АМСМ Клуб Мобилити - Март 2025

ЧЛЕНСКО СПИСАНИЕ | МАРТ 2025 БР. 76

www.amsmklubmobiliti.mk

Lynk&Co 01 Plug-In Hybrid

НОВА ПЕРСПЕКТИВА Тест Hyundai Ioniq 6 Ultimate AWD 77,4 kWh

ЦРВЕНИОТ ГРАД - СРЕДБА СО НЕОЧЕКУВАНОТО Citroen ds

ПОСЕБНИОТ НАПОЛНИ 70 ГОДИНИ Светско првенство во Формула 1

НА ДВА ФРОНТА 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

1

2

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ВОВЕД

МАРТ – МЕСЕЦ НА СИЛАТА, ХРАБРОСТА, СТРАСТА И ЉУБОВТА АМСМ КЛУБ МОБИЛИТИ Членско списание ИЗДАВАЧ: АВТО-МОТО СОЈУЗ НА МАКЕДОНИЈА ул. „Митрополит Т. Гологанов“ бр. 51 1000 Скопје Република Македонија Тел: 02/ 3181-181 Факс: 02/ 3181-119 amsm@amsm.com.mk www.amsm.mk ГЛАВЕН И ОДГОВОРЕН УРЕДНИК: Маргита Поповска ГРАФИЧКИ ДИЗАЈН: Мартина Поповска РЕДАКЦИЈА: ул. „Митрополит Т. Гологанов“ бр. 51 1000 Скопје Република Македонија Тел: 02/ 3181-351 Факс: 02/ 3181-349 redakcija@amsm.com.mk www.amsmklubmobiliti.mk

ИЗДАВАЧКИ СОВЕТ: проф. д-р Спасе Јовковски (претседател) Сиљан Аврамовски (член) Калинка Танеска (член) Јован Теговски (член) Миле Атанасов (член) Димитар Пендов Митко Смилков

НАДВОРЕШНИ СОРАБОТНИЦИ: Жарко Атанасоски Љубомир Анастасовски Данчо Здравковски Андријан Трипунов Александар Табаковски Игор Ландсберг

Март е месец кој го слави она што жените го носат во светот: нивната сила, храброст, страст и љубов. Овој месец се потсетуваме на сите постигнувања на жените низ историјата и ги почитуваме нивните значајни улоги во нашето секојдневие. Но, март не е само време за сеќавање, туку и за славење на секоја жена која има своја уникатна приказна, која ги надминува предизвиците, која сјае со својата посебност и која го прави светот побогат и поубав. Нека март биде месец на благодарност и почитување за жената – мајка, ќерка, пријателка, водич и лидер!

Mарт е месец и на акции, па така АМСМ системот за своите членки нуди неколку специјални понуди! Во чест на Месецот на Жената, одлучивме да ги наградиме сите наши членки со неверојатни попусти и ексклузивни бенефиции (стр. 28-29). Пролетта со нетрпение ја очекуваат љубителите на светот на две тркала. Во овој период, мотоциклите и скутерите ги напуштаат гаражите, а возачите уживаат во убавото време и слободата што ја нудат патувањата. Мотоциклот станува вистински спас од сообраќајниот метеж и бескрајната потрага по слободно паркинг место, која може да одземе часови од денот. Сепак, за да се ужива во оваа слобода, важно е мотоциклот да биде добро подготвен за патување. Не чекајте! Дозволете си да се изгубите во убавината на природата, да се опуштите и да ги наполните срцето и душата со нови искуства. Нека овој месец биде почеток на вашето патување низ светот и откривање на сѐ што ви носи вистинска радост. Следниот број на „АМСМ Клуб Мобилити“ очекувајте го во април 2025 во електронска верзија на вашата е-адреса и нашата веб-страница www.amsmklubmobiliti.mk

ТИРАЖ: 10.000 примероци ПЕЧАТИ: Печатница „Серафимовски“ - Скопје

Маргита ПОПОВСКА главен и одговорен уредник

БАНКА: Комерцијална Банка А.Д. Скопје ЖИРО-СМЕТКА: 300000000915716 ЕДИНСТВЕН ДАНОЧЕН БРОЈ: 4030991238264 ISSN 1857-6133

© Сите права се заштитени. Овој труд не смее да биде преведен или копиран во целина или негов дел без дозвола на издавачот. Забрането е било какво складирање и архивирање, електронско прилагодување, компјутерско програмирање или користење со некоја слична или различна технологија позната до денес или која ќе се развие во иднина.

Почитувани членови на АМСМ, Ве повикуваме на нашата е-маил адреса redakcija@amsm.com.mk да ни ги испратите своите е-маил адреси за да можеме да ви го доставиме интернет-изданието на списанието „АМСМ Клуб Мобилити“.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

3

ЦЕНТАР ЗА ВОЗИЛА

02/2631-181 4

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

www.amsm.mk

HI-TECH

НОВОСТИ 7 ИЗВЕДБА НАМЕНЕТА ЗА ИЗЛЕТИ ВО ПРИРОДА 8 ЗА ШМИНКА 240.000 ЕВРА

42 АЕРОДИНАМИКАТА И АВТОМОБИЛИТЕ

34 СТИЛ 34 339 ГОДИНИ ВО ЖИЖАТА НА ВНИМАНИЕТО

8

42

АВТО-МОТО

ИСТОРИЈА 44 ПОСЕБНИОТ НАПОЛНИ 70 ГОДИНИ

12 НОВА ПЕРСПЕКТИВА 22 КРАЛИЦАТА НА РЕЛИТО ПОВТОРНО МЕЃУ НАС

36 ПАТУВАЊЕ 36 ЦРВЕНИОТ ГРАД - СРЕДБА СО НЕОЧЕКУВАНОТО

10

44

ТЕСТОВИ И СОВЕТИ

СПОРТ

32 ВОЗИЛО НА ДВЕ ТРКАЛА, СИМБОЛ НА ХЕДОНИЗАМ И СЛОБОДА

51

48 РОУЛАНД И НИСАН ГО ПРЕЗЕМАА ВРВОТ 54 БРАЌАТА МАРКЕЗ

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

5

| ОТА

НАЈВИСОКА ДОЗВОЛЕНА БРЗИНА ВО ЕВРОПА

6

АВСТРИЈА

СРБИЈА

Во населени места има ограничување на брзината од 30-50 км на час. На автопат максимална дозволена брзина е 130 км на час. На останати патни правци максималната брзина е 100 км на час.

Во населени места населени места има ограничување за сите возила до 50 км на час. Надвор од населени места на автопат за автомобили, моторцикли на автопат до 120 км на час. На останати патишта 80 – 100 км на час. За автомобили со приколка на сите патишта 80 км на час.

БЕЛГИЈА

СЛОВЕНИЈА

Во населени места има ограничување на брзината за автомобил и моторцикл од 50 км на час. На автопат ограничувањето за автомобил и моторцикл е 120 км на час. На останати патишта ограничувањето е 90 км на час.

Во населени места има ограничување на брзината за автомобил и мотоцикл од 50 км на час. На автопат ограничувањето за автомобил и мотоцикл е 130 км на час. На останати патишта ограниченоста 90 - 110 км на час.

ИТАЛИЈА

БОСНА И ХЕРЦЕГОВИНА

Во населени места има ограничување на брзината за автомобили и мотоцикли од 50-70 км/ч. На автопат ограничувањето за автомобили и мотоцикли е 130 км/ч. На останати патишта ограничувањето е од 90 -110 км/ч.

Во населени места за автомобили има ограничување на брзината од 50 км на час. Надвор од населени места, за автомобили, мотоцикли, на брзи патишта 100 км на час. На останати патишта 80 км на час. Автомобили со приколка на сите патишта 80 км на час.

РОМАНИЈА

ТУРЦИЈА

Во населени места има ограничување за сите возила од 50 км на час. Надвор од населени места за автомобили на автопат од 130 км на час. На останати патишта 90-100 км на час.

Во населени места има ограничување за автомобили 50 км на час. Надвор од населени места за автомобили на автопат 120 км на час. На останати патишта 90 км на час. За автомобили со приколка на автопат 110 км на час. На останати патишта 80 км на час. Минимална дозволена брзина на автопат е 40 км на час.

УНГАРИЈА

СЛОВАЧКА

Во населени места има општо ограничување на брзината за сите видови на моторни возила од 50 км на час. За мотоцикли и автомобили без приколка ограничување на брзина на автопат е 130 км на час, а на останати патишта е 90-110 км на час.

Во населени места има ограничување за сите возила од 50 км на час. Надвор од населени места за патнички возила и за камиони до 3,5 тони на автопат до 130 км на час, на останати патишта до 90 км на час.

НОРВЕШКА

ЧЕШКА

Во населени места населени места има ограничување за сите возила од 50 км на час. Надвор од населени места за возила до 3.500 кг. на автопат 90 до 100 км на час. На останати патишта 80 км на час. За автомобили со приколка со уред за сопирање 80 км на час – без уред за сопирање и потешки од 300 кг 60 км на час. За автобуси 80км на час.

Во населени места има ограничување за сите возила до 50 км на час Надвор од населени места за автомобили, мотоцикли и камиони до 3.5 тони на автопат до 130 км на час. На останати патишта до 90 км на час. За автомобили со приколка, камиони над 3.5 тони на автопат 80 км на час. На останати патишта 80 км на час. На автопатишта дозволено е да сообраќаат возила кои можат да се движат побрзо од 80 км на час.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

НОВОСТИ |

TOYOTA

НОВ ЕЛЕКТРИЧЕН „СУВ“ ОД ТОЈОТА

Т

ојота продолжува со лансирање на сув возила. Тоа значи дека таквите возила се многу барани од купувачите. Светската премиера е закажана за 12 март, а производството ќе се одвива на домаше терен во фабриката Такаока. Новиот сув е правен на основата (платформата) наречена „га - е“. Истата основа ја користи и „бз 4 икс“, само што „бз 4 икс“ е долг 4,7 м, а новиот сув ќе биде покус. Озборувањата велат дека неговата должина ќе се движи околу 4,55 м. Најверојатно концептот „бз“, претставен во 2023, е виновен за развој на новиот сув. Фотографиите од концептот, кој патем речено многу наликува на „ферари

пуросанж“, ветуваат многу, но дали и новиот сув ќе ги преслика истите купе линии, останува да видиме. Засега имаме само затемнети фотографии со контури од новиот сув и толку, а за повеќе, ќе треба да почекаме уште две недели. •

VOLVO EX30 CROSS COUNTRY

ИЗВЕДБА НАМЕНЕТА ЗА ИЗЛЕТИ ВО ПРИРОДА

М

оделот „е икс 30“ веќе на големо е во продажба, но Волво реши дури сега да оди чекор подалеку и најверојатно да му се спротивстави на Субару и таквите како него. Ако спомнатата јапонска марка во својот атар ја има изведбата „вајлдернес“ или во превод изведба за совладување тешки терени, таа „формула“ ја применува и Волво во своите модели сув и додава наставка „крос кантри“. Секако дека е за возење и во градски средини, но „волво е икс 30 крос кантри“ е за тие кои што сакаат асфалтот и бетонот да бидат заменети со природата и таму да талкаат низ непознати предели. Јасно е дека каросеријата на изведбата „крос кантри“ е повисоко поставена (за 19 мм ) во однос на „е икс 30“. Мора така да биде за подобро да совладува препреки во природата.

„Волво е икс 30 крос кантри“ има два електромотори со вкупна силина од 428 КС и погон на сите тркала. 69 киловати батерија овозможува автономија за 425 км, а потоа повторно на полнење - од 10 до 80 отсто се полни за 20 мин. Удобноста и завршната доработка се исти како и во обичната изведба, нема никаква разлика, само што „крос кантри“ има заштитни плочи во долниот дел, масивни одбојници напред и назад, поголеми тркала (18 инчи или со доплата 19), а пакетот со опрема наречен „експириенс“ има посебен багажник на покривот, дополнителна опрема неопходна за гостување во природа и поситни детали во одделот за патниците. За цена и за останатите детали обратете се кај увозникот. •

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

7

| НОВОСТИ

BUGATTI TOURBILLION

ЗА ШМИНКА 240.000 ЕВРА

И

мето само по себе зборува многу – Бугати. Ако за некои читатели ова име не е познато, тогаш ќе оставиме на нив да се запознаат, додека ние сме тука да го претставиме најновото издание од оваа престижна марка. Зборуваме за моделот „турбилон“ но не тој „обичниот“, туку „екип пур санг“ (преведено на македонски - екипа со чиста крв). Чистокрвен „бугати турбилон“ тоа значи дополнителни 240.000 евра на тие четири милиони со кои се купува „обичниот модел“. Посебна боја, наново доработени отвори за ладење на погонската единица, нов одбојник напред, но и одзади, а тоа „екип пур санг“ го пишува

на таблата со инструменти, а го има и на седиштата, поточно на потпирачите за глава и на крилото од задниот спојлер. Спомнатиот пакет со опрема е чиста шминка, колку да создаде љубомора каи останатите кои возат (обичен) „бугати турбилон“. Измените толку многу се забележуваат така што припадниците на „екип пур санг“ веднаш ќе се препознаат.

Највпечатлив детаљ е посебната боја и секако осумте издуви. „Камионскиот“ мотор со 16 цилиндри во V со работна зафатнина од 8,3 л нема турбо полначи како што е случајот со моделите „чирон“ и „вејрон“, туку моторот е атмосферски. Покрај бензинскиот мотор има уште три, но тие се електрични, а сите заедно поседуваат силина од дури 1800 КС. И да потсетиме, „вејрон“ и „чирон“ имаат мотор W16, а „турбилон“ има V16 конфигурација. Цената ја соопштивме, кому му одговара, нека се снаоѓа за резервација, затоа што оваа изведба е ограничена, но производителот не се изјасни колку примероци ќе бидат произведени. •

MITSUBISHI GRANDIS

НЕШТО ГОЛЕМО ОД МИТСУБИШИ

П

ред неколку недели бевме сведоци на разговори меѓу Нисан, Хонда и Митсубиши за влегување во некаков сојуз, но како што сега стојат работите, Митсубиши негативно се изјасни по тоа прашање. Тоа значи дека сè уште е во дворот на Рено заедно со Нисан. Деновиве стигнаа половични фотографии во кои се навестува нов „сув“ наречен „грандис“. Митсубиши дојде до тоа „дереџе“, некој друг да му прави сув возила, а да не заборавиме дека е рекордер

по бројот на освоени титули на релито Дакар и производител на едни од најдобрите теренски возила во светот. Ако имаме во предвид дека „сув“ возилата водат потекло од теренските, тогаш Митсубиши треба да биде еден од најдобрите производители на тие многу посакувани возила од денешните купувачи.

8

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Но денес нештата имаат поинаков тек и затоа новиот сув со заштитен знак од Митсубиши, ќе биде продолжение на некое од возила на Рено, најверојатно „аустрал“. Дури и производството ќе се одвива во некоја од фабриките на Рено, најверојатно во Шпанија (шпекулираме). Самото име на новиот сув („грандис“) кажува дека ќе биде нешто големо, односно сув од сегментот „ц“. Во подготовка се неколку изведби меѓу кои и со хибриден погон, но и со умерен хибриден. Првичното претставување пред светот ќе се случи на средина од летото, а продажбата ќе започне некаде на крајот од есента. Засега Митсубиши не се изјаснува за цената на новото возило. •

НОВОСТИ |

ЕУРОИМПЕКС

ПРЕМИЕРА НА OPEL GRANLAND ВО МАКЕДОНИЈА НОВИОТ OPEL GRANDLAND БЕШЕ ПРОМОВИРАН НА МАКЕДОНСКИОТ ПАЗАР, ВО ПРОСТОРИИТЕ НА СВОЈАТА МАТИЧНА КУЌА – ПРОДАЖНИОТ САЛОН НА OPEL МАКЕДОНИЈА.

О

вој грандиозен модел претставен во својата промотивна Copper боја, ги пречека присутните со сите свои новитети, гордо истакнувајќи ја новата генерација Vizor маска поставена во 3D, со илуминирано лого пресликана од прототипот “Opel Experimental“. Новитет кој за првпат е претставен кај Opel и воопшто кај некој модел од целата Стелантис групација, како и илуминирано име на брендот од задната страна давајќи му еден уникатен светлосен потпис во Edge Light технологија.

Пристапувањето кон возилото со Welcome home или оддалечувањето со byebye анимација креира wow ефект кој го издвојува од околината. „Grand” ефектот се постигнува со зголемените пропорции на возилото со +17 cm поголема должина и +11 cm поголемо меѓуосовинско растојание од претходникот кои обезбедуваат поголем простор на задната клупа и 550 литри багажен простор. Чистиот дизајн, пак, преовладува по цела должина на возилото, без кровни шини за постигнување на одличен коефициент на аеродинамика од Cx28, ослободен од хром во форма на украсни лајсни или капачиња, со втиснато име на вратата од багажникот. Присутните одблиску се запознаа со новиот SUV во гамата на опел и воедно ја добија и ексклузивната информација за промотивната цена на Новиот Opel Grandland.

„Ние сме навистина горди на овој грандиозен C-SUV модел. Кога велиме грандиозен, не мислиме само на неговите надворешни димензии, грандиозноста се огледува во секој еден детаљ на оваа креација, грандиозен дизајн, чувство на грандиозност при управување, грандиозен стил, а истовремено чист и елегантен. Тоа е новиот Opel Grandland“ – Изјави Ана Јовановска, Менаџер за медиуми и односи со јавност во Еуроимпекс. Продукт Менаџерот за Опел, во Еуроимпекс – Драган Јовев изјави: „за што се залагаме во Опел во моментот...ние сме прогресивен и возбудлив Германски бренд. Новиот Opel Grandland скока нанапред вон своето време. Сега созреан, просторен и премиум... достоен на своето име. И додаде: „Со новиот Grandland целиме во срцето на горниот C-SUV сегмент нудејќи безбедност на традиционалните купувачи, простор и функционалност на семејствата, а технологија и стил на прогресивните купувачи. На нашиот пазар овој модел ќе го понудиме во хибридна изведба од 136 КС со Edition ниво на опременост, по одлична цена од 32.990 евра!“. •

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

9

| НОВОСТИ

ПОРШЕ МАКЕДОНИЈА

ПРИКАЗНАТА ЗА ГЛОБАЛНИОТ ФЕНОМЕН НА VOLKSWAGEN BULLI ПРИСТИГНА ВО МАКЕДОНИЈА СО ПРОЕКТОТ #BULLILOVESTORIES, VOLKSWAGEN КОМЕРЦИЈАЛНИ ВОЗИЛА УШТЕ ОД 2022 ГОДИНА ГО СЛАВИ ДУХОТ НА BULLI НИЗ ЦЕЛИОТ СВЕТ. ОВАА СЕРИЈА НЕ Е САМО ПАТУВАЊЕ, ТУКУ И СВЕДОШТВО ЗА ТОА КАКО BULLI Е МНОГУ ПОВЕЌЕ ОД АВТОМОБИЛ – ТОА Е ИКОНА, ЖИВОТЕН СТИЛ И ЧЛЕН НА СЕМЕЈСТВОТО.

В

о 2025 година, приказните #BULLILOVEstories пристигнаа и во Македонија. Посетите на обожавателите на Bulli низ Европа се предводени од Кристијан Шлутер, портпарол на Volkswagen Комерцијални возила за камперски возила и олдтајмери и голем љубител на кампување. Тој патува со својот целосно електричен ID. Buzz, без никаква посебна подготовка, докажувајќи дека електричниот Bulli е подготвен за секојдневни авантури. Во потрагата по најинтересните и најемоционалните приказни за Bulli, до својата посета во Македонија, Шлутер има поминато повеќе од 115.000 километри низ 38 земји, а нашата земја е неговата 39-та дестинација. На пат кон дома, ќе посети уште една, 40-та земја. За време на патувањето, има поминато повеќе од 175 ноќи во ID. Buzz, кој е опремен со фрижидер, кујна во задниот дел и конструкција за кревет. Кристијан

Шлутер споделува само позитивни искуства од неговото речиси 4-годишно патување со целосно електричниот ID. Buzz. Во ниту една земја немал проблем да најде локации за полнење благодарение на развиените апликации и никогаш не останал со празна батерија. Во 2025 година, патувањето низ Европа и Балканот со електрично возило е значително поедноставено во споредба со 2022 година. Повеќе не треба да постои ограничувањето ниту дилемата „потребни ми се 3 дена за да поминам 2.000 километри со електрично возило", бидејќи инфраструктурата во сите земји постојано се развива. Брзите полначи овозможуваат пократко време на полнење, правејќи го електричното патување попрактично од кога било досега. Приказните што ги споделува се премногу

10 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

богати и возбудливи за да се сведат на неколку страници, но секоја од нив придонесува кон ширењето на проектот #BULLILOVEstories, откривајќи како изгледа да се поминат илјадници километри со електрично возило низ Европа. Кристијан Шлутер и Volkswagen Комерцијални возила размислуваат за проширување на проектот #BULLILOVEstories, со фокус на искуствата – како е да се поминат илјадници километри со електрично возило. Со овој проект, Volkswagen Комерцијални возила поставува нови стандарди за мобилност, комбинирајќи ја електричната иднина со култното наследство на Bulli. Резултатот е вистинска инспирација за глобалната Bulli заедница. •

МОЈ АМСМ: ЕКСКЛУЗИВНО ДОСТАПЕН САМО ЗА АМСМ ЧЛЕНОВИ Eлектронска членска кртичка

Преглед на искористени членски услуги

ЗА ПРИСТАП ДО ДЕЛОТ МОЈ АМСМ, ПОТРЕБНО Е ДА СЕ РЕГИСТРИРАТЕ КАКО АМСМ ЧЛЕН ВО МОБИЛНАТА АПЛИКАЦИЈА

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

11

| АВТО-МОТО

Lynk&Co 01 Plug-In Hybrid

НОВА ПЕРСПЕКТИВА

ВО ВРЕМЕ КОГА ИНОВАЦИИТЕ И ОДРЖЛИВОСТА ЈА ДИКТИРААТ ИДНИНАТА НА АВТОМОБИЛСКАТА ИНДУСТРИЈА, ПРОИЗВОДИТЕЛИТЕ ПОСТОЈАНО БАРААТ НОВИ НАЧИНИ ДА СЕ ДОБЛИЖАТ ДО КУПУВАЧИТЕ. НЕКОИ ОДАТ ЧЕКОР ПОНАТАМУ И СОЗДАВААТ СОСЕМА НОВИ БРЕНДОВИ СО СВЕЖ ПРИСТАП, КАКО ШТО Е ПРИМЕРОТ СО LYNK & CO. НИВНИОТ ПРВ МОДЕЛ, 01 PHEV, ПРЕТСТАВУВА ВИЗИЈА ЗА АВТОМОБИЛ КОЈ ОБЕДИНУВА ЕФИКАСНОСТ, ВРВНИ ПЕРФОРМАНСИ И ПРЕФИНЕТ ДИЗАЈН.

12 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

АВТО-МОТО |

ИНСПИРАЦИЈА ОД ДВЕТЕ СТРАНИ НА СВЕТОТ ynk & Co е глобален бренд кој е резултат на соработката помеѓу Geely Auto Group и Volvo Car Group. Со модерен пристап кон мобилноста, брендот ги предизвикува традиционалните стандарди во автомобилската индустрија. Дизајнот е создаден во Шведска, додека производството се одвива во најсовремените фабрики на Geely во Кина. Благодарение на оваа поврзаност, Lynk & Co 01 користи идентична платформа и технолошки решенија како Volvo XC40.

Lynk & Co 01 е возило што ја комбинира модерната скандинавска естетика со иновативниот кинески дизајн, создавајќи уникатна и впечатлива креација. Неговата надворешност изобилува со елементи што истовремено оддаваат премиум чувство и авангарден пристап, истакнувајќи ја неговата урбана и футуристичка природа. Предниот дел на Lynk & Co 01 е еден од највпечатливите аспекти на неговиот дизајн. Доминираат тенките, хоризонтални LED светла позиционирани на врвот на хаубата, што му даваат остар и агресивен изглед. Светлата за дневно возење се интегрирани како дел од овој карактеристичен „поглед", додека главните светла се поставени пониско на браникот, што дополнително го нагласува неговиот иновативен дизајн. Предната решетка е изведена минималистички, со линија во сина боја која се протега под неа како суптилен детаљ, што додава доза на индивидуалност. Страничниот профил има чисти и динамични линии, што воедно создаваат елегантна, но моќна силуета. Покривната линија благо се спушта наназад, што му дава кросовер-купе изглед, додека црниот покрив и контрастните сино обоени елементи додаваат спортски карактер. Неговите 20-инчни алуминиумски фелни со уникатен дизајн и сини детали совршено го заокружуваат профилот на модерен автомобил. Задниот дел ја продолжува футуристичката тема која ја сретнувате на предниот крај. Широката и хоризонтално поставена LED светлосна група визуелно го проширува автомобилот. Логото на брендот гордо е поставено во центарот на петата врата, додека под него се наоѓа минималистички обликуваниот браник со дифузер. Спортските двојни издувни цевки ја потенцираат неговата динамика, додека задниот спојлер е тука да го дополни аеродинамичен профил. Со својата уникатна надворешност, моделот 01 не е само SUV, туку изјава за индивидуалност и урбана софистицираност, совршено вклопувајќи се во современиот стил на живот. Мала е веројатноста да го помешате со возило од друг бренд, како појава се разликува од кој било друг кросовер на пазарот во моментов, но во исто време не претерува во поглед на дизајнот.

L

ИНТЕЛИГЕНТНА СРЕДИНА Внатрешноста кај моделот 01 зрачи со современа естетика која е инспирирана од скандинавскиот минимализам, но со динамични акценти кои додаваат младешки карактер. Повеќето површини се обложени со иновативни меки на допир материјали, што само по себе додава чувство од повисоката класа. Нивниот квалитет игра улога доминантна во интеграција со акцентирани детали кои се дискретно поставени во кабината и ја нагласуваат софистицираната природа

на возилото. Пространата внатрешност е ергономски оптимизирана, нудејќи максимална удобност за сите патници. Седиштата предни се дизајнирани со комфор во прв план, одлични за долги патувања, со завидно ниво на прилагодување и добра странична потпора. За патниците на седиштата задни се обезбедени пространи позиции што овозможуваат доволно место за нозете и главата, дури и за нестандардно високи патници. Дополнително, задната клупа може да се преклопи во сооднос 60:40, ослободувајќи повеќе простор за багаж (до 1.213 литри) секако, доколку не ви се доволни оние 466 литри со кои располага во стандардната конфигурација. Како и што доликува, моделот 01 е опремен со најсовремена технологија, што го прави вистински интелигентен SUV. Во центарот на кабината се наоѓа голем 12,7 инчен централен екран на допир, преку кој се контролираат сите инфозабавни и функционални системи. Екранот е интуитивен, со брз одзив и модерен интерфејс кој постојано се обновува, воедно поддржува Android Auto и Apple CarPlay поврзување без употреба на кабел. Сите примарни информации, возачот ги добива преку 12,3 инчен дигитален инструмент панел, кој може да се прилагоди според потребите. Од информации за брзина и потрошувачка, до навигација и предупредувања за безбедност, сè е изведено јасно и лесно читливо. Внатрешноста на моделот 01 создава извонредно балансирана средина каде висококвалитетните материјали и современите технологии создаваат комфорно искуство за сите патници. ЕФИКАСНОСТ И ПЕРФОРМАНСИ Основата на моделот 01 PHEV е неговиот напреден погонски систем кој комбинира 1.5 литарски трицилиндерски турбо бензински агрегат и електричен мотор. Бензинецот произведува 180 КС и 265 Нм вртежен момент, што и самите по себе се доволни за динамично возење. Но, во комбинација со електричниот мотор од 60 kW (81 КС), системот генерира вкупна моќност од 261 коњски сили, што овозможува солидна агилност. Флексибилноста на возилото во случајов доаѓа

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

13

| АВТО-МОТО

ТЕХНИЧКИ КАРАКТЕРИСТИКИ НА ВОЗИЛОТО

до израз преку три режими на возење. Во „Pure Mode“ работи само електромоторот кој ја црпи силата од литиум-јонската батерија со корисен капацитет од 14.1 kWh (бруто 17,6 kWh) и декларирани 75 километри електрична автономија, што во реалниот свет е за 10% помалку. Сепак, електричниот опсег го прави овој модел идеален за секојдневно градско возење без употреба на течно гориво. Дополнително, батеријата е оптимизирана за регенеративно полнење при сопирање, што ја зголемува нејзината ефикасност. Полнењето на батеријата во домашни услови трае 7 часа, истата процедура на брз полнач се одвива за неполни 2,5 часа. Во Hybrid Mode моделот 01 ја комбинира работата на двата двигатели, со цел да овозможи соодветен баланс помеѓу перформансите и ниската потрошувачка. Системот за интелигентно управување со енергијата автоматски распределува моќност помеѓу бензинскиот и електричниот мотор, зависно од условите на патот и начинот на возење, што резултира со мазно и пријатно возачко искуство. На крајот тука е и „Sport Mode“ режимот на работа кој е задолжен за максимална моќност и динамика на возење, ослободувајќи ја целата сила на двете погонски единици. За трансферот на силата е задолжен 7 степен автоматски менувач со двојна спојка кој го носи од место на мирување до 100 км/ч за 8 секунди и максимални

14 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

МОТОР:

ЧЕТИРИЦИЛИНДРИЧЕН ТУРБОБЕНЗИНЕЦ

ЗАФАТНИНА:

2.488CM3

МОЌНОСТ НА АГРЕГАТОТ:

183 КС При 4.000 врт/мин

МЕНУВАЧ:

БЕЗСТЕПЕН CVT МЕНУВАЧ

ПОГОН:

НА СИТЕ 4 ТРКАЛА

ПОТПИРАЊЕ НА ТРКАЛА:

НАПРЕД: MCPHERSON НАЗАД: MULTILINK

СОПИРАЧКИ:

НАПРЕД: ВЕНТИЛИРАЧКИ ДИСКОВИ НАЗАД: ДИСКОВИ

ГУМИ:

НАПРЕД 225/60 R18, ПОЗАДИ 225/60 R18

МАСА НА ВОЗИЛОТО:

1.690 КГ

ДИМЕНЗИИ: Д/Ш/В:

4.645Х1.8.82Х1.683 ММ

ЗАБРЗУВАЊЕ ОД 0 ДО 100 КМ/Ч:

8.3 СЕКУНДИ

ПРОСЕЧНА ПОТРОШУВАЧКА:

5.8 ЛИТ/100 КМ

МАКСИМАЛНА БРЗИНА:

196 КМ/Ч

ЦЕНА НА ТЕСТИРАНИОТ МОДЕЛ:

54.900 ЕВРА

210 км/ч. Кога станува збор за потрошувачката објаснувањето е малку покомплицирано. Имено, производителот декларира 1,2 л/100 км, што ние не успеавме да постигнеме. Мерачот покажа просек од 7,3 литри, но тоа се постигнувања од како беа потрошени сите„електрони“ од батеријата, што е сосема коректен резултат за возило кое е блиску до границата од 2 тони сопствена тежина. Како дел од растечкиот сегмент на plug-in хибриди, SUV моделот 01 е идеално тивок и еколошки во урбани средини, цврсто поставен и комфорен на подолги патувања, но и динамичен со перформанси кои не се потценување кога тоа од него ќе се побара. Она што пред само десет години беше значаен јаз меѓу етаблираните автомобилски производители и новите играчи на пазарот, денес речиси целосно исчезнува. Новите брендови покажуваат невидено брзо темпо на развој, рушејќи ги традиционалните граници на автомобилската индустрија. Оттука, 01 PHEV несомнено се наметнува со проверен хибриден склоп, високото ниво на изработка, прецизно избраните материјали, напредните технолошки решенија и богат спектар на сигурносни системи. Сето тоа е заокружено со модерен дизајн кој магнетно го привлекува вниманието.

• Данчо Здравковски

ЧЛЕНСТВО

ЗАЧЛЕНЕТЕ ПРИЈАТЕЛ И ЗАШТЕДЕТЕ! Вредносниот ваучер може да го искористите на сите локации на АМСМ во Скопје и Велес, за попуст на следниве услуги: - Технички преглед на возило - Полиса за осигурување од автоодговорност и зелена карта - АМСМ членство - Производи од АМСМ продавницата за автомобилска галантерија - Обуки за сите категории во АВТО ШКОЛА МОБИЛИТИ ПЛУС - Хомологација, одобрување на преправено возило, атест на плин и фолии за стакла во АМСМ ЦЕНТАР ЗА ВОЗИЛА - Услуги во АМСМ Сервисот за автомобили - Услуги Помош на пат и шлепување - Горива на АМСМ ПЕТРОЛ

02/3181-108

www.amsm.mk 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

15

| АВТО-МОТО

Претставуваме Ferrari F80

МАГИЧНАТА ПРИВЛЕЧНОСТ НА ИСТОПОРЕНИОТ КОЊ

МАРАНЕЛО СО F80 ЈА ПРОДОЛЖУВА ЛОЗАТА НА ВРВНИ И РЕТКИ МОДЕЛИ СОЗДАДЕНИ ЗА ДА ГО ПРИКАЖАТ ВРВОТ НА ДОСТИГНУВАЊАТА ВО ПОГЛЕД НА ТЕХНОЛОГИЈАТА, ПЕРФОРМАНСИТЕ, ПА ДУРИ И ДА ГО ПРИКАЖАТ ПРИСТАПОТ ВО НОВИОТ ДИЗАЈНЕРСКИ ПРАВЕЦ НА МАРКАТА.

16 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

АВТО-МОТО |

Т

очно 40 години од појавувањето на првата икона меѓу модерните автомобили на Ferrari доаѓа новиот знаменосец на славната марка од Маранело: Ferrari F80! F80 е наследство кое ќе му се придружи на пантеонот на икони на Ferrari создадени за да бидат произведени во ограничена серија со цел да се сочува и подигне нивната ексклузивност. Идејата за создавање на ексклузивни знаменосци во ограничена серија во Ferrari проработува на почетокот на 1980-те години кога марката почнува да го чувствува притисокот од други производители кои полека навлегуваат во нејзин домен. Размислувањата одат во насока да се преслика технологијата од Формула 1, па така водени од успехот на турбо моторите во овој врвен мотоспорт во Ferrari го создаваат GTO. Претставен во 1984 година, а поставен на основата на 308 GTB, GTO е првиот Ferrari со надолжно во средина на шасија поставен турбо V8 и каросерија од лесен композит и карбон-фибер. Моторот од 2.8 литри истискува 400 КС при 7.000 min-1. До 1987 година произведени се само 272 примероци. Неговиот наследник Ferrari F40 бива уште поголема икона и тоа за време на своето постоење. Нема љубител на автомобили на планетата кој не ги препознава линиите на F40. Претставен е во 1987 година за да ја прослави 40 годишнината на Ferrari и во свое време е најмоќниот, најбрзиот и најскапиот модел на марката. Неговиот V8 битурбо од 2.9 литри истискува 478 КС при 7.000 min-1. Планот бил производството да биде ограничено на само 400 примероци. Но, побарувачката била толку голема што на крај до 1992 година излегле 1.311 примероци. После овие два легендарни модели доаѓаат, исто така, икони на своето време инспирирани од Формула 1. Меѓу 1995 и 1997 година се појавува Ferrari F50 со атмосферски V12 од 3.5 литри и 519 КС дериват на моторот од болидот во Ф1, и со продукција од 349 примероци. По него меѓу 2002 и 2004 доаѓа Enzo со 6.0 литарски V12 од 660 КС и автоматизиран менувач од Формула 1 и продукција од 399 примероци. Безмалку 10 години подоцна во 2013 година се појавува LaFerrari туркан од 963 КС и технологија од Ф1. На 6.3 литарскиот V12 од 800 КС му помага системот KERS кој нуди уште 163 КС. Продукцијата од 500 примероци беше однапред распродадена. Во 2019 година во чест на 90 годишнината на тркачкиот тим во Формула 1 доаѓа SF90 и ја носи истата ознака со болидот од Ф1. Неговиот V8 битурбо од 4.0 литри испорачува 780 КС, а во комбинација со трите електрични мотори остварува вкупна моќност од 1.000 КС. SF90 сè уште стои во понудатa на Ferrari иако серијата од 799 примероци за купето и 599 примероци за кабриолетот е од напред распродадена. Со олку богато наследство од ексклузивни примероци зад себе F80 е новиот фино избрусен дијамант кој отвора нова страница во историјата на Ferrari опеана низ низа од легендарни супер спортски автомобили. И тој ќе биде произведен во 799 примероци.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

17

| АВТО-МОТО

НИЗ ПРИЗМА НА МОТОСПОРТОТ Подеднакво како и кај неговите претходници, погонската спрега и кај F80 е одраз на технологијата која се користи во мотоспортот. Денес и Формула 1, но и тркачите од Светскиот шампионат на трки на издржливост - WEC користат V6 мотори спарени со хибриден систем од 800 V. Всушност F80 ја користи истата архитектура како тркачот од WEC Ferrari 499P кој два пати по ред победува на 24 часа на Ле Ман.

3.0 литарскиот битурбо V6 со агол меѓу цилиндри од 120 степени докажан во трка, за во F80, Ferrari успева да го навие на неверојатни 900 КС. Со 300 КС по литар зафатнина овој 3.0 V6 е со моќ најнабиениот мотор на Ferrari на сите времиња. Моторот го носи и 296 GTB и неговата тркачка изведба 296 GT3 за која веќе стана збор во овие редови, и која, годинава, го освои третото место во својата класа во WEC. Меѓутоа во однос на него моторот за во F80 претрпел толку многу измени кои го претвориле сосем поинаква ѕверка. Секако значителните подобрувања оделе во насока да се достигне саканата моќност, но и да се обезбеди ниво на одзив како кај атмосферски мотор низ целиот дијапазон на работа. За да се ослободи целосниот потенцијал на моторот се користат електрични турбо полначи со електромотор поставен аксијално меѓу куќиштето на турбината и на компресорот. Електромоторот ја елиминира турбо-дупката и нуди молскавично брза реакција на педалот за гас. Во комбинација со директното вбризгување со притисок од 350 бари и изменетиот профил на брегастите вратила бројот на вртежи кои може да ги улови навиениов V6 е подигнат на 9.200 min-1. Приказната не завршува тука. Вшмукувачкиот тракт е полиран, исто и издувниот. Така струењето на мешавината од воздух и гориво, и на издувните гасови по согорувањето, е помазно и побрзо, со што се олеснува полнењето и празнењето на цилиндрите. Односно се олеснува дишењето на моторот. Коленесто вратило по машинската обработка оди на т.н. жешко ковање, а потоа се балансира. Клипните лостови се изработени од титаниум, додека клиповите ковани од легура на алуминиум покрај тоа што се полесни успеваат да издржат и поголеми напрегања.

18 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ЕЛЕКТРИКАТА НА ПОМОШ Навиениот V6 ги остварува масивните 900 КС при 8.750 min-1, додека вртежниот момент од 850 Nm се испорачува при 5.500 min-1. Но, ова не е врвот. Електриката ја поткрева границата на F80 за две скалила повисоко. Хибридниот систем, поточно електромоторот спарен директно со моќниот V6 испорачува дополнителни 81 КС и 45 Nm и способен е да се врти на 30.000 min-1. Двата електромотори на предната оска секој со по 142 КС и 121 Nm се хранат од напон од 800 V и придонесуваат за вкупно пресметана моќ од 1.200 КС. Сето ова е доволно да го катапултира F80 од место до 100 km/h во само 2,15 секунди, додека ловот на 200 km/h завршува после само 5,75 секунди. Максимумот застанува на 350 km/h кои го претвораат F80 во најбрзиот сериски Ferrari досега. СОПИРАЧКИ ВРВЕН АПАРАТ Суперлатив го краси и сопирачки апарат кој нуди подобри перформанси од кое било сериско решение досега. Составен е од карбон-керамички дискови со подолги јаглеродни нишки кои за разлика од претходната генерација ја подобруваат цврстината за 100% и имаат 300% поголема термичка спроводливост. Преслечени се и со слој од силициум-карбид кој нуди неверојатна отпорност на абење и извонредно триење дури и при екстремно напрегање на патека. Предните дискови имаат 6 клипни сопирачки клешти и димензии 408х38 mm, а задните 4 клипни клешти и димензии 390х32 mm. Благодарение на нив F80 успева од 100 km/h во место да застане за 28 метри, додека од 200 km/h му се потребни 98 метри. Подобро од кој било сериски автомобил досега. ПО ПРИМЕР НА ФОРМУЛА 1 Шасијата и каросеријата на F80 се изработени според принципот на спој од повеќе материјали. Односно користење на најсоодветен материјал за одредена позиција. Од јаглеродни влакна се изработени и шасијата и каросеријата. Но, иако така звучи, конструкцијата е далеку од едноставна. Ќелијата која ја формира кабината е изработена од карбон-фибер, додека механичките компоненти се прикачени на под-рамки. Тие се изработени од легура на алуминиум и прицврстени се за ќелијата со завртки од титаниум. Патничката ќелија заради заштеда во тежина, но и заради поголема цврстина има фиксно излеано седиште за совозачот, додека она кај возачот може да се мести. Од јаглеродни влакна се и панелите на каросеријата чии сложени форми не само што придонесуваат за убавината на F80 туку и дополнително го зацврстуваат. F80 го потпишува и новиот дизајнерски стил на Ferrari кого ќе го носат и идните модели на марката. Нема двојби дека F80 делува како да бришка со 300 km/h дури и кога стои. Беснотилакот кој доаѓа како знаменосец во понудата на Ferrari има и соодветно бесна цена. Стартот е од 3 милиони евра, а крајниот исход зависи од желбите на клиентот. Со оглед на фактот дека ќе бидат произведени само 799 примероци, F80 уште за време на своето постоење ќе се претвори во тешко достижно, но силно посакувано, колекционерско ремек-дело.

• Љубомир Анастасовски

попуст за дами на членски картички *Акцијата трае до 31.03.2025 година, попустот можете да го искористите при купување на АМСМ членска картичка онлајн со внесување на промо код: mart2025 02/3181-108

www.amsm.mk 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

19

| АВТО-МОТО

Автомобил на годината 2025

ДАМИТЕ БИРААТ ПО 15. ПАТ

ИМ ЗДОДЕА НА ДАМИТЕ ДА ЧЕКААТ ДА СТАНАТ ДЕЛ ОД СВЕТСКИОТ ИЗБОР ЗА АВТОМОБИЛ НА ГОДИНАТА И ТРГНАА ДА СОЗДАДАТ СВОЈ КАДЕ ЌЕ БИДАТ ПРИСУТНИ САМО ТИЕ - БЕЗ ПОЈАКИОТ ПОЛ.

2009 Е ПОЧЕТНАТА ГОДИНА И ОТТОГАШ СЕ ОРГАНИЗИРАНИ 15 ИЗБОРИ ВКЛУЧУВАЈЌИ ГО И ГОДИНАШНИОВ.

Ч

овекот тргна да избира најдобар автомобил пред малку повеќе од половина век, а автомобилите се појавија пред околу 120 години. Затоа слободно можеме да кажеме дека човештвото малку доцни со изборот. Од година на година изборот стануваше сè попривлечен за јавноста, но уште повеќе за производителите на автомобили. Работите одеа како што треба, но понежниот пол никако да фати приклучок во тој свет каде се избира автомобил на годината. Едноставно не беа примени во тоа машко друштво, односно нивното учество беше сведено наминимум. Женскиот избор за автомобил на годината во светот започна да се одржува пред 15 години. Им здодеа на дамите да се докажуваат дека се еднакво способни како и појакиот пол. Затоа започнаа да организираат свој избор. Сè започна во 2009 година во Нов Зеланд кога новинарката Сенди Мире го организираше првиот избор. Денес Сенди Мире е почесен претседател на женскиот Светски избор за автомобил на годината, а денес главна и одговорна за сиот настан е Марта Гарсија. Според утврдените правила, во изборот за оваа година учествуваа автомобили кои ги исполнуваа следниве услови: да бидат нови, да започнат со првична продажба на два континенти или во најмалку 40 држави, а оваа продажба да се реализира во периодот од јануари до декември 2024 година.

20 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

На распишаниот конкурс беа пријавени 81 кандидат, а жирито составено од 82. специјализирани новинарки од 55 држави од пет континенти, имаше задача сите тие автомобили да ги извози, а потоа да даде свое мислење и да додели бодови на најдобрите автомобили. Дамите избраа автомобил на годината за 2025 и сега се чека на официјалното прогласување кое треба да се случи на 6 март во Нов Зеланд, два дена пред 8 Март Денот на жената. Носителот на титулата засега не е познат, но затоа финалистите се познати распоредени во шест категории, плус две награди едната за највисоки достигнувања во технологијата доделена на кинескиот производител БЈД, а другата награда „Сенди Мире“ е именувана по основачката на изборот и се доделува на производител чии возила се најсоодветни за жените. Оваа награда му припадна на Волво.

“Мини Купер„

АВТО-МОТО |

Наградата за градски автомобил отиде кај „мини купер“, наградата за компактен сув ја доби „киа ев 3“, наградата за лимузина (голем автомобил) на годината ја има „ауди а 6 е - трон“, „хјундаи санта фе“ ја зема наградата за голем сув на годината, „тојота ленд крузер“ е носител на наградата 4 х 4 / пик ап возило (теренско возило) на годината, а наградата за луксузен автомобил на годината ја доби „порше панамера“.

“Тојота Ленд Крузер„

“Киа ЕВ 3„

“Ауди А6 - Трон„ “Порше Панамера„

Од овие добитници на наградите по категории ќе биде избран автомобилот на годината. Како што веќе напомнавме сето тоа ќе се случи на 6 март во Нов Зеланд, точно во 00:00 часот по локално време (новозеландско), а тие што сакаат да го следат прогласувањето во живо, можат да го сторат тоа на јутуб каналот на Женскиот светски избор на автомобил на годината, со една препорака, временската разлика со Њу зеланд е 12 часа (понапред).

• Жарко Атанасоски

“Хјундаи Санта Фе„

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

21

| АВТО-МОТО

Претставуваме Kimera EVO37

КРАЛИЦАТА НА РЕЛИТО ПОВТОРНО МЕЃУ НАС KIMERA EVO37 Е РЕСТОМОД ВЕРЗИЈА НА РЕЛИ ОРИГИНАЛНИОТ МОНСТРУМ LANCIA RALLY 037 ОД ОСУМДЕСЕТТИТЕ ГОДИНИ. ИМЕТО Е ЗЕМЕНО ОД МОНСТРУМОТ ВО ГРЧКАТА МИТОЛОГИЈА ХИМЕРА КОЈА КАКО И EVO37 ПРЕТСТАВУВА ХИБРИД СО СПОЈУВАЊЕ НА ПОВЕЌЕ ЅВЕРКИ.

Д

а се види една рели легенда како вози на улица е реткост. За љубителите на релито пак, изненадувањето е рамно како да се добие седумка на лото. И ако случајно, рели легендата е од ера кога на патеките владееле беснотилаците од Група Б, тогаш, магнитудата на изненадувањето е толку висока што делува како да удрил земјотрес од разорувачки карактер. Меѓутоа денес и тоа можно. Можеме во друштво да се перчиме како на пат, некаде низ Италија, нè „шишнала“ темно црвена Lancia Rally 037. Искуството било толку кратко што не сме можеле да поверуваме на своите очи. И бидејќи сè се случило на миг, почналe прашања: Како е можно да не шишне кралицата на релито? И, ако станува збор за рели оригиналната легенда, тогаш како може „шишкачот“ да биде обоен во темно црвено? Па нели треба да биде бел и украсен со препознатливите црвено-сини налепници на Lancia Martini Racing?

Kimera Evo37, рестомод на оригиналот од почетокот на 1980-те години. Тоа е кусиот одговор кој треба да го смири одѕвонувањето на прашањата в глава. Но, јасно е дека олку кус одговор не е доволен за да ја задоволи љубопитноста на еден октански зависник. Затоа продолжуваме. ЅВЕРКА ОД РЕЛИ СЦЕНА Kimera Evo37 е ретка ѕверка која претставува реставрирана и модифицирана, или, рестомод верзија на оригиналната Lancia Rally 037. Рели монструм со мотор поставен централно и погон на задни тркала кој беснееше на патеките од 1982 до 1985 година. Ја нарекуваа кралица на релито која се закити со титула во 1983 година победувајќи го тогаш моќниот Audi Quattro со погон на четири тркала. Lancia со 10 титули е најтрофејната марка во историјата на релито, а Lancia Rally 037 ќе остане запаметена и по фактот дека е последниот автомобил со погон на две тркала кој освоил титула за производител во Светскиот шампионат во рели. За неа виртуозот зад волан Валтер Рерл ќе каже: „Lancia Rally 037 е автомобилот кого најмногу го сакав бидејќи најмногу одговараше на мојот возачки стил. Беше најпрецизен и најискрен, можеше да форсирате со 110% бидејќи беше совршен. Затоа и со погон на две тркала успеавме да освоиме титула борејќи се со оние со погон на четири тркала”. Токму овие зборови од возачки великан биле инспирација за Лука Бети, поранешен возач во рели и основач на Kimera Automobili, кога одлучил да ги фрли сите свои адути во создавање на уникатен возачки ориентиран болид.

22 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

АВТО-МОТО |

Kimera Evo37 го претставува токму тоа. Односно го претвора во јаве секој епитет доделен на оригиналот, го подобрува, и го носи на улица за максимално возачко доживување. За жал, не на кој било возач. Само на оние ретки среќници кои можат да си го дозволат ова безобразно скапо парче врвна автомобилска убавина и техника. КУЛМИНАЦИЈА НА ФИЛОЗОФИЈАТА РЕСТОМОД Филозофијата рестомод го зафати светот во обид да се понуди нешто поразлично од денешното сивило на модели. Нешто кое обилува со шарм, стил! Нешто кое буди чувства! Нешто кое има вкус! Идејата е да се земе убавина од модел од минатото, да се дотера со вкус од модерни дизајнерски состојки, и во него да се вметне современа автомобилска техника. Следејќи ја филозофијата рестомод Kimera Evo37 претставува нејзина кулминација, комбинирајќи ги шармот и стилот на кралицата на релито со сите карактеристики на современ спортски автомобил. ИДЕЈАТА ЗАД KIMERA EVO37 И да се потсетиме на почетокот од приказната. Kimerа Evo37 на миг можеби делува како да не шишнала Lancia Rally 037, но кога внимателно ќе се разгледа станува јасно дека кралицата на релито еволуирала во повпечатлива форма. А, таа е дело на тимот на Лука Бети, кој, откако го напуштил светот на релито својот тим Kimera Motorsport го пренаменил и почнал со реставрација на рели легендите Lancia Rally 037 и на следбеникот монструозната Lancia Delta S4. Меѓутоа инволвираноста во проектите оди дотаму што од нула почнува производство на чичка нова Lancia Rally 037 која добива хомологација од FIA според правилникот за Група Б, и дозвола да се натпреварува на постоечки рели настани на класични автомобили. Со нови искуства и комплетен процес на производство се раѓа Kimera Automobili заедно со идејата за Kimera Evo37, односно модерна интерпретација на класичниот тркач во рели.

ШАРМ НА МОДЕРЕН КЛАСИК Дизајнот на Kimera Evo37 го пресликува неповторливиот имиџ на моделите на Lancia од осумдесеттите години од минатиот век. Двојните предните светла и препознатливата трапезоидна маска ја даваат визуелната поврзаност со славната марка. Тука се и неодоливите испупчени страници кои потсетуваат на Delta Integrale и ја претвораат во мускулеста појава. Иако ниту еден панел од каросеријата на Kimera Evo37 не е идентичен со оригиналот, сепак, дизајнерите успеале да вметнат доволно модерни елементи кои предизвикуваат драматичност. Иако станува збор за реинкарнација на четириесет години стар модел во Kimera успеале да му вткајат сурова убавина заради која Evo37 плени со својот шарм. Шарм зрачи и од коцкестата арматура со бројни аналогни инструменти чии стрелки неумоливо танцуваат покажувајќи бројни параметри од работата на моторот. Рачката од менувачот е со отворен механизам и делува како модерна скулптура. Кабината до последниот квадратен сантиметар е преслечена во алкантара и украсена со детали од гол лакиран карбон-фибер, додека тркачките кади, појасите во четири точки и спортскиот волан ги испорачува италијанскиот специјалист Sparco.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

23

| АВТО-МОТО

МЕХАНИЧКИ КОМПРЕСОР ПЛУС ТУРБО ПОЛНАЧ Работејќи на реставрација на рели легендите Lancia Rally 037 и Lancia Delta S4 во Kimera за Evo37 одлучиле да го земат најдоброто од двата света. Со комбинирање на техниката од моторите на Rally 037 и на Delta S4 е добиен хибрид на сериозен моќник кој испорачува 505 КС меѓу 7.000 и 7.250 min-1 и 550 Nm при 4.500 min-1, од кои 400 Nm стојат на располагање веќе од 2.000 min-1. Но, тука не застанува неговиот лимит. Во ограничената серија од седум примероци наречена Martini 7 моторот турка 550 КС, а теоретски способен е за преку 600 КС. Линискиот четири-цилиндарец има зафатнина од 2.15 литри како во Rally 037 и користи механички компресор плус трубо полнач како во Delta S4. Механичкиот компресор му овозможува да испорача масивен вртежен момент при ниски вртежи, подоцна се исклучува и му ја препушта работата на турбо полначот кој е задолжен да ја пумпа моќната коњица одејќи во високи вртежи. Така моторот повлекува стравично, без задршка, од ниски вртежи, и не попушта сè до црвеното поле на бројачот. Напливот на сила е брутален без оглед на вртежите и степенот на пренос. Затоа се нудат три нивоа на моќност: 305 КС, 405 КС и 505 КС кои се избираат преку копчиња на централниот гребен означени едноставно: Uno, Due, Tre.

Моторот е поставен централно, во шасија од челични цевки хроммолибден и спарен е со шестстепен мануелен менувач. При возење делува како да си поигрува со 1.100 kg тешкиот Evo37 катапултирајќи го од место до 100 km/h во 3 секунди. Максимумот застанува на 310 km/h. За сопирање се грижи Brembo, а за врвната возна динамика подвозјето на шведскиот специјалист Ohlins. Не само што е исполнета со шарм и нуди несекојдневна драматичност во својот настап, Kimera Evo37 , и едно искрено, и над сè возбудливо парче автомобилска техника. Преку неа воскреснува Lancia Rally 037 автомобилот кој беше над границата на способностите на возачот, и за кого легендарниот Хенри Тоивонен ќе каже: „Овој автомобил достигнал толкав лимит што ја надминува брзината на мислите на возачот”. Затоа слободно може да се каже дека кралицата на релито е повторно меѓу нас. • Љубомир Анастасовски

24 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

25

| АВТО-МОТО

Автомобилска индустрија

САЕМИ ЗА АВТОМОБИЛИ, ДА ИЛИ НЕ? НЕКОГАШ СЕ ЗНАЕШЕ КОЈ САЕМ КОГА ЗАПОЧНУВА И ЗАВРШУВА. СЕЗОНАТА ЈА ОТВОРАШЕ ДЕТРОИТ ВО ПРВАТА НЕДЕЛА ОД ЈАНУАРИ, ПОТОА ВО МАРТ СЛЕДЕШЕ ЖЕНЕВА - ВРВОТ ВО АВТОМОБИЛСКАТА ИНДУСТРИЈА, А ПО НЕГО ВО ПЕРИОД ОД АПРИЛ ДО СРЕДИНА ОД ЛЕТОТО СЛЕДУВАШЕ КИНЕСКИОТ САЕМ ВО ПЕКИНГ ИЛИ ШАНГАЈ (БИЕНАЛНО). КРАЈОТ ОД ЛЕТОТО И ПОЧЕТОКОТ НА ЕСЕНТА БЕА РЕЗЕРВИРАНИ ЗА ПАРИЗ И ФРАНКФУРТ (БИЕНАЛНО), А НА КРАЈОТ ОД ГОДИНАТА, НАЈЧЕСТО ВО НОЕМВРИ, Е ТОКИО КОЈ ГО ЗАТВОРАШЕ КАЛЕНДАРОТ.

С

екако, понекогаш датумите се менуваа, но распоредот беше прилично стабилен. Кинескиот саем знаеше да ги менува датумите и месеците, но генерално се наоѓаше меѓу Женева и Париз / Франкфурт. Понекогаш Пекинг правеше пауза, а саемот се преселуваше во Шангај. Така овие градови се менуваа во организацијата на автомобилските изложби, исто како и Париз со Франкфурт. Оваа година, Пекинг и Париз паузираат додека Шангај и Франкфурт работат со полни раце, обидувајќи се да ги завршат сите обврски. Дали сè уште има смисла да се организираат овие саеми? Можеби! Така беше некогаш, но не изминативе неколку години. Настана вистински хаос во одржувањето на изложбите, како и во претставувањето на концептите и новите модели. Најнапред производителите на автомобили започнаа да откажуваат присуство на саемските манифестации, а потоа следуваше кризата со вирусот и хаосот од мал, прерасна во голем.

26 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Саемите почна да се одржуваат на отворено, како на пример тие во Италија и Германија, а слично беше и во САД. Детроит го смени датумот и од јануари, организаторот го премести во летните месеци. Женева паузираше неколку години, а потоа се пресели во ноември, но не дома, туку во Доха. И наместо вистинска саемска манифестација како што беше некогаш, организаторите започнаа да внесуваат најразновидни активности како видео игри и слични содржини, само за да го задржат и разгорат вниманието и љубопитност на посетителите, со цел да привлечат поголема посетеност. Од некогашните врвни светски автомобилски манифестации, добивме повеќе - панаѓури. Сега сме во првите денови од месец март и како што „некогаш“ беше, новинарите од целиот свет се фокусираа на изложбата во Женева, а производителите ги темпираа своите новитети за да приредат светска премиера. Но, денес тоа е друга приказна. Женева повторно прави пресметки, жонглира и истовремено го закажува саемот за ноември во Доха, слично како и минатата година. А таму светот имаше што да види, од тестирање на нови модели на строго утврдени патеки за тестирање, до компјутерски игри, потоа малку и формула 1, прикажување класични автомобили, а на спротивниот крај од халата „фризирани“ автомобили, секој со најмалку 1.000 КС. Организаторот велеше да има од сè по нешто за секој посетител. Во сиот овој хаос, Детроит се смилува и се врати во нормала, односно во јануари, исто како и Париз, но Франкфурт почна да „забегува“ те на еден те на друг датум, не во хала туку надвор, не во Франкфурт туку во Минхен, а организаторот протуркуваше идеја изложбата да се одвива секоја година во друг град. Денес ни тие самите не знаат што прават.

АВТО-МОТО |

Големот Џовани Џани Ањели некаде во 80-те години на минатиот век му велеше на главниот организатор на саемот во Женева, „И сите саеми да се затворат, овој во Женева ќе остане“, сакајќи да каже дека женевската изложба е најголема и најзначајна меѓу сите останати. Демек, таму можат да им држат часови на другите како да организираат саеми. Но, каде да држат часови, кога се преселуваат во Доха? Хаосот сè уште постои, а производителите сега прават светски премиери строго на домашен терен преку интернет. Кој сака да го следи настанот во живо, нека се поврзе на интернет и тоа е тоа. Тој хаос што продолжува да владее ги избрка и производителите и посетителите, па организаторите сега мака мачат да ги вратат. Сега е почеток на месец март, а Женева ја нема – кремот на кремовите. Женева можете да ја посетите кога сакате, но ако сте за изложба на автомобили, ќе треба да одите во Доха кон крајот на годината. Да видиме што ќе се случи со кинескиот, францускиот и јапонскиот саем за автомобили, кои допрва треба да се одржат.

• Жарко Атанасоски

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

27

| АМСМ

СÈ СЕ ВРТИ ОК ПОДДРЖЕТЕ ЈА НЕЗАВИСНОСТА НА ЖЕНАТА – ПОДАРЕТЕ АМСМ КАРТИЧКА!

Овој март одбележете го со гест кој покажува повеќе – подарете (си) независност и сигурност на пат. Искористете го ексклузивниот попуст од 30% на АМСМ Classic и Europe Premium членските картички за 24/7 помош на пат во случај на каков било дефект, без разлика дали е тоа во земјава или во странство. Притоа заштедувате: 500денари на Classic картичката, која сега наместо за 1.690ден. ја добивате за само 1.190ден годишно.

1.070 денари на Europe Premium картичката, која сега наместо 3.590ден ја добивате за само 2.520ден. Акцијата важи само за дами, до 31 март, а можете да ја искористите во АМСМ Станиците за технички преглед во Скопје (Центар и Чаир), Велес и Кичево и во сите авто-мото друштвата низ Македонија. Купете и подарете картичка онлајн! Искористете го попустот за да подарите АМСМ членска картичка и направете го тоа, брзо, лесно и едноставно – онлајн на www.amsm.mk со внесување на промо-код: mart2025 Повеќе информации: 02/3181-108

ПОДАРОК - ПАТНИЧКО ОСИГУРУВАЊЕ ЗА СЕКОЈА ЖЕНА Ако регистрацијата на вашето возило истекува во март, тогаш посетете нè во АМСМ Станиците за технички преглед, каде при вадење на полиса за автоодговорност преку Мобилити Брокер, секоја жена добива подарок - патничко осигурување! Патничкото осигурување е со покритие од 7 дена и важи за сите соседни земји. Акцијата важи до 31.03.2025 година, преку Мобилити Брокер во АМСМ Станиците за технички преглед во Скопје (Центар и Чаир), Велес и Кичево. Повеќе информации: 02/3181-402

ПОДАРОК ЗА ЖЕНИ ЗА ОБУКА ЗА А КАТЕГОРИЈА Нормално е жена да вози мотоцикл! При обука за А категорија во месец март, секоја жена добива бесплатно користење на возило за полагање по првпат, во вредност од 1.500ден. Ако сте од оние жени кои сакаат да ги диктираат правилата, сега е време да се пријавите за обука за А категорија и да ја почувствувате слободата на две тркала! Повеќе информации: 02/3181-240 | 078/387-578

28 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

АМСМ |

КОЛУ ЖЕНАТА!

КУПЕТЕ 4 НОВИ ЛЕТНИ ПНЕВМАТИЦИ – ДОБИВАТЕ БЕСПЛАТЕН ХОТЕЛ ЗА ГУМИ Со завршување на обврската за зимски пневматици на 15 март, доаѓа моментот да ја проверите состојбата на вашите летни гуми. Потсетуваме дека истрошените и оштетени пневматици значително ја намалуваат стабилноста на возилото и ја загрозуваат вашата безбедност на пат – затоа не ја одложувајте нивната замена! Како АМСМ член, со купување на 4 нови летни пневматици од АМСМ сервисот за автомобили, добивате хотел за вашите зимски гуми – потполно бесплатно! Проверете ја состојбата на вашите летни гуми и искористите ги придобивките на вашата АМСМ членска картичка за да заштедите. Повеќе информации: 02/3181-133

ЗАКАЖЕТЕ МИНИ СЕРВИСНА ПРОВЕРКА НА ВОЗИЛО ЗА ЖЕНИ Периодот од 1-8 март го посветуваме на жените-возачи, па во таа насока на сите на жени-членови им овозможуваме бесплатни сервисни услуги во АМСМ сервисот за автомобили, кои вклучуваат: Проверка на акумулатор Проверка на ниво на течности Проверка на подвозје и сопирачки Проверка на светла Проверка на пневматици Мини сервисната проверка на возило за жени можете да ја искористите во АМСМ сервисот за возила во Скопје, Велес и Кичево само со претходно закажување на 02/3181-181.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

29

| АМСМ

Сакам да и подарам на мојата пријателка АМСМ членска картичка како изненадување. Може ли сето тоа да се заврши без незино присуство и која е постапката? Поздрав, Ратко АМСМ: Ја поздравуваме идејата за подарок АМСМ членство затоа што се разликува од традиционалните подароци. Подарок АМСМ членство може да купите без присуство на лицето за кое е наменет подарокот и тоа во просториите на АМСМ или електронски. Доколку се одлучите за електронско (online) купување потребно е да ја посетите нашата веб страна www. amsm.mk, и во делот ЗАЧЛЕНИ СЕ да ја одберете картичката што сакате да ја подарите. Покрај внесените податоците на лицето за кого е наменет подарокот може да оставите и лична, персонализирана порака која ќе пристигне на електронска адреса до оној на кого му подарувате. Постои ли можност да извршам регистрација на моето возило една недела пред истекот на рокот? Поздрав, Виолета АМСМ: Законски возилото може да се регистрира триесет дена пред истекот на важноста на регистрацијата.

Ме интересира колку пати во годината имам право на попусти од АМСМ Партнер програмата особено во ресторани, доколку ги имате вклучeно и нив. Поздрав, Васил АМСМ: АМСМ Партнер програмата за попусти, нуди поволности и попусти во разни дејности од сите АМСМ партнери ширум републиката. Попустите се наменети за сите активни АМСМ членови и можат да се користат постојано, со покажување на својата АМСМ членска картичка кај АМСМ парнерот, сè додека АМСМ членот има важечко АМСМ членство. АМСМ Партнер програмата и сите активни АМСМ партнери може да се следат на интернет страницата на АМСМ www.amsm.mk.

• Кое е работното време на

шалтерот за издавање на зелен картон? Поздрав, Благоја АМСМ: Работното време за издавање на зелен картон и меѓународни документи е 24 часа во текот на целата година.

*СИТЕ НАВЕДЕНИ ТЕЛЕФОНСКИ БРОЕВИ ВАЖАТ ЗА ПОВИК ОД ФИКСЕН И ОД МОБИЛЕН ТЕЛЕФОН

30 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ТЕХНИЧКИ ПРЕГЛЕД

Скопје- Центар | Скопје-Чаир | Велес | Кичево 02/3181-181

|

www.amsm.mk

Патувајте БЕЗГРИЖНО!

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

31

| ТЕСТОВИ И СОВЕТИ

Безбедност во сообраќајот

ВОЗИЛО НА ДВЕ ТРКАЛА, СИМБОЛ НА ХЕДОНИЗАМ И СЛОБОДА ПРОЛЕТТА ЈА ОЧЕКУВААТ СО НЕТРПЕНИЕ СИТЕ, А ОСОБЕНО ЉУБИТЕЛИТЕ НА СВЕТОТ НА ДВЕ ТРКАЛА. ВО ОВОЈ ПЕРИОД, МОТОЦИКЛИ И СКУТЕРИ ИЗЛЕГУВААТ ОД ГАРАЖИТЕ, А ВОЗАЧИТЕ УЖИВААТ ВО УБАВОТО ВРЕМЕ И СЛОБОДАТА. МОТОЦИКЛОТ Е ВИСТИНСКИ СПАС ОД СООБРАЌАЈНИОТ МЕТЕЖ И БЕСКРАЈНАТА ПОТРАГА ПО СЛОБОДНО ПАРКИНГ МЕСТО, КОЈА МОЖЕ ДА ОДЗЕМЕ И НЕКОЛКУ ЧАСА ОД ДЕНОТ, НО САМО АКО Е ДОБРО ПОДГОТВЕН ЗА ПАТУВАЊЕ.

Е

ден од најважните аспекти, кој многумина го забораваат или не се доволно информирани за него, е проверката на мотоциклот пред почетокот на новата сезона, по неколкумесечната пауза. Безбедноста и перформансите на мотоциклот се клучни, па затоа е неопходно да се осигураме дека е подготвен за патување. Исто така, изборот на соодветна опрема за возење, која ќе биде во согласност со нашиот стил на возење и условите на теренот, е од исклучителна важност. При подготовката на мотоциклот за сезоната, главен акцент се става на основната проверка на системите за сопирање и состојбата на пневматиците на мотоциклот. Важно е споменатите елементи да бидат во исправна состојба и да бидеме сигурни во нивното

32 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

функционирање пред да излеземе во сообраќајот. Исто така, треба да направиме проверка и на комплетното функционирање на електричните уреди на мотоциклот. Сопствениците коишто ги конзервирале своите мотоцикли онака како што е наведено во упатството за употреба треба да ја направат потребната процедура за ги вратат во форма за нормална употреба на самиот мотоцикл. Важно е да се провери и состојбата на ланецот. Ако е потребно, прво да се прочисти правилно, а потоа да се подмачка со соодветно средство за да бидеме сигурни во неговото правилно и долготрајно функционирање. УЖИВАЈТЕ ВО БРЗИНАТА, ДОБРО ПОДГОТОВЕНИ По направените проверки на исправноста и функционирањето на споменатите контролирани точки на мотоциклот, следното важно нешто што треба да се направи пред да се вклучиме во сообраќајот е изборот на соодветна опрема со која ќе бидеме сигурни дека нашето учество во сообаќајот е безбедно и дека сме доволно добро заштитени. Кога говориме за заштитната опрема за управување на мотоцикл или скутер, прв и главен елемент за безбедноста (воедно и законска обврска) на секој мотоциклист-учесник во сообраќајот е носењето заштитен шлем. Многумина имаат навика да управуваат мотоцикл без заштитен шлем. Важно е да се знае дека освен удобноста, заштитата од ветар и од удар при паѓање, заштитниот шлем ви нуди можност да стане дел од вашата индивидуалност и

ТЕСТОВИ И СОВЕТИ |

дополнителен елемент, усогласен со дизајнот на вашиот мотоцикл или скутер. Основни нешта што се неопходно да ги знаеме при купувањето на заштитен шлем се следните: - да бидеме сигурни дека шлемот е атестиран и дека има некоја од хомологациите (E, FIA или BS); - изборот да го направиме според видот на мотоциклот или скутерот и местото каде што управуваме со него (отворен, затворен или комбиниран). За управување мотоцикл на автопат најдобро е да се употребува затворен (full face) шлем, а за управување во населено место, каде што брзините се помали, можеме да употребуваме отворен или комбиниран (затворен кој се отвора); - ременот на шлемот секогаш да ни биде закопчан затоа што може да дојде до повреда доколку користиме незакопчан шлем. Неговата функционалност не е целосна ако не го употребуваме правилно; - доколку шлемот не е нов, треба да бидеме сигурни дека е правилно чуван и дека немало претходни удари со кои структурата на материјалот би се оштетила; Останати елементи за кои е препорачливо да се употребуваат се следните: - Заштитни ракавици кои треба да бидат избрани правилно, во зависност од тоа дали имаме потреба од летни или од зимски и дали ќе ги употребуваме во населено место или на автопат. Важно е да се води сметка и за квалитетот на материјалот од кој се изработени, односно да бидеме сигурни дека освен стил, ќе ни обезбедат и доволно комфор и заштита; - Заштитна јакна за која треба да се направи соодветен избор според класата и начинот на употреба на мотоциклот. Важно е

при изборот на јакната да се одбере соодветната големина за да се чувствуваме комфорно додека ја носиме; - Обувки за управување со мотоцикл - елемент кој многумина не го сметаат за неопходен, но е важен дел од мотоциклистичката опрема. Освен комфорот и стилот што ни го даваат, тие многу придонесуваат за безбедноста, доколку се избрани соодветно; - Комбинезон за дожд - многу важен дел од опремата на мотоциклистите, доколку сте на подолго патување каде што временските услови може да ве изненадат. Се надеваме дека успеавме да ви ги доближиме елементите и нивната важност за правилното користење мотоцикл во претстојната сезона, а со самото тоа да ви овозможиме навистина да уживате во мотоциклите и во предностите што ви ги нудат во однос на останатите превозни средства. • Маргита Поповска

АВТО ШКОЛА МОБИЛИТИ ПЛУС

НОРМАЛНО Е ЖЕНА ДА ВОЗИ МОТОЦИКЛ! ПОДАРОК СО А КАТЕГОРИЈА ЗА СЕКОЈА ЖЕНА ВО МАРТ БЕСПЛАТНО КОРИСТЕЊЕ НА ВОЗИЛО ПРИ ПОЛАГАЊЕ ПО ПРВПАТ *Користење возило при полагање по првпат е со вредност од 1.500ден

www.avtoskolamobiliti.mk

|

02/3181-240 | 078 387 578

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

33

| СТИЛ

Café Procope

339 ГОДИНИ ВО ЖИЖАТА НА ВНИМАНИЕТО КУЛТУРНИТЕ ЗНАМЕНИТОСТИ НА ПАРИЗ НЕ МОЖАТ ДА СЕ ИЗБРОЈАТ ДО КРАЈ, НЕСОМНЕНО. КАКО ШТО НЕ МОЖЕ ДА СЕ НЕГИРА И ВИСТИНИТОСТА НА ТВРДЕЊЕТО ДЕКА LE PROCOPE СЕ НАОЃА НА ВРВОТ ОД ЛИСТАТА НА ДЕСЕТТЕ УГОСТИТЕЛСКИ ДУЌАНИ ВО СВЕТОТ, КОИ НЕ ГУБАТ НИ МАЛКУ ОД СВОЈАТА ПОПУЛАРНОСТ БЕЗ ОГЛЕД НА ДЛАБОКАТА СТАРОСТ. КАФЕРЕСТОРАНОТ ВО СРЦЕТО НА ГРАДСКАТА ЧЕТВРТ SAINT GERMAIN DES PRÉS Е ОМИЛЕНО СОБИРАЛИШТЕ НА БОЕМИТЕ ОД 1686-ТА.

Р

асправата за Café Procope, дали е најстар во светот или не, чијашто работа се одвива во континуитет, дури до денес, ни малку не стивнува во нејзината бурност. И натаму се кршат копја, опонирајќи му на Queen’s Lane Coffee House во Англија (Оксфорд), кој работи од 1654-та. Но, разликата е многу голема, и тоа не само во нивниот изглед туку и во јадењата што се послужуваат. Естетиката всушност е другото име на Le Procope, од него зрачи луксуз. Деликатесите само го дополнуваат, поврзувајќи се во целина. Било како било, кафе-ресторанот кој се наоѓа на левата страна од реката Сена (Rive Gauche), во шестиот арондисман (13 Rue de l’Ancienne Comédie), гарантирано ќе ви го привлече вниманието, меѓу другото и со приказните за боемскиот живот што го воделе и париските интелектуалци, но и писателите, сликарите, уметниците генерално кои доаѓале во Париз да му се предадат на неговиот шарм, ужи-

34 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

вајќи во неконвенционалноста. И денес Café Procope важи за културна знаменитост на француската метропола - една од многуте, која ужива големи симпатии кај поширокиот круг луѓе. Доколку се решите да го посетите, да обедувате во него, макар и да испиете по едно кафе, пожелно е да резервирате маса - телефонски, преку интернет. Ќе ве дочекаат со радост, па дури и да се одлучите да седнете на малата тераса одзади. МОНДЕНСКИ СВЕТ НА ЕДНО МЕСТО Сигурно ќе се воодушевите од нејзината внатрешност (декорацијата на ентериерот е во стилот на 18 век), последен пат реновирана во 1988/89 година. И покрај тоа што се менувала по желба на некои сопственици, буквално сите се труделе да не отстапат од неговата суштина, во духот на западноевропската буржоазија. Секако, владејачката класа на капиталистичкото општество е извор на вдахновение и кога се работи за јадењата кои ги послужуваат во кафе-ресторанот, да се запази редот. Кулинарските вештини се достојни за пофалба, исто како и цените. Соодветствуваат на мајсторијата, но и на амбиенталните вредности што го враќаат минатото - и далечното и блиското. Многу детали потсетуваат на честите гости, меѓу нив и Анатол Франс, Бенџамин Френклин, Виктор Иго, Жан-Пол Мара, Жорж Дантон, Леон Гамбета, Максимилијан Робеспјер, Наполеон Бонапарта, Оноре де Балзак, Пол Верлен. А отворањето, пак, ни малку не навестувало дека угостителскиот дуќан го чека голема иднина. Со почетокот на неговата приказна се врзува и средбата на Сицилијанецот Прокопио Куто со Ерменецот Паскал. И двајцата биле дојденци. Прокопио се вработил во малата продавница за лимонада, каде што се служело и кафе, да му помага на Паскал. Незадоволен од прометот, Ерменецот решил да замине во Лондон,

СТИЛ |

а киоскот на Rue de Tournon да му го отстапи на Сицилијанецот. Тоа било во 1675-та. Целосната посветеност на работата му помогнала на Прокопио добро да си го испече занаетот. 11 години подоцна го дислоцирал на Rue des Fossés, именувајќи го како „бутик во знакот на светата торинска плаштеница“. Внатре било темно дури и кога надвор имало сонце. Поради тоа го нарекувале „антре“. По некое време ја купил бањата во соседството, фрлил сè и започнал со реновирање, а декорацијата се состоела од стаклени лустери, мермерни столбови, ѕидни огледала - денес таа е типична за првокласните ресторани. Мондените имале

можност да испијат нешто - кафе, разни пијалаци кои претходно се послужувале само во таверните, но и да се освежат со сорбет во порцелански чаши. Келнерите биле облечени во ерменска облека. Ескорт девојките постепено се проретчувале - така, сами од себе. На крајот исчезнале, но сепак отворањето на Théâtre-Français (Comèdie-Française) отспротива е главната причина за енормното зголемување на посетеноста. Вработените ја користеле буквално секоја пауза да отидат во „бутикот“. На глумците, драматурзите, сценографите им се придружиле и критичарите, музичарите, писателите, сликарите, уметниците генерално, филозофите, револуционерите, државниците. По неуспехот со „Нарцис“, ЖанЖак Русо барал утеха на 13 Rue de l’Ancienne Comédie, во нивното друштво.

„КАФЕ А ЛА ВОЛТЕР“ ВО ЧЕСТ НА ПОЗНАТИОТ ПИСАТЕЛ Мажите биле мнозинство, не го ни забележувале отсуството на жените - биле преокупирани со себе, за што пишувал и Louis de Mailly. Преименувањето во 1702-ра се должело и на тоа што

Прокопио Куто се прекрстил во Франсоа Прокоп. Неговата љубов кон готвењето резултирала со друго име: Кромидова супа (слободен превод на Le Procope). Во кафе-ресторанот почнало да се служи и храна, бројот на јадењата во менито се зголемувал. Освен за дружења, интелектуалците се состанувале и за да решат некои прашања - со големо количество кафе. Во чест на познатиот писател, кој се издвојувал со бројот на испиени шолји, над вратата пишува: „Кафе а ла Волтер“. Наводно и енциклопедистите се собирале на 13 Rue de l’Ancienne Comédie за да се консултираат, неретко и да пишуваат. Гласните разговори не им пречеле, напротив - им давале творечка сила. Дека сето тоа е точно, посведочил и Alain-René Lesage, опишувајќи го во La Valise Trouvée. Во текот на револуцијата, симболот на слободата - фригиската капа е промовирана токму во Café Procope. Многу детали зборуваат за дејствувањето на редовните посетители, откривајќи ги полека. Вклучително и сликите и плакетите и книгите на полиците. Во нив се крие и некаква тајна. Неформално, Le Procope било с(р)едиште на литературниот кружок и на филозофските размислувања во 18 и 19 век. Своевиден клуб на книжевници, но и на мислителите до чие убедување, филозофија, обичните луѓе се држат во животот. Сè до 1872-ра кога ги затворил своите врати. Угостителскиот дуќан го купила извесна госпоѓа позната како Baron Thénard и веднаш му го дала под наем на Théo Bellefonds, спогодбено: да не го менува изгледот. За жал, не успеал во намерата да го претвори во клуб на уметници, каде што ќе се издава и списание. Всушност, замислата не можела да опстане. Во кусо време се трансформирал и во ресторан и во кафуле - Au Grand Soleil, без успех. Сопственикот видел каде греши, дека сменувањето на името е лош маркетиншки потег и без двоумење, го вратил оригиналното - Café Procope. Истовремено и го реновирал, во стилот на 18 век. Така изгледа и денес.

Муабетите на гостите, но и молчењето, повремено ги прекинуваат келнерите. Со нивната елоквентност, доброто познавање на минатото ќе ве воодушеват од прва, исто како и со традиционалните деликатеси што ќе ви ги препорачаат. Дневната карта на јадења е богата. И винската, се разбира. Со леснотија ќе ве убедат да ги пробате и колачите на Christelle Brua, позната како „мадам какао“. Во 2018 година беше прогласена за најдобра слаткарка во светот.

• Игор Ландсберг

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

35

| ПАТУВАЊЕ

Маракеш (Мароко)

ЦРВЕНИОТ ГРАД - СРЕДБА СО НЕОЧЕКУВАНОТО

ГОЛЕМОТО ЉУБОПИТСТВО КОЕ ГО ПРОЈАВУВААТ СÈ ПОГОЛЕМИОТ БРОЈ ТУРИСТИ ЗА ЦАРСТВОТО НА СВЕТЛИНАТА, КАКО ШТО МАРОКАНЦИТЕ ЈА НАРЕКУВААТ СВОЈАТА ДРЖАВА, МЕЃУ ДРУГОТО СЕ ДОЛЖИ И НА МИСТЕРИОЗНОСТА КОЈА ГО ОБВИВА МАРОКО, И ГОЛЕМИТЕ И МАЛИТЕ НАСЕЛЕНИ МЕСТА ВО НЕГО, А ОДДАЛЕЧЕНОСТА НЕ ВЛИЈАЕ НИТУ НА МАКЕДОНСКИТЕ ГРАЃАНИ ВО ОДЛУКАТА ДА ГО ПОСЕТАТ. БЕЗ ИСКЛУЧОК НА МАРАКЕШ, НЕГОВИОТ ЧЕТВРТИ ПО ГОЛЕМИНА ГРАД НАЈПОСЕТЕН ВО ПОСЛЕДНИТЕ НЕКОЛКУ ГОДИНИ.

36 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Палатата El Badi

Д

ржавата во северна Африка, и покрај тоа што се наоѓа на голема оддалеченост, е запишана во бележниците на многумина - се разбира, како една од дестинациите кои ги планираат за во блиска иднина. Меѓу повеќето можности на граѓаните од Македонија се вбројува и патувањето во своја сопствена режија. Сообраќајните врски само навидум се компликувани. Летот за Маракеш преку Мадрид не чини многу пари, благодарејќи на нискобуџетните авиокомпании, а многумина се одлучуваат и за комбинација на два вида превоз: копнен и бродски - преку Гибралтарскиот теснец што ги разделува копната на Шпанија и Мароко. Авантуристите дефинитивно ја избираат втората опција. Доколку и вие се решите на тој чекор, бидете подготвени за возбудливи доживувања, преживеалици кои ќе го исполнат вашето патување. Во добра смисла, секако. Ќе го добиете патем и одговорот на прашањето каде Мароканците го откриле изворот на вдахновение, инспирација за другото, уметничко (поетско) име на својата држава царство на светлината. Мароко е и земја на фудбалот чија масовност предизвикува внимание, како што убавината на градините, медините, плажите, Сахара..., побудува силни емоции. Некоја мистериозност

ПАТУВАЊЕ |

ги обвива и големите и малите населени места - Фес, Тетуан, Тангер, Рабат, Мекнес, Казабланка, Ифране, Агадир... И Маракеш, се разбира. Четвртиот по големина град во последните неколку години се искачи на врвот од листата, соборувајќи го рекордот во посетеноста, особено за март. Не случајно, големи се очекувањата и за 2025-та. Без оглед на рекламниот напис што истовремено е водечка идеја - да се сретнете со неочекуваното.

КАКО ВО ПРИКАЗНИТЕ ОД „ИЛЈАДА И ЕДНА НОЌ“ Иако надвладува традицијата, усогласувањето со духот на времето е забележливо насекаде, низ целиот град. Минатото и сегашноста се преплетуваат извонредно, предизвикувајќи сензација. И сето тоа во комбинација на ориенталната музика, мирисот кој се чувствува во близина на пазарите, па дури и боите кои привидно светликаат - како фатаморгана. Коњски запреги има во голем број, за туристите да видат што е можно повеќе во „црвениот град“. Називот доаѓа од нијансата на една од основните бои на спектарот, во која се песочниците на масовните ѕидови. Често го викаат и „окер град“ - вистинската боја на градбите всушност е темножолта кон црвеникаво. Замислата, идејата била на Abi ibn Yusuf по што се истакнал овој шпански државјанин. Особено во медината чие богатство (архитектурно) ги плени странските посетители, заедно со палатите, раскошните богати куќи, без исклучок на т.н. ријади во нејзината околина. Големата гужва, турканицата и гласното, силно зборување на главниот пазар, медината е одраз и на илјадагодишната култура. Се чини дека времето застанало далеку во минатото, како ништо да не се сменило во меѓувреме. Тоа го потврдуваат и гатачите и музичарите и раскажувачите и фолклорните групи на плоштадот Jemaa el-Fnaa, препознатлив и по запалените светла и по традиционалните деликатеси за кои се чека во редици. Таму се одржуваат и културно-уметнички приредби, а преполн е и додека трае меѓународниот филмски фестивал во декември. Секако, филмови се прожектираат и на други локации што ги задоволуваат бараните услови. Плоштадот инаку се протега на површина од 20.000 м² - работи нонстоп, а шпицот е меѓу 10 часот и полноќ. Сјајот на умата, вид глина со која се мачкаат ѕидините, понекогаш знае да биде толку силен што заслепува. Исто како и самата архитектура, ремек-делата на старите мајстори пред кои се фотографираат мноштво странци. Нема дилема, отпечатокот на времето е присутен насекаде. Во мозаикот се забележуваат и влијанијата од страна. Портата во медината истовремено е и влез во стариот дел на градот кој преживеал многу години, исполнет со тајна. Сведочи за промените во

кралското семејство, престолнината..., каде што доминантната позиција ја има надалеку прочуената џамија Kutubiyya, подигната по желба на калифот Abd al-Mu’min. Ја нарачал во 1147-ма, откако го освоил Маракеш, но денешната структурална форма се врзува со периодот во кој владеел неговиот внук Yacub al-Mansur, околу 1199-та. Минарето е високо 77 м, а по неговиот пример се изградени кулите во Рабат (Хасан) и Севилја (Жиралда). Поради осветлувањето, го нарекуваат и маракешки светилник. Близу до муслиманскиот храм е и Менара, која претставува некаков си спој на повеќе градини (цветни, овошни), стара исто колку и џамијата - предизвикувајќи асоцијација на приказните од „Илјада и една ноќ“. Имено, градините се подигнати околу базенот, веднаш до павилјонот за уживање, како што го именуваат, изграден во 19 век. Со Атлас во позадината е одлично место за сликање, која го претставува симболот на Маракеш. Во 1985-та ја прогласија за светско наследство на УНЕСКО, заедно со Агдал. Мноштвото градини во самиот центар и надвор од него, во непосредна близина, говорат за вниманието кое ѝ се укажува на агрикултурата. Се разбира, восхитувачката убавина на Majorelle придонесува за големата посетеност на местото каде што се одгледуваат цвеќиња, пустински и други, ретки видови растенија. По разгледувањето, можете да испиете нешто во кафе-ресторанот, да појадувате или да ручате, да направите по една обиколка на берберскиот и музејот на Ив Сен Лоран, библиотеката и аудиториумот. Во рамките на градината има и бутик. Составена од повеќе делови, меѓусебно поврзани, замислата е на францускиот пејзажист (ориенталист) Жак Мажорел. 100-годишнината од постоењето на Majorelle ја прославија лани.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

37

| ПАТУВАЊЕ

Туристичките водичи со задоволство ќе ви го покажат и сарајот, резиденцијата на султанот Ahmad al-Mansur. Иако е руиниран, вреди да издвоите кратко време и за него. Палатата El Badi се карактеризирала со невиден раскош. Нејзината изградба почнала веднаш по доаѓањето на власт, во 1578-ма. Декорацијата на ентериерот се изведувала цело време додека владеел со султанатот. И мебелот и украсите ги нарачувал од сите страни на светот - најмногу од Италија, со јасна цел: да ја прикаже својата надмоќност и преку богатството кое го поседувал. Резиденцијата веднаш по неговата смрт во 1603-та била занемарена.

разонода, предадени на своите мисли, со чаша чај од нане. Или во друштво со пријателите, доста често и со муштериите, и новите и старите - занаетчиите и трговците на пазарите го имаат главниот збор. Ценкањето се смета за нешто задолжително, еднакво на ритуал. По правило (непишано), ако цената е пониска од 200 дирхами - понудете барем половина. Во спротивно, доколку ја надминува таа цифра - поделете со четири. Ако не прифатат - заминете си, можете да се обидете кај останатите. Настрана уличните дуќани, но доброто расположение во Semmarine (сук, арап.) веднаш до плоштадот Jemaa el-Fnaa и големиот избор на домашни производи, занаетчиски работи се причина што пазарот врие од луѓе, како во кошница. Жителите на Маракеш го посетуваат секој ден, макар и само да прошетаат, да си помуабетат со познаниците, соседите..., а туристите го гледаат како атракција и можност да се запознаат со различни уметности - боење со кана, изработка на светилки..., па и да се подноват. Или пак во Attarine каде што се работи со бакар, месинг... Во градот има вкупно 18 пазари, растојанието меѓу нив е мало. Се поврзуваат некако логично, природно. Шаренилото е присутно насекаде, пријатниот мирис на зачините ќе ве примами да си купите барем два-три, а сигурно ќе ве натера и да влезете во некоја од многуте гостилници.

Majorelle

Ријад

Ни малку не се водело сметка за неа, освен што декоративните предмети се користиле за украсување на други објекти низ цело Мароко. Денес е изложбен простор. Името на палатата во слободен превод се поврзува со нејзината суштественост, дека била „неспоредлива“. Буквално сите градби се обвиени со мистика. И гробницата на султанатот Saadi и кралскиот дворец Dar al-Makhzen и портата Bab Agnaou и џамијата Kasbah. ЦЕНКАЊЕТО ЕДНАКВО НА РИТУАЛ Прошетката низ градот е можност да ги запознаете и менталитетските белези на неговите жители, слабоста кон добро приготвената храна, која целосно е основана на традицијата и другите особини што во голема мера се рефлексија на ширината во развојот и на заедницата и на поединецот како дел од неа. Нивната интерпретација на луксузот е поразличен, скромноста им е појдовен критериум. Особено кога се работи за нивните потреби, барања. Мнозинството се такви, еснаф луѓе - чесни, морално исправни, домаќини. Уживаат во часовите на

38 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Majorelle

Традиционалните јадења што се служат во нив (малите ресторани) ќе ве освојат и со комбинацијата на мирудии, која е типична за мароканската кујна генерално. Чиста егзотика. Некои се приготвуваат со часови, полека на лесен оган. Вкусовите не можат да се опишат со зборови. Предјадењата ќе ве воведат во светот на задоволството, мераклиски - со голем ќеф: zaâlouk (измешани варени модри патлиџани и домати), полнетици (лиснати, со пилешко, мелено месо), свеж зеленчук, па и обарен, tektouta (со пиперки и домати). Од главните јадења, келнерите сигурно ќе ви набројат десетина: tangia, tajine (двата деликатеса се подготвуваат во глинен сад), r’fissa (специјалитет на Казабланка), méchoui (печено јагне или овца на жар), кускус, harira (особено кога е рамазан), бурек (со риба, месо, бадеми). На крајот секако дека ќе ви препорачаат и некој десерт: chebakia, ghriba, tcharek. Можете да се освежите со чај од нане, природен (овошен) сок или пак со lben (ферментирано млеко), raïb (јогурт). Пробајте го и камилското сирење од Сахара, вистински деликатес. Маракеш е жив град, улиците се полни со луѓе. Доста често знаат да излезат надвор и без причина, тукутака - на прошетка. Можат да се забележат и многу рекреативци. Не ги пропуштаат фудбалските натпревари на градскиот стадион каде што игра KAC Marrakech. Има капацитет од 41.356 места. Но, градот е познат и по голф-плацовите (вкупно 13), сите се одликуваат со квалитет. За најпопуларен сепак е прогласен кралскиот. Во близина се неколку излетнички места во кои можете да јавате коњи, да возите ATV..., меѓу палмите, а доколку сте склони кон авантури, направете по една тура со балон - погледот на Маракеш од височина е восхитувачи.

• Игор Ландсберг

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

39

ГАСТРОНОМИЈА

ТАНГИЈА МОЖЕ ДА СЕ НАПРАВИ СО ЈАГНЕШКО, ГОВЕДСКО МЕСО, ПА ДУРИ И СО КОКОШКИНО. РЕЦЕПТОТ Е ТОЛКУ ЕДНОСТАВЕН ШТО ЕРГЕНИТЕ ВО МАРОКО, ПРЕД СÈ ВО МАРАКЕШ, ОВА ДЕЛИКАТЕСНО ЈАДЕЊЕ ГО ПРИГОТВУВААТ ДУРИ И ЗА ВРЕМЕ НА ПОСЕТИТЕ ВО БАЊИТЕ. ОТТАМУ И НАЗИВОТ „ЕРГЕНСКА ЧОРБА“. ГЛИНЕНИОТ САД И ДАВА ПОСЕБЕН ШМЕК, ИСТО КАКО И ЖАРОТ.

Сосотојки: 1 КГ ЈАГНЕШКО ИЛИ ГОВЕДСКО МЕСО, ИСЕЧЕНО НА КРУПНИ ПАРЧИЊА - 4 ЧЕШНИЊА ЛУК, ИСТОЛЧЕН - 2 ГЛАВИЦИ КРОМИД, СРЕДНИ (ИСЕЧКАНИ) - 1 КОНЗЕРВИРАН ЛИМОН (МОЖЕ И СВЕЖ), ИСЕЧЕН НА ЧЕТВРТИНКИ - ¼ ЧАША МАСЛИНОВО МАСЛО - 1 ЛАЖИЧЕ МЕЛЕН ЃУМБИР - 1 ЛАЖИЧЕ МЕЛЕН КИМ - 1 ЛАЖИЧЕ МЕЛЕН ЦИМЕТ - ПРСТОФАТ ШАФРАН (ОПЦИОНАЛНО) - СОЛ И ЦРН ПИПЕР ПО ВКУС - ½ ЧАША ВОДА - СВЕЖ КОРИЈАНДЕР ЗА ГАРНИРАЊЕ

НАЧИН НА ПРИГОТВУВАЊЕ: ПРВО МАРИНИРАЈТЕ ГО МЕСОТО. ВО ГОЛЕМА ЧИНИЈА СТАВЕТЕ ГИ КРУПНИТЕ ПАРЧИЊА, ИЗМЕШАЈТЕ ГИ ДОБРО СО ЛУКОТ, КРОМИДОТ, ЛИМОНОТ, МАСЛИНОВОТО МАСЛО, ЃУМБИРОТ, КИМОТ, ЦИМЕТОТ, СОЛТА И ЦРНИОТ ПИПЕР. МЕСОТО НЕКА БИДЕ ПОКРИЕНО СО МАРИНАДАТА ЦЕЛОСНО, ЕДЕН ЧАС - НАЈУБАВО Е ДА ОТСТОИ ПРЕКУ НОЌ, ВО ФРИЖИДЕР. ГЛИНЕНИОТ САД ПОДГОТВЕТЕ ГО ЗА УПОТРЕБА. ТУРЕТЕ ГИ ПАРЧИЊАТА ВО НЕГО, ЗАЕДНО СО СОСОТ. АКО ИМАТЕ ШАФРАН, РАСТВОРЕТЕ ГО ВО ТОПЛА ВОДА И ВЕДНАШ ПОТОА, СИПЕТЕ ЈА НА МЕСОТО. ДОДАЈТЕ УШТЕ МАЛКУ ВОДА - ПОЛОВИНА ЧАША. ПОКРИЈТЕ ГО САДОТ, ПРВО СО АЛУМИНИУМСКА ФОЛИЈА, ПА СО КАПАК ЗА ПАРЕАТА ДА НЕ ИЗЛЕГУВА. СТАВЕТЕ ГО ВО ЗАГРЕАНА РЕРНА НА 150 СТЕПЕНИ ЦЕЛЗИУСОВИ, ДА СЕ ПЕЧЕ 4-5 ЧАСА - ДОДЕКА МЕСОТО НЕ ОМЕКНЕ И НЕ ПОЧНЕ ДА СЕ РАЗДЕЛУВА. ИЗВАДЕТЕ ГО И ПОСЛУЖЕТЕ ГО ТОПЛО, УКРАСЕНО СО СВЕЖ КОРИЈАНДЕР. ТАНГИЈАТА СЕ ПРИГОТВУВА И НА ЖАР. ДОКОЛКУ ИМАТЕ МОЖНОСТ, НЕ СЕ ДВОУМЕТЕ НИ МАЛКУ.

40 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

читаj, гледаj, слушаj...

„THE BRUTALIST“ (БРУТАЛИСТ)

„PHENOMENAL WOMEN“ MACHA GHARIBIAN „ЛЕКА НОЌ, АЈРИН“ ЛУИС АЛБЕРТО УРЕА

Л

ека ноќ, Ајрин“ од Луис Алберто Уреа е епска приказна за љубов, пријателство и надеж во најтешките времиња. Книгата е бестселер на „Њујорк тајмс“ и книга на годината според: Амазон, Киркус ривјус, Енпи-ер, Ен-би-си, Чикаго паблик лајбрери... Во 1943 година, Ајрин Вудворд го напушта својот насилен свршеник во Њујорк за да се пријави во Црвениот крст и да замине за Европа. Таа брзо се спријателува со Дороти Данфорд и заедно стануваат дел од елитна група жени, наречени „Крофнести куклички“. Тие се на првата борбена линија, управуваат со воени автобуси наречени „Клубмобили“ и обезбедуваат другарство и вкус на домот што може да биде единствена утеха пред војниците да одат во битка. По Денот Д. им се придружуваат на сојузничките војници, кои навлегуваат во Франција. Додека се во Европа, ќе се најдат во сериозни опасности, од битката на Бастоњ до ослободувањето на Бухенвалд. Преку пријателството со Дороти и љубовната врска со храбриот американски пилот Ханс, Ајрин учи повторно да верува. Нејзината најголема надеж, што станува сè понесигурна со секој нов ден, е сите тројца да ја преживеат војната. •

ознатата џезистка од Париз со ерменско Пмовира потекло на крајот од јануари го просвојот четврти албум со наслов

„Phenomenal Women“, инспириран од поетското творештво на Маја Ангелу, една од жените за кои се вели дека го промениле текот на светската книжевност. Се воодушевила од нејзиното видео снимено во Лондон пред 38 години, во 1987-ма, додека рецитирала стихови од „Phenomenal Woman: Four Poems Celebrating Women“. Со албумот ù оддава почит на поетесата, но и на сите жени воопшто. Цедето можете да го нарачате онлајн, а постои можност песните да ги слушате и на нејзината веб-страница и на дигиталните платформи, бесплатно. „You Love Her“, „Mana Mana“, „Celebrate“, „Survoler La Lune“, „Nare Nare“, „Nobreza“, „Prelude To A Ritual“, „Phenomenal Women“, „Plage Solaire“, „Kef Time“, „Petite Zibeline“, „Ya Dirati“ и „Outro“ сигурно ќе ве инспирираат и вас, на каков и да е начин. Macha Gharibian е комплетен автор на сите 13 песни. Освен што пее, свири и на пијано. Често настапува во њујоршките џез-клубови, а дебитираше во 2013 година со „Mars“. Потоа го издаде „Trans Extended“ (во 2016та), па „Joy Ascension“ (во 2020 година). •

merican Film Institute го вброи „The Aво минатата Brutalist“ меѓу 10-те најдобри филмови годинa, чија премиера се одр-

жа на 81. Филмски фестивал во Венеција (1 септември, лани), а се натпреваруваше и за „оскар“ на годинашното 97. доделување (3 март), со 10 номинации. Го доби и „златниот глобус“ за најдобра драма (6 јануари). Имено, се работи за копродукција на Обединетото Кралство, Соединетите Американски Држави и Унгарија. Филмот ја раскажува приказната за László Toth - унгарски архитект, припадник на еврејската религија, кој успева да го преживее холокаустот и да емигрира во САД со цел да ги реализира своите соништа. Во тоа ќе му помогне имашливиот клиент. Автор на филмското сценарио е Brady Corbet, кој во исто време се потпишува и како режисер, заедно со Mona Fastvold. • Жанр: епска, историска драма Актери: JAdrien Brody, Felicity Jones, Guy Pearce, Joe Alwyn, Raffey Cassidy, Stacy Martin, Emma Laird, Isaach de Bankolé, Alessandro Nivola Режија: Brady Corbet

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

41

| HI TECH

Техника

АЕРОДИНАМИКАТА И АВТОМОБИЛИТЕ КОЛКУ АВТОМОБИЛИТЕ ЛЕСНО ИЛИ ТЕШКО СЕ СНАОЃААТ СО ВОЗДУХОТ Е ПОЗНАТО КАКО ДВИЖЕЊЕ НА ТЕЛАТА НИЗ ФЛУИДИ, А НАУКАТА КОЈА СЕ БАВИ СО ТАА ПРОБЛЕМАТИКА Е АЕРОДИНАМИКА. КОЛКУ Е ОБЛИКОТ НА АВТОМОБИЛОТ „ПОИСПЕГЛАН“ ТОЛКУ АЕРОДИНАМИКАТА Е ПОДОБРА И ВОЗИЛАТА ПОЛЕСНО ГО СОВЛАДУВААТ ОТПОРОТ ШТО ГО ДАВА ВОЗДУХОТ.

Токму таа аеродинамика станува сè понеопходна. Зошто? Затоа што електричните возила доаѓаат на сцена и кај нив многу чинители се битни за да можат да изминат што е можно повеќе километри. Сега нив ги мачат батериите што се толку тешки и гломазни и немаат доволно голем капацитет за изминување повеќе километри (сè уште не можат целосно да ги надминат возилата што чадат). За подобрување на таа состојба, производителите посветуваат големо внимание на аеродинамиката, но и покрај тоа резултатите сè уште се занемарливо мали, така што ќе треба многу повеќе работа за да постигнат забележителен успех. Во минатото некои производители направија ремек дела на по-

К

олку што возилото има подобра аеродинамика толку потрошувачката на гориво е помала, односно со исто количество гориво поминува повеќе километри. Тука има уште еден „миг“, а тоа е бучавата која ја предизвикува возилото при движење низ воздухот. Колку е аеродинамиката подобра, толку бучавата е со помалку децибели и обратно. Коцката има најголем (најлош) коефициент на отпор на воздухот, додека капката има скоро идеалниот облик и затоа коефициентот на отпор на воздухот изнесува само 0,04 Cd. Поимот аеродинамика понекогаш беше многу сериозно сфатен од производителите на моторните возила, но голема штета е тоа што се случуваше само понекогаш. Повеќе или помалку производителите внесуваа дел од обликот на капката во своите автомобили за да имаат колку толку поволна аеродинамика. За таа цел градат аеродинамични тунели во кои го набљудуваат движењето на воздухот околу автомобилот и при тоа ги поправаат (пеглаат) линиите со цел да се добие што поповолен коефициент.

42 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

„Сааб 92“, 1949

„Цитроен дс“, 1955

HI TECH |

„Нуна икс“ - 2024

лето од аеродинамиката. И покрај тоа што „сааб 92“ е автомобил од пред скоро осум десетлетија (1947 или 1949), неговиот коефициент на отпор на воздухот изнесува зачудувачки, само 0,30 Cd, бројка која сè уште е недостижна за многу современи моторни возила. Големо изненадување во автомобилската индустрија е „порше тајкан“ со беспрекорниот коефициент од само 0,22 Cd. Вакво чудо од аеродинамика е за почит. Сепак Порше нагласува дека моделот „тајкан турбо“ има малку влошена аеродинамика, односно 0,25 Cd. Таа разлика во коефициентите се јавува кај сите возила и секогаш основниот модел има најдобра аеродинамика,

„Луцид ер“, 2024

„Мерцедес - бенз е ку с“, 2023

додека тие со по некоја буква повеќе, како на пример: „гти“, „гтв“, „турбо“ и сличните на нив имаат малку влошена аеродинамика. „Опел калибра“ е жив пример за претходно напишаното. Кога се појави во 1989 год. беше најаеродинамичен сериски автомобил на планетава со коефициент од 0,26. Сепак тој коефициент важеше за основниот модел (тој со 1,6 л мотор), но не и за изведбите со побогата опрема и поснажни мотори. Покрај „тајканот“, мора да спомнеме уште еден модел од Порше, „макан“. Иако спаѓа во класата „сув“, поточно кросовер, сепак аеродинамичарите успеале да направат „паника“ и повторно да ги докажат своите квалитети. „Порше макан“ има коефициент на отпор од само 0,25, што е врв од резултат затоа што зборуваме за сув возило, класа каде аеродинамиката не е многу за фалење - сув возилата најчесто имаат коефициент од околу 0,35 до 0,45 Cd. Моделот „јоник 6“, сопственост на Хјундаи, направи вистински „бум“ во аеродинамиката - коефициентот на отпор на воздухот изнесува нeверојатни 0,21 Cd. Откако аеродинамиката стана занимлива за производителите,

„Нуна II“ - 2004

почнаа да водат битка кој ќе успее да направи поаеродинамичен облик, но не концепт, туку сериски автомобил. Мерцедес во својата целосно електрична дивизија го лансираше моделот „е ку с“, („с класа во електрично пакување) и наведе дека лимузината поседува коефициент од 0,202 Cd. На овој рекорд од Мерцедес, од Кина се огласи Луцид Моторс со моделот „ер“ нагласувајќи коефициент од само 0,197 Cd. Соперништвото не е целосно ако не го спомнеме телефонскиот магнат Шаоми. Телефонијата ја изгустира до таа мера што сега сета своја сила ја употребува во автомобилската индустрија. Неговата лимузина „шаоми су 7“ располага со коефицинет од 0,195. Во оваа битка не е вклучен моделот „ев 1“ од Генерал Моторс затоа што се има појавено дури во минатиот век (1996), значи пред повеќе од 25 години. Кај овој електричен автомобил коефициентот е 0,19 Cd, но со едно потсетување, „гм ер 1“ е двосед, а не класична лимузина. Денес најаеродинамично возило е едноседот „нуна“, експериментално чудо на сончева енергија, произведено од студентите од холандскиот Универзитет Делфи. Тоа исто возило („нуна 2“) беше возено и низ Македонија во 2004 год. Пристигна во Скопје некаде по 19 часот во дворот на Машинскиот факултет. Денес студентите од Делфи ја испитуваат десеттата генерација позната под името „нуна икс“. Неговата аеродинамика изразена во коефицинет е 0,07, само за 0,03 полоша од таа на капката (0,04 Cd).

• Жарко Атанасоски

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

43

| ИСТОРИЈА

Citroen ds

ПОСЕБНИОТ НАПОЛНИ 70 ГОДИНИ ДА СЕ СОЗДАДЕ АВТОМОБИЛ КОЈ ЌЕ ПОСТИГНЕ НЕВЕРОЈАТЕН ПРОДАЖЕН УСПЕХ И ЌЕ БИДЕ ПРОГЛАСЕН ЗА НАЈУСПЕШЕН ВО ИСТОРИЈАТА НА АВТОМОБИЛСКАТА ИНДУСТРИЈА, А ИСТОВРЕМЕНО ЌЕ ГО ДОБИЕ ПРИЗНАНИЕТО ЗА НАЈДОБАР СВЕТСКИ ДИЗАЈН, ЗНАЧИ ДЕКА ТИМОТ НА ДИЗАЈНЕРИ И КОНСТРУКТОРИ ЗАД НЕГОВОТО ОСТВАРУВАЊЕ СЕ ВИСТИНСКИ МАЈСТОРИ ВО СВОЈАТА ОБЛАСТ. ОВОЈ УСПЕХ НЕ САМО ШТО ЈА ПОТВРДУВА НИВНАТА ПРОФЕСИОНАЛНА КОМПЕТЕНТНОСТ, ТУКУ И ПОСТАВУВА НОВИ СТАНДАРДИ ВО АВТОМОБИЛСКИОТ ДИЗАЈН И ИНЖЕНЕРИНГ.

С

поред статистички податоци, досега во светот, постоеле 178 различни марки на автомобили. Јасно е дека некои од нив веќе се згаснати, додека други продолжуваат да опстануваат. Меѓу сите овие, постои една која редовно предизвикува пореметувања во автомобилската индустрија на многу оригинален начин. Затоа таа марка, специфична по многу нешта, е единствена и несомнено уникатна. Зборуваме за марката Цитроен, која беше создадена од Анри Цитроен во 1919 година. Оваа година, Цитроен не слави годишнина, туку еден од своите модели.

44 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Нема човек на планетава кој не го познава овој модел. Се прашувате зошто? Затоа што овој модел е најпосебен од сите. Тој е автомобил сам за себе – не претставува изведба на некој претходен модел и не е сличен на било кој друг автомобил. Зборуваме за моделот „дс“, кој кај нас е познат како „ајкула“, „цитроен ајкула“, а некои го нарекуваат и „цитроен жаба“. Приказната за моделот „дс“ започнува многу години пред неговото официјално претставување во 1955 година. Тоа е приказна која трае цели 70 години, па затоа овој текст го посветуваме по повод оваа значајна годишнина. Челниците на Цитроен во предвоениот период започнале да размислуваат за нова стратегија на производство. Така, во 1938 година, бил донесен план за развој наречен „возило за масовно производство“. Овие развојни планови ги имале речиси сите големи производители на автомобили, а Цитроен започнал да го следи истиот пат. За потсетник, првиот производител на автомобили кој имал план за масовно производство бил Форд, со својот „модел т“, кој ја вовел производствената лента, иновација која била дел од тимот на компанијата Форд, на чие чело бил основачот Хенри Форд. Само неколку години по донесувањето на одлуката за развој на планот од страна на Цитроен, истиот бил прекинат поради Втората светска војна. Но, во повоениот период, планот за масовно производство бил обновен и одговорните лица продолжиле со работата. Иако процесот траел 17 години, конструкторите имале амбиција да создадат нешто што ќе биде навистина значајно и иновативно. На Салонот за автомобили во Париз е првото претставување на новиот модел пред светската јавност, на 5 октомври 1955 година. Чаршавот е тргнат и „цитроен дс“ е веќе пред очите на насобраниот народ. Првата реакција била: „Ооо ла лааа“, а голем број посетители останале со подзината уста и збунети погледи. Светот

ИСТОРИЈА |

никогаш не видел таков облик на автомобил. Новинарите пишувале дека го виделе најнеобичното возило на четири тркала и не можеле да поверуваат на своите очи - изгледало како чудо, како нешто дојдено од друг свет. Замислете, тој облик останал напреден и денес. Само 15 минути по откривањето на автомобилот, Цитроен примил неверојатни 743 нарачки, а на крајот од првиот ден бројот на нарачките достигнал вртоглави 12.000. Вработените кои ги примале нарачките не можеле да се справат со големиот број на заинтересирани купувачи. За да може секој нарачател да биде навремено услужен, челниците на Цитроен морале да формираат армија од дактилографи кои ги запишувале имињата и податоците од нарачателите. Во десетте денови колку што траел саемот, Цитроен примил повеќе од 80.000 нарачки – невиден успех, дури и по денешни стандарди, а камоли пред 70 години. До тој момент, светот не бил сведок на таква побарувачка за автомобил. Затоа, „цитроен дс“ и денес со право се смета за најуспешниот автомобил што некогаш бил направен. Некој можеби ќе се спомне дека „тесла модел 3“ во 2016 година постигнал 180.000 нарачки во рок од 24 часа од своето претставување. Но, треба да се има предвид дека пред 70 години нарачките се примале телефонски, а записите биле многу побавни во споредба со денешните дигитални нарачки. За пример, денес е доволно да се внесе број на банкарската сметка и износот на капарот, а нарачката е завршена за само 15-20 секунди. Да се појавеше „цитроен дс“ во денешно време, сигурно ќе поставеше астрономски рекорди. Како не би поставил рекорд кога неговиот дизајн бил супериорен, нешто невидено за своето време. Со должина од нешто повеќе од 4,8 метри, ширина од 1,79 метри и меѓуоскино растојание од 3,13 метри, тој бил вистинска асфалтна лаѓа. Зад дизајнот на „цитроен дс“ стои Фламинио Бертони, а за

„пеглањето“ на каросеријата, со цел да се постигне аеродинамичка издржаност, Цитроен го ангажирал авионскиот конструктор Андре Лефевре. Всушност, тоа била негова замисла според која бил конструиран моделот „дс“, додека Бертони ја преточил неговата замисла во цртеж, со назнака дека треба да ја има во предвид аеродинамиката. Ако конструирањето на автомобилот било дело на авионскиот инженер А. Лефевре, тогаш хидропневматската суспензија, која била иновација на Пол Маге, претставувала следен голем технолошки исчекор. Секој од овие мајстори во својата област придонел за создавањето на автомобилот од соништата. Моделот „цитроен дс“ предизвикал вистинска револуција во светската автомобилска индустрија. Не само што имал врвен надворешен дизајн, туку и неговата внатрешност била нешто посеб-

но. Внатрешноста била изработена според највисоките тогашни стандарди, но она што најмногу пленело било ергономијата. Кога се спомнувало името на автомобилот „цитроен дс“, многумина го нарекувале „деголка“, по тогашниот француски претседател Шарл Де Гол, кој се возел само во таков автомобил и никогаш во друг. Претседателот, кој бил со кошаркарска градба, висок скоро два метри, како што било вообичаено со претседателите, седел на задното седиште, дијагонално од возачот. Ова покажува дека ергономијата на „цитроен дс“ била беспрекорно изведена, создавајќи удобност и простор дури и за највисоките патници. Историјата на Шарл Де Гол е обележана со многу атентати, а еден од нив е тесно поврзан со моделот „дс“. Возејќи се само неколку километри надвор од престолнината, неговиот автомобил бил изрешетан. Во нападот, сите пневматици биле погодени повеќе пати, но и покрај тоа, „деголката“ успешно им избегала на атентаторите. Хидропневматското самонивелирачко подвозје било дигнато до крај и автомобилот продолжил да се движи. Ова врвно хидраулично подвозје му овозможувало на автомобилот да „плови“ по асфалтот, што било недостижно за другите автомобили во тоа време. Вообичаено, сите автомобили имаат по четири тркала, и ако едното откаже, возењето завршува. Но „цитроен дс“ можел да продолжи да се движи, дури и ако едно од тркалата било уништено. Ова е пример за висока технологија која била развиена пред 70 години, а тогашните производители можеле само да сонуваат за такви иновации. Но, тука не завршува приказната за високата технологија вградена во „дс“. Тој бил првиот масовно произведуван автомобил на светот со диск сопирачки, а исто така имал и серво уред за управувачот, како и полуавтоматска преносна кутија. Тоа значи дека брзините се менувале без употреба на спојка, но менувачот сепак морал рачно да се премести во саканата брзина. Целиот автомобил бил конструиран на единствен начин – неговата основа, која изгледала како костур, била потпора за сите останати делови кои подоцна многу едноставно можеле да се отстранат и заменат со нови. Целта на инженерите била да создадат автомобил кој ќе биде лесен за одржување и поправка. Ова му овозможувало на возачот да има одлична видливост во вечерните часови, како автомобилот вртел во свиоците, така внатрешноста од свиоците била осветлувана, придобивка која ќе биде прифатена од другите производители дури шест децении подоцна. Друга технолошка иновација бил неговиот управувач. Не само што имал една пречка, туку при судар, управувачот потонувал надолу, за да не удри во градите на возачот. Оваа досетливост на конструкторите, безбедносна карактеристика, била вградена

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

45

| ИСТОРИЈА

во сите автомобили од денешницата и претставува пример за досетливост и иновација на инженерите од тоа време. Овие технолошки иновации го направија „цитроен дс“ не само конкурентен, туку и подобар, особено во рели натпреварите. Тој ја освои победата двапати на престижното Рели Монте Карло, во 1959 и 1966 година, совладувајќи ги тогашните фаворити „лотус кортина“ и „мини купер“. Тоа што толку голема лимузина со сите свои габарити успеала да биде побрза од многу помалите автомобили, покажува дека „цитроен дс“ бил автомобил од сосема друга димензија во однос на конкуренцијата. Историјата го памети денот кога големиот ас на рели трките, Бјорн Валдегард, учествувал на Рели Шамони во 1972 година. Тогаш едното тркало на неговиот автомобил откажало, но за „цитроен дс“ да продолжи да вози било рутинска работа, додека за сите

други автомобили тоа би значело крај на натпреварот. Важно е да се напомене дека Бјорн Валдегард успеал да ја мине целната линија со својот „дс“ на само три тркала. НАЈУБАВ АВТОМОБИЛ НА СВЕТОТ Кон крајот на 1967 година, Цитроен го претставил обновениот дизајн на веќе успешната етаблираната лимузина „дс“. Промените биле значајни: предниот дел станал уште поаеродинамичен, а предните двојни светла биле поставени под стаклен покрив, скоро целосно во линија со предните крила на каросеријата. Ова подобрување ја направило „дс“ уште поубедлива и повторно предизвикало вистинско пoреметување на пазарот. Kога зборуваме за дизајнот на „цитроен дс“, не можеме да не го спомнеме и кабриолетот. Неговата чистота и едноставност предизвикуваат силни емоции кај љубителите на отворените автомобили, кои го

ценат неговиот уникатен изглед и технолошка иновација. Кога светот се наоѓаше на прагот на новиот милениум, беше организиран избор за автомобил на векот, настан на кој учествуваа бројни модели, секој со своја уникатност и посебност. Жирито, сепак, мораше да ги избере победничките тројка: на десниот, најнизок дел од подиумот се најде „цитроен дс“, левиот беше освоен од малиот компактен „мини“, а на врвот на подиумот, на првото место, се искачи „форд модел т“, првиот масовно произведуван автомобил. Сепак, најнеобичниот и технички најнапредниот автомобил ја освои првата позиција на еден друг избор, во кој беше оценуван дизајн. На овој светски собир, поддржан од списанието „Класик и Спортс Кар“, учествуваше жири составено од 20 водечки дизајнери од целиот свет. Можеме слободно да кажеме дека 80% од денешните автомобили се дизајнирани токму од овие мајстори на автомобилскиот дизајн. Меѓу нив е Џорџето Џуџаро, мајстор над мајсторите, раскошниот Леонардо Фјораванти, познат по бројните модели за Ферари, Јан Калум, со неговите најпрочуените облици за Јагуар, како и Пол Брек, Рој Акс и многу други. Ако овие 20 дизајнери беа ангажирани да го осмислат светот според највисоките стандарди на урбано уредување и ергономија, комбинирано со вградување на етно културолошките карактеристики на различните региони, сигурно е дека светот денес би изгледал како најубавата бајка што допрва ќе се пишуваше. И токму овие мајстори, гуруи на својот занает, го избраа „цитроен дс“ за најубав автомобил на светот. Тоа беше признание за најдобриот дизајн што автомобилската индустрија го создала досега. Овој избор е највисокото можно признание за „цитроен дс“ — врвот што автомобилскиот дизајн го достигнал. Цитроен заедно со неговиот легендарен модел „дс“ носи многу приказни и оваа кратка историја претставува само мал дел од неговото наследство. Не е можно сè да биде опфатено во еден текст, но, и ова е доволно за да се дознае барем нешто за легендата наречена „дс“, што на француски значи „божица“. „Де ес“ (de ess), всушност било името на моделот наменет за домашна употреба. И така, „цитроен дс“ е божица - автомобил, дизајн, чудо на планетата. Сега се поставува прашањето: зошто светот денес не произведува автомобили со технологија слична на онаа од „цитроен дс“? Ако неговото подвозје било толку близу совршенството, зошто не се применува во денешните автомобили? Некој би можел да се запраша зошто зад двата збора „дс“ не стои бројка како „19“, „21“ или „23“. Овие бројки го означувале капацитетот на моторот, односно: „19“ означувал мотор со зафатнина од 1,9 литри, „21“ 2,1 литар, и „23“ 2,3 литар. Тие бројки се однесувале на погонот, на работната зафатнина на моторот. За период од 20 години, од 1955 до 1975 година, произведени се скоро 1,5 милиони примероци од „цитроен дс“, а производството, покрај на домашниот терен (Франција), се одвивало и во неколку други земји: Австралија, Јужноафриканска Република, Југославија (денешна Србија), во местото Копар (денешна Словенија), Британија и Португалија.

• Жарко Атанасоски

46 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Колумна своерачно

АЛЕКСАНДАР ТАБАКОВСКИ

ТРКАЛА(ЊЕ) НА СРЕЌАТА ОДГОВОРНИТЕ ЌЕ МОРА ДА ДАДАТ КОНЕЧЕН ОДГОВОР НА ПРАШАЊЕТО: ДАЛИ ЌЕ РИЗИКУВААТ ДА ГО РАЗВИВААТ БОЛИДОТ ДО КРАЈ НА 2025 ГОДИНА ИЛИ ЕДНОСТАВНО ЌЕ ГО ОСТАВАТ ВТОРОТО ПОЛУВРЕМЕ НА ОНИЕ ШТО ИСКРЕНО СЕ ЗАИНТЕРЕСИРАНИ ЗА НЕГО, А СВОИТЕ РЕСУРСИ ЌЕ ГИ НАСОЧАТ КОН БОЛИДОТ ЗА 2026 ГОДИНА?

С

тартот на новата сезона од Формула 1 е „пред врата“, па традиционално следуваат анализите на прикажаното од зимските тестирања, односно толкувањата „кој се прчел, а кој ги криел трагите“. Информациите вредат пари, но за навивачите пред малите екрани во игра се само емоциите. За учесниците во првенството, тоа е работа како и секоја друга, во која се вложува максимумот на сите фронтови, а на крајот од годината се сумираат резултатите – како спортските, така и финансиските. Но, за оние со подобро познавање на „циркусот на тркала“, ова е сезона во која актуелниот сет на правила ќе го има својот последен збор. Оние пак со подобро паметење, ќе се присетат дека и во минатото имало промени на правилата и дека распоредот на силите знаел да се смени преку ноќ. Еден од најилустративните примери доаѓа веројатно од сезоната во 2013 година, кога Себастијан Фетел ја освои својата четврта титула во низа со болидот на Ред Бул и моторот на Рено. Но додека тој притискаше и во финишот на сезоната речиси немаше конкурениција, стана јасно дека сите останати се фокусирале на подготовка на болид според правилата за 2014 година. Наместо да ужива во шампионската слава, Рено беше изложен на столбот на срамот бидејќи нивниот мотор подготвен според новите правила едвај запали на првите тестирања, а уште полошо помина на софтверски план каде што ја немаше потребната поддршка. Наспроти ова, растечките перформанси на Мерцедес под тогашното водство на Рос Браун се претворија во ноќна мора за конкуренцијата. Браун му го предаде тимот на Тото Волф во шампионско издание и тој почна да го води соборувајќи рекорди кои датираа од времето на Сена и Прост. Причината за тоа се криеше во турбо технологијата на Мерцедес која ги направи „сребрените стрели“ шампиони неколку сезони по ред, од 2014 до 2020 година. Дури и титулата во 2021 година им беше на дофат, но тоа е веќе друга приказна, која ќе остане пример за други ситуации и уште долго ќе се прераскажува.

Во суштина, на почетокот од сезоната сите говорат во суперлативи за новите болиди и желбите за победи, но некаде на половина од сезоната – задолжените за тоа ќе мора да ја донесат потребната одлука: дали ќе ризикуваат да го развиваат болидот до крај на 2025 година или едноставно ќе го остават второто полувреме на оние што искрено се заинтересирани за него, а своите ресурси ќе ги насочат кон болидот за 2026 година ... Имајќи предвид дека минатата година видовме две различни „полувремиња“, во кои што Макс Ферстапен и Ред Бул доминираа на почетокот, а Ландо Норис и Мекларен во финишот на сезоната, конечниот расплет со поделба на титулите беше можеби и најреален. Ферстапен стигна до четвртата поединечна титула, а Мекларен се врати на шампионските патеки по пауза од 26 години. Педантните статистичари пресметале дека дури и сезоната да започнеше во Мајами (првата трка од 2024 на која победи Норис), на крајот поворно Макс ќе беше шампион. Но, сето ова отвара едни поинакви сценарија, а целиот заплет го прави правилото за ограничено трошење (финансиски фер плеј), па затоа сигурно е дека ништо не е сигурно. Резултатите на половина од сезоната ќе бидат главен диференцијатор на можните сценарија, но со три доминантни тима како Ферари, Мерцедес и Ред Бул, останатите ќе го бараат своето место под сонцето и нема да зачуди ако се задоволат и со помалку. Некои ќе се тркаат, а некои ќе се тркалаат и ќе чекаат да видат кое е најдобро сценарио за нив. Вака срочено, најавата на сезоната делува мошне грдо, но вистината е таа. Обратно, очекувам во пракса да биде мошне потензично и да летаат искри! Кога Формула 1 е во прашање, сценаријата тешко се замислуваат, а уште потешко се реализираат.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

47

| СПОРТ

Светско првенство во Формула Е

РОУЛАНД И НИСАН ГО ПРЕЗЕМАА ВРВОТ ОТКАКО ВО ИЗВЕШТАЈОТ ЗА СТАРТОТ НА СЕЗОНАТА АНАЛИЗИРАВМЕ ДЕКА ИМАМЕ УШТЕ ЕДЕН „НЕТИПИЧНО ТИПИЧЕН СТАРТ НА СЕЗОНАТА“, ГРАН ПРИ ВИКЕНДОТ ВО САУДИСКА АРАБИЈА ДОНЕСЕ ДВЕ ТРКИ ПО КОИ Е ЈАСНО ДЕКА ОВАА ГОДИНА ЌЕ ВИДИМЕ НОВА ХИЕРАРХИЈА НА ТАБЕЛАТА.

П

рвите две трки во Мексико укажаа дека досегашните конкуренти за висок пласман од екипата на Јагуар не се на висината на задачата, иако треба да ја бранат титулата освоена во конкуренција на конструктори. Од друга страна, тимот на Порше со поединечниот првак Паскал Верлен имаше добар старт, но во Саудиска Арабија не успеја да ги повтори резултатите. Она што беше најголема промена за оваа трка е дека наместо на досегашната локација во Дирија, трките се возеа на патеката позната од Формула 1 во Џеда.

- Возбуден сум што ќе се тркаме во Џеда за првпат. Тоа е брза и техничка патека, која што ќе донесе возбудливи трки, особено бидејќи се вози под рефлектори. Со воведувањето на новитетот „пит буст“ се добива уште еден чинител при креирањето на стратегијата, а ние ќе мора да бидеме „наострени“ за да постигнеме максимум во нашите перформанси. Досега бевме добри во квалификациите, но немавме многу среќа во трките, а тоа имаше влијание на конечните резултати. Овој викенд ние ќе бидеме фокусирани на тоа да

48 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

бидеме сигурни дека ќе ја конвертираме нашата конкурентност во резултати за кои што знаеме дека сме способни да ги оствариме, изјави двократниот светски првак на Формула Е, Жан Ерик Верње, кој вози за ДС Пенске. Првата квалификациска сесија промовираше „водечка осумка“ во која на првите осум стартни позиции се најдоа возачи од различни тимови. Сите тие имаа мошне блиски резултати од временска гледна точна, поточно од најбрзото до нивното најбавно време имаше интервал од половина секунда. Низ меѓусебните елиминации се дојде до полуфинални дуели во кои Верлен го истисна Роуланд, а Максимилијан Гунтер се снајде подобро од младата ѕвезда во подем, Тејлор Барнард. Финалниот дуел, а со тоа и пол позицијата ја освои Гунтер, со што тимот на ДС Пенске по подолго време се врати на челните позиции.

- Завршивме одлична работа како тим и сакам да им се заблагодарам на сите во Пенске што ми обезбедија одличен болид. Се чувствував комфорно во секој сектор од патеката, а оваа пол позиција дојде во перфектно време. Се надевам дека ова ниво на перформанси ќе го понесеме со нас и во претстојната трка,- рече Максимилијан Гунтер.

СПОРТ |

Во трката Паскал Верлен се пожали дека бил удрен, а потоа и дека му се скинала една гума, па на врвот се етаблираа четири возачи кои беа во иста група до последниот круг, кога Гунтер го престигна Роуланд благодарение на зачуваната енергија за финишот.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

49

| СПОРТ

- Ова беше чудесен ден за нас. Јас сум горд, но и среќен што ја освоив победата, прва со овој тим. Луѓето кои што работат зад сцената целосно ја заслужуваат. Тие завршија одлична работа во последните неколку недели, а јас гледам толку многу талент во овој тим и прекрасно е што соработувам со нив! Се работи напорно и кога ќе бидеш награден со победа во третиот настап, тогаш е фантастично. Ова не беше лесна трка, но се изборивме за да ја освоиме победата. Сето тоа го направивме во стил, освојувајќи попатно и пол позиција и поставувајќи најбрз круг во трката. Затоа сум навистина горд, - порача победникот Гунтер. Оливер Роуланд беше втор, а Тејлор Барнард трет, при што најголем напредок направи Ник де Вријс со пласманот на четврто место. Но, во втората трка „картите се измешаа“ и низ квалификациите Тејлор Барнард и Роуланд се „остамосталија“ во првиот ред, а зад нив се најдоа Џек Хјуџ со Масерати и Антоно Феликс да Коста со Порше. Овој пат Роуланд ја смени стратегијата и ги сочува дозволените бонуси од енергијата за финишот, па стигна до победата полесно од што се очекуваше.

- Среќен сум што освоив уште една победа со одлични перформанси прикажани во Џеда. Квалификациите за втората трка беа одлични, а јас се одлучив да возам во заветрина и да штедам енергија, што се покажа како перфектно сценарио. Одвреме-навреме беше агресивно меѓу групата на болиди и затоа во тие моменти се решив да го преземам водството и да ги избегнам евентуалните проблеми. Нашата стратегија со користење на енергијата се покажа перфектна и јас бев во ситуација да ја зголемам предноста пред самиот финиш. Болидот беше фантастичен во текот на целиот викенд, но имавме две многу различни трки во двата дена. Чудесно е што сме водечки во шампионатот, како индивидуално, така и тимски, но нашиот фокус е да одиме трка по трка, да го даваме најдоброто од себе и да бидеме во добра позиција на крајот од сезоната,- искоментира Роуланд на крајот.

ЗА ПРВПАТ ДОПОЛНА НА ЕНЕРГИЈА ВО БОКС Согласно измената во правилата, возачите се приморани да направат задолжителен пит стоп, при што добиваат дополнување на енергијата во износ од десет проценти од дозволената. Овој систем дебитираше на првата трка во Џеда, во Саудиска Арабија, но втората трка беше „класична“.

- Мислам дека е навистина „кул“ да имаме различен тип на трки, бидејќи динамиката е сосема поинаква. Ќе видиме многу поинаков тип на трка на вториот ден од гран при викендот, кога овој пит стоп нема да биде задолжителен. Ова го покажува напредокот во Формула Е, бидејќи сега технологијата дозволува за 30 секунди да надополниш 10 проценти од енергијата, што е неверојатно во тркачки околности. Навистина е „кул“, додава уште еден елемент на возбуда кај гледачите, но и за нас во возилата, како и за инженерите и тимовите во гаражите. Верувам дека ќе биде одличен додаток,- рече Максимилијан Гунтер.

- Ова беше мошне чиста трка и тоа го помогна спектаклот. Мислам дека ќе имаме помали проблеми, со тек на времето како во ситуации кога на патеката има возило за безбедност или развеани жолти знамиња, но во иднина мислам дека можеме да го користиме стратешки и да имаме различно ниво на енергија зависно од должината на стоењето во бокс. Тоа би било навистина интересно, - додаде Оливер Роуланд.

Во моментов возачот на Нисан има 68 бода благодарение на двете победи и едното второ место во овие четири трки, додека Тејлор Барнард има, исто така, три пласмани на пиедесталот, но само две трети места и едно второ, па со 51 поен се наоѓа зад Роуланд на табелата. Антонио Феликс да Коста и Макс гунтер со 39 односно 37 бода се веднаш зад нив и ќе ја чекаат својата шанса во следните трки. Следува пауза од два месеца по која ќе се вози трката во Мајами, а од почетокот на мај до почетокот на јуни ќе има дури три гран при викенд со по две трки: Монако, Токио и Шангај, со што ќе се влезе во втората половина од календарот. • Александар Табаковски

50 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

СПОРТ |

WRC – Рели Шведска

НА ПРАГОТ НА НЕШТО МНОГУ ГОЛЕМО СО АПСОЛУТНА ДОМИНАЦИЈА НА РЕЛИТО НА ШВЕДСКА КОЈА МУ ЈА ДОНЕСЕ ПРВАТА ПОБЕДА ГОДИНАВА И ВКУПНО ДЕСЕТТА ВО НЕГОВАТА КАРИЕРА, ЕЛФИН ЕВАНС Е НА ПРАГОТ ДА ГИ ПРЕТВОРИ ВО ЈАВЕ СНИШТАТА СВОИ И ДА СЕ ВИВНЕ ВО ВИСОЧИНАТА КОЈА ЈА ЗАСЛУЖУВА.

Г

одинава бевме сведоци на едно од највозбудливите и најборбени изданија на релито на Шведска во неговата 75 години долга историја. Ретко кога на овој единствен снежен настан од Светскиот шампионат во рели секунди ги делеле најдобрите и најбрзите возачи од победа. Уште повпечатлив е и фактот дека секунди ги делеа тесно распоредените екипажи во текот на целото рели. Едноставно конкуренцијата на релито на Шведска годинава беше неверојатно силна, а драмата која ја приредија врвните екипажи беше неверојатно напната. Не постои искрен љубител на релито кого не го следеше нервоза во текот на четирите натпреварувачки дена. Неизвесноста почна од самиот старт на релито и траеше сè до неговото окончување. Победата отиде во рацете на Елфин Еванс. Велшанецот ја забележа својата втора победа на ова рели, и воедно ја заокружи јубилејната десетта победа во Светскиот шампионат. Многу поважно Еванс покажа зрелост каква што досега не сме виделе од него. Успеа да истрае и да не попушти под притисок и да направи грешка дури и кога на два испити од крајот на релито го загуби водството од тимскиот другар Такамото Катсута. Нешто што досега не беше силна страна на Велшанецот. Меѓутоа годинава Еванс се чини како да е сосема поинаков возач. Делува релаксирано и пофокусирано, и, како да е на прагот на нешто многу големо. Тоа го покажа и на

релито на Монте Карло, и сега, на релито на Шведска. Дали Еванс е на прагот од сезоната во која ќе стигне до својата прва титула останува да видиме. И Такамото Катсута изненади во Шведска. Пехот од претходното рели, односно грешката која ја направи на последниот ден од релито на Монте Карло заради која мораше да се откаже и да фрли во вода драгоцени бодови, како да беше инјекција за отрезнување. Во Шведска прикажа извонредни перформанси. Иако постојано беше под притисок, и од Еванс, и од пулените на Hyundai: Тиери Нојвил и От Танак, едвај и да направи грешка, или можеби само една, кога на дванаесеттиот испит од релито промаши крстосница. Воедно конечно покажа дека е спремен да се бори за победа. Спектакуларниот старт на релито на Шведска во четврток навечер беше одбележан со супер брзиот спринт на наменски направената патека на дофат на сервисниот парк во градот Умеа, кој од 2022 година се смета за новиот дом на ова рели. На овој снежен ролеркостер заграден со насип од снег, под силното светло на рефлекторите, повеќе илјадната публика можеше да ужива во пируетите кои ги изведуваа рели-монструмите. Низ ова единствено снежно шоу, мамејќи силни овации, Елфин Еванс го поведе релито на Шведска создавајќи минорна маргина во однос на своите лути ривали. Првата тројка заврши во временска дистанца од само 0,5 секунди. Зад него се наредија Кале Рованпера, От Танак, Ејдриен Формо, Тиери Нојвил и Такамото Катсута. Блескавиот вовед во овој октански спектакл на снег само ја најави големата битка која требаше да се одигра низ пространите шуми на Шведска.

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

51

| СПОРТ

Стартувајќи прв во петок наутро на со снег посланата смрзната подлога на патеките, Еванс не беше во најдобра позиција да го одбрани блескавиот старт. Тешко проценувајќи го нивото на тракција посебно со новите гуми на Hankook, Еванс, сепак, успеа да ја пренесе брзината од претходниот ден. Водеше во поголемиот дел од денот и го заврши на врвот од поредокот. Меѓутоа како што се проценуваше битката беше жестока меѓу првите петмина. Во текот на денот на лидерската позиција застанаа и Такамото Катсута, и От Танак, сепак Еванс беше возачот кој славеше на крајот од денот. Интересно е што првата петорка се нареди во време од 9,1 секунди. Тесен резултат кој одамна не се случил на едно рели од Светскиот шампионат. Катсута беше најголемиот предизвикувач на Еванс. Тимските другари воедно беа и најлути ривали. Затоа на крајот од денот ги делеа само 0,6 секунди. Катсута за малку не успеа да го добие Еванс. Третото место му припадна на Танак, четвртото на Формо, а петтото на Нојвил. Рованпера кој важеше за ѕвезда на ова рели

се мачеше да најде вистински ритам постојано жалејќи се на новите гуми обвинувајќи ги за лошите перформанси. Неговиот нов тимски другар Формо беше изненадување на денот. Победи на два испити и одеше на добар пат за повисока позиција кога во еден остар свијок од петтиот испит автомобилот изгаси и Формо загуби драгоцени секунди додека повторно го стартува. Тука ја загуби и можноста за подобар пласман на крајот од денот.

Тимот на Toyota уживаше во совршен старт во сабота наутро. Еванс полека го зголемуваше водството создавајќи комфорна позиција за атак на последниот ден од релито. Катсута го следеше во чекор, иако Еванс ја зголеми разликата на крајот на денот на 3 секунди. Јапонецот можеше да се опушти откако Танак и Формо се сретнаа со проблеми. Дуетот на Hyundai беше трагичар на денот. Посебно Формо, кој стартуваше на вториот испит од денот со откопчана кацигата. Веднаш по стартот Формо застана да ја закопча, но во процесот загуби 20 секунди. Видно нервозен заради сопствена грешка и сакајќи да го надомести изгубеното Формо форсираше на следниот испит и победи. Нападот продолжи и на следниот

52 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

СПОРТ |

испит. Но, тука Формо излета и заглави во снежен насип, по што за него релито заврши. Некаква течност постојано го заплискуваше предното стакло. Ниту бришачите не успеаја да ја отстранат. Подоцна беше востановено дека станува збор за течност за ладење. Иако овој проблем не беше сериозен, успеа да го саботира Танак да атакува на подиум. Нојвил ја наследи позицијата од тимските другари и го заврши денот трет. Танак падна на четвртото место, а Рованпера на петтото. Долги 70 километри распределени низ три брзински испити го делеа Еванс од првата победа годинава. Меѓутоа предноста во однос на Катсута ниту од далеку не беше комфорна. Пред неделниот старт само 3 секунди ги делеа тимските другари. Toyota сакајќи да извлече најмногу од овој настан ги замоли да мислат на тимот пред сопствените аспирации. Сепак, немаше тимски наредби за чување на стекнатите позиции. Затоа Катсута направи преседан или, Еванс беше премногу внимателен. Првиот испит од денот му припадна на Јапонецот. Во 30 километри тој беше побрз од Еванс за 7,5 секунди и прејде во водство. Но, радоста кратко траеше. Еванс не ја загуби главата. Веќе на следниот испит го надомести загубеното и повторно поведе. Беше најбрз и на последниот специјален испит Wolf Power и победи. Катсута мораше да се помири со второто место. Сепак, ова беше голем успех и за него. Секако и за Toyota која втор пат годинава за кити со 1 – 2 победа. Нојвил го пополни последното место на пиедесталот. Танак заврши четврти, Рованпера петти, а изненадувањето од Латвија Мартин Шешкс шести. Кале Рованпера и неговите просечни перформанси се претворија во енигма на настанот. Двократниот светски шампион не успеа да го најде вистинскиот ритам во текот на целиот настан.

WRC2 – СОЛБЕРГ ТРЕТ ПАТ ЈА ОСВОЈУВА ШВЕДСКА

Откако минатата сезона Оливер Солберг за влакно ја загуби титулата во WRC2 од Сами Пајари, одлучи годинава да го смени тимот. На взаемно задоволство Солберг и Toyota ги здружија силите во потера по нова титула. Солберг зад волан на GR Yaris Rally2 беше незапирлив на брзите патеки на Шведска и успеа по третпат едноподруго да го освои ова рели снежно. Водеше од старт до цел и во ниту еден момент не беше загрозен од своите ривали. За супериорната моќ на Солберг секако говори и фактот дека тој успеа да го добие тимскиот другар Ропе Коронен со огромна разлика од 42, 5 секунди. Коронен иако загуби во директниот дуел со Солберг, сепак забележа значаен успех. Освојувањето на првиот подиум во WRC2 за младиот Финец е момент за паметење.

Жалејќи се на гумите дека не одговараат на неговиот возачки стил тој се обидуваше да го нагоди сетапот на автомобилот за да стигне до некаков компромис. Но, тоа не се случи. Просечните перформанси и на релито на Шведска, но и на претходното рели на Монте Карло покренаа прашања меѓу фелата за способноста на Рованпера годинава да атакува на трета титула. Секако, сезоната е пред нас, и треба да се видат уште низа настани пред да се избрза со заклучок. Со победата на релито на Шведска, Еванс освои максимален број на бодови и уште на почеток успеа да се одвои во шампионатот за возачи. Еванс е лидер со 61 бод, додека Ожие кој има 33 бода е втор. Трет е Рованпера со 31 бод, а четврти е актуелниот шампион Нојвил со 29 бодови. Меѓу производителите Јапонците орото го водат. Toyota од два настани успеа да извлече максимални 120 бодови. Наспроти неа Hyundai има 72 бодови, а M-Sport Ford 25 бодови. Следно на репертоарот е Сафари рели на Кенија кое се вози од 20 до 23 март. • Љубомир Анастасовски

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

53

| СПОРТ

Светско првенство во Мото ГП

БРАЌАТА МАРКЕЗ СЕЗОНАТА НА ТРКИ ВО МОТОЦИКЛИСТИЧКОТО ПРВЕНСТВО СТАРТУВАШЕ СО ГОЛЕМАТА НАГРАДА НА ТАЈЛАНД, А ВО НЕА ПОТПОЛНА ДОМИНАЦИЈА ИМАА БРАЌАТА МАРК И АЛЕКС МАРКЕЗ, ОСВОЈУВАЈЌИ „ЕДЕН-ДВА“ ТРИУМФ И ВО САБОТНАТА СПРИНТ ТРКА, НО И ВО НЕДЕЛНОТО ГРАН ПРИ.

И

ако досега мотоциклистичката сезона традиционално започнуваше во Катар, со исклучок на оние сезони под влијаение од пандемијата со Ковид-19, невообичаено една од трките која се возеше пред само четири месеци (27 октомври 2024 година), сега беше избрана да ја отвори новата кампања на 2 март 2025 година. Претсезонските тестови не донесоа најава дека распоредот на силите ќе биде променет, па така се очекуваше Дукати да ја продолжи доминацијата, а останатите ривали да се приближуваат постепено во текот на сезоната. Една од најголемите варијабили беше трансферот на актуелниот шампион Хорхе Мартин во Априлија, но неговата повреда на тестирањата на еден месец пред стартот првично беше толкувана како полесна и дека тој сигурно ќе ја започне сезоната, но на крајот тимот испорача соопштение дека тој ќе ги пропушти првите две поради нови околности. Во такви околности, сите погледи беа свртени кон Франческо „Пеко“ Бањаја и Марк Маркез, кои и пред четири месеци го имаа главниот збор на патеката во Тајланд. Очекувањата се потврдија, па дури и помладиот брат на Марк, Алекс Маркез, кој лани беше четврти, сега го искористи отсуството на Мартин и се позиционираше во борба за место на пиедесталот. Сепак, Марк Маркез беше оној што успеа да издоминира во квалификациите и во првата трка, а неговиот брат го следеше во чекор.

- Се разбира дека денешните резултати беа важни, бидејќи очекувањата беа големи јас се обидов да се потпрам на искуството и да не подлегнам на тие очекувања. На крајот нешто постигнавме, ги потврдивме очекувањата, имавме перфектен ден со освојување

54 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

на пол позицијата и победата во спринт трката. Дополнително мојот брат беше второпласиран, па не можам да бидам посреќен од тоа. Сепак, ова е прва сабота од гран при викендот кој што е прв во цела сезона. Ситуацијата во спортот може да се смени од ден на ден. Денеска сум среќен, но не потполно, бидејќи знам дека утре имаме уште еден важен ден пред нас, - рече победникот Марк Маркез. Тој дополнително објасни дека одамна веќе е „имун“ на создадената навивачка еуфорија и дека мошне рационално им пристапува на денешните трки.

- Во првата трка секогаш е тешко и колку и да се трудиш да се дистанцираш, секогаш постојат очекувања и желби. Првенствено не можеш да ги гледаш пораките од пријателите кои што ти кажуваат дека ќе победиш, ќе ги збришеш, бидејќи тоа не е вистина. Ова е светско првенство, секоја грешка скапо се плаќа. Се трудам да го правам истото што го правам на тестирањата. Доколку чувството е добро, притискам со цело срце, но доколку не гледам дека е како што треба, тогаш сум посмирен и само ги вртам круговите, - додава Марк. Од друга страна, „Пеко“ Бањаја кој лани ги посочи спринт трките како причина зошто Мартин успеа да му ја украде титулата, овој пат имаше друго објаснување.

- Постојат научно докажани причини зошто ми оди послабо во спринт трките. Се обидувам да го разберам тоа, бидејќи единствено нешто што се менува во однос на главната трка е резервоарот за гориво. За спринт трките мора да биде помал согласно правила-

СПОРТ |

СРЦЕТО МИ ЕКСПЛОДИРАШЕ! Откако Марк и Алекс победија во трката, во ТВ преносите беше интервјуиран и нивниот татко Хулија Маркез. Неговите зборови беа полни со емоции, а ги пренесоа и повеќето специјализирани медиуми.

- Срцево ми експлодираше во саботата, а еве истото се случува и по неделната трка. Ова е прекрасна емоција и јас сум навистина среќен, рече таткото на браќата Маркез, Хулија. Знаев дека Марк ќе биде силен со фабричкиот мотор на Дукати, моторот е конкурентен и тој повторно е меѓу најдобрите.

та. Но за мене тоа претставува промена на динамиката што ја има моторот и поради тоа имам проблеми при сопирањето и влезот во свиоците. Инженерите работат на тоа, се обидуваме да го решиме проблемот. Денеска одиме на вообичаен начин, но следниот пат ќе пробаме нешто поинакво. Кога стартувам на чело од колоната овој проблем помалку се чувствува, затоа што кога не сум во заветрина, можам да форсирам при сопирањето. Но кога имам некој пред себе, вообичаено сум заглавен околу 10 до 15 круга со една секунда разлика и не можам да престигнам. Проблемот е значителен и ние се обидуваме да го решиме,- гласи изјавата на поранешниот шампион. Но, истата ситуација се повтори и во главната трка. Со еден исклучок што овој пат Марк Маркез се пожали на притисикот на пневматиците и во средишницата на трката возеше резервирано на втората позиција, зад Алекс. Но, кога дојдоа последните неколку круга, тој со леснотија се врати во водство, додека Бањаја остана на трето место.

- Немав никаква шанса да ги запрам. Се обидов, но беше како на филм: јас бев одзади и притискав да ги стигнам. Дадов сè од себе, но не бев ниту блиску да се обидам и да го престигнам Алекс. Марк си поигруваше со нас цела трка. Откако рече дека имал проблеми со притисокот во пневматиците, кога требаше повторно да нападне за првото место, се одвои 2,3 секунди од мене во само три круга. Беше многу, многу побрз и јас морам да се подобрам и да сфатам во што е тој подобар од мене за да можам да ја намалам разликата. Следните два викенди, исто така,- ќе бидат добри за нив двајцата, но се надевам дека јас ќе бидам поблиску. Не сум тука за да финиширам на третото место, но сепак минатата година ја научив лекцијата и се обидувам да го освојам максимумот при пресметан ризик. Денеска само се обидував да управувам со ситуацијата бидејќи чувствував дека ризикувам за да завршам трет. Секојпат кога ќе се обидев да им се приближам, имав проблеми со предниот дел на моторот. Ова беше максимумот што можев да го направам. Следниот пат ќе се обидам да бидам втор, а потоа и прв. Ќе почнам да работам на сопствено штелување на моторот, како што правиме во саботите и со тоа да ја намалам нивната предност,- изјави Бањаја по неделната трка. Следна трка е Големата награда на Аргентина (16 март), а како дел од „прекуокеанската“ турнеја ќе биде и трката во Тексас (30 март). Големата награда на Катар (13 април) и трката за Големата награда на Шпанија ќе бидат вистинските мерила за распоредот на силите во новата сезона, а мотоциклистите ќе останат на европско тло до крајот на септември! • Александар Табаковски

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

55

| СПОРТ

Светско првенство во Формула 1

НА ДВА ФРОНТА РАЗВИВАЊЕТО НА БОЛИДИТЕ ВО 2025 ГОДИНА ЌЕ БИДЕ МЕЧ СО ДВЕ ОСТРИЦИ, БИДЕЈЌИ СИТЕ ПОТРОШЕНИ ЧАСОВИ НА ТОА ЌЕ БИДАТ „ФРЛЕНИ ВО ВОДА“ НА КРАЈОТ ОД ГОДИНАТА КОГА ЌЕ МОРА ДА СЕ АДАПТИРААТ НА НОВИТЕ ПРАВИЛА.

Д

о пред десетина година, во Формула 1 системот за работа се состоеше од работење во три табори во рамките на една екипа. Не беше тајна дека Мекларен има тим за развој на болидот за тековната година, втор тим за развој на болидот за идната сезона, како и тест тим кој не патуваше на трките туку користеше неограничени ресурси за да помине што е можно повеќе километри на белосветските автодроми и да продолжи да ги развива болидите борејќи се за секоја илјадитинка од секундата. Но, времињата се сменија, беа воведени правила со кои тестирањата се забранија, а се воведе и финансиски фер плеј за да може да се создадат изедначени услови за натпреварување на богатите и на „не толку богатите“ екипи од Формула 1. Со тоа се постигна одреден ефект, а тоа е дека кога ќе дојде момент за „ресетирање“ на правилата, се создава нов распоред на силите, а потоа во новите околности е мошне тешко да се направи преврат. Барем досега, оној што еднаш избил напред, ужива во таквата предност неколку сезони. Оттука, повеќе од јасно е дека на ниедна екипа нема да и биде сеедно за резултатите во оваа сезона, но исто така ќе бидат свесни дека не смеат да дозволат иднината да ги фати неподготвени. Се очекува вниманието на публиката главно да биде насочено кон три екипи, но ќе биде голема грешка ако се исклучат останатите. Минатата сезона покажа дека четири тима се способни да победуваат со двајцата возачи (Ред Бул, Мекларен, Мерцедес и Ферари), но во нив сега ќе има одредени промени. Од Ред Бул си замина првиот инженер Адријан Њуи, кој по 20 години и десетици шампионски титули на индивидуален и екипен план

56 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

сега ќе го предводи Астон Мартин. Како што му требаше време од неколку години за да го направи Ред Бул победнички тим, веројатно ќе има потреба и од извесен период за да стигне до такви триумфи со новиот тим. Но, во негово отсуство, Ред Бул ќе мора да ја докаже својата класа.

- Не може да биде полошо од минатата година, па мислам дека одиме во добра насока. Сметам дека само треба да ја следиме оваа насока и да видиме колкав е максимумот што може да го извлечеме. Во моментот, сè уште е рано за да се каже, бидејќи уште дискутираме за работи што сакаме да ги подобриме. Но, вчера уживав во искуството, а тоа е веќе огромна разлика во споредба со минатата година,- изјави Ферстапен за време на тестирањата. - На некои болиди не им беа потребни големи промени, но за мене и мојот тим уште лани беше јасно дека нешто ќе мора да се смени. Се фокусиравме на неколку нешта, па затоа и има неколку промени на болидот. Јас само го давам своето мислење и кажувам што сметам дека ми е потрбно, а тоа е дека болидот мора да е побрз, па токму тоа и се обидуваме да го постигнеме. Мислам дека тимот научи многу од минатата година. Се обидовме да ги решиме сите проблеми и сега ќе треба да видиме како болидот ќе се покаже во Австралија, што е комплетно поразлична патека од оваа во Бахреин,- додаде Холанѓанецот. Трансферот на Хамилтон од Мерцедес во Ферари остави празнина во тимот на „сребрените стрели“, па Тото Волф реши во старт да ја „жртвува“ оваа сезона и да го замени со тинејџер кој засега е само талент во подем. Таквиот потег можеби ќе даде резултат на долг

СПОРТ |

рок, но останува да се види дали комбинацијата Расел и Антонели ќе има капацитет за да донесе резултати како досегашните. Од друга страна, од Хамилтон во Ферари се очекуваат „чуда“ од самиот почеток. Оттука, неговите претпазливи изјави укажуваат дека тој веќе прави отстапница, но резултатите од тестирањата сепак го сместуваат меѓу фаворитите.

- Сè уште чувствувам дека постои уште нешто што треба да го добијам. За среќа, имав искуство со болидот од 2023 година. Поради тоа, имав можност да споредувам со болидот од 2024 година и да видам каде сме напредувале, кои биле проблемите на тие два болиди и како нештата се подобрени со новиот. Јас не бев дел од тестот што се одржа на крајот на минатата година, така што за мене ова е релативно доцен почеток во споредба со останатите. Во 2014 година, Себастијан Фетел започна уште од претходниот ноември имаше два месеци повеќе во однос на останатите. Јас сега го имав само овој месец. Имаме потреба да го изанализираме болидот и тоа го правиме. Но, се разбира, минуваме низ процес и потрбно е да имаме добра стартна основа,- рече седумкратниот првак по тестот во Бахреин. - Личи дека ривалите се мошне напреднати, но сè додека не помине идната недела нема да знаеме каде сме точно. Со сигурност знаеме само што ќе правиме. Сите околу мене се многу посветени, па морам да признаам дека моите колеги навистина ме инспирираат и поттикнуваат,- додава Хамилтон. Од друга страна, Мекларен веќе се етаблираше како фаворит и многу повеќе ќе се внимава на тоа како ќе успеваат да ја конвертираат таа предност во поени и трофеи, нешто што во 2024 година не им одеше од рака. Ландо Норис изјави дека очекува помалку екипи да продолжат да се борат за победи, а тоа предизвика контра реакција од двократниот светски шампион Фернандо Алонсо.

- Мислам дека имаме поотворена ситуација оваа година. Минатата сезона се чувствуваше дека Макс има голема предност во зимските тестирања, а оваа година делува дека можеби Мекларен има мала предност. Сепак, јас не го следев тестирањето, и само ги читав вестите. Врз основа на тоа мислам дека ќе биде поотворено и со тоа, се надевам, изедначено до крајот. Издржливоста на болидите е мошне добра во денешните трки, не гледаме многу откажувања и нема многу инциденти. Стратегиите се прилично дефинирани. Уште во четвртокот од гран при викендот знаеме дали ќе има едно или две застанувања во боксот и со кои гуми ќе треба да возиме. Едноставно денес е сè толку перфектно, што навистина е тешко нешто да смениш за да ја направиш трката непредвидлива. Изненадувачко може да биде само некоја луда временска појава или нешто слично. Се надевам дека ќе има поголем број на победници и дека првенството ќе биде изедначено. Минатата сезона веќе имавме едно

АМЕРИКАНСКИОТ СОН НА ФОРМУЛА 1 Организаторите на Гран При трката во Лас Вегас соопштија дека за време на настанот организиран во 2024 година биле генерирани приходи во висина од 934 милиони долари. Бројките произлегуваат од специјално публикуваната анализа за економското влијание на Гран При трката. Според авторите на истата анализа, овој настан е најголем од сите кои што имаат извесна периодика на повторување. Соопштено е дека во текот на викендот имало публика од 306 илјади луѓе, а 175 илјади од нив не биле граѓани на Лас Вегас. Тие посетители во просек потрошиле 2.400 долари по лице, што е двојно повеќе од стандардниот износ што останатите го трошеле кога го посетувале Вегас, но притоа се признаени само трошоците за сместување, храна и пијалоци. Во заклучокот се наведува дека државата Невада, само од овој настан зарботила 45 милиони долари во даноци, а една третина од тие пари ќе заврши во училиштата на оваа држава. Трката во која што победи Џорџ Расел, според оваа анализа била следена од телевизиска публика која достигнала 56,1 милион гледачи. Се проценува дека ТВ преносите на оваа трка генерирале 6 милијарди долари во приходи од реклами.

добро првенство, но се надевам дека оваа година ќе биде уште подобра,- гласи прогнозата на шпанскиот возач, кој се надева дека ќе успее да фати дел од „препородот“ на Астон Мартин под раководство на Адријан Њуи. Освен тимот на Алонсо, меѓу оние што имаат нагорна линија е и тимот на Френк Вилијамс, за кој оваа година ќе настапува Карлос Саинц. Иако се прогнозира голем напредок, Саинц е воздржан и упатува дека главните очекувања му се да биде високо пласиран по 2026 година.

- Сигурен сум дека нема да ме видите на подиумот, ниту пак меѓу првите петмина оваа година, но бидете сигурни дека не дојдов во Вилијамс за да ми помине времето, да им дозволам на годините да си одат, а јас да бидам во средишницата од колоната. Тука сум за да го задвижам овој тим напред и верувам дека можам да го направам тоа. Првиот човек на Вилијамс, Џејмс Ваулс, е поконкретен во своите предвидувања.

- Ќе видите дека ќе напредуваме, но нашиот фокус е на следните 3 сезони. Развиваме елементи кои што ќе дојдат на ред. Оваа година правиме големи промени во инфраструктурата и го зголемивме бројот на вработени од 700 на 1.050, но нема да застанеме тука. Сето тоа се случува во позадина. Јас посакувам да бидам уверен дека она што ќе го оствариме во краток рок не е на штета на она што треба да биде на долг рок. Сакаме да се вратиме на освојување на титули, а за тоа ќе ни биде потребно малку повеќе време. Сезоната ќе стартува на 16 март со трката за Големата награда на Австралија, а веќе седум дена подоцна е кинеското гран при. Ќе се возат вкупно 24 трки, а сезоната ќе заврши на 7 декември.

• Александар Табаковски

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

57

| СПОРТ

WEC – Отворање на сезона 2025

ПОСТАВЕНА БИНАТА ЗА ДРАМАТИЧНА СЕЗОНА

НАБИЕНАТА АГЕНДА НА ГОЛЕМОТО ТЕСТИРАЊЕ ЗА ОТВОРАЊЕ НА СЕЗОНАТА ВО СВЕТСКИОТ ШАМПИОНАТ ВО ТРКИ НА ИЗДРЖЛИВОСТ, ГИ ВПРЕГНА ТИМОВИТЕ И ВОЗАЧКИТЕ ЕКИПАЖИ ДА ДАДАТ СÈ ОД СЕБЕ ПОКАЖУВАЈЌИ ГИ ДОСТИГНУВАЊАТА ВО РАЗВОЈ НА АВТОМОБИЛИТЕ, И ДА ДАДАТ УВИД ВО СЛИКАТА ЗА ПЕРФОРМАНСИТЕ.

58 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

Г

олемото дефиле на тимовите од Светскиот шампионат на трки на издржливост на интернационалната патека Лосаил во Катар, проследено со 14 часа исцрпувачко тестирање во текот на два дена, низ дневни и ноќни сесии, ја отвори годинешната со нетрпение очекувана сезона на оваа мегапопуларна дисциплина од мотоспортот. 36 автомобили на 13 различни производители, од кои 18 во врвната категорија Hypercar, и 18 во привлечната и конкурентна категорија LMGT3, имаа прилика да ги прикажат своите достигнувања на 5.418 метри долгата патека сместена во близина на главниот град на Катар, Доха. Интернационална патека Лосаил која минатата година за првпат ги вдоми тимовите од Светскиот шампионат во трки на издржливост на FIA е прилично уникатна. Таа е рамна без висински разлики, и проектирана е за достигнување високи брзини. Структурата на асфалтот нуди високо ниво на тракција, но бидејќи се вози и дење, и ноќе, а сместена е во пустина каде разликите во температурата на воздухот и на асфалтот драстично варираат, претставува вистински предизвик и за гумите, и за автомобилите, но и за возачите. Предвидувањето на сите овие елементи е важно за одредување на вистинската стратегија која е пресудна во трките на издржливост. Без добра стратегија, овие исцрпувачки трки тешко се добиваат. Тимовите се обидуваат да извлечат најмногу што можат од ова прво тестирање пред почетокот на сезоната, бидејќи тука, за првпат, еден против друг можат да ги измерат силите, и да дознаат нешто повеќе за своите ривали. Во текот на двата дена тест сесиите

СПОРТ |

се поделени на дневни и ноќни, а тимовите се обидуваат да минат што повеќе време на патека во обид да соберат информации за однесувањето на автомобилот и на гумите. Се анализира механиката, сетапот на подвозјето, моторот, хибридниот погон, се рафинира усогласувањето на системите. Под лупа се става и однесувањето на тврдата, и на меката смеша на гумите на Michelin и нивното влијание врз перформансите на автомобилот. Многу работа имаат и механичарите во боксовите. По завршување на сесиите, додека инженерите и возачите ги анализираат податоците, тие напорно вежбаат застанување во пит-стоп во обид да се добие на брзина и вештина потребни за во трка. И овој елемент од работата на тимовите е пресуден за успех. Вообичаено еден автомобил од категоријата Hypercar застанува во пит-стоп десетина пати за време на трка. Понекогаш тука во пит-стоп се кршат копјата за победа. Затоа без добро извежбани механичари нема успех. Во една олку насочена и набиена агенда на воведот во сезоната, односно на првото големо тестирање тимовите и возачките екипажи се обидоа да дадат сè од себе. Воедно ги покажаа и достигнувањата во развој на автомобилите и што е најважно дадоа увид во сликата за перформансите. Низ двата исцрпувачко напорни дена се создаде интересна слика за распоредот на силите на терен, односно за намерите на ривалите во годинешната сезона. Од најдобрите времиња по круг евидентно е дека BMW, Cadillac, Ferrari, Peugeot, Alpine и Aston Martin се гладни за превласт во шампионатот годинава, додека Porsche и

Toyota ќе имаат полни раце работа во одбрана на своите титули. Интересно е што во сите сесии меѓу најбрзите шестмина секогаш беа тимовите на BMW М Team, Cadillac Team Jota и на Ferrari AF Corse, а во две од нив се најдоа и автомобилите на минатогодишниот возачки шампион Penske Porsche. Секако разликите во времињата беа во илјадити делови од секунда, а најбрзите десетмина на крај беа наредени во 0,902 секунди. Податок кој јасно говори за нијанси во перформансите. Меѓутоа трките се нешто друго и во нив повеќе варијабили играат улога во одредување на најдобриот. Од друга страна , автомобилите на Toyota Gazoo Racing, актуелниот шампион меѓу производителите, постојано беа надвор од најдобрата „шесторка“. Меѓутоа она што е интересно è времето минато на патека, односно бројот на свртени кругови и на извозени километри. Тука Toyota GR има апсолутна превласт. Тимот на Toyota GR е свесен дека Лосаил не е патека која му одговара на нивниот автомобил, впрочем тоа се покажа и минатата година, затоа се фокусираше на други параметри. Toyota сака да извлече повеќе од годинешната сезона. Односно ќе цели на враќање на возачката титула, на задржување на титулата меѓу производителите и на победа на 24 часа на Ле Ман. Годинешната сезона има поголемо значење за Toyota од останатите сезони. Имено годинава Toyota слави 40 години од својот прв настап на иконата меѓу трките на издржливост 24 часа на Ле Ман. Меѓутоа на јапонската марка и беа потребни дури 33 години додека се закити со победа. Првата победа дојде во 2018 година и пет години едно по друго заклучно со 2022 година Toyota ја пишуваше историјата на Ле Ман. На изминатите две трки во 2023 и 2024 година ловориките отидоа во таборот на Ferrari. Минатата година победата и избега за 14 секунди, но годинава Toyota сака да ја прослави 40 годишнината на врвот од победничкиот пиедестал на Ла Ман. Најголемо разочарување на воведот во Катар беше тимот на Aston Martin кому ова му е прва сезона во ова тешко натпреварување. Нивниот долго најавуван Valkyrie задвижуван од врескачки V12 на Cosworth, тежнее да им фрли ракавица в лице на големите играчи. Но, првите тест сесии покажаа дека е далеку од очекуваното.

Valkyrie е единствениот автомобил во класата Hypercar кој вози без хибриден погон, и поставен е на основа на сериски модел. Во Aston Martin се потпираат на малата тежина која треба да ги изедначи перформансите, да го намали абењето на гумите и да ја намали потрошувачката. Така би се редуцирало влегувањето во пит-стоп и би се добило на време. Иако целата приказна има своја тежина, Valkyrie заостанува по прашање на перформанси. Но, затоа звучи најдобро, ако така може да се нарече врескачки крешендо на уникатниот V12. Класата LMGT3 приреди уште поголеми возбудувања. Во неа првите десетмина, на крај, беа наредени во време 0,473 секунди. Олку тесна разлика во перформанси значи само едно: Борба до последен метар. Најдобар беше Ferrari. Двата автомобили на тимот Vista AF Corse Ferrari 296 за малку ќе го делеа најдоброто време. Разликата меѓу нив изнесуваше енормно тесни 0,020 секунди. Веднаш зад нив во помалку од 0,2 секунди се наредија Heart of Racing со Aston Martin Vantage AMR GT3, TF Sport со Chevrolet Corvette Z06 GT3.R и двата автомобили на тимот Akkodis ASP Lexus RC F. Засилен со нова возачка постава тимот на Akkodis ASP поддржан од Lexus поставува повисоки цели годинава. • Љубомир Анастасовски

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

59

| АМСМ

АМСМ ДИГИТАЛНА ЧЛЕНСКА КАРТИЧКА ОТСЕГА, ПРИ ОБНОВА НА ВАШАТА ЧЛЕНСКА КАРТИЧКА ЌЕ ИМАТЕ МОЖНОСТ ДА ИЗБЕРЕТЕ ДАЛИ ЌЕ КОРИСТИТЕ ПЛАСТИЧНА КАРТИЧКА КАКО И ДОСЕГА ИЛИ ЌЕ НАПРАВИТЕ ЕКОЛОШКИ ИЗБОР И ЌЕ ЈА КОРИСТИТЕ ДИГИТАЛНАТА АМСМ ЧЛЕНСКА КАРТИЧКА. Делот од АМСМ мобилната апликација – Мој АМСМ, кој е ексклузивно достапен само за активни АМСМ членови има многу корисни функционалности, а едната од нив е секако дигиталната АМСМ членска картичка. Зошто да ја користите дигиталната АМСМ членска картичка?

• Секогаш со вас – Нема потреба од пластична членска картичка, доволен е само вашиот телефон.

• Брз и лесен пристап – Едноставно најавете се во Мој АМСМ и веднаш ја имате вашата членска картичка при рака.

• Брз пристап до вашите членски услуги – полесна идентификација при користење на бесплатна помош на пат, попусти и други членски бенефиции.

• Еко-решение – Намалете ја употребата на пластика – дигиталната членска картичка може да биде ваш придонес кон заштита на природата. Превземете ја АМСМ мобилната апликација, регистрирајте се како наш член за да добиете пристап до Мој АМСМ, вашата дигитална АМСМ членска картичка и многу други функционалности.

60 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

ТВОЈАТА ЧЛЕНСКА КАРТИЧКА СЕГА МОЖЕ ДА БИДЕ

Visa AMSM КРЕДИТНА КАРТИЧКА ЛЕНА СО НАМАЧНА МЕСЕ НА ЧЛЕНАРИ.2025 ДО 31.03

100 ден. за Classic картичка 200 ден. за Еurope Premium картичка

ФИНАНСИСКА СИГУРНОСТ

ПЛАЌАЊЕ НА РАТИ СО 0% КАМАТА

БЕСПЛАТНА ПОМОШ НА ПАТ

КОНТАКТ ЦЕНТАР 196

03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

61

ПОДАРОК ПАТНИЧКО ОСИГУРУВАЊЕ ЗА СЕКОЈА ЖЕНА ПРИ ВАДЕЊЕ НА ПОЛИСА ЗА АВТООДГОВОРНОСТ ПРЕКУ МОБИЛИТИ БРОКЕР ПОТРЕБНА ЗА РЕГИСТРАЦИЈА НА ВОЗИЛО, СЕКОЈА ЖЕНА ДОБИВА ПОДАРОК - ПАТНИЧКО ОСИГУРУВАЊЕ. *Акцијата важи во АМСМ Скопје (Центар и Чаир), Велес и Кичево до 31.03.2025год. *Полиси достапни од сите осигурителни компании.

02/3181-402 62 03.2025 | www.amsmklubmobiliti.mk

www.mobilitybroker.com.mk