Alfazl International 07 June 2025

‫َ ٰٓ َ ْ َّ ْ َ َ َ َ ُّ َ َ َ ً َ‬ ‫َّ ْ َ ْ َ َ ّٰ‬ ‫ْ ّٰ َّ‬ ‫َّ‬ ‫اللـ ِہ یُؤ ِت ْیـ ِہ َم ْن ّیَ َشـ ُ‬ ‫﴿ ِبسـ ِـم اللـ ِہ‬ ‫الر ْح ٰمـ ِـن‬ ‫ـد‬ ‫‪)80‬‬ ‫﴾ (بنی اســرائیل ‪80::‬‬ ‫امــا ّم ْح ُموْ ًد اا﴾‬ ‫�…عســی ا ن یبعثــک ر بــک مق‬ ‫‪ …� ﴿ ))74‬ع‬ ‫ـاء ﴾ (ٓال عمــران ‪74::‬‬ ‫الر ِح ْیـ ِـم ﴾ ﴿ �… ِا ن الفضــل ِبیـ ِ‬

‫�ا� شرا�دوبن�یﷺ‬

‫روز��‬ ‫ا��‬

‫�رسو�لرکیمﷺ اک ا ند�ا�زوگتفگ‬

‫حرض�ت ُا�ّم دبعم ضری اﷲنعاہ ایب�نرکتی ںیہہک ںیم ےن یاک ایاسصخش دکیاھ سجاک نسح‬

‫رفاتےوت رہچ�ہ َاقد�س رُپون�ر‬ ‫نامیا�ں اھت�‪.�.�.‬جب و�ہ اخمو�ش وہتےوت رپ� قوا�ر وہتے ا�و�ر بجوگتفگ م‬ ‫وہا�۔ ُد�و�ر ےس دکیےنھ رپبس ےس زیا�د�ہ اب�رعب ا�و�رلیمج رظنآتے�۔ ا�و�ررقیب‬ ‫�ا�و�ر اب�ر�ونق ت‬ ‫سے دکیںیھوتبس ےس زیا�د�ہنیسح ولیمج کداھئی دیےت�۔وگتفگریشیں وہتی�‪ ،‬ےب افئد�ہ وہتی ہن‬

‫��ا�‪����:‬ا���ؔ‬ ‫جدل �‪۳�۲‬‬

‫؍جو�ن �‪�۲� ۰� ۲� ۵‬ء‬ ‫فہہت ‪۷�۷‬؍جو�ن‬

‫�‪۱� ۱‬؍�ذ�و �احلہج �‪ ۱� ۴�۴�۶‬رجہ�ی‬

‫�‪۷‬؍�ا حاس�ن �‪ ۱�۴� ۰�۴‬رجہ�ییسمش شام�ر�ہ �‪۱�۳�۴‬‬

‫کال�م ا ما �م ا لّز ما�ں ہیلع ا صلٰول�ۃ و �اسلال �م‬

‫یبوہ�د�ہ�۔آ�پیلص �الہلہیلعوسملیکوگتفگوگیاومتوی�ںیکڑل�یوہتی�‪،‬سجےسومتیڑھجرہےوہتے�۔‬ ‫(الحاکم في المستدرک‪ ،11 ،10 /� 3 ،‬الرقم�‪)4274 :‬‬

‫حرض�ت امریالومنمنی �اید�ہ الہل فرماتے ںیہ�‪:‬‬

‫�اگروکئیثحبرک�وایوکئیذمہیبوگتفگوہوترن�مالاف�ظا�و�رذہمبانہرطیقےسرک�و‬ ‫رفد رپ ال� �زم وہاگ ہک ُا�ن امت�م ویصوت�ں ےکاک�ر دنب وہ�ں ا�و�ر اچ ہےیہک‬ ‫ریی امجعت ںیم ےس رہیاک �‬ ‫م �‬

‫متاہ�ر�یوسلجم�ں ںیموکئی انپاکی ا�و�رےھٹھٹ ا�و�ریسنہاک ہلغشم ہن وہ�۔ �ا�و�رکین د�ل ا �و�ر اپ�کعبط ا �و�ر اپ�ک ایخ�ل وہ‬ ‫رہاک رشاقمبہل ےک ئالقںیہن ےہ�۔ ا �س ےئل ال�ز�م ےہہکاکرثا� قوا �توفع‬ ‫کرزمنی رپولچ�۔ ا�و�ر ای�د کروھہک ی‬

‫�ا�و�ر د �رذگ �ریک اع�د�ت ڈ�الو ا�و�رربصا�و�رملح ےساک�م ول ا�و�ریسک رپ ان اجئزرطیق ےسہلمح ہنرک�و ا�و�رذجبا�تسفن‬

‫کو دبائے کروھ �۔ ا�و�راگروک ئی ثحبرک�و ایوک ئی ذمہیبوگتفگ وہوترن�م الاف�ظ ا �و�رذہمبانہرط یق ےسرک�و ا �و�راگر‬ ‫کوئی اہجلت ےس شیپٓا�و �ےوتالس�مہہکرک اییسسلجم ےس دلج اٹھ اج�ٔو�۔اگرمت اتسئے اج �ٔو ا�و�راگلای�ں د ئےی‬

‫وہای�ر رہوہک افسہتاک افسہت ےک استھاہمت�ر�ا‬ ‫جا�ٔو ا�و �راہمت�ر�ےقح ںیم رُب�ے رُب�ے ظفل ےہک اجئںیوت ش‬

‫ہراحدم�ی ا پےن اعام�ل د�رست رکےھ‬ ‫�ایک اب�ت ای�د رھکںیہکتمکح ا�و�ر زب�دلی ںیم رف�ق ےہ�۔تمکح کداھنی ےہ اپےن دینیک ریغ�ت رھکےت‬

‫ْ َّ‬ ‫رفاتےںیہہک‘�‘�آیت َجا ِدل ُھ ْم ِبال ِت ْی‬ ‫ہوئے�۔ ا�س اب�ر�ے ںیم رضح�ت اقد�سحیسم ومعو�دہیلع اصلٰول�ۃ و�اسلال�م م‬ ‫ںی’�’�۔‬ ‫ِھ َی اَ ْح َسن اکہیاشنم�ءںیہنےہہکمہا�سدق�ررنمیرکیںہکدم�اہنہرککےالخ�فو�اقہعاب�تیکدصتیقرکل �‬ ‫�(تریا�ق اقلول�ب �۔ ر�وحانی زخ �ا ئن دلج �‪ 1� 5‬ہحفص �‪ 3� 0�5‬احشہی �)‬

‫عیین تمکحاک بلطم ہیںیہن ےہہک زب�دلی کداھئی اجئے�‪ ،‬ہیںیہن ےہہک اپےنرقیب النے ےک ےئل وج‬

‫ہام� �ریمیلعتںیہن ےہ ا�س ںیمیھب اہ�ں ںیم اہ�ں المئی اجئے� گ۔ اروکئی ہی ےہکہکرضح�تٰیسیع ہیلع اسلال�م دخ�ا ےک‬

‫یبےٹںیہوت ا�س قوت پچ وہ ئاجںیہک ا�سوکتمکح ےسرقیب النا ےہ�۔ ہیوترھپشر�ک ےک دم�داگ�ر ےننب و�الی‬

‫با�ت وہ اجئےیگ�۔ ا�و�ر تہب اس�ر ے رطیےق ا�و�ر وج ا�ب ںیہ�۔رضح�ت اقد�سحیسم ومعو�د ہیلع اصلٰول�ۃ و�اسلال�م‬

‫رہھٹو ےگ اسیجکہ و�ہ ںیہ�۔خد�ا اعتلٰی اچہات ےہہکںیہمت ایک اییس امجعت‬ ‫ماق ہلب ہن وہ و�رنہمتیھب ویےس یہ �‬ ‫ت‬ ‫رکا ا�و�ربضغ ںیمآ اجتا ےہ ا�سیک زبا�ن ےس اعم�ر�ف ا�و�رتمکحیک ابتںی‬ ‫فرماتےںیہہک‘�‘یا�د رکوھ وجصخشیتخس ت‬ ‫رہھٹو �۔وس اپےن د�رمای �ن ےس ا یےسصخشوک دلجاکنلو‬ ‫بان�و�ےہکمت امت�م دنای ےک ےئل یکین ا�و�ر ر �اس��ب�ا�ز�یاک ومننہ �‬

‫تفہن ازی�ی ا�و�ر دبیسفناک ومننہ ےہ�۔ وجصخش امہ�ر�ی امج عت ںیم رغبت ا �و�ر یکین ا �و�ر‬ ‫جو دب�ی ا �و�ررش�ا �ر�ت ا�و�ر گن‬ ‫پرہزیاگ� �ری ا �و�رملح ا�و�ررن�م زبانی ا�و�ر کین زم�اجی ا�و�ر کین ینلچ ےک استھںیہن ر�ہ اتکس و�ہ دلجمہ ےس دج�ا وہ‬

‫جائےویکنہک امہ�ر�ا دخ�اںیہن اچ ہات ہک ایاسصخش مہ ںیم رہے ا�و�ر ًانیقی و�ہ دبیتخب ںیم رم�ےاگویکنہک ا�س ےن‬ ‫نکی ر�ا�ہوک اتخای�ر ہنایک ۔‬

‫�(جموم عہ اتشاہ�ر �ا�ت دلج �‪ ۲‬ہحفص �‪�۴�۳� ۴‬۔ �‪�۴�۳� ۵‬۔ ایڈینش �‪)�۲�۰�۱� ۸‬‬

‫توق�ٰی امت�م وج�ا �ر �ح ا ناس نی ا�و�راقعئد زبا�ن اخال�ق وغری�ہ ےسقلعتم ےہ�۔ ان�ز�ک رت ین اعممہل زبا�ن ےس‬

‫ہے�۔ اسب�ا � قوا �توقت�ی ٰکو د�و�ررک ےک ایک اب�تاتہک ےہ ا�و�ر د�ل ںیم وخ�ش وہ اجتا ےہہک ںیم ےن وی�ںاہک‬ ‫�ا�و�ر ایاساہک احلانہک و �ہ اب�ت �رُبی وہتی ےہ�۔ ےھجم ا�س رپ یاکلقن ای�دٓائی ےہہک ایک زب�ر�گیکیسک دنای د �ا�ر‬

‫رشتف ےل ےئگوت ا�سربکتم ندای د�ا�ر ےن اپےن ونکروک‬ ‫نے دعو�تیک�۔ بج و�ہ زب �رگاھکنااھکنے ےک ےئل ی‬ ‫کاہ ہک الف�ں اھت�ل النا وجمہ ےلہپ جح ںیم الئے ےھت ا�و�ر رھپاہک د� سور�ا اھت�لیھب النا وج د�وسر�ے جح ںیم الئے‬

‫رفایاہکوُتوت تہب یہ اقبِل رحم ےہ ۔�ا�ن‬ ‫تےھ ا�و�ررھپاہک ہکرسیت�ے جح و�الایھب ےتیلٓانا�۔ ا�س زب �رگ ےن م‬

‫ہرگزںیہنلکنںیتکس�۔و�ہد�لتمکحیکابتو�ںےسرحم�و�مایکاجتاےہوجاپےناقمبلےکاسےنمدلج�یشیطںیم‬

‫�آرکآپے ےس ابہروہاجتا ےہ�۔دنگ�ہ دہن ا�و�ر ےب اگل�م ےک وہنٹ اطلئف ےک ہمشچ ےس ےببیصن ا�و�ررحم� �وم‬ ‫رھپایھ تابںیںیہنںیتلکن�۔‘�‘غبض ا�و�ر‬ ‫رکا ےہ ا�س ےک ہنم ےس چ‬ ‫الکی ت‬ ‫رطح تخس م‬ ‫کےئ اجتےںیہ’�’�۔ وج ا�س �‬

‫وہاےہ�۔ا�سوکیھبک‬ ‫کحتمد�ونو�ںعمجںیہنوہےتکس�۔وجولغم�باغلبضوہتاےہا�سیکلقعومٹیا�و�رمہفدنک ت‬

‫کیس دیم�ا�ن ںیم ہبلغ ا�و�ررصن�تںیہن دئےی اجتے�۔بضغ فصنونج�ن ےہ بج ہیزیا�د�ہ ھڑبات ےہوت وپ�ر�ا‬ ‫وفا �ت دلج �‪3‬فصہح �‪�1� 0�4‬۔ ا حلمک �‪ 0‬م�‪1‬ا �ر�چ �‪1�� 9�0�3‬ء �)‬ ‫جون�ن وہاتکس ےہ�۔’�’ �( لم ظ‬

‫�ا�بامہ�ر�ےالخ�فیہیہصغاسیےئلونج�نیکدح�اتخای�ررکایگہے�۔رضح�تیلع ضریالہلاعتلٰیہنعےنایک‬

‫رفایااھتہکدلو�ںیکھچکوخ�اشہںیا�و�رالیم�نوہتےںیہنجیکوجہےسو�ہیسکوقتاب�تےننسےکےئلایت�ررہےت‬ ‫� فدہع م‬ ‫ہںیا�و�ریسک قوتا�سےکےئلایت�رںیہنوہتےا�سےئلولگو�ںےکدلو�ںںیما�نالیمنا�تےکتحتد� خالوہ�ارک�و‬ ‫�ا�و�راسیوقتاپیناب�تاہکرک�وہکبجو�ہےننسےکےئلایت�روہ�ں�۔ا�سےئلہکد�لاکاح�لہیےہہکبجا�سوکیسکاب�ت‬

‫پروبجم�رایکجائےوتو�ہاندھاوہاجتاےہ�‪(،‬عییناب�توبق�لرکنےےساناک�ررکدیاتےہ�)�۔�(کات �ب الرخ�ا �ج �۔ ابویوسف�)‬ ‫�(طخہب ہعمج �‪۸‬؍ ک اوت بر �‪۲�� ۰� ۰� ۴‬ء�‪ ،‬وبطم عہ ا فللض ا نرٹینلنش وم�رخہ �‪ ۲�۲‬ک؍�اوتبر �‪۲�� ۰�۰�۴‬ء�)‬

‫رصف ہیاھت ہکوت ا�س امر‬ ‫تنی رقف�و�ں ںیموتنے اپےننیت یہوجح�ںاک ایتسنا�سرک دیا�۔ریت�ا بلطم ا�س ےس �‬

‫کا اظاہ�ررک�ےہکوتنےنیت جح ےئکںیہ�۔ ا�س ےئل دخ�ا ےنمیلعت �دی ےہہکزبا�نوکاھبنس�لرک کراھ اجئے ا�و�ر‬

‫رضو�ر�ی ابتو�ں ےس احرت�ا�زکای اجئے�۔‬ ‫بےینعم�‪ ،‬ےبہو�د �ہ ‪،‬بےومقع�‪،‬ریغ �‬

‫وفا�ت دلج�ا ہحفص �‪ ،�۳�۸�۱‬ایڈینش �‪۲�� ۰�۲�۲‬ء�)‬ ‫�(لم ظ‬

‫� ندایئے احدمیت ںیم �ٓائدن�ہ ہتفہ‬

‫�‪۸‬؍جو�ن‬

‫ق ن‬ ‫ویز�ی ڈنیل �‪:‬ینلنش و �ا ف�ی� ونانیمیس�ر‬ ‫ن �‬

‫�‪۸‬؍جو�ن‬

‫یوکے�‪:‬ینلنشوپس�رٹسڈ�ےسلجماناص�رالہل‬ ‫� ن�‬ ‫(‪� Southern‬ر ی ��ج�ز)‬

‫�‪۹‬؍جو�ن‬

‫ہایلڈن�‪:‬ینلنش وپس�رٹس ڈ�ےسلجم اناص�ر�الہل‬

‫�دیرگامملک ےکامنئدنگا�ن ای ہقلعتم افر�ا�د اپےناسلانہڈنلیک�ر�ز دفرتافللضوک ا�رسا�ل‬

‫رپ�ور�امزیک اببتولعمما�ت اشئعیک اجکسںی�۔ زج�اکم الہل‬ ‫فرما�ویںتاکہزیا�د�ہ ےس زیا�د�ہ گ‬

‫� ‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫طخہبہعمج‬

‫جمےھوتمک ا�زمک ا�ن [مریومحم�د احدماصحب انصر�]یجیسوکئی اثم�ل ابیھرظنںیہنآتی�۔‬ ‫�الہل ےکزخ�انے ںیموتوکئییمکںیہن ےہ الہلرک�ےہک اییس اثملںی َا�و�ریھب دیپ�ا وہاجئںی ا�و�ر‬ ‫رفاتا رہے‬ ‫�ایےس اب�وفا ا�و�رصلخم ا�و�روقت�ٰی ہپ ےنلچ و�الے دم�دگا�ر الہلاعتلٰی الخفت احدمیہوکاطع م‬ ‫وبنی ﷺ اک ایب �ن‬ ‫ےکانظرںیم ریس�ت �‬ ‫بضع رس�ایا ت‬ ‫جامعت ےک ایک زب�ر�گ ا �و�ر دیج اع لم عابلم �‪ ،‬الخفت ےک دف �ائی�‪ ،‬د ین ےک ےبلثم اخ� �دم �‪ ،‬خالفت ےک ایکمیظع اعم �و �ن و دم�دگا�ر ا�و�ر اج �ںناث�ر ‪،‬اکمل اطاعتزگ�ا�ر ا �و �ر‬

‫�وفاشاع�ر اطلس �ِن ریصنرتحم�م دیسریمومحم�د ا حدم اصحب انصرا�و�ر د �و�ر �ا�ِن اسری�یرک �اچی ںیم وفا�ت اپنے و�الے ڈ�اکرٹاطہرومحم�د اصحبدیہشاک ذکرِریخا�و�ر امن�ِز انج �ز�ہ اغ ئب‬ ‫ٹ‬ ‫‪16‬؍ رجہ�ت ‪ 1404‬ہرج�ییسمش اقمب�مدجسمابم ��رک�‪�،‬اسال�مٓابا�د�‪� ،‬لف�و�ر�ڈ�(سر�ے)�‪،‬یوکے‬ ‫بق‪16‬؍‬ ‫‪16‬؍میئ ‪�2025‬ء مباطبق‬ ‫طخہب ہعمجدّیسنا امریالومنمنی رضح�ت رم�ز�ا رسم�و�ر احدمۃفیلخاملحیس الاخمس ایدّ�ہ الہلاعتلٰی نبرص�ہ الزعیز مرفو�د�ہ�ہ‪16‬‬

‫�(طخہب ہعمجاک ہینتم ا�د�ا�ر�ہ افللض اپین ذمہ د�ا�ر�ی رپاشئعرک رہا ےہ�)‬

‫َ َ َْ َ​َ َ‬ ‫َ ْ َ َّ َّ ّٰ‬ ‫ُ‬ ‫ٔاش َھ ُد ٔا ْن لا ِإلٰ َہ ِإلا الل ُہ َو ْح َد ٗہ لَا ش ِريْک ل َ ٗہ َؤاش َھ ُد ٔا ّن ُم َح ّم ًدا َع ْب ُد ٗہ َو َر ُسوْل ٗہ۔‬ ‫َ َّ َ ْ ُ َ َ ُ ْ ُ ّٰ َ َّ ْ ٰ َّ ْ ۡ ّٰ َّ ۡ ٰ َّ‬ ‫ٔاما بعد فٔاعوذ ِبالل ِہ ِمن الشيط ِن الر ِجي ِم۔ ِبس ِم الل ِہ الرحم ِن‬ ‫الر ِح ۡی ِم﴿‪﴾۱‬‬ ‫َّ َ َ ۡ ُ ُ َ َّ َ َ ۡ َ ۡ‬ ‫ُ‬ ‫﴿‪ٰ ﴾۳‬ملک یَوۡم ّ‬ ‫اَل ۡ َح ۡم ُدل ِ ّٰل ِہ َر ّب ال ۡ ٰع َلمی ۡ َ‬ ‫الدیۡ‬ ‫﴿‪ّ ﴾۲‬‬ ‫الرَ ۡح ٰمن ّ‬ ‫الرَ ِح ۡ‬ ‫﴿‪﴾۵‬‬ ‫﴿‪﴾۴‬إیاک نعبد و ِإیاک نست ِعین ؕ‬ ‫ؕ‬ ‫ن‬ ‫ۙ‬ ‫م‬ ‫ی‬ ‫ۙ‬ ‫ن‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ۡ َ ّ َ َ ۡ‬ ‫َ َ َّ ۡ َ َ ۡ َ ۡ َ َ َ ۡ ۡ َ ۡ ۡ َ ۡ ُ ۡ َ َ ۡ ۡ َ َ َّ ّ ۡ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫َ‬ ‫ۡ‬ ‫ۡ‬ ‫﴿‪ِ ﴾۶‬صراط ال ِذین ٔانعمت علی ِہم ۙ۬ غیرِ المغضو ِب علی ِہم و لا الضٓال ِین﴿‪﴾۷‬‬ ‫الصراط المست ِقیم ۙ‬ ‫ِاہ ِدنا ِ‬

‫�آ�جیھب ںیم رس�ا یا اک ذکررک �و �ںاگ �۔ وجریم�ے اپ �س وم�ا �د ےہ ا �س ںیم حتف ہکم ےس ےلہپ ا�ن رس�ایا اکیھب‬

‫�ذکراتلم ےہ�۔ ہیرصتخماس ذکر ےہ�۔ ا�س ےک دعب د �وسر�اومضم�ن ایب �نرک �و �ںاگ �۔‬

‫سریہّ اب قوات �د � ؓہ اناص �ر�ی‬

‫َ‬ ‫َ‬ ‫کا ذکراتلم ےہ وج رطب�ِف خ ِض َرہ اھت �۔ ہیرسیہّابعش�نآٹھرجہ�ی ںیم وہ �ا �۔ ا �س رسیہّ ےک ا مریاب قوات�د� ؓہ ےھت�۔ خ ِض َرہ‬ ‫مدیہنونم�ر �ہ ےکامش�لرشم�ق ںیم ونب مُح�ا�ِر �بیک رس�زمنی ںیم امش�رایک اج تا اھت �۔ ہی ِت َہ َ‬ ‫امہ کا العقہیھبمیلستایک اجتا اھت وج‬ ‫َ‬ ‫َ​َ َ‬ ‫کہدجن ںیم اشمل ےہ�۔ اہی �ں ونب غطفانکی ایک اش�خ رہائش ذپیریھت �۔ ونبافطغ �ن اسال�م دمشین رپلسلسم امئل ےھت‬ ‫َ‬ ‫�ا �و�راملسمنو�ںوک اصقن �ن اچنہپنےاکوک ئی ومقع اہتھ ےس ہن اجنے د یےت ےھت �۔دجن ےکعالقے خ ِض َرہ ںیم رہائش‬ ‫َ​َ َ‬ ‫رش�ازی�ی الیھپنے ںیم رصم�و�ف ےھت�۔‬ ‫پذیر ونب غطفان ریاست دم یہن ےک الخ�ف گن‬ ‫� ش‬ ‫زو�ا�ت و رس�ا یا ا � حمزدم�اظرہفری شدا�ہ ہحفص �‪4�3�8‬فریدیہ پ�بل�ی��ر�ز اسہوی �ا�ل�)‬ ‫�(غ �‬

‫َ‬ ‫حرض�تدبع �ا لہل نب ا ِبی َح ْد َر ْد لس ایمؓ ےس ر�و�ایت ےہہک ںیم ےنرضح�ت رُس�اقہَ نب َح�ا�ِرثہؓ یک یٹیب ےس‬

‫شا�د�ییک�۔ ہی دب�ریک گنج ںیم دیہش وہ ےئگ ےھت �۔ ےھجم دنای ےس وجیھب اح صل وہ�ا ا �ن زیچ�و�ں ںیم و�ہ ےھجم ا�س ےک‬

‫رفایا ر �ا �توک انلچ ا �و�ر د�نوکپھچ اجنا ا �و�ر اچانکہلمحرکنا ا �و�روع�رتو�ں ا �و �ر وچب �ںوک‬ ‫�ا�و�رآ �پیلص ا لہلہیلع وسمل ےن م‬ ‫قلت ہنرکنا�۔ رھپمہ ےلکن اہی�ںکتہکافطغ�نیک ایک اجنبچنہپ ےئگ�۔‬

‫�ۃ‬ ‫ریبو �ت �)‬ ‫�( امخو�ذ �ا ک�زات �ب ا ملاغ �ز�ی دلج �‪2‬فصہح �‪2�� 2� 4‬د �ا�ر اکلبت ا لعلم� ی� �‬

‫جب ا ندھری�ا اھچ ایگ وت اب قوات�د �ہ ےنںیمہ ہبطخ دیا ا�و�رںیمہ الہلاعتلٰی ےس ڈ �رنےیک وصتییک ا �و�ر د �و د �و‬

‫وجڑیا�ں انب دیں ا�و�راہک ہک رہآ� مدی اپےن استیھ ےس دج�ا ہن وہ�۔ اہی�ں کتہک و �ہ دیہشرک �د یا اج ئے ای‬ ‫�آ� مدوی �ںیک �‬ ‫�ا �سیک ےھجمربخد�ے ا �و�روک ئی ایاس آ �دمی ریم�ے اپ�س ہنآئےہک ںیم ا�س ےسوس �ا�لرک �و �ںوت و �ہ ےہک ےھجم د � سور�ے‬

‫رضو �رساتھاستھ رہان ےہ ا�و�ر بج ںیمریبکتوہک�ںمتیھبریبکتوہک ا�و �ر بج ںیم ہلمحرک �و�ںمتیھب‬ ‫کا ملعںیہن ےہ�۔ �‬

‫محہلرک �و ا �و�ر اعتقبرکنے ںیم ُد �و�رکت ہن اجنا�۔ زیا �د�ہ اعتقبںیہنرکنااگر دشنم د �و�ڑ اجتا ےہوت ا�سوک اجنے‬

‫�دیان �۔ انچ نہچمہ ےن وہا�ں رپومجو�دولگو�ںاک احمصر�ہرکایل�۔رضح�ت اب قوات�د � ؓہ ےن ا پینولت �ا�راین�م ےساکنلی ا �و�رریبکتیہک‬

‫�ا �و�ر مہ ےنیھب ا پینولت �ا�ر�و�ںوک اینمو �ں ےس اکن�ل ایل ا�و�رآ ؓ�پ ےک استھریبکتیہک �۔ انچنہچ مہ ےن وہا�ں رپومجو�د‬ ‫لوگو�ں رپہلمحایک�۔‬

‫�ۃ‬ ‫ریبو�ت انبل �ن �‪1�� 9� 9� 3‬ء �)‬ ‫�( سلب الدھ�ٰی و�ا ل شرا�دجدل �‪6‬فصہح �‪�1�8� 6� -�1�8� 5‬د�ا �ر �اکلبت ا لعلم� ی� �‬

‫ہکےتںیہ اچانک ںیم ےن دکیاھ ہک ا �س ںیم ےس ایک د�ر�ا�زدقآ�دمییگننولت �ا �روس نےت آ سہہتآ سہہتلچ رہا‬

‫رطف�۔ ںیم ا�س ےک ےھچیپ لچ ڑپ�ا �۔اکفراھت و �ہ زنطیہ اند�ا �ز ںیمہہک رہا‬ ‫تاھ ا�و�رہہک رہا اھت ا�ےاملسم�ن�!�آ�ٔو تنجیک �‬

‫رطف�۔ و�ہ تنج تنجہہکرک امہ�ر�ا ذم�ا �ق ا �ڑ �ا رہا اھت �۔ ںیم اج�نایگ ہک‬ ‫رقا�ر دیا ا �و�رریم�ے اپ�سھچکیھبںیہن اھت وج ںیم تاھ ہک تنج اچہےی ان�ںںیہمتوتآ�ٔو تنجیک �‬ ‫مرتےب ےس زیا �د �ہوبحم�بںیہن اھت�۔ ںیم ےن ا�ساک رہمد �ووس د�رہم �‬ ‫سو�ل یہرک�و�ائںی ےگ �۔ ںیمیبنرکیمیلص الہلہیلع وسمل �و �ہ ڑمرکآ ئےاگ�۔ ںیم ا�س ےکےھچیپلکن ڑپ�ا�۔ریم�ا استیھےنہک اگل ُد�و�رتم اجنا�۔ امہ �ر�ے امریےنںیمہ ڈ ھونڈنے‬ ‫�اسے د یات�۔ ںیم ےناہک ا �س رہمیک ا�د �ایئیگ الہل ا �و �ر ا �ساک ر ؐ‬ ‫رفایا مت ےنانتک رہم کے ےیل ےنلکن ےسعنمایک ےہ�۔ رہباح�لےتہکںیہ ںیَم ےن اسے اپ ایل ا�و�ر ا�سیکیگننرمکیک رط�فریتکنیھپ دیا �۔ ا�س‬ ‫کے اپ�سآیا ا �و�رآ�پیلص الہلہیلع سومل ےس ا�س اب�ر�ے ںیم اب �تیک �۔آ�پیلص ا لہلہیلع وسمل ےن م‬ ‫رفائےی �۔آ�پیلص ا لہلہیلع نے رھپزنطیہ اند �ا�ز ںیماہک �‪ :‬ا�ےاملسم�ن �! تنج ےک رقیب وہ �۔ ںیَم ےن د �وبا�ر �ہ ا �سیک رط�فریت اکنیھپ ا �و �ر اسے‬ ‫مرق�رایک ےہ�۔ ںیم ےناہک د�ووس د�رہم�۔ ا�ے ا لہل ےک رسو�ل�! �ا�س ےکرہمںیم ریم�ی دم�د م‬ ‫رفایا�‪ :‬ابیھوتریم�ے اپ�سوک ئی زیچںیہن ےہ سج ےس ںیم اہمت�ر�ی دم�درک�و�ںیلنک ریم�ا ا �ر�ا �د�ہ ےہہک ںیم قلترک �دیا�۔ ںیم ےن ا�سیکولت �ا �ر ےل یل�۔ریم�ا د� سوت ےھجم اکپ�ر رہا اھت ہکمتاہک�ں ےلچ ےئگ ےھت �۔ الہلیکمسق �!مںی‬ ‫�وسمل ےن م‬ ‫رطفایگ�۔ انوہ�ں ےن ھجم ےساہمت�ر�ےقلعتم وپچاھ وت ںیم ےن اہنںی اتب د یا �۔ ںیم ےناہک ایک ا مریےن‬ ‫وہ؟ ےھجم امدی ےہہک ا لہلاعتلٰی �اب قوات�د�ہیک �‬ ‫�ا ب قوات�د � ؓہ وکھچکآ � مدوی�ں ےکاس تھ ایکرسیہّ ںیموجیھب�ںاگایک مت ا�س ںیم انلکن اچہےت �‬

‫رفا د�ےاگ�۔ ںیم ےناہک کیھٹ ےہ�۔ رھپمہ ےلکن ا�و�رمہلک وسلہآ� مدی مری�ے اب�ر�ے ںیم وپچاھ�؟ ا�س ےناہک اہ �ں ا�و�ر و�ہھجم رپ ا�و�رمت رپہصغ وہ رہے ےھت �۔ ا�س ےن ےھجم اتب یاہکاملسمنو�ں‬ ‫ویبیاک رہموطب�رتمینغ اطع م‬ ‫متںیہ اہمت� �ری �‬

‫رطف اجیھب نے امو �ا�ِل تمینغ عمجرک ےیل ںیہ ا �و�ر ا �ن ےکرسکر�د�ہ ولگو�ںوکلتقرک د یا ےہ�۔ انچنہچ ںیم رضح�ت ا ب قوات �د � ؓہ ےک‬ ‫تےھ�۔رضح�ت اب قوات �د� ؓہ امہ�ر�ے ا مریےھت�۔آ �پیلص ا لہلہیلع سومل ےنںیمہ دجنیک اجنب ہلیبقافطغ�نیک �‬

‫� ‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫پا�سآ یا وتآ ؓ�پ ےن ےھجم الممتیک �۔ ںیم ےناہک ںیم ےن ایکآ�دمیوکلتقایک سجاک اعممہل وی�ں اھت ا�و�ر و �ہ ایےس‬

‫رعتضںیہنرکنا�۔ ا�س ےسوک ئییتخسںیہنرک نی�۔‬ ‫عیین ا�س ےسعنمایکایگ ےہہک وجالس�مرک�ے ا�س ےسوک ئی �‬

‫ھتںی �۔حبص وہئیوتریم�ے ا � نوٹ ےس رطق�ے ہب رہے ےھت�۔ یاکوع�ر �ت ےن وج رہ�نیک رط�ح اب�ر اب�ر ےھچیپ دیھک‬

‫یہزغ�و �ہ اسیج ہک ایب�ن وہ�ا ےہآٹھرجہ�ی ںیم وہ�ا ےہنکیل ہیآیت وس�ر� ٔہ اسن�ءیک ےہ ا �و�ر ہی ر �و �ایتریس�ت‬

‫�ا�و�ر ہی ا �سیکولت �ا�ر ےہ وج اپلا�ن ےک استھیکٹل وہئی ےہ�۔ےنہکیگلہک الہلیکمسق �!یہ ا�سیکولت �ا�ریک این�م ےہ�۔ ا�س‬

‫�( رفہگنریس�تہحفص �‪ 4� 5‬ز �و�ا�رک اڈیمی )‬ ‫�(سری�ت ا ناسیئولک پڈی یا دلجمہنہحفص �‪ 1� 1� 1‬د �ا�ر ا سلال �م �)‬ ‫�(سری�ت ابنریثک�‪،‬جز�ء �‪ 3‬ہحفص �‪)�4� 2� 3‬‬ ‫�(ترجہمرق�آ�نرکیم ا�زرضح�ت ۃفیلخ املحیس ا لر �ا بعؒ�‪،‬ہحفص �‪)�1� 2� 3‬‬

‫�ایےسہہک رہا اھت �۔ رھپمہ ےن اجنو�ر �و �ںوک اہناک ا �و�روع�رتو�ںوک وس�ا�ررکایل�۔ہام�ر�یولت�ا �ر یں اپلا�ن ےک استھیکٹل وہ ئی �ا�سوکلتقںیہنرکنا ای زس�اںیہن دیین�۔‬

‫�رہییھت ا �و �ر ر �و رہییھت �۔ ںیم ےن وپچاھایک دیھک رہی وہ�؟ ا�س ےناہک ا لہلیکمسق �!مںی ایکصخشوک دیھک رہی وہ�ں�۔ �ابنریثکںیمیھکل ےہ ا �و�روس �ر� ٔہ اسن�ء ےک اب�ر �ے ںیم زیا�د�ہ ا تاف�ق یہی ےہہک ہیرجہ�ت ےکرسیت�ے ا �و�ر ناپوچ یں اس �ل‬ ‫گ �ار و�ہ نزد�ہ ت‬ ‫وہا وتںیمہ مت ےس اچب اتیل �۔ریم�ے د�ل ںیم ہی اب�تآئیہک و �ہ اشید وہی ےہ ےسج ںیم ےنلتقرک دیا کے د�رمای �ن ان�ز�ل وہ ئییھت �۔‬ ‫کے اپ �س ا �سیکولت�ا �ریک این�میھت �۔ ا�س ںیم د�اخلرک ےک دیھکاگروُتاچس ےہ�۔ ںیم ےن د� خالیکوت و�ہ وپ� �ریآیئگ�۔‬ ‫رکمیلص الہلہیلع سوملیک دخمت ںیم ا � نوٹ ا�و�ررکبیا�ں ےلرکآئے�۔‬ ‫چاننہچ و�ہ وع�ر�ت ر �ونےیگل�۔ رھپمہیبن ی‬

‫�ۃ‬ ‫ریبو�ت�)‬ ‫�( اتک�ب املاغ �ز�ی دلج �‪2‬فصہح �‪2�2�4‬تا �‪2�� 2� 5‬د �ا�ر اکلبت العلم� ی� �‬

‫�ایک ر �و �ا یت ےک اطمبق احصبہؓ ا�سمہم ںیم دنپ �ر �ہ ر�اتںی ابہرر ہے ا �و�ر د �و وس ا�ونٹ ایک زہ�ا�ررکبیا �ں ا�و�ر‬

‫بتہ ےس دیق�ی الئے�۔سمخ الگایک ایگ ا�و�ر رہایک ےک ےصح ںیم اب�ر �ہ ا �ونٹآ ئے�۔‬

‫�ۃ‬ ‫ریبو�ت انبل �ن �‪1�� 9�9�3‬ء�)‬ ‫�( سلب الدھ�ٰی و�ال شرا �دجدل �‪0�6‬فصہح �‪�1�8�7‬د �ا�ر�اکلبت العلم� ی� �‬

‫رقا �ر د یاایگ ہکبج ایک د � سور�ی ر �و �ا یت ےکاطمبق ا �س رسیہّ ںیم د�و‬ ‫�اکی ا �ونٹوک د�سرکبیو�ں ےک رب�ا بر �‬

‫سو ا � نوٹ�‪ ،‬د �و زہ�ا�ررکب یا�ں ا �و�ر تہب ےس دیق�ی تمینغ ںیم احصل وہ ئے �۔‬ ‫پرھایک ذکر‬

‫�ۃ‬ ‫ریبو�ت�)‬ ‫�(�اسلری�ۃ ا لحل�ب� یہ دلج �‪3‬فصہح �‪�2�7�3‬د �ا�ر اکلبت ا لعلم� ی� �‬ ‫�ۃ‬ ‫ریبو�ت�)‬ ‫�( �اطلاقب �ت اکلرب�ٰی دلج �‪2‬فصہح �‪�1� 0�1‬د �ا�ر اکلبت العلم� ی� �‬

‫َ‬ ‫سریہّرضح�ت اب قوات �د�ۃ رطب�ف و �ا �د�ی ِا ض ْم‬

‫َ‬ ‫رطف‬ ‫رشمقیک �‬ ‫کا ےہ�۔ ہی رماض �نآٹھرجہ�ی ونج �ر�ی �‪�6� 3�0‬ء ںیم وہ�ا�۔ ِا ض ْم مدیہن ےسسیتھچلیم ےک اف صےل رپ �‬

‫ندج ےک العقے ںیم یاک و�ا � �دی ےہ اہج�ں افطغ �نیک یاک اش�خ ونب اشعج آبا�د ےھت�۔‬

‫یہ وہاتکس ےہہک ا�س و�اقہع ےک اتپگلےن رپ حنآرض�تیلص الہلہیلع وسمل ےن ہیآیت ڑپ �ھرک ا ظاہ �ِر انسپدن یدگی‬

‫رفا یا �۔‬ ‫فرمایا وہ �۔ رہبحا�ل ا �س اب�ت ےسآ ؐ�پ ےن ا�نوک ا �سآ یت ےک وح�الے ےسعنم م‬

‫ا �س ےک دعب ا�بآگےآئدن�ہ ا�ن اش�ء الہل حتف ہکماک امدی ےہ ذکررش�و�ع وہاگ �۔‬

‫�ا�ب ںیم امجعت ےک ایک زب�ر�گ ا�و�ر دیج اعلم �۔ الخفت ےک دف�ائی�۔ د ین ےک ےبملث‬ ‫خا�د�ماک ا�س وقت ذکررک�و�ںاگ نجیکذگشہت دنو�ں ںیم وفا�ت وہئی ےہ�۔ اسی رط�ح‬ ‫�ایک َا�و�ر دف�ائیصلخم احدم�یاک وج ِا�ن دنو�ں اسریےھت وہںی ا�نیک وفا�ت وہئی ا�و�ر وج‬ ‫شو�اہدںیہ ا�ن ےس ہتپاتگل ےہہک ا�س احل�ظ ےس ا�ناک اہش�د�تاک یہ رتہب ےہ�۔‬ ‫برہحا�ل‬

‫ہپال ذکررکم�م دیسریمومحم �د ا حدم انصراصحباک ےہ‬ ‫جورضح�ت دیسریمدمحم احسقٰ اصحب ضری الہلاعتلٰی ہنع ےک ےٹیب ےھت�۔‬

‫�ا�س رسیہّاک ببس ہی ےہہک بج رسو�ل ا لہلیلص الہلہیلع سومل ےن حتف ہکم ےک ےیلہکمیک رط�ف اجنےاک یہذگشہت دنو�ں ایھچنو�ے اس�لیک رمعںیم وفا�ت اپ ےئگ�۔ ِانَّا ل ِ ّٰل ِہ َو ِانَّا ِال َ ْی ِہ َ‬ ‫اج ُعوْن�۔‬ ‫ر‬ ‫َ‬ ‫ِ‬ ‫رفا یا وج دم یہن ےسرشم�قیک‬ ‫رفا یاوتآ�پیلص ا لہلہیلع وسمل ےنرضح�ت ا بواتق�د � ؓہوک و�ا �د�ی ِاض ْم کی رط�ف ر �و �انہ م‬ ‫�ا�ر �ا�د �ہ م‬ ‫�آ �پرضح�ت اما�ں اج�ن رضح�ت رصن�ت اہج�ں مگیبؓ ےکےجیتھب ےھت ا �و�ررضح�تحلصم ومعو � ؓد ا �و�ررضح�ت رمیم‬ ‫رضتیلص الہلہیلع سوملیک ر�و�انیگہکمیک رط�فںیہن‬ ‫طر�ف ےہہکبجہکمونجبی اجنب ےہات ہک �ولگ ہیںیھجمسہک حنآ �‬ ‫صدیہق اص حہب ےک د �ا ما�د ا�و�راسیج ہک ےلہپ اتبیا ےہہکرضح�ت ریمدمحم احسقٰ اصحبؓ ےک ےٹیب ا�و�رآ�پیک و�الد �ہاک ان�م‬ ‫َ‬ ‫لبہک ِاض ْم یک اجنب وہیگ �۔ یاک ر�و�ایت ےک اطمبق ا �س رسیہّ ےک اقئدرضح�تدبع�الہل ابن ابی َح ْد َر ْ ؓد ےھت �۔‬ ‫َ‬ ‫حب ےک وپتے ےھت�۔ ا�نیک و�الد �ہاک ان�م اص لہحاھت وجرضح�ت ریپوظنم �ر‬ ‫صالہحمگیب اھت�۔آ �پرضح�ت ریمانصرون �ا �ب اص ؓ‬ ‫حرض�ت اب قوات�د � ؓہ ےکاستھآٹھاحصبہؓ ےھتنج ںیم ےس ایکرضح�ت ُم َح ِّل ْم بن َج ّث َ‬ ‫امہ ل َ ْی ِثیؓ یھب ےھت�۔رضح�ت‬ ‫زبا �د �ے ےھت �۔‬ ‫حبیک یٹیبںیھت وجرضح�ت وصفی احدم اج�ن اصحب دلھاینو�ی ےک اص ح �‬ ‫حمدم اص ؓ‬ ‫َْ ْ َْ‬ ‫َ‬ ‫عدب�ا لہل نب ابی دح�ر� ؓد بای�نرکتے ںیہہک بج مہ و�ا�د�ی ِاض ْم ےچنہپوت وہا�ں عامر بن ا ض َبط اش َج ِعی امہ �ر�ے‬ ‫سدیومحم�د ا حدم اص حب ےن ابدت �ائیمیلعت اق�دیا �ن ےس احصلیک �۔ رھپاجنپ�ب وی نوی �رسیٹ ےس یب ا�ےایک �۔‬ ‫پا�س ےسزگ�ر �ا �۔ ا �سصخش ےن ا �ن ےک اپ �سآرک اہنںی اسالمی رطیق ےکاطمبق الس�مایک�۔ ا�س رپاملسمنو�ں ےن‬ ‫حبیک وفا�ت و�الے د �ن نزدگی قوفیک�۔ ا�ن ےک ےٹیب‬ ‫ما �ر�چ �‪�1�9� 4�4‬ء ںیم اپےن و�ا لدرضح�ت دیسریمدمحم احسقٰ اص ؓ‬ ‫رطےق ےسالس�مایک ا�س ےیلمیلعتوتیہی ےہعنم وہ ےئگرگمرضح�ت‬ ‫�ا �س رپ اہتھ ا ٹاھنے ےسرگیزایکویکنہک اسالمی ی‬ ‫زمدمحم احدم ےنیھب ےھجماھکل ےہہک �‪ 7‬م�‪1‬ا�ر�چوک ہی ڑب�ا امہتیاک د�ناہکرکتے ےھتوت انوہ�ں ےن ا �ن ےس وپچاھ‬ ‫عز ی �‬ ‫ّ‬ ‫َْ ْ‬ ‫ُم َح ِلم اک ا�سصخش ےکاس تھ ےلہپ ےسوکئی ڑگھج �ا اھت ا �س ےیل ا نوہ�ں ےن اعمرنب اض َبط رپہلمحرک ےک اسےلتق‬ ‫کہآ�پ ےک زن �دیک ہی امہتیاک د �نویک�ں ےہ�؟ وت انوہ�ں ےناہک ا�س د�ن ریم�ے و �الدیک وفا�ت وہئییھت ا �و�ر‬ ‫کر د یا ا �و�ر انوہ �ں ےن ا�ساک اس ما �ن ا �و�ر ا � نوٹ اپےنہضبق ںیم ےل ایل�۔ ا�س ےک الع�و �ہیسک ےھتج ےساحص ؓبہاک اس مان ہن‬ ‫ڑپا ئیںیھت ا�و �ر‬ ‫حرض�تحلصم ومعو�د رضی ا لہلاعتلٰی ہنع ےناس�ر�ا د�ن امہ �ر�ےرھگںیمزگ�ا �ر�ا اھت ہکلبامن�ز یںیھب وہںی ھ‬ ‫ہو�ا وچنہک اہنںی رص�فرشمکنییکوتجہ اٹبنے ےک ےیل اجیھبایگ اھت�۔ ا�س ےیلاحصبہؓ وہا�ں ےس و�اپس وہلےی�۔ ا سی‬ ‫حرض�تحلصم ومعو� ؓد ےن وہا�ں یاکرصتخمیسرقتیریکسج ںیم ریماص حبیک دیین دخما �ت ا �و�ر ا �نیک قوفیک ر �و�ح‬ ‫�د �و �ر�ا�ن ںیم اہنںی ربخیلمہک رسو�ل الہلیلص الہلہیلع وسملہکم ےک ےیل ر �و �انہ وہ ےئگںیہ �۔ ذٰہل�ا ہییھب اسی رط�ف ڑم‬ ‫�ا �و�رتیملع وغری�ہاک ذکرایک �۔ریمومحم �د احدماصحبےتہکںیہہک ہینسرک ںیَمڑھک�ا وہ�ا ا�و�ر وہںی رضح�ت ہفیلخاثنی ؓ کواہک‬ ‫رضتیلص الہلہیلع سومل ےس اج ےلم�۔ بج ہی رسو�ل الہلیلص الہلہیلع سومل ےک اپ�س‬ ‫گےئ اہی�ںکتہک ر �اسےت ںیم حنآ �‬ ‫رکا وہ�ں�۔ ا�س رپرضح�تحلصم ومعو�د رضی الہلاعتلٰی ہنعیک ڑب�ی ذجباتیتیفیک وہیئگ�۔آ� ؓپ‬ ‫کہوضح�ر ںیم قوف ت‬ ‫�آئےوتاھکل ےہہک �‪ ،‬انوہ�ں ےن ہی وجلتقایک اھت ا�سلتقاک اس �ر�ا و �اقہعآ ؐ�پوکباتیاوت ا �س ات�ریخ یکاتک�ب ںیماھکل ےہ‬ ‫ٰۤ َ ُّ َ َّ ۡ َ ٰ َ ُ ۡۤ َ َ َ ۡ ُ ۡ ۡ َ ۡ ّٰ َ َ َ َّ ُ ۡ َ َ َ ُ ۡ ُ ۡ َ ۡ نے ا�سوک ڑب�ا رس�اہا�۔ ا�س وقت دیسریمومحم�د احدماصحبیک رمع وچ�د�ہ اس�لیھت ا �و�ررھپا�س عود�ےوک ایاس اھبن یاہک‬ ‫کہ ا �س وقت ہیآ یت ان�ز �ل وہ ئیہک یایہا ال ِذین امنوا ِاذا ضربتم فِی س ِبی ِل الل ِہ فتبینوا ولا تقولوا ل ِمن‬ ‫ُّ ۡ َ ۡ ّٰ‬ ‫ۡ ً َ َُ َ َ ۡ‬ ‫اَل ۡ ٰۤقی ال َ ۡی ُک ُم َّ َ‬ ‫اللہ َم َغان ُم َکثی ۡ َر ٌۃ ؕ َک ٰذل َِک ُک ۡن ُت ۡم ّم ۡن �ا�سیک اثم لںیمک یتلم ںیہ�۔‬ ‫الس ٰل َم ل ۡس َت ُمؤ ِمنا ۚ ت ۡبتغوۡ َن ع َرض ال َح ٰیو ِۃ الدن َیا ۫ ف ِعن َد ِ ِ ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ٰ‬ ‫ٰ‬ ‫ُ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫َۡ ُ َ ّ‬ ‫َ َ‬ ‫ّ ّ َ‬ ‫ۡ َ َ ًۡ‬ ‫�ٓا�پیک امجعیت دخما�ت‬ ‫قب‬ ‫ل ف َم ّن الل ُہ َعل ۡیک ۡم فت َب ّینوۡا ؕ ِان الل َہ کان ِب َما تع َملوۡن خ ِبیرا �(�ا نلاس�ء �‪)�9� 5� :‬‬ ‫عیین ا�ے و�ہ ولگو وج ا یام �ن الئے وہ �! بجمت الہلیک ر�ا�ہ ںیم رفسرک رہے وہوت اچیھ رط�ح اھچ�ن نیبرکایل یو�ں ںیہ�۔ �‪1�� 9� 5�4‬ء ات �‪ 1�9� 5�7‬ئ�ء نآ�پ اہی �ں لگنااتس �ن ںیم ےھت �۔ اہج�ںآ �پ ےن وطب�رغلبم اک �مایک ا�و�ر ا سی د�و�ر �ا�ن‬ ‫� ٹ‬ ‫ن‬ ‫کر�و ا �و�ر وجمت رپالس�مےجیھب اسے ہی ہناہکرک�وہکوتوممنںیہن ےہمت ندای� �وی نزدگی ےک امو �ا�ل اچہےت وہوت الہل ےک ‪( SOAS‬سوک�لآ�ف ا�و�ر ی���ل ا یڈن افر �یق� ڈٹسیز �) ںیم رضح�تحلصم ومعو� ؓد ےک ا � شرا�د رپمیلعتیھب اح صلیک �۔‬ ‫رکیسر�ی‬ ‫پا�س تمینغ ےکریثکاس ما �ن ںیہ ا �س ےس ےلہپمت اسی رط�ح وہ�ارک تے ےھت رھپا لہل ےنمت رپلضفایک�۔ سپ وخ�ب حرض�ت ۃفیلخاملحیس ا لر �ا بع رحہم ا لہلاعتلٰی ےکاستھیہ �‪ ،‬اٹکےھ د�ونو�ں ڑپ ھےت ےھت �۔ھچکرعصہدنل�ننشم ےک ٹ‬

‫چاھ�ن نیبرکایلرک �و ًانیقی ا�س ےس وجمترکتے وہ و �ہ تہب ابخربےہ�۔‬

‫رفائض یھب رس�اناج�م دیے�۔ �‪1�� 9� 5�7‬ء ےس �‪�1� 9�5�9‬ء کت وکالتِ دیو�ا�ن ںیم وطب�ر ر یز�ر �وغلبم ر ہے �۔ رھپ‬ ‫کے �‬

‫� ‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫رفائض اناج�م د یے�۔ �‪7�� 8‬ء ےس �‪�8�2‬ءکت امریہک �ا عٰیل ےہ�۔اگر انرگ یز�یمیلعتیھب اعٰیل وہیئگوترق�آ�ن رشیفاک رتجہم ا�و�ررضح�تحیسم ومعو�دہیلع ا سلال �میکاتکبو �ںاک‬ ‫�‪�1�9� 6�0‬ء ںیم اج مہع ںیم وطب�ر اسات�درقم�ر وہ ئے �۔ �‪�1�9� 7�8‬ءکت ہی �‬ ‫�یل ی���ج ن �‬ ‫رفا یاہک ریویوآ �ف ر ز� یھب ا�س‬ ‫مںیغلبم رہے �۔ �‪8�� 2‬ء ےس �‪�8� 6‬ءکتنیپس ںیم دخمتیکوت فقی یلم �۔ �‪8�� 6‬ء ےس �‪�8� 9‬ءکت وطب�روکلی ا صتلفیناک�م ترجہم انرگیز�ی ںیمرک ےک و �ہ ہلسلسیک اشاعت ںیم دم�دگا�ر وہ ےتکسںیہ�۔ رھپ م‬ ‫کای�۔ �‪8�� 6‬ء ےس �‪�2�0� 1�0‬ءکت اج مہع احدمیہ ربو �ہ ےک رپسنلپ ےک وط�ر رپدخمتیک �۔ ا �س د�و�ر �ا�ن �‪�9�4‬ء ات وجلائی با�تاک اتحم �ج ےہہک ا �ساکوکئی اچاھ ا�و �ر الئق ایڈیرٹوہ ا�س �رغض ےک ےیل ںیم اپےن وچب�ںوک وہا�ںوھچ�ڑآیا وہ�ں‬

‫�‪�2�0� 0� 1‬ء وکلی اعتلمیلیھب رہے�۔ ا سی رط�ح ر یرس�چ لیس ےک ا ناچ�ر �ج ےھت�‪ ،‬و �اقہعبیلصلیس ےک اناچ�ر �ج ےھت �۔ �۔گو ا�س امیب�ر�ی ا�و�رزمک�و �ر�ی ںیم اتےن اخر �اجا�ت رب�د�ا شترکنا ہکنیت ےٹیب�‪ ،‬د�و د �ا ما د ا�و�ر ایک اٹیب وہا�ں ھڑپںی�‪،‬‬ ‫�‪�2�0� 0� 5‬ء ںیم ون�ر اف�ٔونڈینشاک ایق�ملمع ںیمآیاتو ا�س ےکدص�ررقم�ر وہ ئے ا �و�رآخرکت اسی دخمت رپ اممو�ر ےھت �۔ شملک ےہرگم ںیم ےناھجمس ہک امجعتیکلکشم ریم�یلکشم ےس ڑب�ی ےہ�۔‬ ‫رفا یا ا�و�ر ونمرب‬ ‫حرض�تحلصم ومعو �د رضی ا لہلاعت لٰی ہنع ےن ا�نوک �‪ 3‬وج�ن �‪�1�9� 6�2‬ءوکسلجم افات �ءاک ربممرقم�ر م‬

‫�( ماخو�ذ ا �ز ابطخ �تومحم�د دلج �‪3‬فصہح �‪ 6�7� 2‬ات �‪،�6� 7� 4‬فرمو �د�ه �‪ 2� 6‬دمسرب �‪1�� 9� 5� 5‬ء �)‬

‫خد�ا �م الاحدمیہ ںیمیھب ا �نوکفلتخموتیثیح�ں ےس وطب�رممتہم ا�و�ر وطب�ر انئب دص�ردخمتیکوتفقی یلم�۔یملع‬

‫ڑپا یا�۔ ا �س ںیمحرض�ت‬ ‫حرض�ت ۃفیلخاملحیس الاث لثؒ ےن �‪1�� 9�8�2‬ء ںیم ا�ن ےکبس ےس ڑب�ے ےٹیباک اکن�ح ھ‬

‫�‪�1�9� 7�2‬ءکتآ�پ ا�س ےکربممر ہے �۔ ا�س ےک دعب دمسرب �‪�1�9� 8� 9‬ء ںیم د �وبا�ر�ہ رضح�ت ۃفیلخاملحیس ا لر�ا بعؒ ےن ا�نوک حرض�تحلصم ومعو �د رضی الہلہنعوک ہشیمہ ہیایخ�ل رہات اھت ہک امجعتیک اخطررہرقبانیرک نی ےہ�۔ ا �س ےک ےیل رہمسق‬ ‫کی رقبانییک �۔ ا پان ام�ل وقت اپےن وچب �ںوک رقبا�نایک �۔‬ ‫رفا یا ا �و�راتحای �ت ا �س رپاقئم رہے �۔‬ ‫�افات�ءاک ربممرقم�ر م‬ ‫حبیک ا �ولا�داک ذکر ا �و�ر ا �نیک ا�ولا�د ےک ذکر ےکنمض ںیم دیسریمومحم�د احدم اص حباک ذکرایک �۔ ا�س‬ ‫مدی�ا�ن ںیمیھب ا�نیک ڑب�ی وسعی دخما �ت ںیہ �۔رضح�ت ۃفیلخاملحیس الر�ا بعؒ اک وجرت جہمرق�ٓا�نرکیم ےہ ا�سیک ایت �ر�ی مریدمحم احسقٰ اص ؓ‬ ‫حبیک دعا�ٔو �ںوک انس ا �و�ر ا پےن‬ ‫رفایا�‪ :‬ا لہلاعتلٰی ےن ا �نیک دعا�ٔو�ںوک انس ینعی رضح�ت ریمدمحم احسقٰ اص ؓ‬ ‫رفا یا مںی�آ ؒ�پ ےن م‬ ‫رفا یا ےہ ا�و�ر اظاہ�ِررکشت م‬ ‫مںییھب ا نوہ �ں ےناکفی اعم �ونتیک سجاک رضح�ت ۃفیلخاملحیس الر�ا بعؒ ےنیھب ذکر م‬

‫ہے ا �و �ر ربو �ہ ےک اعم �وننیاک ذکررکتے وہئے نج ںیم وص فی اشب�ر�ت الرمحنٰ اص حب�‪ ،‬مولانا ابو �ا ملرینون�ر �القح ساتھ ا �ن ےک ایپ �روک دیھکرکینعی رضح�ت ریمدمحم احسقٰ اصحبؓ ےک ایپ�روک دیھکرک ا لہلاعتلٰی ےن ا�ن ےکونیت�ں وچب�ں‬ ‫صاحب�‪،‬سدیدبع�احلیئ اصحب �‪،‬مولانا د �وست دمحم اص حب�‪،‬مجلی الرمحنٰ ر فقی اص حب وغری�ہوکخدمتیکوت فقی یلم�‪ ،‬کو قوفرکنےیکوتفقی اطعیک �۔ونیت�ںیک تعیبط ایک د�وسرے ےسفلتخم ےہاسیج ہکرہا ناس�ن ایک د �وسر�ے‬ ‫رفاتےںیہہک اہج�ںکت ںیَم‬ ‫رفا یاہکریمومحم�د احدم اصحبیھب ا�ن ںیم اشمل ےھت ا�و�ر الہل ےکلضف ےس ہی �ولگلسلسم ریم�ے سےفلتخم وہتا ےہنکیل ا�س زیچںیم اہج �ںکت ںیم ےنوغ�رایک رضح�ت ہفیلخاثلثؒ م‬ ‫�آ � ؒپ ےن ہییھب م‬ ‫نےوغ�رایک ونیت�ں ںیم ایک یہ زیچ اپ ئی اجتییھت ینعی وجھچک دخ�ا ےن دیا انتج د�ے دیا ا �س رپ ا ناس �نوک ر�اضی رہان‬ ‫ساتھاشمل ر ہے ا �و�رآ ؒ�پ ےن ا �ناک رکشیہ ا�د�اایک�۔‬

‫رفا یاہک دیسریمد�ا�ٔو�د ا حدم‬ ‫�(ماخو�ذ ا�زرتجہمرق�آ�نرکیم ا�زرضح�ت ۃفیلخاملحیس الر�ابعؒ�‪ ،‬اظاہ�ررکشت�) ہیںیہن ہکلبوخ�ش ر ہان اچہےی �۔رص�ف ر �اضیںیہن رہان ہکلبوخشی ےس ر�اضی رہان ےہ�۔ م‬ ‫صاح�ح ہتساکلمکم ا �ر �د�و رتجہمرکنے ےک دعبدنسم ا حدم نبلبنحاک رتجہم اج � �ری اھت�۔ ا سی �‬ ‫رطححیحص ملسمیک صاحب اپےن رنگ ےک ےھتنکیل ہی زیچا �ن ںیم اپئی اجتییھت�۔ریموعسم�د احدمآجلکاکفی رعصہ ےس ڈنام �ر�ک ںیمغیلبت‬

‫شر�حیھب اج � �رییھت �۔امشئل رتمذ�یاک رتجہمیھب انوہ �ں ےنایک�۔ اب ئلب ےکقلعتم ویسیب�ںیملع اقملہ اج�ترحتیر ےیک کا اک�مرک رہے ںیہ و�ہ اپےن رنگ ےک ںیہنکیل ہی زیچا�ن ںیمیھب اپئی اجتی ےہ ا�و �ر ا�ن ےکوھچٹے اھبئی ریمومحم �د‬ ‫جوفلتخم اخاب �ر�ا �ت ا �و�ر رسائل ںیم اشئع وہ ئے �۔ ابئلب ںیم ےس ا تسانث �ء ا �و �ر اناجلی ںیم ےسنیتیکریسفتیھکل �۔ �احدمنج ےک ےچب ےک اکن�ح اک ںیم اعال�نرک�و�ںاگ و�ہ اپےن رنگ ےک و�اقف نزدگی ںیہنکیل ہی زیچا �ن اس�ر �و �ں ںیم‬ ‫رطحنفکحیسم�‪ ،‬رمہمٰیسیع ا �و�ررضح�تحیسم ہیلع ا سلال�میک �‬ ‫�ا سی �‬ ‫رفاتےںیہ‬ ‫رجہت ےکقلعتم تہب اعٰیل اپئے ےکیقیقحتاک�م ےیک�۔ ‪ common‬ےہکہوخشی ےس رہان ا�و�ر وج امجعت د�ے ا�سوکوبق�لرکنا ا�و�ریسکمسقاک اطم لہب ہنرکنا�۔ م‬ ‫َ َ ُ​ُ​ُ‬ ‫�ا �س وقت ا�نیک وبطم عہ ا �و�رریغوبطم عہبتک ا �و�روم�ا�د ہی ےہ�‪:‬سری�ت ا نلیبیلص ا لہلہیلع سومل�۔ کان خلق ُہ کہ ا �ن ےک اب�پاک ہی و�رثہ وپ� �ریلسن ںیمآگے الچ ےہ�۔ دخ�ا اعتلٰی ےنرضح�ت اممو �ں اج �ن رضی ا لہلاعتلٰی ہنعیک‬ ‫ُْ‬ ‫الق ْرآن۔ �ا�س ےکنیت ےصحںیہ�۔ ایک ےہ امہ�ر �ے ایپ�ر �ےیبنیلص ا لہلہیلع وسملیک ایپ� �ری تابںی�۔ اسی �‬ ‫ریمقح اص حبیک ا�ولا�د رپ ڑب�ا لضفایک ےہ�۔ ا�س و�اسےط امج عت ےک ےیل وج ہیومننہیھب اقئم وہ �ا ا�و �ر‬ ‫رطح یاک �ا �ولا�د رپینعی اس‬

‫رکشز�ا�ر دنب �ے ےتنب‬ ‫چوھٹا اس اتکبہچ ےہنیت وس ھٹسنیپ د�ن �۔ ہی امن�ز ےک دعب ر � �وز�انہ د �ر�س ےک ےیل ا تناخ�ب ےہ�۔ رھپایک ےہنیطسلف جامعت ےکاسمےن ہیرہاحلت ںیم ےتسنہ ا�و�ر اشب�ش رہچ�ےیھبآئے وجرہ قوت دخ�ا اعت لٰی ےک گ‬ ‫سےریمشککت �۔رضح�تحیسم ومعو�د ہیلع ا سلال�میکرحتیر �ا �تیک ر �و ےسریس�ت انلیب �۔ انوہ �ں ےن ا�ساک وم�ا �داٹکاھایک ہوئے ا�سیک دمح ےک رت�انےاگتے وہئے اپین زندگی ےک د�نزگ�ا�رنے و�الے ںیہ �۔‬ ‫�ابیھ ریغوبطم عہ ےہ�۔حیحص اخب�ر�ی ےس اتناخ �بایک �۔ ہیضعب رتیبیت انع �و ین ںیہ �۔ ا سی رط�ح بج ایک دفہع رپ�انے وپ�پ‬

‫�(ماخو�ذ ا�زہبطخ اکن �ح �‪ 1�0‬یئم �‪1�� 9� 8�2‬ء �‪ ،‬ابطخ �ت انصردلج �‪ 1� 0‬ہحفص �‪)�7� 2� 9� -�7� 2� 8‬‬

‫سمدج اشب�ر�تنیپس ےک گنس اینب�د ےکومقع رپسج اینب� �دی رھتپ رپرضح�ت ۃفیلخاملحیس الاثلثؒ ےن دعارک�و�ائی‬

‫شرعواشعر�ی ےسیھبآ�پوکفغش اھت�۔رضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م ےکرعشا�و�رالک�مومحم�د ےکرعشوت ای�د‬

‫نے ایک وس�ا �ل اٹاھ د یا اھت وت ا �ساکیھب انوہ �ں ےن ر �ّدایک�۔‬

‫پرھآ� ؒپ ےنآگے دعا �دیہک دعارکیں ا�نیک اگیللسنیھب ا �ن زیچ�و�ںوک اح صلرکنے و �ا لی وہ �۔‬

‫رطح دجسم اشب �ر�تنیپس ےک اتفات �ح ےکومقع رپیھب ا �ن تےھ یہ ا�س ےک الع�و�ہ وخ�دیھبںیمظنےتہک ےھت�۔‬ ‫رتحمم ریماصحب ےن اٹاھیا وہ�ا اھت�۔ اسی �‬ ‫تیھ و�ہ رھتپرضح�ت �‬

‫رفا یا اھت �۔‬ ‫کو ا �و�ر ا �نیک ا لہہیوک دخمتاک ومقع الم سجاک رضح�ت ۃفیلخ�املحیس الر �ا بعؒ ےن ذکریھب م‬

‫�( ماخو�ذ ا�ز ابطخ �ت اطہردلج ا�و�لہحفص �‪�1�3� 9‬۔ہبطخ ایب�ن مرفو�د�ہ �‪ 1� 0‬ربمتس �‪1�� 9�8�2‬ء�)‬

‫رفا یا اھت �۔‬ ‫�‪�1�9� 5�5‬ء ںیم ہسلجاسلانہ ےک اتفات�ح ےکومقع رپرضح�ت ۃفیلخاملحیس الاث نیؓ ےن اکنحو�ںاک اعال�ن م‬

‫یہآٹھاکن �ح ےھت �۔ ا�ن ںیم ریمومحم �د ا حدم اصحباک اکن�حیھب اھت وجرضح�ت ۃفیلخاملحیس الاثنیؓ ےن اپین یٹیب امۃ املنیت‬

‫رفایاہک اع�م رطیق ےک اطمبقوت اکن�ح �‪2�9‬‬ ‫ڑپا اھت ا �و �ر ا�س ںیم رضح�ت ۃفیلخمل احیس الاث نیؓ ےن م‬ ‫صاحہب ےک استھ ھ‬

‫پرھ یاک فدہع ا نوہ�ں ےن رمبوی�ںوک وج اجمہع ںیمآنا اچ ہےت ںیہ ا�و�ررمبی ےننبیک‬ ‫خو�ا ہش رھکےت ںیہنکیل ابیھآئےںیہن ایکتحیصنیک ا�و�ر ایک الئہحلمع دیا و�ہ ڑب�ا‬ ‫�اچاھ ال ئہحلمع ےہ�۔رمبوی�ںوکہکلبرہصخشوک وجاجمہع ںیمآنا اچہات ےہ ا�و�ر وجآ اکچ ےہ‬ ‫�ا �نوکیھب اسمےن رھکان اچ ہےی �۔‬

‫�دمسربوک وہ�ارک تے ےھترگم ا�ن اکنحو�ں ںیمھچکاینثتسم �ت ںیہ�۔ یاکوت ہیہک یاکاکن�ح ریم�ی اپین ڑلکی امۃ املنیت ہپیل اب�ت ہییھکلہک ر � �وز �انہحبص نیت ےجب اٹھرک وضورک ےک�‪ ،‬اپسکات�ن ےک وقت ےک اطم بقوت وہی دجہتاک قوت اتنب‬

‫رقا�ر اپ یا ےہ�۔ رھپا�س ہپلیصفت ایب�نیک�۔ رھپ ہییھب ایب�ن ہےہکدجہت ا�د�ارک یں �۔ ر� �وز �انہ اپ نچ وقت امن�ز ابجامعتدجسم ںیم اجرک ا�د�ارک یں ا�و �ر وہا�ں ربو�ہ ںیم ر ہےن و�الو�ںوک‬ ‫کا ےہ وجدیسریمومحم�د احدم ابن ریمدمحم احسقٰ اصحب ےس �‬

‫رکمیلص‬ ‫فرما یاہکومحم�د احدم ا�س وقت دنل�ن ںیم یب ا�ے ںیم ڑپ�ھ رہےںیہ ا �و�راگر ا لہلاعتلٰی ےنریخ یت رکیھوت ا�ر �ا �د�ہ ےہ صنتحییکہکدجسمابم �ر�ک ںیممک ا�زمک ایک امن�ز ا�د�ارکیں�۔ رھپر� �وز�انہ دخ�ا اعتلٰییک رضا ےک ےیل رسو�ل ی‬ ‫کہ اگےلاس�لیئم ںیم و�ہ و�اپسآ ئاجںی �۔ ںیم اپےنونیت�ں وچب�ںوک�‪،‬آ � ؓپ ےنونیت �ں وچب�ںاک ذکرایک�‪ ،‬رھپہفیلخاثنی ےن �الہلہیلع وسملیک تبحم ےک ےیل�‪،‬رضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�میک تبحم ےک ےیلالخفتیک تبحم ےک ےیل دعا امگنںی�۔‬

‫رشف �‪ ،‬ا تسافغ�روک ا پان اعش�ر انبئںی �۔یٹھچ اب �ت ہیہکرضح�ت اصحب ای ہفیلخ وقت‬ ‫�ا �ن ےک ان �م ےیلہکومحم�د ا حدموک وج د �اما �د ےہ ا �و�ر د �ا�ٔو�د ا حدموک وج د �اما �د ےہ�۔ دیسریمد�ا �ٔو�د احدم اص حباک ذکر ےہ ا�و�ر پرھ ناپوچ یں اب�ت ہیہکحیبست�‪ ،‬د �ر�و�د ی‬ ‫طاہرا حدموک وج ا �م اطہررمحومہاک ڑلکا ےہرضح�ت ۃفیلخاملحیس الر �ا بعؒ اک ذکرایک وہا�ںوھچ�ڑآ یا وہ�ں اتکہ و �ہمیلعت اپئںی کی دخمت ںیم تبحم ا�و �ردیقع �ت ےک ذجبا�ت ےکاستھ دعایک د �رخو�استرکتے وہئے طخاھکلرک یں �۔استویں‬ ‫رفائض ا�و �ر ذمہ د�ا �ریا �ں احنس رط یق رپ ا �د�ارکیں �۔آٹوھ یں اب �ت ہیہک اپےن و�ا لد ینیک‬ ‫رفا یاہک با�ت ہیہک اپےن ومجو�د�ہ �‬ ‫�ا �و�رآ ئدن �ہ ہلسلسیک دخمترکیں �۔ ا �نوکاتکدی ےہہک انرگیز�ی ںیم ایلقت اح صلرک یں �۔ رھپآ ؓ�پ ےن م‬

‫رطح احصل وہاجئےوت وچنہک ہیونیت�ں وملو�ی افضل ںیہ ا�و�ررعبیمیلعتیھب ا�نیک اہنیت خدمترک یں ا�و�راگر و �ہ د�و�ر ںیہوت اہنںی دعا�ٔو�ں ںیم ای�د ھکرںی �۔ ون یں اب �ت ہیہکرق�آ �ن رشیفاک رتجہمیظفل ا�و �ر‬ ‫زیمیلعت چایھ �‬ ‫گ �ار انرگ ی �‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫� ‬

‫باماح�و �ر�ہےنھکیسیکوکششرکیں �۔ دسویں اب�ت ہیہک ر �وحانی زخ �ا ئناکمک ا �زمکنیت دفہعاطملہعرکیں �۔ایگ �ر�ہ ہیہک ر� �وز �انہ مریاص حبیک رط�ف ےس ہی دعا ڑپھان ا�و�ررضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م ےکزم�ا�رابم �رک رپیھب دعارکنا�۔ �‪�1� 9�9�0‬ء‬ ‫رضو�ررکیں �۔‬ ‫�افللض ا �و�ر ایک اع�م ا خاب�ر ھڑپںی �۔ ر � �وز�انہ دخمِتقلخاک ایکاک �ممک ا �زمک �‬ ‫دقمہاقئم وہ�ا وجسلجم وش�ر�ٰی ںیم اظاہ�ر ر�ا ئے رپاھت �۔دقممہ ‪ 2� 9� 8�C‬اک اھت نکیل جج ےنآ �پ‬ ‫مںیآ�پ رپ یاک م‬ ‫�ا�ن ےک ےٹیب دیس الغ�م ا حدم �‬ ‫رفخ ا�ن ےک اب�ر�ے ںیمےتھکل ںیہ �۔ دنچ تابںی شیپرکتا وہ�ںہک اباوک الہلاعت لٰی کواہک ہکآ �پ ےنرقت یر ںیم حنآوض�ریلص الہلہیلع وسمل ا�و�راحص بہؓیکوتہنییک ےہ�۔ ا�س رپآ�پ ےن ڑب�ییتخس ےس‬

‫سے وجتبحمیھت ا �ساک اظاہ�ر امن�ز �و �ں ا�و �ر ذکرِ اٰلیہ ےس وہتا اھت�۔ ا �نیک امن�ز�و�ںوکوت ںیَم ےنیھب دکیاھ ےہ�۔دجسم جج ےکاسمےن ا�ساک ر �ّدایک ا�و �ر ےھجم اتبتے ےھتہک ےھجم ا�س اب�تیک ڑب�یفیلکتیھت �۔ جج ےنآ �پوکاہک ہکریمومحم�د‬

‫مںی�۔ �اکی رط�فوکنے ںیم ےگل سجوشخ�ع ووضخ �ع ےس ڑپھارکتے ےھت�۔ وجرھگںیم امن�زیں ںیہ و �ہوت وہتی �احدم ےن ثحب ےک د�و�ر �ا �نیبنرکیمیلص ا لہلہیلع وسمل ا �و�راحصبہؓ ےکقلعتموتہنیآمزیالاف�ظ اتسامع�ل ےیک ںیہ �۔ ا �س‬

‫ہو�ںیگ ا�نوکمہںیہن اجنےت نکیل ابہریھب ا�نیک امن�ز ےک قوت یاکبیجعتیفیک وہتییھت�۔ یاک ایاس �‬ ‫رکم‬ ‫رطفی ا�و�ر پرریمومحم�د احدماصحب ےناہک ہک ہیھجم رپ الز�ا�م ےہ�! ہیرس�اسروھج�ٹ ےہ�! وھج �ٹ ےہ�! وھج �ٹ ےہ�! ںیمیبن ی‬

‫بےفلکتقلعت اھت سجاک ولگو�ں ےکاسمےن ا ظاہ�رںیہنرک تے ےھتنکیل رھپیھب ضعب فدہع ا ظاہ�ر وہاجتا ےہ �ولگ صیل ا لہلہیلع وسمل ا�و�راحصبہؓ یک د�ل ےسمیظعترکتا وہ �ں ا �و�ر ا �نیک رسالت رپ ہتخپ ایام �ن رھکات وہ �ں �۔ ا نوہ �ں ےن‬ ‫خو�دیہ ون�ٹرک ےتیل ںیہ�۔اثم�ل ےکوط�ر ہپ انوہ �ں ےناھکل ےہہک ںیم ابایک ون�ٹکب دکیاتھ وہ�ں ا�س رپرہر� �وز الہل کاہ ہک ںیم دیس وہ �ں ا�و�ر ا�نیکآ�ل ےس وہ�ں ا�و�روھج�ٹ وبلےن و�الے ہپتنعلاتجیھب وہ �ں �۔ جج ےکاسمےن ا نوہ�ں‬

‫کلاھ وہ �ارظنآ تا �۔وغ�رایک وت �‬ ‫رجٔا �ت ےس ہی ایب �ن دیا�۔‬ ‫ولعمم وہ �اہک بجیھب اپےنملق ںیم ر � شوانئی�‪ ،‬ایسہیرھبتےوت الہپ ظفل الہلےتھکل ںیہ ا�و�ر نے ڑب�ی �‬

‫�ا�س رط�ح ضعب ا �و�ر �ا �ق ای ڈ �ائریو�ں رپیئکیئک ئالون�ں ںیم رص�ف ا لہلاھکل وہ�ا اھت �۔آ �پ ےنآ خر�ی اسلو�ں ںیم اپےن‬

‫�آخر�ی امیب �ر�ی ےک دنو�ں ںیموت اخ �ص وط�ر رپ دعا�ٔو�ں ںیم د�ر �و�د رشیف تہب ز یا �د�ہ ڑپ ھےت ےھت ا�و�ر ہی‬

‫�زبا�ناک ظفل ےہ یتآ ومہک ‪�I love you‬۔ ا لہلاعتلٰیوکاھکل ےہ ا نوہ �ں ےن �۔‬

‫حرض�تحیسم ومعو�دہیلع ا سلال �م ےسیھب تبحماک اظاہ�راھت ا�و�ر ہییھب اپین اثم�لٓا�پ اھت �۔ ا �ن ےک ےٹیبےتہکںیہ‬

‫مھج وک اح صل رہے ھجم وک د �ائم ےلم‬

‫رصف ہیاہک ہکرضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�ماک ہیبس ےس ڑب �ازجعم�ہ ےہہک ا ناس �ناک نزد�ہ‬ ‫سے انرٹ�ویو ےیل�۔آ�پ ےن �‬

‫کرم�ے ںیم ایکرقف�ہاھکل اھت �۔ ا �ےریم�ے ا لہل یتآ وم�۔وت ںیم ےن وپچاھ ا �ساک بلطمایک ےہ�؟ےتہکںیہیہ اٹالنی �الاف�ظ ڑب�ے دہر�اتے ےھتہک ںیم دمحمٰیفطصمیلص ا لہلہیلع وسملاک الغ �م وہ �ں�۔‬ ‫حدم اب � �ری اعتلٰی رپ ا�نیک یاکمظنیھب ےہسجاک یاکرعشہی ےہہک‬

‫تری�ا د ید�ا�ر یھب ریت�ی اتفگ�ر یھب‬

‫یبام�ر�ی ےک دنو�ں ںیم ا �ناک ایک دفہع اپڈنیسکاک آپرینش وہ�اوت ا سلال�ممکیلعیکآ�و�ا �زآ ئی �۔تحص ای�ب وہ‬

‫رقتاب�ت ےکومقع رپہلسلس ےک زب �رگو�ں‬ ‫جمےھ ای�د ےہہک �‪�1�9� 8�9‬ء ںیم ر�و�زنامہ ا فللض ربو�ہ ےن امجعتیک دصاسلہ ی‬ ‫خد �ا ےس د�وبا�ر�ہقلعت وج�ڑ دیا �۔ ا�سمسق ےک ا لاف�ظ ےھت ا �ن ےک �۔‬

‫یبام�ر�ی ےک دنو�ں ںیم ضعب دفہعاق�دیا�نیکیھب ایت �ر�ی وہتییھتنکیلںیہن اج ےتکس ےھت ا �و�ر رپ گ�ور�ا�ملسنیک‬

‫گےئ�۔ ا �نیک ابع�د �ت ا �و �ر امن�ز �و �ںاک ہفسلفیھبقلعت اب لہل ےس یہ و�ا سبہت اھت�۔ ا�ن د �وکو لاگںیہنایک اج اتکس�۔یئک ترمہب ہوتے ےھتنکیل یاکتبحمیھت اق�دیا �ن ےس�‪،‬رضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م ےکزم�ا�ر ہپاحضر�یاک ایک وش�ق اھت سج‬

‫نام�زدجہت ںیم اپین دعا اک رطیق اتبیاکہ ےلہپدمح اب � �ری ا �و�رقلعت اب لہل ےک ےیل دعائںی ت‬ ‫رکا وہ�ں �۔ یاک د�نےتہک ںیہ سے رھپآخر قوت ںیمآ�پفیلکت اٹاھ ےک ےلچ اج یارکتے ےھت�۔‬ ‫جمےھ اتب یاہک ںیم ر � �وز�انہدجہت ںیم ا پےن اچچ اج �ن ینعی رضح�ت کڈ�ارٹدیسریمدمحم اسامعلی اص حب رضی الہلاعتلٰی ہنعیک‬

‫ڑپات وہ �ں وج اچچ اج �ن ےن ونعب�ا �ن‘ �‘تم�’�’یھکلیھت ا�ساک الہپ رعش ہی ےہہک‬ ‫نمظ ےک ا شاع�ر ھ‬ ‫عال�ِج د�ر�ِد د�ل مت وہ امہ�ر�ے د�ل ُربا مت وہ‬ ‫متاہ�ر�ا دمعا مہ ںیہ امہ�ر�ا دمعا مت وہ‬

‫رکم�‪،‬باخ� �ری �‪� ،‬ر�وحانی زخ�ائناک اطم لہعآ �پیک ر � �وز �انہ زندگیاک‬ ‫ماطلہع ےک اب�ر �ے ںیماھکل ےہ�۔رق�آ�ن ی‬

‫عموم �ل اھت ا�و�رںیمہیھب ا �سیکنیقلترکتے ےھت�۔ وجول�گ ےنلمآتے ا �نوکیھب اطم لہعیکنیقلترک تے�۔ �‪�1� 9�9�0‬ء‬ ‫مںی ا �ن ہپدقممہ وہ�ا �۔ ایک ر�ا �ت وینچ�ٹ ےکوح �الا�ت ںیمیھب رہے�۔ےتہکںیہ ںیم ےنلمایگ وت ا نوہ�ں ےناہک ےھجم‬

‫بالیٹ ا�و �ر مَگ ا�و �ر رب�اہنی ا حدمیہ ال د�ووتایم�ں وخ�رشدی احدماصحب استھ ےھت ا نوہ �ں ےناہک ہک اتین گنتوح�الا�ت‬

‫نام �زدجہت ںیم دعااک رط یقیھب اتب یا وج ا تخاص�ر ےس شیپرکتا وہ�ں �۔ ا�ن ےک ےٹیبےتہکںیہہکدمح اب�ر�ی ا�و�ر د�ر�و�درشیف مںی اتینرگمی ںیم اتینلکشماتک�بمتسک رط�ح ڑپھو ےگ�۔ انوہ�ں ےناہکوکئیںیہن ریم�ے ےیللکشمںیہن ےہ‬

‫کے دعبرضح�تحیسم ومعو � ؑد ا �و�رآ ؑ�پیکآ�ل ا �و�رافلخ�ءرضح�تحیسم ومعو � ؑد ا �و�ر ا�نیکآ�ل رپ�‪،‬رضح�تحلصم ومعو� ؓد �ا�و�رآ ؓ�پ ہپےلیھب ا �سوک اپ نچ دفہع ڑپ �ھ اکچ وہ�ں�۔ رہبحا�ل وہا�ںوھچٹییس ہگجرگمی ےک د �ن �‪ ،‬یاک د �نیھب �ڑبیفیلکت ںیم‬ ‫کیآ�ل رپ الگ ےس�‪ ،‬رھپا پےن د �ا�د �ا رضح�ت ریمانصرون�ا�ب اصحبؓ ےس رش�و �عرکتے ےھت ا�و �ر د �رجہ دب�رجہ ےچین �ا نوہ�ں ےنزگ�ا �ر�اویکنہکتعیبطسیفنیھت �‪ ،‬افنستیھت تعیبط ںیم ا�س ےیل ا�ن ےک احل �ظ ےس ہی تہب ڑب�ییگنتیھتنکیل‬ ‫�آتے اجتے ےھت�۔ اپین ا�ولا�د ںیم بس ےس ےلہپ ا پین یٹیب ےک ےیل رھپوٹیب�ں ےک ےیل�۔‬

‫�ا�س ومقع رپیھب رضح�تحیسم ومعو�د ہیلع اسلال�میکاتک�ب ڑپھےنیکرکفیھت�۔ د یین ولع�م نج ںیم اسال�م ےک الع �و�ہ‬

‫حوق�قا علاب �دیکا �د�ایئیگاکا صلذ�ر یہعدعاوکیہےتھجمسےھت�۔الخفتےستبحمیتکلھچیھتیہنکیلبسےسڑب �ھ یوہ�د یت �‪ ،‬اسیع ئتی وغری�ہاکیھب اطم لہعاھت ا�س ہپ تہب دسرت�سیھت�۔وم�ا�زنہ ذم�اہب ںیمآ�پوکاخ �ص اہم�ر �تیھت �۔‬

‫سو�ل�‪،‬حیحص احا�د یث ا �و �ر‬ ‫سو�لیکوکششرکتے ےھت �۔وھچٹی �ر�و�ا ییت ہقف ےس انلا�ں ےھت �۔ ہشیمہ ا�س اب�تیک تحیصنرکتے ےھتہکرق�آ �ن ی‬ ‫کر ا�نیک تبحم حنآوض�ریلص ا لہلہیلع سومل ےسیھت ع۔قش اھت یاک �۔ اتاب�ِع تنسِ ر ؐ‬ ‫رکم�‪ ،‬تنسِ ر ؐ‬

‫چوھٹی ابتو�ں ےس ا �ساک ا ظاہ �ر وہتا اھت ۔ ا �ن ےک ےٹیبےتہکںیہہک ایک د�ورمتہب ا �س �‬ ‫رطح وہ�اہکآ�پیسک ےبآ �ر�ا�م حرض�تحیسم ومعو�د ہیلع اسلال �م ا�و�رآ�پ ےک افلخ�ء ےکملعالک�م ےس ر �انہام ئی احصلرک �و �۔‬ ‫�ئ ن‬ ‫کرسی ہپ ےھٹیب وہئے ےھت ا �و �ر ںیمیسک د� سور�یرکسی ہپآ�ر�ا �م ےس اھٹیب اھت�۔ ںیم ا ٹاھ ا �و �ر ا�ن ےک ےیلرکسی اخلییکنکیل‬ ‫� ندای�و�ی ولع�م اخ �ص وط�ر رپاسنئیس ولع�ماک اطملہع�‪ ،‬ات�ریخ اک اطملہع ا�و �ر اسی رط�ح رفتیح ےک ےیل اہ �یک�گ‬ ‫�و �ہ ا�س رپںیہن ےھٹیبہک حنآوض �ریلص ا لہلہیلع وسمل ےنیسکوک ا �سیک ہگج ےس ا ٹاھرکوخ�دےنھٹیب ےسعنم م‬ ‫رفایا وہ�ا ےہ�۔ کےولع�م رپیھباتکبںیرثک�ت ےس ڑپ ھےت ےھت �۔ انرگیز�ی رعش�ا�ء ےکالک�م ا�و�ر ا سی رط�ح ا �ر �د �ورعش�ا�ء ےکالک�موکیھب‬ ‫بےشکمت ریم�ے ےٹیب وہنکیل ہی حنآرض�تیلص الہلہیلع وسملیک تنس ےکالخ�ف ےہہک د�وسر�ےیکرکسی�‪ ،‬ےنھٹیبیک پڑھا وہ�ا اھت ا �و�ر تہب ےسرعش�ا�ء ےکرعش ای�د ےھت�۔ اپےنآئی ڈیپ رپرعش�ا�ء ےکالک�موک ےتنسیھب ےھت�۔ زبانںیےنھکیساک‬

‫جہگ ہپہضبقایک اجئے ا�س ےیل ںیمںیہن وھٹیب�ںاگ �۔ اسی �‬ ‫رطح ر �اسہت ںیمآتے اجتےالس�مرکنے ںیم لہپرکنےیک لمہک اھت �۔ ا �ر�د�و�‪،‬رعبی�‪ ،‬انرگیز�ی ےک الع�و �ہشنیپس�‪ ،‬ا ٹالنی ا�و�رربع�ا نی رپاخصہوبع�ر وہایگ اھت �۔ اٹالنی ےک رپ گ�ور �ا �موت‬

‫کوششرکتے �۔ ہعمج ےک د �ن ہعمجیک امن�ز ےک دعب ا�و�ررصعیک امن�ز ےک دعب دعارکنے ںیموغشم�ل رہےت ا�و�ر ا�س اب�ت ٹی و�ی ا�و�رآئی ڈیپ رپ ابقا عدگی ےس دکیےتھ ےھت�۔ ا�س ےک ےیل جوہ ہییھتہکآ�پوکرضح�تحلصم ومعو�د ضری الہلاعتلٰی‬ ‫کو ان سپدنرک تےہک ا�س د �و �ر�ا �ن ںیموکئی ا�ن ےس ےنلمیھبآئےویکنہک حنآوض �ریلص الہلہیلع سومل ےن م‬ ‫رفایا اھت ہکوضح �ر ا �نوک اٹیلںیجیھب ےگ �۔‬ ‫رفایا ےہہک ہی عہن ےنیسک ز مانے ںیم اٹا لنی زبا�نےنھکیساکاہک اھت ا�و�ر ا�س اب�تاک اظاہ�ر م‬ ‫قوبلتی دعااک وقت وہتا ےہ�۔ےتہکںیہ مہ ےچبیھب ا �س ےسرگیزرک تے ےھتہک ا �ن ےک اپ�س ا�س وقت ںیم ئاجںی�۔ یہاہکرک تے ےھتہک ا نوہ�ں ےن ہیاہک اھت ہکزبا�نوھکیس�۔ ںیم ھکیس رہا وہ�ں ا�سمکحوکوسنم�خوتںیہنایک اھت ا�و�رآ�ج‬

‫� حنآوض�ریلص ا لہلہیلع وسمل ےک وی�ِم ولا�د �ت ا �و�ر وی�م وفا�ت ا �و�ررضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م ےک وی�م ولا�د�ت تک ریم�ے ےیل ہیمکح اج� �ری ےہوت ا�س ےیل ںیم اج�ر�ی کروھ�ںاگ�۔ املی رقبانی اخ�ص وج�ش ےسرکتے ےھت �۔ رھپ‬ ‫�ا �و�ر وی�م وفا�ت ہپاتکدی�ی وط�ر رپ د�ر �و�درشیفرثک�ت ےس ڑپ ھےنیکتحیصنرکتے ےھت ا�و�روخ�دیھباکرث ُس ْب َح َ‬ ‫ان �ا سی رط�ح وجیھب ا �ن ےک ےصح ںیم و�رثہ ںیم اجئدی�ا�دآ ئی ا�ساک وف �ر�ی وط�ر رپہصح اجئدی �ا�د ا �د�اایک �۔‬ ‫َ‬ ‫َ َ‬ ‫َ ّٰ َ‬ ‫ّٰ َ َ ْ ُ ْ َ َ ّٰ ْ‬ ‫الل ِہ و ِبحم ِد ٖہ سبح‬ ‫ان الل ِہ ال َع ِظ ْی ِم الل ُھ ّم َص ِ ّل َع ٰلی ُم َح ّم ٍد ّو ٰا ِل ُم َح ّمد�۔پڑھےت ر ہےت �۔ےتہکںیہ ںیم ایک دفہع‬ ‫بمرشا یا�ز اص حب وجآجلک اجمہع ےک رپسنلپ ںیہےتھکل ںیہہکریماصحب ےن ایک اہنیتوصعم مانہ ا �و �ر‬ ‫قا�د یا �نایگ وت ےھجم ہی دعاھکل ےک �دیہک د�ا � ملر �احیس ےک رہرمک�ے ںیم بس ےس ےلہپ یاک دفہعریم�ی رط�ف ےس ینعی پاکاب �ز زندگی رسبیک �۔ ا تناہئیسیفننکیل اعجز ا �و�ررسکنمالزم�ا�ج�‪ ،‬انق عت ا�و�روتکلیک ایک اعٰیل اثم �ل نبرک ر ہے �۔‬

‫� ‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫رضو�ر ڑپ�ھ یل ںیہ ا�و�رضعباتکبںینیت ےس ز�ائدرمتہبیھب ڑپھی وہئی ںیہنکیل اعجز�ی‬ ‫عمل ورعفا�ناک یاکدنمس�ر ےھت �۔ تہب ڑب�ے اعلم ےھت�۔ تابںی بسکیھٹ ںیہ � فم۔رسیھب ےھت�۔دحم�ثیھب ےھت�۔ �ا سلال�میک امت�مبتکنیت فدہعوت �‬ ‫رکماک رتجہمرکنے ےکاستھاستھ وپ � �ری کی ا تناہیھتیھبک تیملعاک اظاہ�رںیہنایک�۔‬ ‫جامعت احدمیہیک ات�ریخ ےک ہی ےلہپوخ�ش بیصن اع لم ںیہںیہنج رق�آ�ن ی‬ ‫صاح�ح ہتساک ا �ر�د �و رت جہمرکنےیکوتفقی یلم�۔ریماصحبیک زندگی ابع�ر �تیھت ا �س اب�ت ےسہکاک �ماک�م ا�و�ر سب‬

‫یلجب ارث دنب وہاج تی‬ ‫ہکےتںیہ ایک دفہعرھگںیم ہبطخنس رہے ےھتہکیلجب دنب وہیئگ�۔ ربو�ہ ںیم�‪ ،‬اپسکات�ن ںیم ک‬

‫کا�م �۔یٹھچاک ظفلریماص حبیک زندگییک تغل ںیم ہن اھت�۔ریماص حب الب ہبشالخفت امن وجو�د ےھتوہنج�ں ےنالخفت ہےوت یٹ �وی دنب وہایگ �۔ ںیموھچٹا اھت �۔ ںیم اٹھ ےکجانے اگل وت انوہ�ں ےناہک ہک وھٹیب ا �و �ر دعائںی ڑپھےت رہو�‪،‬‬ ‫کی اطا عت ا �و�ر الخفت ےس تبحمرک ےکںیمہ کداھ یا ا �و�راھجمسیا �۔ اپےنلمع ےس کداھیاہک الخفتاک احرت�ا�م ا �سوک جانےیک اجا�ز �تںیہن ےہ�۔ ا�س ںیمیھب �ڑبی ربکت وہتی ےہ�۔ںیہمتایک اتپہےسک وقت یلجبآجائے ا �و �رہفیلخ‬ ‫ہکےتںیہ�۔ یئاسلک ہپ قوت ہپاج یارکتے ےھتاس�ت سیب ہپاجمہعاتگل اھت اس�ت سیب ہپچنہپ اجتے ےھت�۔ د�ونیت دفہع �وقتاک ہبطخ د �وبا�ر�ہ رش�و �ع وہ اجئے ا�و�رمت اتےن الاف�ظسِمرک د�و �۔وت ہی رب�د�اشتںیہن اھت �۔‬ ‫�ایک دفہعوک ئینشکنف اھت اہج�ں ریم�ا اطخ�ب وہنا اھت�۔ ا�نوک اطال�ع ںیہن یلم و �ہ نسںیہن ےکس �۔ ایم یٹ ا �ے‬ ‫سایئلک ےسیھبرگ�ے �۔ ایک دفہع امیب �ر ےھت �‪،‬تعیبطرخ�ا �بیھتوت ا �نوک ںیَم ےناہک ہکآ�پ د�س ےجبکت اتناظ�ر‬

‫کایرک یں د�س ےجب اج مہع اج یارک یں ا �و �ر ا �سوکیھب انوہ �ں ےنمکحاھجمس ا �و �ر رھپد�س ےجب یہ فدرتاجتے ےھت�۔ ہکلب لاگیاوت ا�س قوتمتخ وہ اکچ اھت�۔یسک اخ � �دموکاہک ا�س ےنآئی ڈیپ ہپ اگلنےیکوکششیکوت ا �س ںیم َا �و �رزبا�ن ںیمآ�رہا‬ ‫وھت �ڑی تاھ نکیل و �ہیھب ےتنس ر ہے�۔ رھپ بج ںیمآیا وت ںیم ےن ا�نوک ا�ر�د�و ںیم اگل ےک د یا وت ڑب �ے وخ�ش ےھت ا �و �ر �ڑبی‬ ‫�ایک د �نرشبماص حب ےن ہییھباھکلہک ابہرآ ےک د�س ےجب ےس ےلہپ رب�آمد�ے ںیملہٹ ر ہے ےھتوت ںیم ےن �‬

‫�دیر ا�ناک ا تناظ�رایک رھپا�ن ےس اجکے وپچاھ ہکآ�پ ابہرویک �ںلہٹ رہے ںیہ�؟ اند�رںیہنآتے �۔وت انوہ�ں ےناہک شرکزگ�ا �ر�ییھت ا �ن ےک ا ند�رہکمت ےن ہیریم�ے ےیل اگل�دیا�۔ریم�ی تہب دم�دیک ا�و �ر ھجم رپ تہب احاس�نایک ےہ�۔‬ ‫رکشز�ا �ر�ی ےک اظاہ�ررکتے ےھت �۔‬ ‫بوچ�ں ےسیھب گ‬ ‫�ابیھ د�سںیہن ےجب ا �و �ر ےھجم ہیمکح ےہہفیلخ قوتاک ہک د�س ےجب فدرتاجنا ےہ ا �س ےیل ںیم د�س ےجب فدرتاج�ٔو �ںاگ�۔‬ ‫�یل ی���ج ن �‬ ‫عامرریفساصحب ایڈ یرٹریویوآ �ف ر ز� ںیہ�۔ےتہک ںیہ ںیَم ےنیھب اطاعتِ الخفتاک بیجعریغعموملی‬

‫�ایک اثملی اطا عتیھت ا �نیک �۔‬ ‫�ایک ام�ڈ�ل ےھت و�ہ ولگو�ں ےک ےیل �۔ افرس�و �ں ےک ےیلیھب �‪ ،‬امحتوت �ں ےک ےیلیھب �۔‬

‫نومنہ ا �ن ںیم دکیاھ ےہ�۔ےتہکںیہ ںیم ا�س ہبعش ںیمآیاوت انوہ�ں ےنآ ےک ےھجماہک ہکلب ںیم ےنوخ�دیہ اعمراص حب‬ ‫کواہک اھت ہکآ �پ املع�ءوکںیہکہک ریویو ےک ےیلومضم�ناھکلرکیں ا�و�ر ںیَم ےن دنچاملع �ء ےک ان�م اتبئے ےھت ا �ن ںیم‬

‫تون یر انصراص حب رم بی اق�د یا�ن ںیم ںیہےتہکںیہہک ا�نیک ایک ای�د وج ہشیمہریم�ے د�ل ںیم رہیت ےہ و�ہ َمںی ےنمریومحم�د ا حدماصحباکیھب اتب یا اھت�۔وتےتہکںیہ ا�س قوت و�ہ اپسکات�ن ںیم ےھت ںیم ےن اتپکایہک ا�س قوت‬ ‫یہ ےہہک ایک د �ن اق�دیا�ن ںیمدجسمابم �ر�ک ںیم ںیَم اھٹیب وہ�ا اھت وتریماص حبدجسمیک یلہپ فص ںیملہٹ رہے ےھت�۔ سووتںیہن ر ہے وہ �ں ےگ�۔ ر�ا�ت ےک د�سایگ�ر�ہ ےجباک وقت اھت وت ا�ن ےک رشہت د �ا�ر�و �ں ےناہک ہکںیہن �۔ےتہک‬

‫جمےھ ا�ناک ہیانلہٹ ا �و�ر زیرِبل دعائںیرکنابڑ�ا اچاھ �‬ ‫ولعمم وہ�ا ا �و�ر ںیم ڑب�ا فطل اٹاھ رہا اھت�۔وتھچک د یر ےک دعب ےھجم ہںی ںیَم ےنوف�نایک�۔ ا�نیک ا لہہی ےنوف�ن اٹاھیاوت ںیم ےن ا�ن ےساہک ہک ا�س رط�ح اب�ترک نی ےہ�۔ انوہ �ں ےن‬ ‫ہتم وہ ئی ںیم ےنآگے ڑب �ھ ےکعر�ضایکہکآ �پدجسمیک یلہپ فص ںیملہٹ ر ہےںیہ ا�سیک جوہایک ےہ�؟ انوہ�ں کاہ و�ہوتوس رہےںیہنکیل ا �س د �و�ر�ا �ن ریماصحبیکآنھکلھکیئگ انوہ �ں ےنوف �نیکیٹنھگیکآ �و�ا�زینس ای ابتو�ں ےس‬

‫رطح ۃفیلخمل احیس ےن ہیاہک ےہہکآ �پ ریویو ےک ےیل الف�ں‬ ‫نے اتب یاہک ںیم ےنرضح�تحلصم ومعو�د ضری الہلاعت لٰی ہنعوک ا �س ہگجےتلہٹ وہئے دکیاھ اھت ا�و�ر ںیمیھب نایہ ےکوطخ�ط �آنھکلھکیئگوت انوہ�ں ےن اب�تیکوت ںیم ےناہک ا�س �‬ ‫�ا�و�رشقن رپلہٹ رہا وہ�ں �۔رضح�تحلصم ومعو� ؓد ےسوتبیجع تبحمیھت �۔‬ ‫وو�ع ہپںیھکل�۔ےتہکںیہ ا �س قوتوت ےھجمھجمسںیہنآ رہیحبص ںیم اتب�ٔو�ںاگ�۔ رہبحا�ل اگےل د�ن ا نوہ �ں ےن �‪ ،‬ریم‬ ‫م ض‬

‫فری�و�ز اع لم اص حبےتھکل ںیہہکریم�ے زمانہ اج مہع ےک د�وسر�ے ای رسیت�ے اس�ل ںیم ہی رپسنلپ نب ےک صاحب ےن دنپ �ر�ہ ےحفصاک ایکومضم�نھکل ےک ےھجموجھب�ا دیاوت ںیم ےن اعمرریفسوکاجیھبہک ہیومضم�ن ا �نیک رط�ف ےس‬ ‫�آ ئے �۔ امہ�ر�ی وخ�شیبیصن ےہ انوہ �ں ےنمیلعت ےسںیہک زیا�د �ہ ا پین اثملیتیصخش ےک ذ �ریہع اعلم ابعلم وہنے ےک �آیا ےہ ا�و�رریماصحب ےناھکل اھت ہک ر �ا�توک ایک ڑلکےاک وف�نآ یا اھت سج ےن ہی اب�تیکیھتہکۃفیلخاملحیساک ہی‬

‫لاح�ظ ےس امہ� �ری رت بتییک �۔ ںیم ا�ن ےک د�ر �و�س غوری�ہ اہج�ں کتنکمم اھت اتنس ا �و�ر ا �ن ہپلمعرکنےیکوکشش ت‬ ‫رکا�۔ �ا� شرا�د ےہہکمت ہیومضم �نوھکلوت ںیم ےن ہیھکل دیا ےہ�۔یلہپ طسقجیھب رہا وہ�ں دنپ�ر�ہہحفصیک ا�و �رآ ئدن�ہیھباتجیھب رہو�ں‬ ‫�انوہ �ں ےنںیمہ وم�ا �زنہ ذم�ا ہب ھ‬ ‫ڑپا یا �۔اکرثںیمہ و �ہ دلائلاھکلتے ا �و�راھجمستے ےھت وجرضح�تحیسم ومعو �د ہیلع گا وت ا�س دحکت و�ہ اطا عترکنے و �الے ےھت�۔ قوتیک اطاعت ںیم ےن ےلہپ اتب دیاہک فدرتںیم ا ند�رںیہنآ ئے‬ ‫رفائے ںیہ�۔ےتہکںیہ ےھجم ای�د ےہ یاک فدہعرضح�تٰیسیع ہیلع اسلال�م ےک �‬ ‫�اسلال�م ےن اپینرحتیر�ا�ت ںیم شیپ م‬ ‫زجعما�ت کہ د�س ںیجب ےگوت ا ند�رآ�ٔو �ںاگ �۔‬ ‫زجعما�ت ر �ونام وہتے ںیہ�؟‬ ‫رفا یاہکایک آ �جیھب �‬ ‫کے اب�ر�ے ںیم ںیمہ ڑپھا رہے ےھت �۔ اچانک وس�الہی اند�ا�ز ںیم م‬ ‫پرھ بج ا �ناک رپ گ�ور�ا�منفکِحیسم ےک اب�ر�ے ںیمہوتا اھت ا�س اب�ر�ے ںیم اہی�ں ہسلج ہپ وجامنئشیتگلیھت‬ ‫پرھا پان ایکرجتبہانس تے وہ ئے م‬ ‫رفا یاہک ایک دفہعہسلج ےک دنو�ں ںیمںیہک ا�نیک ڈیوٹی ےک د�و�ر �ا �ن ا یاس وہ �اہک �ا�س ںیمیھب رہاس �ل اشمل وہ تے ا�و�ررضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�میک امیلعت�تیک ر� شوین ںیم ہیاس �ر �ا ایب�ن د یارکتے‬

‫کاھنا تہب �‬ ‫ولہپٔو�ںوکوھچ�ڑ‬ ‫امجیت �‬ ‫وھتڑ �ا اھت اچانکاک فی اس�ر �ےامہم �نآگےئ وجومعملی اساھکنا آ یا اسےمیسقترکنا رش�و �ع ایک �۔ ا لہلاعتلٰی تےھا�و�راعمرریفسےناھکلےہہکرمبای�نبجیسکیملعومضو�عرپاطملہعرکتےںیہوتا صلینعی ع‬ ‫برکت د یات ایگ �۔بس ےناھکیا ا �و�روک ئییمکوسحم�سںیہن وہ ئی �۔‬ ‫کر ندای�و�ی وح�الو�ں رپزیا �د�ہوتجہ د یےت ںیہنکیل ا�ناک رطیق ہیاھت ہکبس ےس ےلہپرضح�تحیسم ومعو �دہیلع ا سلال�م‬

‫�ا�ن ےک وپ تےزعی �‬ ‫زم احشرا حدمرمبی ںیہ�و�ہےتھکل ںیہہک ا لہلاعتلٰی ےس �ڑبی تبحمیھت�۔ یاکبیجع اثروھچ�ڑ�ا کیرحت یر �ا �ت ا �و�رومقفلمکم وط�ر رپےتھجمس ا�و�ررھپ دعب ںیم ریغامجعیت ای وکیسلرہپول�ٔو �ںوک دکیےتھ ہنہک ا�ساک ا لٹ�۔‬ ‫تاھ ا لہلاعتلٰییک تبحماک رہایک ےک د�ل ںیم ڑب �و�ں ںیموھچٹو �ں ںیم �۔دجہت ںیم اب قاعد �ہ ےھت �۔ امن�ز�و�ں ںیم ابقاعد�ہ ہکےت ںیہہکریماص حب ڑب�ے اتعام�د ےس دنای ےک وج ڑب�ے ڑب �ے رش�ا�ٔو�ڈ ےک امہرین ںیہ ا�ن ےک اسمےنرضح�ت‬

‫تےھ�۔ ا�ب ہیرم بی نب ےئگ ںیہ ا نوکیھب اچہےیہک اپےن د�ا�د�ا ےکشقن دق�م رپ ےنلچیک شوکشرکیں�۔رق�آ�ن ی‬ ‫رکم �ا قد�سحیسم ومعو�دہیلع اسلال�ماک دیقع�ہ شیپرکتے ےھت�۔رضح�تٰیسیع ےکبیلص ےس نزد �ہ چب اجنےاک وج و�اقہع ےہ�‪،‬‬ ‫�یل ی���ج ن �‬ ‫رسچ وہئییھت ا �ساک ہی و �اقہع ےہہک ریویوآ�ف ر ز� یکمیٹاکفی رعصہ ےس ا�س ومضو �ع رپفلتخم‬ ‫سے تبحم ا ییسیھتہک ا یاس قشعیھبکںیہن کیداھ�۔ یبمل یبمل الت�و �تایکرکتے ےھت رجفےک دعب�۔ےتہک ںیہ ںیملفط اھت �ا �س ہپ وج ری �‬

‫ولہپٔو �ں ےساک�مرک رہییھت �۔ ا �نیکوکششیھتہکرش�ا�ٔو�ڈ ےسقلعتم ہلمجاسنئیس ات�رییخ ا �و�ررظنیاتی ولہپ‬ ‫تو ےھجمھچکرعصہ ا �ن ےکرھگر ہےناک ومقع الم ا �و�ردجہت ڑپ ھےن ےک دعبامن�زرجفےک ےیل ےھجم اٹاھتے�۔ رھپیبمل الت�و�ت �ز �ا�ویو�ں ا�و �ر �‬ ‫کرتے�۔ ڑب�ےوغ�ر ا �و�رتبحم ےس ھ‬ ‫امجیت ومقفوکوقتیت �دی اجئےنکیل ا�س ےک ربعسک ریماصحبیک تمکحِیلمع ا �س ےسفلتخمیھت�۔‬ ‫ڑپارکتے ےھت�۔ ےھجم ا�ساک ڑب�ا اثراھت ا�و�رےتہکںیہ ںیم اجمہع ںیم د� خال وہ �ا�‪ ،‬پشیرک ےک ع‬

‫یکڈین �ا اجمہع ںیم د�اخل وہئےوت بج وہا�ں اج تا اھت وپھچےت ےھترق�آ �نرکیم رت جہم ا�و�رریسفتالگ الگ ھ‬ ‫ڑپا تےںیہ �ا �ناک ہیاھت ہکرضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م ےنرمہمٰیسیع رپز�و�ر دیا ےہ ا�س ےیلرضح�تحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م ےک‬

‫ولہپٔو �ںوک ا ضا فی تیثیح د�ی اج ئے �۔ و �ہ اب�ر اب�ر یہی ومقف شیپرکتے ر ہے‬ ‫یا اٹکےھوت ںیم ےن اہنںیاہک لاگ لاگ �۔ ا�س رپوخ�ش ےھتہک ایاس وہنا اچہےیولگو�ںوکریسفتآ اج تی ےہ ا�و�ررت جہمںیہن �ا �ن اکن �توک اینب�د انبیا اجئے ا�و�ر اب قی �‬

‫رہ امجعتاک‬ ‫ےس ا چ‬ ‫ڑکی ےہ وج و �ا قہعبیلصوکےنھجمسیکدیلک ےہ�۔ ریویویکمیٹیکاک � شوو �ں گ‬ ‫�آ تا �۔رضح�تحیسم ومعو�د ہیلع ا سلال�م ےس تبحماک ذکر انوہ �ں ےن ا �س رط�حایک ےہکہ ر�وحانی زخ�ا ئن ےک دیو�انے �ا�و�ررمہمٰیسیع یہ و�ہ �‬ ‫تےھ�۔ ےھجم تہب رمتہب ہیاہک ہک ںیم ےنرضح�ت اقد�س ہیلع ا سلال �میکبتک تہب رمتہب ڑپھی ںیہرگم رہدفہع ےئن �اخالقی اتثروبضم�ط وہ�ا ا�و�ر امہرین ےسقلعت اچےھ وہئےرگمیملعحطس رپہلصیفنک اثر ہن ڑپاکس نکیلےتہکںیہ ریماص حب‬

‫ماضمنی ےتلکن ےلچآتےںیہ �۔ ےھجماہکرک تے ےھتہک ر �وحانی زخ�ا ئن ڑپ�ھولوتںیہمت رق�آ�ن �‪،‬حدیث�‪،‬سری�ت بسیک کی اپر�و�چ ےنآخراک�ر ا پان اثر کداھیا �۔رش�ا�ٔو�ڈ ےک ا �س وقت ےک بس ےسوہشم�ر امہرا �و�روفٹورگ�افر ریب�ی وش�ا�رٹز‬ ‫ہک ارآ�پ و � قایع رمہمٰیسیع ےسقلعتم ا پانہتکناث بترک د یںوت‬ ‫مسھجآ ےئیگ�۔یہ اب �توت ےھجمیھب انوہ �ں ےن یاک فدہع اتب ئییھت�۔ و �ہےنہک ےگلہک ںیم ےنرضح�تحیسم ومعو�د ہیلع �(‪)�Barrie Schwortz‬نےوخ �د اعرت�ا�فایک گ‬

‫� ‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫جمےھ امنان ڑپ�ےاگ ہکٰیسیع و�اقیع بیلص ےس چب ےئگ ےھت �۔‬

‫نجوہ�ں ےنرضح�ت وملو�ی اما �م د ین اص حبؓ احصبی رضح�تحیسم ومعو�د ہیلع ا سلال�م ےکوتسط ےس �‪�1� 9� 2�0‬ءیک دہائی‬

‫�ا �ن ےک ش‬ ‫ےبام�ر و �اقاع�ت ولگو�ں ےنےھکلںیہ َا �و �ریھب ںیہ �۔ ا �ن ےکوچب �ںیک رط�ف ےس�‪� ،‬ا�نیک ا�ولا�د�و�ں مںی الخفت اث نہی ےک د�و �ر ںیم تعیبرک ےک احدمیت ںیمومشلتی اتخای�ریکیھت�۔ ا�س ےک دعب ا�ن ےک و �ا لد ےنیھب‬ ‫ق ن‬ ‫رطف ےس�‪ ،‬و�ا ف�ی� یک �‬ ‫رطف ےس ا �و�ر ولگو�ںیک �‬ ‫کی �‬ ‫رغوب �ںیک رپ�د �ہ وپشیرکتے �۔ ا �نیک املی دم�درکتے ےھت �۔یئک رغیب ویچب �ںیک اش�د�یرک �و�ا ئی �۔‬ ‫رطف ےس�‪ ،‬رمبای�نیک رط�ف ےس وج ایب�نرکنےلکشم �احدم یتوبق�لیک �۔ ی‬

‫دیقی اس ھتوی �ںیک دم�درکتے رہے�۔ بج ہیلیج ںیم ےھتوت د�و�ر �ا�ِن الم قا �ت ا �ن ےس بج وپچاھ اجتا‬ ‫ہںی�۔ ایک زیچےہ وجرہرمبی ےنیھکل �۔اگررہایک ےنںیہنوتمک ا�زمک تہب اس�ر �ےںیہ وجاکمن ےہ ا�و�ر و�ہ ہیہک جلی ںیمیھب �‬ ‫ہکےت ےھت ایک ظفلربقڑکپول �‪ ،‬ا�س ہپلمعرک�و ا�و �ر ا �سربقےکینعم ہی اتبتے ےھتہک‘� �ق’سےرق�آ�ن�‪� �‘،‬‬ ‫ب’ ےس اخب � �ری کہلیج ںیموک ئیفیلکتوتںیہنوتےتہکہکفیلکتیسیک�! ںیموت اہی�ں دینیک اخطرآ یا وہ �ں �۔ ےھجموتومقع لم رہا ےہ‬

‫وخف ا�و �ر ڈن�ر وہ ےکغیلبت رکتے رہے�۔‬ ‫حدیثیکاتک�ب ا �و�ر‘�ر�’ ےس ر �وحانی زخ�ا ئن �۔اہکرکتے ےھتہکاگر ا �ن ےکمت امہرنب اج �ٔو�‪ ،‬ا �نوکاح صلرکول�‪ ،‬ا�س بتغیل رکنےاک�۔ ا �س قوتیھب ےب �‬ ‫پرعلمرکنےیکوکششرک �و �‪ ،‬ا�س ےسملعےنھکیسیکوکششرک�و�‪ ،‬ا�س ےس ر �وحانتیےنھکیسیکوکششرک�ووتمت ا پےندصقم‬ ‫طاہرومحم�داص حب ےکالخ�ف �‪ 1�7‬ونج �ر�ی �‪�1� 9�8�8‬ءوک وپلسینشیٹس ریلماکلونیرک �ا چی ںیم ایک دقممہ د �ر�ج‬ ‫کو اپنے ںیماکمای�ب وہ اج�ٔو ےگ �۔‬ ‫دقمہ ہی اھت ہک یاک عدمی ےناہک اھت ہکریم�ےوھچٹے اھبئییک ا نوہ�ں ےن تعیبرک�و�ائی ےہ�۔ ا �س‬ ‫ہو�ا اھت ا �و�ر م‬ ‫�ویےسیھب ربقاک ظفلوخ�دیھب ا یاس ےہ گ‬ ‫ہک ار ا ناس�نوک ای�د رہےوت دخ�ا اعتلٰی ای�د رہات ےہ ا�و�ر بج دخ�ا اعتلٰی ای�د رہے �وقتیھب ہی اسریر ہے ےھت �۔ ہی د � سور�ی دفہع ا�نوک اسری�یاک رش�ف الم اھت ا�و�راخملتفاک اس مانیھب ا�نوکرکنا ڑپ �ا �۔نیت‬ ‫تو رھپاناس �نوقت�ٰی رپ ےنلچیکوکششیھبرکتا ےہ�۔ رہبحا�ل‬ ‫رپسدرک دیا ا�و�ر انوہ�ں ےنوخ�ا�ب ںیم دکیاھ اھت ہک یاکہلمحآ �و�ر‬ ‫� فدہع ا �ن ہپ ےلمحیھب وہئےنکیل ا پان اعممہلدخ�ا ےک �‬

‫خالفت ےک ایکمیظع اعم �و �ن ا �و�ر دم �دگا�ر ےھت�‪ ،‬اج �ںناث�ر ےھترح�فرح�ف رپلمع‬ ‫�ا�و�ر ا �س وص�رتاح�ل ےس د�وسر�ے وج د �و ےھت ا نوہ�ں ےنرمحو�م ےکرھگآ ےک ا پےنلعف ہپاعمفی امنیگ ا �و�ر ا نوہ �ں ےن‬ ‫کرنے و�الے ےھت �۔ اب�وفا ےھت �۔ ا یےس اطلس�ن ریصن ےھت وجمکمک یہ ےتلم ںیہ �۔ اعلم‬ ‫فو�ر�ًا اعم�فرک دیا �۔وک ئی دقممہںیہنایک �۔‬ ‫باعلم ےھت �۔ ےھجموتمک ا�زمک ا�نیسیجوک ئی اثم�ل ابیھ رظنںیہنآ تی �۔ الہل ےکزخ �انے‬ ‫مرحو�میک الہہی ایب�نرکتی ںیہہک امہ�ر�ےاستھ ا�ناک ر�ویہاثملی اھت�۔ امجعت ےک ےیل وقف ےھت �۔ ر �ا �توک‬ ‫مںیوتوک ئییمکںیہن ےہ ا لہلاعت لٰیرک �ےہک ا ییس اثم لںی َا �و �ریھب دیپ �ا وہ اجئںی ا �و �ر �و�ا پسآ تےوت ںیم ےنیھبک ا�ن ےسوکئی وکش �ہںیہنایک�‪ ،‬ر�وکا ںیہنویکنہک ےھجم د لی امطانی �ن اھت ہکرمحو�م اخ �وند ےک‬ ‫�ا یےس اب �وفا ا �و �رصلخم ا �و �روقت�ٰی ہپ ےنلچ و �الے دم �دگا�ر ا لہلاعت لٰی الخفت ا حدمیہوک اطع �ا �سلعفیک جوہ ےس الہلاعت لٰی بیغ ےس امہ�ر�ےاک�مرک رہا ےہ�۔ ا�ن ےک وچب�ں ںیم ےس ایک و �ا قفِ زندگی رمبی‬ ‫لسہلسیھب ںیہ �۔ انوہ�ں ےناھکل ےہہک �‪�1� 9�8�0‬ءیک دہائی ںیم اسریر�ا�ہ وملٰی ےننبیک اعس �د �ت بیصن وہ ئییھت �۔ ا �س‬ ‫فرماتا ر ہے ا �و�ر ا �نیک ا �ولا�دوکیھب ا�ن ےک اب�پیک دعا�ٔو �ںاک ہصح د�ا �ر انبئے ا �و�ر ا �ن‬ ‫موقع رپ وپلسی ےنآ �پ رپ تہب دشت �دایک اھت وت بجوکئی دشت�داکاتہک اھت ہک ا�بآ �پ اتحای �طایکرک یںوت ڑب�ے‬ ‫رفا ئے�۔‬ ‫کےلمع رپ ا �نیکوتحیصن �ں رپ ےنلچیکوت فقی اطع م‬ ‫وخفںیہن رہا�۔‬ ‫جذباتی ا ند �ا�ز ںیمےتہک ےھتہک ںیم ےن ا�ب لوپسییک ام�راھک یل ےہ�۔ ا�س ےیل ا�ب ےھجموکئی ڈ�ر ا �و�ر �‬ ‫�ا �بوت ںیم ےب دھڑ�ک وہ ےک دعو �ت الی ا لہلرکتا وہ �ں�۔‬ ‫�د �وسر�ا ذکر‬ ‫�ا لہلاعتلٰییکرگفت ںیمآ ایگ ےہ�۔ ا�س ےک دعب و�ہصخش وج مشدینرکنے و�الا اھت و �ہ ا پےنیسک ڑگھج �ے ںیملتق وہگای‬

‫یجاس ہک ںیم ےناہک ایک احدم�یاک ےہجنیکذگشہت دنو�ں ںیم اسری�ی ںیم وفا�ت وہئی�۔‬

‫�ڈ�اکرٹاطہرومحم�د اص حب‬

‫سپام ندگا�ن ںیم ا�نیک ا لہہیرتحممہرشبم�ہ اصحہب ےک الع�و�ہ ایک یٹیب ا�و �رنیت ےٹیب اشمل ںیہ�۔ ےٹیب بینمومحم�د‬

‫رفا ئے �۔ د �رجا�ت دنلب‬ ‫صاحب رمبی ہلسلس ںیہ �۔ اپسکات �ن ںیم یہ ںیہ �۔ الہلاعتلٰی رمحو�م ےسرفغم�تاک ولس�ک م‬

‫رفائے�۔ امن�ز ےک دعبامن�ز انج�ز �ہ وہاگ�۔‬ ‫�ابن الغ�م رسو�ل اص حبرک�اچی ےک ےھت �۔ انَّا ل ِ ّٰل ِہ َوانَّا ال َ ْیہ َراج ُعوْ �ن۔ وبقت وفا�ت ا�نیک رمع �‪7�0‬سا�لیھت �۔ فرمائے ا�و �ر ا �نیک ا�ولا�دوکیھب ا�ن ےکشقن دق�م رپ ےنلچیکوتفقی اطع م‬ ‫ِ‬ ‫ِ ِ ِ ِ‬

‫صفتالی �ت ےک اطمبق رمحو�م اطہرومحم�د اص حب دص�رہقلحریلماکلونیرک�ا چی ا �و�ر دیرگ د �و احاب �ب اعاج �زنیسح اص حب‬

‫�٭ �… �٭ �… �٭‬

‫�ا �و�ر ایا�زنیسح اص حب ےک الخ�ف ریلماکلونیرک�اچی ںیم اپیندجسمیک رط�زریمعتا �و�ر وہا�ں امن�ز ہعمجیک ا�د �ایئیگوکجو�ا�ز‬

‫بانرک وپلسی ےن ا�ن ےکالخ�ف اچ�ر�جایک ا �و�ررگفات�ر�یلمع ںیم ال ئی ا �و�ر ےلہپلبق ا �زرگفات�ر�ی امض نترک�و�ا ئییئگیھت‬ ‫یلنک دعب ںیم ا �نیک امض نتوسنم �خ وہیئگ ا �و �ر ا�نوکرگفات�ررکایلایگ ا �و �ر ا�س د�و�ر�ا �ن ںیم بجہک و �ہ امضنت ےک ےیل‬ ‫وجہم ےن ا �و�راخملف وکال�ء ےن ا�ن رپہلمحایک �۔ ا�نوکدشت�داک اشننہ انبیا�۔رطخنا�ک اتنئج‬ ‫عد �الت ںیم ےھتاخمفلنی ےک �‬ ‫کی مھدایک �ں د یں ہکلب اہی �ںکتہک وپلسی ےک ایک ا لہاک�ر ےن وجہ�موکاہک ہک ا�نوکوگلی ام�ر د�و ا�و�ر لوپسینشیٹس ںیم‬

‫بیھ ا �ن رپدشت�دایک ایگ �۔رضح�ت ا قد�سحیسم ومعو�د ہیلع ا سلال�م ا �و�ر افلخ�ء ےک الخ�ف دب�زبانیرکنے رپوبجم�رایک ایگ‬

‫یلنک ہی ڈ ٹے ر ہے �۔ اتساقمت کداھ ئی �۔ ا �س ےک دعب ا �نوک وج�ڈیلشرک ےکلیج ںیملقتنمایکایگ�۔لیج ںیم ہی د�و‬

‫ما�ہ رہے ا �و�ر وفا�ت ےس دنچ د�نلبق ا�ن ےکرگ�د�و�ں ںیم یفنانشکیک جوہ ےسلیج ںیم تعیبطرخ�ا �ب وہئیوترھپا�ن‬ ‫کو وہا�ں ےساتپسہ �لاجیھبایگ نکیل دنچ دنو�ں دعب ہی وفا�ت اپ ےئگ �۔ ِانَّا ل ِ ّٰل ِہ َو ِانَّا ِال َ ْی ِہ َ‬ ‫اج ُعوْن۔‬ ‫ر‬ ‫ِ‬ ‫�وفا�ت ےک قوت اتپسہ�ل ںیمیھب ا�ن ےک اہتوھ�ں ںیم ڑکھتہ یا�ںیگل وہئیںیھت ا�و�ر ہی وج ا�نیک وفا�ت ےہ‬ ‫وچںییھبآ ئی وہ �ں�۔ وہاتکس ےہہکببسیھب یہی ینب‬ ‫یہدشتّ�دیک جوہ ےسیھب وہ ئی ےہ�۔ وہاتکس ےہ ا �نوک اند�ر �و نی ٹ‬

‫ہو�۔ ا�س احل �ظ ےس اسری�ییک وعصتبںی رب�د �ا شتںیک �‪ ،‬ام�راھکئی �‪ ،‬دع�ا لت ےک اسمےن ام�راھکئی ا�و�ر‬

‫یہاس �ر�ی وجوہا�ت �‪ ،‬ہیوش�ا ہد ا یےسںیہہک ا�س احل �ظ ےس ا �نوکاہش �د�تاک اقم�م یہ اتلم ےہ‬ ‫�ا �و�ر ہیدیہش �و�ں ےک زمر�ے ںیم یہآئںی ےگ �۔‬ ‫ناظ �ِم وصتی ںیم اشمل ےھت ا �و�ر وطب�ردص�ر�‪،‬یسرکٹر�ی دعو �ت الی ا لہل ا �و �ر تہب اس�ر�ی د� سور�ی ذییلومیظنت�ں‬

‫مںی دخما�تاکیھب ا�نوکومقع الم �۔ ا �ن ےکاتیا میکح احدم دین اصحب ےک ذ�ریہع ا�ن ےک اخند�ا�ن ںیم احدم یتآ ئییھت‬

‫ریبکتاکیتاک وکیرکید‬ ‫کیاکیہ ذ کیو اکیہج ےک د کیوکیرکیا کین کی‬ ‫ریتو کیں ذکیو اکیہجیک رصعکت اب امجکیت رفکیض ام کیز ےک دعب‬ ‫کیون کیں ذ کیو ا کیہجیک رجفےس کی‬ ‫ریبکتا کیت ےک اکیافکیظ� ذ کیل ںیہکی‪:‬‬ ‫ریبکتاکیت دکیرہکیا کیی اج کیی ںیہ کی۔ کی‬ ‫کیابٓکیوکیاکیز دنلب کی‬

‫َ ّٰ ُ َ ْ َ ُ َ ّٰ ُ َ ْ َ ُ َ ٰ َ َّ ّٰ‬ ‫اللہ ۔ُ‬ ‫ا للہ ا ک�ر ۔ ا للہ اک�ر ۔ لا ِا لہ ِا لا‬ ‫َ ّٰ‬ ‫الل ُہ اَکْ� َ ُر ۔ اَ ّٰلل ُہ اَکْ� َ ُر َو ل ِ ّٰل ِہ ال ْ َح ْمدُ‬ ‫و‬

‫� ‬

‫�ر� �وزنامہ افللض انرٹینلنش ہتفہ �‪۷‬؍جو�ن �‪�۲�۰�۲�۵‬ء‬

‫‪Issue No. 134‬‬

‫‪Saturday 07 June 2025‬‬

‫قر�ا �ر�د�ا�د زعت یت رب�وفا�ت‬

‫مرک�م دیسریمومحم�د ا حدم انصراص حب‬ ‫کا�ران �ن ریرس�چ لیس ربو �ہ اپسکات �ن‬ ‫�ا�زرط�فربمم�ا�ن و ک‬

‫بالنے و�الا ےہ بس ےس ایپ�ر�ا اسی ہپ ا�ے د�ل وُت اج�ں دف�ارک‬

‫کا�ران�ن ریرس�چ لیس ربو�ہ اپسکات�نرکم�م ورتحم�م دیسمریحموم�د�احدماصحب انصریک وفا�ت رپرہگ�ے دکھ ا�و�ر دلی رنج ومغاک اظاہ�ر‬ ‫ہم ہلمجربمم�ا�ن و ک‬ ‫کرتےںیہ�۔�آ�پہلسلس اعلہی احدمیہ ےک‘�‘جدیعالم�‪،‬خالفت ےک دف�ائی ‪،‬بےلثم اخ�د�م دین’�’ ےھت�۔�آ�پ اپین زندگی ےکآخر�ی دنو�ںکت دخمت‬ ‫�دین ںیم رصم�و�فاک�ر�‪ ،‬اپین امت�م رتالصیحوت�ں ےس دخمتاک قح ا�د�ارکتے وہئے وم�رخہ �‪ ۱�۱‬یئم �‪�۲�۰�۲�۵‬ءوکحبص رقیًاب �‪۶‬بےج اطہر اہ�ر�ٹ اٹسنویٹی�ٹ‬ ‫َّ ّٰ َ َّ َ ْ َ‬ ‫اج ُعوْ َن‬ ‫�ربو�ہ ںیم �‪ ۹�۶‬اس�لیک رمعںیم وفا�ت اپ ےئگ�۔ ِانا لِل ِہ و ِانا ِالی ِہ ر ِ‬ ‫�آ�پرضح�تریمدمحماحسقٰاصحبؓےکےٹیبتےھ�۔آ�پیکو�الد�ہاکان�ماصلہحمگیباھتوجرضح�تریپوظنم�ردمحماصحبیکیٹیبںیھتوجرضح�توصفی‬ ‫زبا�د�ے ےھت�۔آ�پرضح�ت ریمانصرون�ا�ب اصحبؓ ےک وپتے ‪،‬رضح�ت اما�ں اج�ن رضح�ت دیس�ہ رصن�ت اہج�ں‬ ‫�احدماج�ن اصحب دلھاینو�ی ےک اصح �‬ ‫یبمگ اصحہبؓ ےکےجیتھب ا�و�ررضح�تحلصم ومعو� ؓد ا�و�ررضح�ت رمیم دصیہقاصحہب ےک د�اما�د ےھت�۔‬ ‫ڑپایا ا�و�ر ا�س ومقع رپآ�پ‬ ‫زبا�د�یرتحممہ امۃ املنیت اصحہب ےکاستھ ھ‬ ‫�‪�۲�۶‬دمسرب �‪�۱�۹�۵�۵‬ءوکآ�پاک اکن�ح رضح�ت ۃفیلخاملحیس الاثنیؓ ےن اپین اصح �‬ ‫رفایا�‪ ‘�‘ :‬ومحم�د احدم ا�س وقت دنل�ن ںیم یب ا�ےمںی ڑپ�ھ رہےںیہ ا�و�راگر الہلاعتلٰی ےنریخیت رکیھوت ا�ر�ا�د�ہ ےہہک اگےلاس�لیئم ںیم و�ہ و�اپس‬ ‫نے م‬ ‫�آجائںی�۔ ںیم اپےنونیت�ں وچب�ںوکومحم�د احدموک وج د�اما�د ےہ ا�و�ر د�ا�ؤ�د احدموک وج د�اما�د ےہ ا�و�راطہر�احدموک وج�ا�م اطہررمحومہاک ڑلکا ےہ وہا�ںوھچ�ڑآیا‬ ‫ہو�ں اتکہ و�ہمیلعت اپئںی ا�و�رآئدن�ہ ہلسلسیک دخمترکیں�۔ ا�نوکاتکدی ےہہک انرگیز�ی ںیم ایلقت احصلرکیںنکمم ےہ ا�ن ںیم ےسوکئی ایم‬ ‫�ا�ےرک ےکسوترھپو�ہ اہی�ںاکلج ںیم رپ�ویفرسوہاتکس ےہںیہنوتاگر انرگیز�یمیلعت اچیھ رط�ح احصل وہاجئےوت وچنہک ہیونیت�ں وملو�ی افضل ںیہ‬ ‫ےہ ار�انرگیز�یمیلعتیھب اعٰیل وہیئگوترق�آ�ن رشیفاک رتجہم ا�و�ررضح�ت اصحبیکاتکبو�ںاک رتجہم انرگیز�ی‬ ‫�ا�و�ررعبیمیلعتیھب ا�نیک اہنیت اعٰیل گ‬ ‫�یل ی���ج ن �‬ ‫مںیرک ےک و�ہ ہلسلسیک اشاعت ںیم دم�دگا�ر وہ ےتکسںیہ�۔ ریویوآ�ف ر ز� یھب ا�س اب�تاک اتحم�ج ےہہک ا�ساکوکئی اچاھ ا�و�ر الئق ایڈیرٹوہ�۔ ا�س‬ ‫غر�ض ےک ےئل ںیم اپےنوچب�ںوک وہا�ںوھچ�ڑآیا وہ�ںوگ ا�س امیب�ر�ی ا�و�رزمک�و�ر�ی ںیم اتےن اخر�اجا�ت رب�د�اشترکنا ہکنیت ےٹیب وہا�ں ڑپھںی (�د�و‬ ‫�د�اما�دا�و�رایکاٹیب�)لکشمےہرگمںیمےناھجمسہکامجعتیکلکشمریم�یلکشمےسبڑ�یےہ�۔رہباح�لںیمہآئدن�ہےکےئلاک�مرکنےو�الےایت�ر‬ ‫کرنے اچئہںی� �۔’�’ آ�پیک اش�د�ی �‪۲�۱‬نومرب �‪�۱�۹�۵�۷‬ءوکہوئی ‪،‬آ�پ ےک اچ�ریبےٹ ‪:‬مرک�م دیسعشبی احدمصاحب�‪،‬رکم�م کڈ�ارٹسدی�ابر�اہمی بینم اصحب�‪،‬‬ ‫مرک�م دیسحمدم�احدمصاحب [�و�اقف نزدگی�] ‪،‬رکم�م ڈ�اکرٹدیسغال�م احدمفر�خ اصحب�[�و�اقف زندگی ] ا�و�ر ایک یٹیبرتحممہ اعئہشرصن�ت اہج�ں اصحہب الہہی‬ ‫مرک�م رم�ز�افرخ�احدمصاحب ‪،‬ہایلڈن ‪ ،‬ںیہ�۔‬ ‫مرک�م دیسریمحموم�د احدم انصراصحب ےن ابدت�ائیمیلعتاق�دیا�ن ےس احصلیک رھپاجنپ�ب وینوی�رسیٹ ےس یب ا�ےایک ا�و�رمولو�ی افضلاک�اتماح�ن‬ ‫بیھ اپ�سایک�۔ �‪ ۱�۷‬ام�ر�چ �‪�۱�۹�۴�۴‬ءکو اپےن و�الداصحبیک وفا�ت و�الے د�ن �‪۱�۵� /�۱�۴‬سا�لیک رمعںیم رضح�تحلصم ومعو� ؓدیک ومجو�دگی ںیم زندگی وقف‬ ‫کیسجوکحوض�رنے تہبرس�اہا�۔ ا�و�رپرھتا�د�ِمآخررقیًاب �‪ ۸�۰‬اس�لکت ا�س عود�ےوک ایاس اھبنیاہک ا�سیک اثملںیمک یتلم ںیہ�۔‬ ‫�آ�پ ےن �‪ ۵‬م�‪۱‬یئ �‪۱�� ۹�۴�۵‬ءوک اجمہع احدمیہ ںیم د�اخہل ایل�۔ اف�ر�غحتل الیص وہنے ےک دعبآ�پاک الہپرقت�رمکی اپریل �‪�۱�۹�۵�۲‬ءوک وہ�ا�۔ �‪�۱�۹�۵�۴‬ء‬ ‫تا �‪�۱�۹�۵�۷‬ء لگنااتس�ن ںیممیقم رہے�۔ اہج�ںآ�پ ےن وطب�رغلبم اک�مایک ا�و�ر اسی د�و�ر�ا�ن ‪University of London SOAS (The‬‬ ‫‪)�School of Oriental and African Studies‬مںی رضح�تحلصم ومعو�دکے ا� شرا�د رپمیلعتیھب احصلیک�۔ ا�و�رھچکرعصہدنل�ن‬ ‫رفائضیھب رس�اناج�م دیے�۔آ�پیک دخما�ت دنیہیاک رعصہمک وبشی �‪۸�۰‬بر�س اتنب ےہ�۔ ا�س د�و�ر�ا�نآ�پغلبم ہلسلس امریہک ‪،‬‬ ‫رکیسر�ی ےک �‬ ‫منش ےک ٹ‬ ‫پسنی�‪۱�� ۹�۶�۰� ،‬ء ےس �‪�۱�۹�۷�۸‬ءکت اسات�ذجامہع احدمیہ ربو�ہ رہے�‪ ،‬ا�و�ر �‪۱�� ۹�۸�۶‬ء ےس �‪�۲�۰�۱�۰‬ءکت رپسنلپ اجمہع ربو�ہ ےکوط�رپردخما�ترس�اناج�م دیں�‪�،‬ا�س‬ ‫کے الع�و�ہوکلی اصتلفین ‪،‬وکلی اعتلمیل�‪،‬ربممیاتمیٰیٹیمک�‪،‬اقضی ہلسلس ‪ ،‬انئب دص� خرد�ا�م الاحدمیہ ‪،‬ہمممت دخمتقلخ�‪،‬ممتہم رتبتی�‪،‬ممتہمومعمی ا�و�ر‬ ‫�ربو�ہ ےک ےلہپ اقئدسلجمیھب بختنم وہئے�‪ ،‬ہسلجاسلانہیک فلتخم اظنموت�ں ےکتحت ڈیوٹی د�ی ا�و�ر انئب افرسلجہساسلانہیھب رہےآ�پرتہبین‬ ‫مرق�رتےھ�‪ ،‬ہسلجاسلانہ ےکومقع رپتمدع�درمتہباقت�ریرکرنےیک اعس�د�ت اپئی �‪�۲�۰�۱�۱‬ء ںیم رضح�ت ۃفیلخاملحیس الاخمس اید�ہ الہلیک وظنم�ر�ی ےس ایک‬ ‫ب’�’ اک دنل�ن ےس اجر�ا وہ�اوترتحم�م ریمصاحب یہ ا�س ےک ےلہپ ایڈیرٹرقم�رہوئے ا�و�ر اپین وفا�ت ےس دنچما�ہ ےلہپکترتہبین‬ ‫�رسال �ہ‘�‘ وم�ا�زنہ ذم�اہ �‬ ‫رفائض ا�د�اکرتے رہے ا�و�ردنل�ن ےک کرمز�ی ہسلجاسلانہ ےکومقع رپ�ایک ےس ز�ائدرمتہبوضح�ر�انو�رسے‬ ‫�اند�ا�زمںی ا�س رسالےیک ا�د�ا�ر�ت ےک �‬ ‫رفایا�‪�‘�‘�:‬ایک رسالہاج�ر�یایکگای اھت�‪ ،‬ذمہ اگلیاایگ اھت ‪ ،‬ریمومحم�د�احدماصحب ےک�۔ امہانہ‬ ‫خر�ا�جنیسحت احصلایک�۔�ایک رمتہبوضح�ر�انو�ر�اید�ہ الہل ےن م‬ ‫ب’�’ وج اہی�ں ےس اتپھچ ےہ وی ےک ےس ا�و�ر ا�س ںیم ڑب�ے اچےھیملع ا�و�ریقیقحت اضممنی وہتےںیہ�۔ولگو�ںوک ڑب�ے دنسپآ‬ ‫�رسالہ ےہ‘�‘مو�ا�زنۂ ذم�اہ �‬ ‫رضو�ر�تیھت ا�و�روگ ا�س قوت ا�سیک دعت�ا�دمک ےہنکیل ا�س ےک اب�ر�ہ ںیم ںیَمانہک اچہات وہ�ں وجول�گ ا�ر�د�و ڑپھان اجنےت ںیہ ا�نوک‬ ‫�رہےںیہ�۔ ا�سیک �‬ ‫�یل ی���ج ن �‬ ‫�ا�س رسالہاک رخید�ا�ر اننب اچہےیاک یف اچےھاضممنی ںیہ ہکلبضعب اضممنی ےکترجےمرککے ریویوآ�ف ر ز� ںیمیھب اشئع وہ�رہےںیہ� �۔’�’�(خاط�ب‬ ‫حوض�ر انو�ر اید�ہ الہلاعتلٰی رصنب�ہ الزعیزبرومقع ایھچیلوس�ا�ں ہسلجاسلانہ ربطانہیومٔ�رخہ �‪۸‬تسربم �‪۲�� ۰�۱�۲‬ء�)‬

‫ن‬ ‫حرض�تدیس�ہرمیمدصیہقاصحہبےکد�و� صرد�ا�ر�تںیمرکم�مریمصاحبوکجامعتیکسلجماشم�و�ر�تںیمل� ج�ہاما�ءالہلیکرط�فےسامنئدنگی‬

‫نائب دمیر‪ :‬نحفی احدمومحم�د‬

‫ماضمنی وٓا�ر�ا ےک ےیل ‪info@alfazl.com :‬‬

‫‪Vol 32‬‬

‫کرنےاکموقع اتلم�رہا�۔ �‪۱�۳‬جو�ن �‪�۱�۹�۹�۰‬ءوکتوہنی رسالت ےک ایکوھجٹےدقممہ ںیمرگفات�ربیھ وہئے ا�و�ر ایک د�ن ےک ےیل اسری�ر�ا�ِہ وملٰی رہےن‬ ‫کی اعس�د�تیھب بیصن وہئی�۔‬ ‫ربممالفت‬ ‫�آ�پ د�ر�ج ذیل ہبعشاج�ت ںیم ات�د�مآخردخما�ت اجبلاتے رہے�‪:‬ربممجمسلرحتیک دجید�‪،‬ربممجمسل افات�ء�‪،‬ربممتد�وین ہقفیٹیمک�‪ ،‬خ‬ ‫لائربیر�ییٹیمک�‪،‬وصخصیرکنسلجماعمہلاناص�ر�الہلاپسکات�ن�‪،‬دص�رنو�رفا�ؤن یڈنش�‪،‬اناچ�ر�جریرس�چلیس�‪،‬اناچ�ر�جو�اقہعبیلصلیس�۔آ�پرق�آ�نرکیمےک‬ ‫مرتجم ا�و�ررسفمبیھ ےھت ا�و�رلبدنپایہدحم�ث ا�و�راصحب اسول�بفنصم وضموم�ن اگن�رتےھ�۔ڑکنیس�و�ںیقیقحت وتریبیت اضممنیےھکل�۔ وج�دنایبرھکےفلتخم‬ ‫�اخاب�ر�ا�تو�رسائلںیماشئعوہئے�۔سری�تانلیبﷺا�و�ردیرگلعیموتریبیتومضوعا�ترپدعتم�دبتکفینصتںیک�۔سجںیمبسےسامنیا�ںاک�موچب�ں‬ ‫کےےئلاہنیتآسا�ناند�ا�زمںیرق�آ�نرکیماک�ا�ر�د�وترجہماھت�‪،‬اسیرط�حرضح�تۃفیلخاملحیسالر�ابعؒےکرتجہمرق�آ�نںیماعم�ونترکنےو�الیمیٹےکایک‬ ‫فاع�لربممےھت�۔آ�پامجعتیکات�ریخںیمو�ہےلہپوخ�شبیصناعلمںیہےسجوپ�ر�یاحصحہتساکترجہمرکنےیکوتفقییلمزینامشئلانلیبﷺا�ز�اما�مرتمذ�ی‬ ‫کایھبرتجہمایک�‪،‬حصحیملسمیکرش�حیھبرش�و�عیکا�و�ردنسم�احدمبنلبنحےکرتجہماککا�ماج�ر�یاھت�۔د�ر�سدحیثںیمآ�پاک�ایکاخ�صاند�ا�زتاھ�۔�ا�و�ر�ا�ن‬ ‫مںیےسڑکنیس�و�ںد�ر�و�سایمیٹا�ےرپیھبرشنہوچےکںیہ�۔حمرت�مریمصاحبوکیبناکر�مﷺیکلہچاحا�دیثیکدنسےنیلیکیھباعس�د�تاحصلیھت�۔‬ ‫مو�ا�زنہذم�اہبآ�پاک�ایکاخ�صومضم�ناھتا�و�را�سںیموخ�بدسرت�سیھت‪،‬ابئلبیکفلتخمبتکیکریسفتیھبیک�۔زبانںیےنھکیساکلمہکا�و�رشو�قیھباھتا�و�ر‬ ‫�انرگی �زی�‪،‬رعبی‪،‬ربع�انی�‪،‬زبانو�ںےکالع�و�ہرضح�تحلصمومعو� ؓدےکایکا� شرا�دیکلیمعتںیماخ�صوط�رپراٹالنیزبا�نیھبیھکیسا�و�ر�ا�سںیموخ�باہم�ر�ت‬ ‫حاصلیک ‪،‬وضح�ر�انو�ر�اید�ہ الہلیک رط�ف ےسوفتیضرک�د�ہرعبی زبا�ن ےک ا�م الاسلہن وہنے ےک ایک رپ�ایجٹک رپبیھاک�مرک�رہے ےھت�۔‬ ‫حمرت�م ریماصحب ےن ریرس�چ لیس ےکاکک�ران�ن وممرب�ا�نوک�اپےنلمع ےسومننہ دیاہکاک�م ‪،‬کا�م ا�و�رسباک�م ا�و�راخ�ص وط�رپریہومننہیھب دیا‬ ‫کہ بج ۃفیلخاملحیسیک رط�ف ےسوکئی ا� شرا�د ایکا�مآئےوت ابقی بساک�موھچ�ڑکر ا�سوکشر�و�عایکجائے ا�و�ر بجکتلمکم ہن وہجائے بتکت‬ ‫�د�وسر�اکا�م رش�و�ع ہنایکجائے�۔وخ�دبیھ بج دفرتترشیف التےوتاک�م ےک ےیل اپانقمل کوجوھلےتوتیٹھچکت و�ہملق ہن دنبہوتانہاک�م کرات�۔�ا�و�ر�ا�س‬ ‫زجعو�اکناس�ر�ایاسکہ‬ ‫کے استھ استھ اشبشت ا�و�ررکسم�اہٹ ریمصاحباک�ایکرفنم�د اتمای�زتاھ�۔ اپےن اس�ر�ےاک�م وخ�د�اپےن اہتھ ےسرکتے ا�و�ر �‬ ‫�افرس�وماتتحاک�اتمای�زاکلدع�م اھت�۔‬ ‫حرض�ت ۃفیلخاملحیس الاخمس اید�ہ الہلاعتلٰی رصنب�ہ الزعیز ےنوم�رخہ �‪۱�۶‬میئ �‪�۲�۰�۲�۵‬ء ےکہبطخ ہعمج ںیمرتحم�م ریمصاحبیک دخما�ت دنیہی ا�و�ر‬ ‫رفایا�‪�‘�‘�:‬الہلاعتلٰی ےس وجتبحمیھت ا�ساک اظاہ�رامن�ز�و�ں ا�و�ر ذکر اٰلیہ ےس وہتا اھت�۔ ا�نیک امن�ز�و�ںوکوت‬ ‫�ا�وصا�ف ِ ہنسحاک�ذکرخریکرتے وہئے ایب�ن م‬ ‫مںی ےنیھب دکیاھ ےہ�۔ اکی رط�فوکنے ںیم ےگلسجوشخ�ع ووضخ�ع ےس ڑپھارکتے ےھت وجرھگںیم امن�زیں ںیہ و�ہوت وہتی وہ�ںیگ ا�نوکمہ‬ ‫ہنںی اجنےت نکیل ابہریھب ا�نیک ایکبیجعتیفیک وہتییھت امن�ز ےک قوت�۔ ایک ایاس رطف�ی ا�و�ر ےبفلکتقلعت اھت سجاک ولگو�ں ےکاسمےن اظاہ�ر‬ ‫ہنںیےتھجمس ےھتنکیل رھپیھب ضعب دفہع اظاہ�ر وہاجتا ےہول�گوخ�دیہ ون�ٹرک ےتیل ںیہ�۔’�’‬ ‫خالفتےستبحمیتکلھچیھتیہ یل‪،‬نکبسےسڑب�ھرکتبحما�نیک حنآوض�ریلصالہلہیلع سوملےسیھتقشعاھت یاک�۔اتاب�عتنسرسو�لیک شوکش‬ ‫کرتے ےھتوھچٹیوھچٹی ابتو�ں ےس ا�ساک اظاہ�ر وہتا اھت�۔رتحم�م ریماصحب ےن ایک اہنیتوصعممانہ ا�و�ر کاپاب�ززندگی رسبیک�۔ اتناہئیسیفننکیل‬ ‫رسکنملزم�ا�ج انقعت ا�و�روتکلیک ایک اعٰیل اثم�ل نبرک رہے�۔ملع ورعفا�ناک ایکدنمس�ر ےھت ‪،‬بتہ ڑب�ے اعلم ےھت�۔فمرسیھب ےھت�۔دحم�ث‬ ‫عاجز ا�و�ر ا‬ ‫رکماک�ا�ر�د�ورتجہمرکنے ےکاستھاستھ وپ� �ری احص�ح ہتساک‬ ‫بیھ ےھت�۔ امجعت احدمیہیک ات�ریخ ےک ہی ےلہپوخ�ش بیصن اعلم ںیہںیہنج رق�آ�ن ی‬ ‫�ا�ر�د�ورتجہمرکنےیکوتفقی یلم�۔ریماصحبیک زندگی ابع�ر�تیھت ا�س اب�ت ےسہکاک�ماک�م ا�و�رسباک�م�۔یٹھچاک ظفلریماصحبیک زندگییک تغل ںیم‬ ‫نہ اھت�۔ریماصحب الب ہبشالخفت امن وجو�د ےھتوہنج�ں ےنالخفتیک اطاعت ا�و�رالخفت ےستبحمرک ےک کداھئی ا�و�راھجمسیا�۔ اپےنلمع ےس کداھیاہک‬ ‫رکم ےستبحم اییسیھتہک ایاس قشعیھبکںیہن کیداھ�۔‬ ‫خالفتاک احرت�ا�م ا�سوکےتہکںیہ�۔ولگو�ں ےک ےیل ایک ام�ڈ�ل ےھت�۔رق�آ�ن ی‬ ‫رفایا�‪‘�‘�:‬خالفت ےک ایکمیظع‬ ‫وکر�ا�جنیسحت شیپرکتے وہئے م‬ ‫حرض�ت ۃفیلخاملحیس الاخمس اید�ہ الہلاعتلٰی رصنب�ہ الزعیز ےنہبطخ ہعمج ںیم ا�ن خ‬ ‫ماع�و�ن ا�و�ر دم�دگا�ر ےھت اج�ںناث�ر ےھترح�فرح�ف رپلمعرکنے و�الے ےھت�۔ اب�وفا ےھت�۔ ایےس اطلس�ن ریصنےھت وجمکمک یہ ےتلمںیہ�۔ اعلم ابعلم‬ ‫تےھ�۔ ےھجموتمک ا�زمک ا�نیسیجوکئی اثم�ل ابیھرظنںیہنآتی�۔ الہلاعتلٰیرک�ےہک الہل ےکزخ�انے ںیموتوکئییمکںیہن ےہ الہلرک�ےہک اییس اثملںی‬ ‫رفاتا رہے ا�و�ر ا�نیک ا�ولا�دوکیھب ا�ن‬ ‫�ا�و�ریھب دیپ�ا وہاجئںی ا�و�ر ایےس اب�وفا ا�و�رصلخم ا�و�روقت�ٰی رپ ےنلچ و�الے دم�دگا�ر الہلاعتلٰی الخفت احدمیہوکاطع م‬ ‫کے اب�پیک دعا�ٔو�ںاک ہصح د�ا�ر انبئے ا�و�ر ا�ن ےکلمع رپ ا�نیکوتحیصن�ں رپ‬ ‫رفائے� �۔’�’‬ ‫لچےنیکوتفقی اطع م‬ ‫رغو �ِبٓافات �ب‬ ‫طول �ِع رجفو �‬ ‫ہم ہلمجربمم�ا�ن ریرس�چ لیس رضح�ت ۃفیلخاملحیس الاخمس اید�ہ الہل‬ ‫طول �ِع رجف غر�و �ِب آفات �ب‬ ‫؍جو�ن �‪�۲� ۰� ۲� ۵‬ء‬ ‫‪۷�۷‬؍جو�ن‬ ‫تاعلٰی رصنب�ہ الزعیز ا�و�ر�افر�ا�دخاند�ا�ن رضح�ت اقد�سحیسم ومعو�دہیلع اسلال�م‬ ‫‪19:02‬‬ ‫‪04:10‬‬ ‫�ا�و�رآ�پےکامسپندگا�نےسدلیرنجومغا�و�ردکھاکاظاہ�ررکتےںیہ�۔�الہل مہکرکممہ‬ ‫رتحممریماصحبوکاپین ضراکیوتنج�ںںیماعٰیلنییلعےکاقم�مرپافئز‬ ‫تاعلٰی �‬ ‫‪19:09‬‬ ‫‪04:02‬‬ ‫مدیہنونم�ر�ہ‬ ‫رفاتاچالجائےا�و�رآ�پےکوٹیب�ںا�و�ریبیٹ‬ ‫کر�ے �‪،‬آ�پےکد�رجا�تدنلب م‬ ‫‪19:32‬‬ ‫‪03:44‬‬ ‫قا�دیا�ن د�ا�ر�الاما�ن‬ ‫رفائے�۔�آمنی‬ ‫�ا�و�ر ہلمجول�اقحنیوکربصلیمج اطع م‬ ‫لٹ‬ ‫‪21:15‬‬ ‫‪03:20‬‬ ‫�ا�و�رپای�ر�ےوضح�رکی دخمت ںیم اعجز�انہ د�رخو�است دعاکرتے �اسال�مآبا�د (� ف�و�ر�ڈ�)‬ ‫ہںیہک الہل اعتلٰی الخفتوک ایےس ڑکنیس�و�ں زہ�ا�ر�و�ں اطلس�ن ریصن‬ ‫‪19:12‬‬ ‫‪03:24‬‬ ‫�ربو�ہ د�ا�ر اہلرج�ت‬ ‫عاطفرماتا�رہے�۔ آمنی‬

‫‪www.alfazl.com‬‬

‫نیمرجی‪ :‬طاہردہم�ی اتمای�ز احدم‬

‫خرید�ا�ر�ی و اتشاہ�ر�ا�ت ےک ےیل‪:‬‬

‫‪manager@alfazl.com‬‬