учесниците, така и за гледачите. И денес постои едно прашање што многумина си го поставуваат: Каде и кога е одржана првата автомобилска трка? Одговори има многу, и најинтересно е што сите се различни, бидејќи секој го гледа почетокот од своја перспектива. Често се слуша тврдењето „првата трка е организирана кај нас.“ Во почетоците, трки се организирале меѓу пријатели и познаници, како на пример трката од 1901 година меѓу Хенри Форд, основачот на компанијата Ford, и неговиот ривал Александер Винтон, еден од најистакнатите возачи на тоа време. Вакви пријателски натпревари имало безброј, но за прва официјално организирана трка најчесто се смета онаа што се одржала на 22 јули 1894 година, на релација Париз – Руен, во должина од 126,7 километри. Иако брзината отсекогаш била клучен елемент во трките, кај оваа трка најважно било дали автомобилите ќе успеат да ја завршат рутата по тогашните нерамни и прашливи земјани патишта.

ИСТОРИЈА |

Алфа Ромео Супер Спорт 3

Сепак, има и други интересни моменти од историјата. Така, во 1887 година, сопственикот на француското списание Le Vélocipède организирал трка, но бидејќи на стартот се појавил само еден возач, Жорж Бутон, настанот не можел официјално да се смета за трка. Слични обиди се забележани и на други места, како на пример во Манчестер, каде што се тркале две возила на парен погон. Генерално, трката од Париз до Руен се смета за првата официјално организирана автомобилска трка, на која на стартната линија се појавиле 25 автомобили. Од нив, 21 успеале да стартуваат, а трката ја завршиле 17, што за тоа време се сметало за одличен резултат. Прв на целта пристигнал грофот Жил-Албер де Дион со автомобил на парен погон, но бил дисквалификуван бидејќи возел заедно со помошник кој се грижел за одржување на притисокот на пареата во моторот, што било спротивно на тогашните правила, според кои возачот морал самостојно да управува со возилото. Затоа, како легитимен победник бил прогласен Албер Лематре со „пежо тип 7“. Второто место го освоил Огист Фредерик Дорио со „пежо тип 3“, чиј мотор бил позајмен од Дајмлер, додека третопласиран бил Емил Левасо со автомобил од марката „панхард“.

Нино Фарина со неговиот Алфа Ромео 159

Во 1906 година започнало да се размислува за организирање голема, спектакуларна трка во местото Леман. Таа трка останала запишана во историјата како првата Гран При, трка над сите трки, каде престижот бил присутен до крајни граници. За автомобилските производители како Пежо, Фиат, Мерцедес, Рено и други, оваа трка претставувала идеална можност да ги демонстрираат своите технолошки капацитети и да се докажат пред јавноста – дека нивните возила се брзи, сигурни и издржливи.

Првите трки најчесто се одржувале на јавни патишта, кои за таа намена биле привремено затворани. Но, во истата 1906 година, светот ја добил и првата наменска тркачка патека, изградена во Австралија, во близина на Мелбурн. Сепак, и денес постои дилема, која била првата официјално отворена тркачка патека? На некои места како прва се споменува патеката Бруклендс во Англија, отворена во 1907 година. Името Леман повторно се појавува во 1923 година, кога тамошните организатори одлучиле да воспостават 24-часовна трка. Ова не била само обична трка, целта била возилата да ја издржат максималната можна брзина во текот на цели 24 часа, а за конструкторите, предизвикот бил уште поголем, да создадат автомобил што ќе го издржи тоа непрекинато 24 часовно „малтретирање“. Организаторите успешно ја реализирале својата идеја. Трката започнала на 26 мај, а завршила следниот ден, на 27 мај. Победил автомобилот од тимот на Ченар и Валкир, со стартен број 9, управуван од Андре Легаш и Рене Леонард. Победничкиот тим извозил 128 кругови на 17 километри долгата патека, позната под името Сарт. Оваа трка се одржува и ден-денес и за неа велат дека најстарата автомобилска трка во светот. Најтрофеен учесник е легендарниот Том Кристенсен, кој дури девет пати се има искачено на највисокото место на подиумот, од кои шест победи по ред, од 2000 до 2005 година.

Мора да ја спомнеме и маратонската Миле Миља, која за првпат се возела на 26 и 27 март 1927 година, од Бреша до Рим и назад, со вкупна должина од импресивни и за денес 1.618 км. На таа прва трка победило дуото Џузепе Моранди и Фердинандо Миноџа со „ом 665 суперба“. Тие стигнале на целта по 21 час постојано возење. И две десетлетија постарата Тарга Флорио која се возела на Сицилија, била една од најпрестижните во светот. За првпат била организирана во 1906 година, а возачите морале да изминат 446 км за да стигнат до целта. Трката ја организирал Винчрнцо Флорио, голем љубител на автомобилите и посебно трките, но и учесник во мноштво трки. В. Флорио ја организирал и Копа Флори, трка која за првпат се возела во 1900 год. во околината на Бреша. Еден од најголемите и најпопуларните тркачки каравани е наречен формула 1. Неговите корени датираат од 20-тите и 30-тите години од минатиот век кога биле организирани првите Гран При првенства. Формула 1 официјално започнува да постои во 1946 год. кога ФИА (Меѓународна автомобилска федерација) ја претставува оваа тркачка категорија како највисока класа во светот

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

35

| ИСТОРИЈА

на автомобилскиот спорт. Првата трка од првото првенство во формула 1 била ГП Торино, на која победил Акиле Варци со „алфа ромео 158 алфета“. Сепак, поради нецелосното комплетирање на правилата за трки и воедно доцнењето на донесувањето на тие правила, таа 1946 год. не е земена во предвид, односно тогашното првенство не било официјализирано. Сегашната формула 1 официјално започнува во 1950 год., кога се вози првата трка во Сиверстон, Англија, пред огромен број посетители, дури 150.000. Тогаш победил Џузепе Фарина со „алфа ромео 158 алфета“. Воедно Џ. Фарина е и првиот носител на титулата шампион во формула 1, а како тимската титула ја освојува Алфа Ромео. Возачи со најмногу титули во современата формула 1 се Михаел Шумахер и Луис Хамилтон, по седум за секој, а второ спомнатиот „книжи“ најмногу ГП победи, дури 105. Покрај трките, ФИА организира и рели натпревари. Светското првенство во рели официјално започнало во 1973 год. со релито Монте Карло во јануари. На почетокот се доделувала само тимска титула. Дури шест години подоцна била воведена титула во класата за возачи. Прв освојувач на шампионатот е Бјорн Валдегард. Возач со најмногу победи на рели натпревари е Себастијан Лоеб со дури 80, а истиот возач има и најмногу титули во светскиот шампионат во рели, дури девет и тоа една по друга, од 2004 до 2012 год.

Формула 1

Томи Макинен

36 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Тојота

Во САД се појавуваат три поважни шампионати, формула карт, формула инди и трките НАСКАР. Првите две се трки со болиди, едноседи, додека трките НАСКАР се возат со посебно подготвени автомобили кои безмалку наликуваат на потчени лимузини. Овие трки за нас, на континентов, се малку далечни затоа што се возат само таму, односно имаат локален карактер, но сепак вреди да бидат спомнати. Во светот на трките, три од нив се особено ценети меѓу возачите, ГП Монако, 24 часа Леман и Индијанаполис 500. Само еден тркач досега ја има освоено тројната круна, Грем Хил. Засега последен кој се обидел да ја освои тројната круна е Фернандо Алонсо. ГП Монако и 24 часа Леман ги има во „џеб“, но му недостасува Инди 500 иако се обиде три пати. Најмногу победи на легендарната ГП Монако има остварено неповторливиот бразилски возач Аиртон Сена, дури шест, од кои пет една по друга, од 1989 до 1993. Во светот постојат и други мошне интересни трки и рели натпревари, како, на пример, ридската трка Пајкс Пик со 156 свиоци, каде производителите на автомобили прават посебни возила со кои се тркаат. Но, можеби најзанимливата од сите спомнати да е релито Дакар, најисцрпувачки брзински натпревар што постои на планетава. За две недели учесниците поделени во четири главни категории (мотоцикли, автомобили, камиони, квадрицикли) мора да извозат по 8.000 - 9.000 км низ пустинските предели, каде нема нити пат, нити некаков знак. Ова рели се граничи со лудост, бидејќи е најопасно од најопасните, најнепредвидливо и најтешко за возење. Во ова рели прекарот „Мистер Дакар“ го носи Стефан Петерхансел носител на дури 14 титули, од кои 6 со мотоцикл и 8 со автомобил. Каков човек треба да бидеш за да победиш 14 пати на релито Дакар? Убедливо најмногу титули на релито Дакар има освоено тимот на Камаз во категоријата на камиони, вкупно 19. Влогот во трките е премногу голем, бидејќи токму тие трки претставуваат престиж во светот на производителите на автомобили. Но не е само престижот во прашање, напредокот во автомобилската индустрија најмногу зависи од трките, каде секоја новост се испитува до крајни граници. Потоа, откако тие новини ќе ги поминат најтешките тестирања во трките, голем дел од нив се вградуваат во сериските автомобили. Тоа е тој свет на трки и рели натпреварите. • Жарко Атанасоски

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

37

| СПОРТ

Светско првенство во Формула Е

ЗАДОЦНЕТ БЛЕСОК НА ЈАГУАР СО ДВЕ ПОБЕДИ НА ПОСЛЕДНИТЕ ДВЕ ТРКИ ОД СЕЗОНАТА, ЈАГУАР УСПЕА ДА ГО ОБЕЛИ ОБРАЗОТ (КАКО МИНАТОГОДИШЕН ШАМПИОН КАЈ ЕКИПИТЕ) И ДА ГО ПРЕЗЕМЕ ВТОРОТО МЕСТО НА ТАБЕЛАТА ЗА ОВАА СЕЗОНА.

Ф

иналните две трки од Светското првенство на Формула Е се одржаа на крајот од јули низ улиците на британската престолнина, Лондон. Иако сезоната помина во шареноликост на резултати при што Оливер Роуланд со Нисан успеа да ја освои титулата на претходниот гран при викенд во Берлин, за финишот остана да се „избистри“ прашањето на шампонската титула во екипна конкуренција. Но, наместо дуел на Нисан и Порше, се случи доминација на Јагуар! Минатогодишниот шампион кај екипите оваа сезона имаше слаб учинок кој се должеше на малиот број завршени трки. Касиди во првите 9 трки едвај освои еден подиум во Индонезија и вкупно 33 бода. Слично на него, неговиот колега Мич Еванс има дузина незавршени трки (поточно 11 во низа), но таа црна серија е надополнета со победа на почетокот и на крајот од низата. Тоа укажува дека „Јагуар“ имал одлични перформанси од време на време, но и големи проблеми со издржливоста на болидот. Херој на вториот дел од сезоната секако е Ник Касиди, кој успеа да стигне до четири победи во последните шест трки.

38 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Мич Еванс го започна викендот со пол позиција за Јагуар, а најголем ривал му беше Ник де Вријс кој вози за Махиндра, но ја користи технологијата на Јагуар. Во трката, Ник Касиди ги престигна обајцата за победа, а Де Вријс се пласираше на второто место. Со пласманот на третото место Паскал Верлен му донесе предност на Порше во борбата за екипната титула, бидејќи Оливер Роуланд и Нисан немаа свој ден, па без бодови финишираа на 11. место. На втората трка во Лондон Ник Касиди стигна до второто место во квалификациите, откако Дан Тиктум ја освои пол позицијата, но тој беше казнет со пет места, па Касиди од првото место извозе до победата. Повторно, до него на подиумот на второто место се искачи Ник Де Вријс, а овој пат како третопласиран заврши ветеранот Себастијан Буеми.

СПОРТ |

ФИА ГО ПРОДОЛЖИ МАНДАТОТ НА ФОРМУЛА Е На крајот од единаесеттата сезона на Формула Е беше објавено дека е постигнат договор со ФИА за ова Светско првенство да продолжи под нивна јурисдикција и да го задржи ексклузивниот статус на натпреварување со болиди на електричен погон. Договорот е продолжен на 15 години (до 2038 година), а додадена опција дека може да биде автоматски продолжен за уште 10 години, а потоа за уште пет, доколку се исполнат одредени услови. Формула Е беше признаена како Светско првенство по седум извозени сезони, а во меѓувреме болидите стигнаа до својата таканаречена „трета генерација“. Овие правила засега остануваат за идната сезона (2025/2026), додека во онаа што ќе уследи потоа (2026/2027) се очекува четвртата генерација на болиди кои ќе имаат постојан погон на четири тркала и тркачка моќност од 600 киловати енергија. Во првенството учествуваат неколку реномирани фабрики како Порше, Нисан, Јагуар и други, а годинешниот првак Роуланд е десетти различен во единаесет годишната историја.

Со овие победи, Ник Касиди избива на второ место во генералниот пласман, веднаш зад Оливер Роуланд. На конечната табела возачот на Нисан има 184 поени, зад него е Ник Касиди со 153 поени, додека третото место му припаѓа на ланскиот шампион, Паскал Верлен со 145 поени. Паскал Верлен и неговиот тимски колега Антонио Феликс Да Коста со подобрите пласмани од Нисан придонесоа екипата на Порше да стане шампион во конкуренција на конструктори со освоени 256 бода. Последните две победи на Јагуар му овозможија да го престигне Нисан и со 227 бода да се пласира на второто место, додека јапонскиот тим остана со 207 бода. Следната сезона на Формула Е ќе стартува на шести декември оваа година со трката во Бразил, по што следуваат традиционалните станици во Мексико и Саудиска Арабија. • Александар Табаковски

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

39

| СПОРТ

Светско првенство во Мото ГП

МАРКЕЗ ГИ БРОИ ДЕНОВИТЕ ОД НОВАТА ТИТУЛА ПО СЕДУМ ПОБЕДИ ВО НИЗА, МАРК МАРКЕЗ СЕ ИЗБОРИ ЗА ШАНСА ДА ЈА ОСВОИ ТИТУЛАТА НА ПЕТ ТРКИ ПРЕД КРАЈОТ НА СЕЗОНАТА.

Р

естартот на шампионатот по летната пауза не донесе нови вести во светското мотоциклистичко првенство, па Марк Маркез врза уште две победи во низа. Ако на почетокот од сезоната беше типично зад него да има уште двајца возачи на Дукати, сега тоа не беше случај: по падот и повредата за време на холандскиот гран при викенд во Асен, Алекс Маркез се поретко е присутен меѓу првите тројца (10 и 14 место на последниве две трки), а истото се однесува и за Франческо Бањаја, кој е непрепознатлив на вториот мотор во фабричкиот тим на Дукати – беше осми на главната трка во Австрија и деветти на главната трка во Унгарија. Летната пауза заврши во средината на август, а на момент донесе надеж дека продолжението на сезоната може да има поинаков тек, бидејќи Марко Бецеки со Априлија ја освои пол позицијата во Австрија, пред Алекс Маркез и Франческо Бањаја, додека Марк Маркез беше четврти со 16 стотинки послаб резултат.

40 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Сепак, во првата спринт трка се виде дека браќата Маркез имаат одлична брзина во тркачки услови, па откако Марк го следеше Алекс во првите десет, го нападна и го презема првото место. Бањаја се откажа, а Педро Акоста од КТМ успеа да дојде до третото место пред Бецеки.

- Мојот старт беше супер лош, уште во загревачкиот круг почувствував дека нешто е чудно околу задното тркало. Моторот пролизгуваше дури и кога возев на правци, за три круга, задната гума се истроши, а потоа во првиот свиок влегов без сопирачки, бидејќи од тресењето тие се имаа „отворено“. Тогаш решив да се повлечам и да побарам објаснување од инженерите, - изјави Бањаја.

- Спринтот помина како што очекував. Во квалификациите напредувавме, но сè уште треба да се трудиме околу брзината во трка,- рече Бецеки. - Ги очекував овие имиња, плус Пеко, но тој имаше проблем. Во моментов сме побавни, но ќе се обидам да пронајдам нешто за главната трка, - дополни освојувачот на пол позицијата. Навистина, во главната трка тој успеа да поведе, но Марк Маркез го презема првото место веќе во шестиот круг, а главната борба за второто место се случи во финишот, кога Фермин Алдегуер го престигна Бецеки на четири круга до крајот.

- Јас го контролирав Марко, и не ја следев групата возачи зад него. Кога видов дека има еден возач повеќе, не знаев кој е тоа, потоа видов дека е Алдегуер. За време на вчерашната анализа зборувавме дека тој најдобро ги чува пневматиците, - откри победникот Марк Маркез. После ваквиот турбулентен викенд во Австрија, уште повисоки беа очекувањата од трката на новата патека Балатон Парк во Унгарија, но сосема спротивно од ова – се случи познатото сценарио: Марк Маркез ја освои пол позицијата и доминираше во двете трки (спринт и гран при). Одговарајќи на новинарски прашања, Марк Маркез посочи дека очекува тимскиот колега Франческо Пеко Бањаја да го разбере новиот мотор на Дукати и наскоро да биде во топ форма.

СПОРТ |

- Пеко е доволно паметен и има искуство за да ги апсорбира овие нешта. Тој веќе има освоено две титули светски шампион. Во Мото ГП, ако ја немаш потребната самодоверба стануваш побавен за три четири стотинки на секоја точка на сопирање, а на крајот од кругот тоа се некои две десетинки. Сметам дека тој ќе ја стекне потребната самодоверба, тоа е она што му треба. Во Австрија беше меѓу најбрзите, сепак Пеко си е Пеко, ќе биде таму порано или подоцна,- одговори Марк Маркез. Наспроти ова, Бањаја изјави дека не сакал да се врати на стариот мотор од 2024 година, бидејќи се плашел дека ќе му се допадне, но поради истечената хомологација нема да има шанса да го вози. Споредна вест од Унгарија е дека актуелниот шампион Хорхе Мартин се врати на трките по долгото отсуство, а на крајот имаше

четврто место во главната трка, зад Акоста и Бецеки. Следните две трки се на патеки кои тој добро ги познава, во Барселона и во Римини, па ќе се очекува уште повеќе од него. Дополнително, Јамаха најави дека во Сан Марино ќе ја користи спецификацијата за 2026 година со V4 мотор, што е уште една најава за интересен финиш на сезоната. Во моментов, Марк Маркез води на табелата со 455 бода, пред Алекс Маркез со 280, Бањаја со 228 и Бецеки со 197 бода. Доколку Маркез ја продолжи победничката серија, теоретски може да стане шампион уште на трката за Големата награда на Сан Марино во Римини, за што ќе треба во следните две трки да оствари 47 бода повеќе од Алекс Маркез.

• Александар Табаковски

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

41

| СПОРТ

Светско првенство во Формула 1

ЛЕТО ВО БОИТЕ НА МЕКЛАРЕН ОД ТРКАТА ЗА ГОЛЕМАТА НАГРАДА НА КАНАДА ВО ЈУНИ, СИТЕ ПОБЕДИ ВО СРЕДИШНИЦАТА НА СЕЗОНАТА ГИ ПОДЕЛИЈА ОСКАР ПЈАСТРИ И ЛАНДО НОРИС, КОИ СЕ ИЗДВОИЈА ВО ТРКАТА ЗА ШАМПИОНСКАТА ТИТУЛА

К

онтинуирано, двајцата возачи на Мекларен се меѓу првите тројца, но ако на почетокот на сезоната се случуваше тие да не бидат победници (Сузука и Имола му припаднаа на Ферстапен, но Пјастри и Норис беа до него на подиумот), веќе пет трки во низа се случува потполна доминација. Пред летната пауза се извозеа предвидените трки во Белгија и Унгарија, каде што ривалите делумно успеаја да го свртат вниманието кон себе. Имено, на Спа Франкоршамп најпрво се возеше спринт трка, а во неа Макс Ферстапен успеа да стигне до победата откако на стартот го престигна Оскар Пјастри. Фајтерскиот резултат уследи по неочекуваната промена на кормилото на тимот, откако по службување долго 20 години, Кристијан Хорнер беше заменет со Лорен Меки, а дојде по повеќемесечен „пост“. Ова остави надеж за можен поинаков распоред на силите на белгиското гран при, но главната трка беше повлијаена од промена на временските услови. Макс Ферстапен и Ред Бул се радуваа на дождот и влегоа во трката со соодветно штелуван болид, но обратно од тоа стартот беше одложен за 80 минути и трката започна со четири круга зад возилото за безбедност. Пјастри во првиот круг го престигна Норис и со тоа покажа дека повеќе ја посакува победата. По трката се разви дебата, во која најгласен беше Ферстапен, тврдејќи дека имало услови трката да стартува според предвиденото.

42 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

- Требаше да започнеме во 15 часот, веднаш. Тогаш не врнеше, но меѓу првиот и петтиот свиок имаше насобрана вода. Ако се извозеа два-три круга зад возилото за безбедност, ќе беше почисто а останатиот дел од патеката беше подготвен,- рече четирикратниот шампион, кој меѓу редови ја обвини ФИА дека им ускратила спектакл на гледачите. - На крајот на денот, тие ќе направат како што сакаат, тие одлучуваат. Мислам дека е срам за сите, никогаш повеќе нема да видиме класични дождовни трки,- укажа Холанѓанецот. Главната причина за откажувањата е намаленото ниво на видливост поради водената „завеса“, а со тоа се соглассија Расел, Пјастри и Леклер.

- Како возач, секогаш сакаш да се тркаш, да возиш и на дожд. Но факт е дека кога возиш со 300 километри на час и излегуваш од свиок како „Eau Rouge“, буквално не гледаш ништо. Можеш и да ставиш превез. Тоа не е трка, тоа е глупост. Имајќи предвид дека прогнозата укажуваше за добро време од 16 часот, мислам дека ја донеса вистинската одлука,- гласи контра ставот на Расел. Спа Франкоршамп е патека која е присутна во Формула 1 од нејзините почетоци, но со континуирани подобрувања на безбедноста. Сепак, во последните пет години на оваа патека имаше трагични настани во пониските категории на трки, поради што официјалните лица овојпат одлучија да не остават на возачите да го докажуваат своето мајсторство на дожд.

СПОРТ |

ние бевме како казнети од промената на правецот на ветерот. Мислевме дека сме добри, но бевме бавни,- потврди и Ландо Норис. Сосема обратно од ова, трката беше одлучена во боксот. Леклер и Пјастри имаа стратегии со две застанувања во боксот, додека Норис направи подвиг со еден пит стоп помалку. Во финишот, Леклер имаше дополнителни проблеми со болидот па беше престигнат од Пјастри и Расел, кои освоија пехари за второ и трето место.

- Мислев дека трката заврши за мене по стартот, кога паднав на петтото место и не очекував од таа позиција да можам да победам, или да бидам побрз од Оскар. Единствена опција ми беше да ја сменам стратегијата и бев изненаден дека се функционираше перфектно. Во моментов сакам само да одам и да се наспијам, ова беше физички исцрпувачка трка. За летната пауза, сакам да поработам на некои нешта, не си ги давам на себе најдобрите шанси, си го отежнувам животот, премногу често сум затекнат на погрешна нога, но нештата се уште одат добро иако на потешкиот начин. Би сакал да се вратам во трките посилен отколку што сум сега,- рече Норис по трката во Будимпешта. Но, првата трка по паузата беше сосема спротивна од неговите желби. Во холандскиот Зандворт кој е домашен терен на Макс Ферстапен беше очекувано возачот на Ред Бул да биде мотивиран за повторно да се појави на подиумот. На самиот старт се виде дека ќе има нов рекорд на патеката, бидејќи мошне подобри времиња беа постигнати уште на тренинзите. Така, пол

Сосема спротивно на ова, следната трка во Унгарија донесе неочекуван расплет во квалификацциите, и тоа во услови без капка дожд на патеката. Шарл Леклер ја освои својата најнеочекувана пол позиција во кариерата, откако беше единствениот возач од првата „десетка“ кој успеа да го подобри своето време од втората во третата сесија од квалификациите. За разлика од него, Луис Хамилтон не ни влезе во третата сесија.

- Мама миа! Немам зборови, ова е веројатно една од најдобрите пол позиции што ги имам, веројатно бидејќи не ја очекував. Денеска не разбирам ништо во Формула 1, квалификациите беа екстремно тешки, а кога го велам тоа, верувајте дека не претерувам. За нас беше тешко да влеземе во втората сесија, а потоа беше тешко да влеземе и во третата сесија. Временските услови малку се променија и нештата станаа позафркнати, па знаев дека ми треба чист и безгрешен круг, надевајќи се на трето место, но испадна пол позиција. Дефинитивно не можам да поверувам,- рече младиот пилот на Ферари, Шарл Леклер.

- Ветерот го смени правецот за 180 степени, беше тешко да се носат одлуки во такви услови. Бев изненаден што не можевме да одиме побрзо ова ова. Шарл беше брз цел викенд, и на утринскиот тренинг беше поблиску отколку што очекував. Не верував дека ќе бидам зад Ферари, но тој заврши одлична работа,- рече Оскар Пјастри.

- Леклер ризикуваше малку повеќе во овие услови, додека

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

43

| СПОРТ

позицијата на Пјастри од 1:08.662 на крајот е запишана како нов рекорд, а Норис беше втор, пред Ферстапен и Хаџар. Во трката, Ферстапен на стартот ги раздвои возачите на Мекларен, но не успеа да му попречи на Пјастри. Норис најпрво загуби позиција од Леклер, но успеа да ја врати, а потоа да го престигне и Ферстапен. За жал, на помалку од 10 круга до крајот, тој пријави чад од неговиот болид, а откако тој стана видлив и за ТВ гледачите, мораше да го паркира болидот. Пјастри имаше соло трка од старт до цел, при што го постави и најбрзиот круг. Во историјата ќе биде запишано дека ова е негова прва победа од старт до цел, а воедно и прв „грен слем“ триумф, односно кон така остварената победа има додадено и пол позицијата и возење на најбрзиот круг. Последен возач од Мекларен со „грен слем“ триумф бил Мика Хакинен во Монако 1998 година. Ферстапен го прекина постот (четири трки без подиум) и се најде на второто место, што е негов најслаб пласман кога се во прашање само трките во Зандворт. Со освојување на третото место, Исак Хаџар на 20 годишна возраст стана најмладиот Французин кој се нашол на подиумот во Ф1, соборувајќи го претходното постигнување на Пјер Гасли (23 години). Воедно, тој е петти најмлад финишер на подиумот во историјата на Ф1 (зад Ферстапен, Строл, Антонели, и Норис).

44 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

- Разочаран сум, но не можев ништо да направам по тоа прашање. Фрустрирачки е, но надвор е од мојата контрола. Имав добра трка, но немав брзина за да го престигнам Оскар, за тоа требаше да сум многу побрз. Задоволен сум од она што јас го прикажав,- рече Норис по несреќниот финиш.

- Можам да кажам дека чувствував дека ја контролирам трката, бев брз кога требаше, можеш да штедам кога требаше, но на крајот расплетот беше несреќен за Ландо. Можам да речам дека за мене беше добар викенд во сесиите кога тоа беше најважно, што ме прави среќен,- заклучи победникот Пјастри. На табелата Пјастри е прв со 309 бода, односно 34 повеќе од Норис, кој е на втората позиција со 275. Ферстапен со 205 е на третото место, но опасно блиску е Расел кој има 184, додека Леклер има 151 поен. Кај конструкторите Мекларен со 584 бода е неприкосновен, додека за второто место е вистинска мешаница: Ферари има 260 бода, Мерцедес 248 бода, а Ред Бул е четврти со 214 бода. Следни трки во текот на септември се оние во Италија и Азербејџан, по што Формула 1 ја започнува „прекуокеанската тунеја“ со Сингапур во октомври. • Александар Табаковски

Колумна своерачно

АЛЕКСАНДАР ТАБАКОВСКИ

ТРКИ БЕЗ ДОЖД СО ЕВОЛУЦИЈАТА НА СВЕСТА, МНОГУ РАБОТИ ДЕНЕСКА НЕ СЕ ДОПУШТЕНИ, ИАКО „ДО НЕОДАМНА“ БИЛЕ ЛЕГИТИМНИ. ВРЕМИЊАТА СЕ МЕНУВААТ, А СО ТОА И НЕКОИ НАВИКИ КОИ СМЕ ГИ НОСЕЛЕ СО СЕБЕ. ЕВОЛУЦИЈАТА Е ПРИСУТНА ВО СИТЕ ОПШТЕСТВА И НА СИТЕ НИВОА, ПА ТАКА НА ПРИМЕР, (ДУРИ) ВО 1964 ГОДИНА (ВО САД) КОНЕЧНО СЕ ЗАБРАНЕТИ ВАГОНИТЕ ЗА „ОБОЕНИ“ ЛУЃЕ, КОИ ОБИЧНО СЕ НАОЃАЛЕ ЗАД ЛОКОМОТИВАТА КАДЕ ШТО ЧАДОТ И БУЧАВАТА БИЛЕ НАЈГЛАСНИ.

М

ожеби повозрасните ќе се присетат и на култниот филм на Сидни Полак од 1969 година, насловен како „И коњите ги убиваат, зарем не?“, во кој беше обработен настан типичен за денешните „реални шоуа“ - награда од „феноменални“ 1.500 долари за најиздржливите во натпревар за танцување, каде што победник е онаа двојка која последна ќе остане на нозе. Танцувачките маратони биле популарна забава за време на големата светска криза меѓу двете светски војни, а сиромаштијата ги терала луѓето на секакви очајнички обиди да стигнат до „подоброто утре“. Од поинаква временска дистанца, на овие настани започнале да гледаат како перверзни изживувања врз оние кои биле најзагрозени. Спектлот базиран на човечката мизерија ги полнел салите со гледачи кои плаќале влезници за ваквите настани. Можеме да набројуваме разни примери, но доволно е уште да се спомнат промените во фудбалот, каде што се воведоа видео судии (VAR – Video Assistant Referee), со цел да се обезбеди подобро делење на фудбалската правда во спорт кој многумина го сметаат за најважната споредна работа на светот. Досега неприкосновеното „судиско убедување“ е заменето со технолошки базирана одлука, каде што системот реагира околу круцијалните нешта како регуларност на погодок, потенцијална најстрога казна или исклучување на играч поради неспортско однесување. Трките на дожд се дел од историјата на Формула 1 и во минатото донеле до многу ситуации кои се прераскажуваат до ден денешен, а говорат за мајсториите на одредени пилоти при вакви временски околности. Полнењето на возачката кабина на Фанџо со вода, откажувањето на Ники Лауда од трката во Јапонија во 1976 година, а со тоа и од титулата за таа сезона, како и бројните брилијантни победи на Аиртон Сена кои му го донеле прекарот „rain man“, се дел од заоставштината на спортот. Кога денес дебатираме за Формула 1, за разлика од пред 50 години, зборуваме за различни ери каде што на едната страна се времиња кога возачите гинеле како да се колатерална штета во опасниот спорт, наспроти современите трки во кои безбедноста е подигната на највисоко ниво. Емоциите што трките ги будат кај луѓето се основата на

спортот, па оттука емотивно велам – и јас сум против. Трки на дожд треба да има и во иднина, за да не останат само како фолклор, случувања од далечни времиња. Но, кога дебатираме за човечки живот, не смееме да ја пречекориме црвената линија и да дозволиме шоуто да профитира, а човечката раса да загуби. Можам само да кажам дека ни се потребни соодветни правила, затоа што и тука – не смее да биде оставено на „судиско убедување“. Формула 1 го добила своето име поради сетот правила со кои била дефинирана во 1950 година, така што правилата мора да бидат надградени! Ако се сака безбедност, може да се нареди сите да возат со гуми за дожд штом стјуардите прогласат дека за тоа постојат услови. Или да се воведе виртуелно, а можеби и вистинско возило за безбедност во даден момент објаснет со регулативата. Опасностите произлегуваат од ризиците, на пример кога некои возачи се обидуваат да возат со гумите за суво. Дренажа на теренот мора да има, зборуваме за автодроми кои чинат стотици милиони долари, поседуваат болници во своето опкружување, хелиодроми и слични престижни работи како мега видео билборди. Недозволиво е да се слушне дека имало застоена, насобрана вода, што се решава со пумпа за извлекување на водата. Формула 1 е технолошкиот врв и да се признае пораз без борба ми делува нестварно: имаме ноќни трки, се градат автодроми среде пустина, а Херман Тилке во Шангај направи автодром на терен каде порано имало мочуриште, забивајќи пластични столбови во земјиштето за да спречи тонење, плус канализираше една локална река да тече околу него. Ако им се довери работата на архитектите, ќе треба само некој да знае да го извади чепот на време, и водата „чудесно“ ќе замине. Наспроти тоа, милиони иритирани гледачи покрај малите екрани се крстат, а телевизиите мака мачат со промените во програмата. Велам „да“ за безбедноста, но дождот не смее да биде проблем. Бизнис кој носи милијарди долари не смее да зависи од ситни временски осцилации. Убавината на надмудрувањето со различни стратегии, --на овој спорт ќе му биде одземен квалитет ако правилата пропишат строго „возење на суво“. •

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

45

| СПОРТ

WRC – Рели Естонија и Рели Финска

КАЛЕ, КРАЛОТ НА ФИНСКА БЛЕСКАВА ПОБЕДА ЗА КАЛЕ РОВАНПЕРА НА ДОМАШЕН ТЕРЕН, ПРЕД ДОМАШНА ПУБЛИКА. ПУБЛИКА КОЈА СО СКАНДИРАЊЕ ДОСТОЈНО ЗА КРАЛ ГО СЛАВЕШЕ СВОЈОТ МИЛЕНИК. БЛЕСКАВА ПОБЕДА И ЗА TOYOTA, ОД ПРВО, ДО ПЕТТО МЕСТО, И ГОРЧЛИВ ПОРАЗ ЗА HYUNDAI.

К

рај на седум години агонија за Кале Рованпера. Најмладиот светски шампион во историјата на релито, со две титули зад себе, конечно го оствари својот најголем сон. Победа на релито на Финска! Победа на домашен терен! Победа пред домашна публика! После горчливата завршница на минатогодишниот настан, кога неизбежен удар во камен исфрлен на сред пат од претходниот натпреварувач го фрли автомобилот во воздух и право во дрвата пред самиот крај на релито, Кале конечно го разби проклетството на Рованперови. Тоа што не му успеа на неговиот татко Хари Рованпера во текот на неговата кариера во Светскиот шампионат, му успеа на Кале. После седум обиди младиот Рованпера застана на врвот на Финска славен како Крал од своите верни обожаватели, но и од целата нација. Финска е повторно на Финците. Во 53-годишната историја на светското рели само четворица, не-Финци, славеле во Финска: Себастијан Лоеб и От Танак по три пати, и Себастијан Ожие и Елфин Еванс по два пати. Вкупно 10 победи меѓу нив, додека остатокот од 43 победи ги делат Фински возачи. Блескава победа и за Toyota. Тимот на јапонскиот гигант успеа да ги нареди своите екипажи од првото до петтото место. 1-23-4-5 за Toyota беше исходот на крајот од релито на Финска.

46 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Извонреден успех со ваков исход се случува по втор пат во историјата на Светскиот шампионат во рели. Првпат и успеа на Lancia на релито на Португалија во 1990 година, и втор пат на Toyota во Финска. Интересно е што заменикот шеф на тимот на Toyota, легендарниот Јуха Канкунен, и во двата наврати е дел од оваа реткост во историјата на релито. Тогаш, пред 35 години, зад волан на Lancia Delta HF Integrale 16V, a сега како шеф на тим. „Неверојатно, ова е реткост која ни се случува. Последен пат беше пред 35 години, не верувам дека ќе доживеам уште една,” возбуден коментираше Канкунен на крајот од релито, евидентно преплавен од емоции. А, кој и не би бил, кога два пати би бил вклучен во пишување на историјата. Иако доминираше во Финска, ништо помалку вредна не беше ниту победата на Toyota на претходното рели на Естонија. Исто како и лани, на јапонската марка и припаднаа и двата Балтички настани. Во Естонија на голема врата во врвот на Светската рели сцена се врати Оливер Солберг, кому, после извонредниот успех на релито Акрополис во категоријата WRC2, Toyota му даде шанса да седне зад волан на Yaris Rally1 на само еден настан. Младиот Швеѓанец шансата ја оправда со блескаво доминантна победа на релито на Естонија. Солберг беше недостижен, ниту

СПОРТ |

Ова се однесува на настани кои имаат слична подлога. Како на пример, Естонија и Финска. Тие се групираат како поврзани настани во кои е забрането менување на диференцијалите освен ако автомобилот не завршил на претходниот настан. Тимот одлучува кој сетап на диференцијалот ќе се користи и за двата настани и тој се пломбира од FIA. Кршењето на ова правило повлекува казна од 5 минути за следното рели. Меѓутоа, бидејќи Солберг возеше само на еден настан, и не беше регистриран да освојува бодови за тимот, имаше слобода целосно да го прилагоди сетапот само за релито на Естонија. Оваа слобода му дозволи да комбинира компоненти кои му овозможија да биде извонредно брз. Секако, неговиот сетап отвори нови насоки и за инженерите во тимот на Toyota, но и за возачите.

за своите тимски другари, ниту за екипажите на Hyundai. Му избега на второпласираниот От Танак, кому патем Естонија му е домашен настан, за 25,2 секунди. Танак важеше за фаворит на ова рели, но не успеа да најде одговор за брзината на Солберг. Тиери Нојвил заврши трет со 48,3 секунди заостанување, а Кале Рованпера беше четврти со 55,6 секунди зад Солберг. Тројца светски шампиони не му беа ниту до колена на младиот Швеѓанец кој докажа дека неговото место е во врвот на спортот. Воедно, во Естонија, Toyota ја забележа нејзина јубилејна 100та победа во Светскиот шампионат во рели. А со победата и во Финска, која се бори како 101-ва, на јапонскиот гигант му недостига уште една за да го изедначи рекордот на Citroen од 102. победи во светското рели. За релито на Финска, Солберг се врати во својата категорија, WRC2, зад волан на Yaris Rally2, но несреќа го спречи да го повтори успехот. Сепак, тој и помогна на Toyota и повеќе од само победа. Се чини дека инженерите после Естонија научија важна лекција од брзина на Солберг и од неговиот сетап на автомобилот. Лекција која очигледно, барем делумно, ја пренесоа и во Финска. Делумно заради техничките регулативи врзани со ограничувањата за т.н. поврзани настани.

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

47

| СПОРТ

Иако никој од тимот не сака официјално да признае дека измените направени од Солберг имале удел во сетирањето на автомобилот за во Финска, резултатите покажуваат поинаку. Кале Рованпера кој мака мачеше со сетапот и гумите на Hankook во Естонија, па и на претходните релија од сезоната, во Финска исчезна во далечината. Никој, па дури и оние од неговиот тим не можеа да се носат со брзината на двократниот светски шампион. Рованпера буквално растури и стигна до толку посакуваната победа. Водеше од почеток до крај. Без задршка, без пауза, без колебање. Хируршки прецизно го одработи целото рели и блесна. Сега може да дише полесно, бидејќи го освои толку посакуваното домашно рели. Победа која ја чекаше долги седум години. После пехот на екипажите на Hyundai, второто место во Финска го освои добриот другар на Рованпера, Такамото Катсу-

та. Јапонецот во завршницата од релито успеа да ги одбрани нападите од Ожие и по втор пат годинава се искачи на второто скалило на подиумот. Меѓутоа Ожие и не можеше толку да притиска врз Катсута бидејќи и самиот мораше да се брани од Елфин Еванс. Британецот беше во позиција за една мала грешка да го добие Французинот. Разликата меѓу нив од 3 секунди беше доволно тенка да го примора Ожие да го насочи пристапот, место кон напад, кон одбрана. Така стигна на последното скалило на подиумот, а Еванс беше четврти. Сами Пајари кому тимот му дозволи да го подигне ритамот на ова рели стигна петти и повторно ја покажа брзината со која располага, наспроти озборувањата дека годинава не е на ниво од претходно. Меѓутоа младиот Финец е послушен тимски играч кој доби извонредна шанса од Toyota и настојува да ги следи инструкциите од тимот. Неоспорен е огромниот успех што Toyota го постигна на ова рели. Се чинеше дека да има уште некој екипаж во своето експозе и тој ќе ја продолжеше низата. За разлика од нив Hyundai немаше толку среќа. Брзина имаше, бидејќи на почетокот и Танак, и Нојвил и Формо се носеа рамо до рамо со ривалите од

48 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Toyota. Меѓутоа годинава нордиските богови не им беа наклонети. Танак во петокот удри во дрво на седмиот брзински испит оштетувајќи го системот за ладење. По крајот на испитот, додека моторот прегреваше, на контролната точка за преглед на гумите, не сакајќи закачи еден од судиите и заработи казна од 5 минути која го фрли на крај од поредокот. Нојвил и Формо во петокот и во саботата успешно ги бранеа боите на Hyundai. Возеа зад Рованпера, Нојвил на втората со 15 и Формо на третата позиција со 16 секунди зад водечкиот. Меѓутоа пред крај на денот и двајцата на исто место дупнаа гума и загубија доволно време за да паднат на шестата и седмата позиција. Потоа, на последниот испит од релито, Wolf Power, Формо се откажа на километар од целта, оставајќи го Нојвил сам во одбрана на честа на Hyundai. Крајот на релито во Финска отвори ново поглавје во борбата за шампионска титула. Најважното е што Ожие кој вози скратена програма, се вклучува во трката за титула. Осумкратниот светски шампион досега не негуваше индиции дека има ниет да трча по деветта титула. Сакаше да вози, но и да минува време со семејството. Меѓутоа играта се смени откако по релито на Финска се најде на 13 бода зад водечкиот Еванс. Со уште пет настани до крајот на сезоната, на Ожие му се отвора портата кон деветта титула, со која, во колку се случи, ќе го изедначи рекордот на неговиот сонародник Себастијан Леб. Со најавата на Ожие дека ќе се бори за титула, завршницата на сезоната станува исклучително интересна. Дури четворица кандидати се во трка за шампион. Еванс повторно е на врвот со 176 бодови. Зад него е Рованпера со 173 бодови. Трет е Ожие со 163 бодови, а исто толку има и четвртопласираниот Танак. Следуваат два настани во Јужна Америка. Парагвај ја пишува историјата и за првпат станува дел од Светскиот шампионат во рели. Ќе се вози од 28 до 31 август (за оваа трка повеќе информации и детали ќе може да прочитате на нашата веб страница www.amsmklubmobiliti.mk). По него следи релито на Чиле кое е веќе познато, а се вози од 11 до 14 септември. Иако се возат на чакал, овие два настани слично како Естонија и Финска, се ориентирани кон достигнување високи брзини. Таму перформансите ќе бидат приоритет наспроти издржливоста. Во овој сегмент Hyundai докажа дека е блиску до перформансите на Toyota, па затоа се очекува интересна борба, која, можеби, ќе ги искристализира збиднувањата околу трката за титула, или пак, ќе ги замрси уште повеќе. Како и да е, она што може да се заклучи во овој момент, е дека завршницата на сезоната ќе биде екстремно возбудлива. • Љубомир Атанасовски

HR СЕ СРЕЌАВА СО AI ИДНИНАТА Е ТУКА СО

КАЖЕТЕ ЗДРАВО НА ПОПАМЕТНИ HR ОДЛУКИ.

Motiv8 сега користи вештачка интелигенција за анализа на повратни информации од вработените и за селекција на CV-а.

ПОБРЗО. ПОПАМЕТНО. ПОЧОВЕЧКИ.

09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

49

| АМСМ

БЕЗБЕДНОСТ НА ПАТ ЗА ВАС И ВАШИТЕ НАЈБЛИСКИ ПО ОДЛИЧНА ЦЕНА! прашаме што ви е најважно, речиси сме сигурни СПЕЦИЈАЛНА ПОНУДА Азначикодекавеи безбедност тоа ќе биде вашето семејство. А грижата за него Додадете член од семејството со 50% попуст на редовна вашите најблиски на пат. Со АМСМ ната цена на дополнителната семејна картичка: семејно членство, сите заедно добивате сигурност и под- • Само 245 денари за Classic дршка, без разлика каде патувате. Без стрес и без грижи • Само 445 денари за Europe Premium - знаејќи дека секогаш има некој тука за вас, и за нив, кога е потребно. Семејна картичка можете да извадите веднаш при зачленување или дополнително, во текот на траењето на вашаЗОШТО ДА ИЗБЕРЕТЕ СЕМЕЈНО ЧЛЕНСТВО? та членска картичка. Семејна членска картичка можете да извадите и онлајн на www.amsm.mk.

• Плаќате помалку - Дополнителната семејна картичка Акцијата трае до 30.09.2025год. чини неколкупати помалку од цената на редовната Classic или Europe Premium картичка, а сега добивате и 50% по- Споделете ги услугите и патувајте БЕЗГРИЖНО! пуст со што значително заштедувате. Повеќе информации: 02/3181-108 • Една картичка за сите - Наместо повеќе картички, сега вашата членска картичка обезбедува услуги за повеќе членови.

• 24/7 помош на пат - Шлепување и помош на пат за вас и за членовите на семејството, каде и да сте, во земјава и во странство.

• Попусти низ Македонија - Повеќе од 250 наши партнери каде добивате попусти и поволности со покажување на АМСМ членска картичка: хотели, ресторани, продавници за спортска опрема, накит, бела техника...

50 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

НИЗ ЕВРОПА ВОЗИ БЕЗ НЕРВОЗИ!

БЕСПЛАТНА ПОМОШ НА ПАТ ВО ЗЕМЈАТА И ВО ЕВРОПА ПОДАРОК ПАТНИЧКО ОСИГУРУВАЊЕ

www.amsm.mk

02/3181-108 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

51

ЗОШТО ОСИГУРУВАЊЕ ПРЕКУ МОБИЛИТИ БРОКЕР Е ПАМЕТЕН ИЗБОР?

СИТЕ ОСИГУРУВАЊА НА ЕДНО МЕСТО

ИЗБОР НА НАЈДОБРА ПОНУДА ОД СИТЕ ОСИГУРИТЕЛНИ КОМПАНИИ ВО ЗЕМЈАТА

БЕСПЛАТНО ПОСРЕДУВАЊЕ ПРИ РЕАЛИЗАЦИЈА НА ОТШТЕТНИ ПОБАРУВАЊА

УСЛУГИТЕ НА МОБИЛИТИ БРОКЕР СЕ БЕСПЛАТНИ И НЕ ВЛИЈААТ НА ЦЕНАТА НА ВАШЕТО ОСИГУРУВАЊЕ.

02/3181-402 | 02/3181-405 52 09.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

www.mobilitybroker.com.mk