ΧΑΡΑΚΙΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ: MOYΣΕΙΟ ΜΝΗΜΗΣ ΘΥΜΑΤΩΝ ΝΑΖΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΔΙΣΤΟΜΟ

ΧΑΡΑΚΙΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΝΗΜΗΣ ΘΥΜΑΤΩΝ ΝΑΖΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΔΙΣΤΟΜΟ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΖΑΡΑΝΗ ΕΛΕΟΝΩΡΑ ΚΑΡΑΒΑΝΗ

ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΟΦΙΑ ΤΣΙΡΑΚΗ

ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΜΠ ΙΟΥΝΙΟΣ 2022

4

5

6

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

7

8

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου γράφτηκαν στις σελίδες της ιστορίας γεγονότα αιματηρά που στιγμάτησαν ολόκληρη την ανθρωπότητα και καθόρισαν την εξέλιξη του κόσμου μέσα στα επόμενα χρόνια. Ανυπολόγιστη καταστροφή και θηριωδίες που πλήγωσαν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και αφάνισαν πλήθος αθώων ψυχών. Η μικρογραφία αυτής της τραγωδίας αποτυπώνεται και στο μαρτυρικό Δίστομο. Ένα ήσυχο χωριό στον νομό Βοιωτίας, στο οποίο έμελε να διαπραχθεί ένα από τα σκληρότερα εγκλήματα πολέμου που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα. 10 Ιουνίου 1944. Μέσα σε λίγες ώρες 223 άνθρωποι, βρέφη, παιδιά, άντρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι και ζωντανά, χωρίς καμία διάκριση ξεκοιλιάστηκαν από τις λυσσασμένες ξιφολόγχες των γερμανικών στρατευμάτων.

Η υπενθύμιση των μελανών αυτών σημείων της ιστορίας είναι απαραίτητη, διότι μόνο έτσι θα μπορέσει να αποφευχθεί η επανάληψη τους στο μέλλον σε οποιαδήποτε μορφή πολέμου. Στόχος αυτής της διπλωματικής είναι η δημιουργία ενός Μουσείου Μνήμης που θα αφυπνίσει μέσα από μία βιωματική περιήγηση τις αισθήσεις και τις σκέψεις του επισκέπτη. Τα εκθέματα απουσιάζουν. Μοναδικός οδηγός σε αυτή την πορεία είναι ο ίδιος ο χώρος, που με τη συνεχόμενη μεταβολή των ιδιοτήτων του, δημιουργεί ατμόσφαιρες διαφορετικής έντασης κάθε φορά. Βασικό εργαλείο για τον σχεδιασμό του κτιρίου αποτέλεσε το χρονικό της σφαγής, καθώς μέσα από την ερμηνεία των γεγονότων της 10ης Ιουνίου, προέκυψε η αντιπαραβολή τους σε χωρικές ποιότητες διαμορφώνοντας έτσι ένα ολοκληρωμένο αφήγημα.

9

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΕΝΟΤΗΤΑ

Α

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ Θέση Γύρω περιοχές Συνδέσεις 2. ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Τοπογραφία Κλίμα Κοιτασματολογικά Χαρακτηριστικά

16 - 25

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Χαρτογραφική Διερεύνηση Τοπόσημα

44 - 91

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ - ΠΟΡΕΙΑ 10 Ιουνίου 1944

92 - 141

26 - 43

ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

144 - 155

ΚΤΙΡΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

156- 159

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

160 - 167

ΠΡΟΤΑΣΗ

168 - 257

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΣΗΜΕΙΟ ΜΗΔΕΝ 3. ΣΦΑΓΗ 4. ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ 5. ΛΥΤΡΩΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ

Α

16

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

17

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

01. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ «Εδώ ‘ναι το πικρό χώμα του Διστόμου. Ω εσύ διαβάτη, όπου πατήσεις να προσέχεις — εδώ πονά η σιωπή, πονάει και η πέτρα κάθε δρόμου κι απ’ τη θυσία και από τη σκληρότητα του ανθρώπου. Εδώ μια στήλη απλή, μαρμάρινη, όλη κι όλη με ονόματα σεμνά, κι η Δόξα τα ανεβαίνει λυγμό λυγμό, σκαλί - σκαλί, μέγιστη σκάλα.»

Γιάννης Ρίτσος, επίγραμμα για το Δίστομο

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

20

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΘΕΣΗ Το Δίστομο πρόκειται για ημιορεινή κωμόπολη της επαρχίας Λιβαδειάς. Υπάγεται στο Δήμο Διστόμου - Αράχωβας - Αντίκυρας του νομού Βοιωτίας της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, που συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης από την συνένωση των προϋπαρχόντων Δήμων Αράχωβας και Διστόμου και της Κοινότητας Αντικύρας.

•Έκταση: 80.50 τ.χλμ.

•Πληθυσμός: 1.589 κάτοικοι

21

ΔΑΥΛΕΙΑ

ΑΡΑΧΩΒΑ ΔΕΛΦΟΙ

ΔΙΣΤΟΜΟ

ΑΝΤΙΚΥΡΑ

22

ΛΙΒΑΔΕΙΑ

Συνορεύει γεωγραφικά με σημαντικά όχι μόνο τουριστικά αλλά και ιστορικά κέντρα, γεγονός που ενισχύει τη θέση του οικισμού ως συγκοινωνιακό κόμβο.

• Λιβαδειά • Αράχωβα • Παρνασσός • Δελφοί • Όσιος Λουκάς • Αντίκυρα

24 χλμ 13 χλμ 29 χλμ 22 χλμ 9 χλμ

ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ

23

ΔΑΥΛΕΙΑ

ΑΡΑΧΩΒΑ ΔΕΛΦΟΙ

ΔΙΣΤΟΜΟ

Σ

ΑΣΠΡΑ ΣΠΙΤΙΑ ΑΝΤΙΚΥΡΑ

24

ΚΑΡΑΚΟΛΙΘΟΣ

ΣΤΕΙΡΙ

ΛΙΒΑΔΕΙΑ

Αποτελείται διοικητικά από την τοποθεσία Καρακόλιθο, στην έξοδο της Λιβαδειάς προς Δελφούς, το δημοτικό διαμέρισμα Στειρίου, το ηπειρωτικό Δίστομο και νότια προς τη θάλασσα από την Παραλία του και τους οικισμούς Άσπρα Σπίτια, Κανάλι, Περιστερά και Άγιο Νικόλαο.

ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ

25

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

26

ΚΑΡΑΚΟΛΙΘΟΣ

ΣΤΕΙΡΙ

ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ

ΑΣΠΡΑ ΣΠΙΤΙΑ

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Ο Καρακόλιθος αποτελεί είσοδο του ενιαίου Δήμου Διστόμου-Aράχοβας-Αντίκυρας, μετά τη Λιβαδειά με το χαρακτηριστικό σύγχρονο μνημείο των πεσόντων. Λέγεται κατά την παράδοση ότι στον Καρακόλιθο υπήρξε η μυθική Σφίγγα, που σκότωνε κάθε διαβάτη που τη συναντούσε, επειδή δεν απαντούσε στο γρίφο της. Ο Οιδίποδας πλησιάζοντας στην Θήβα, μετά τη δολοφονία του πατέρα του Λάιου, συνάντησε την Σφίγγα και έλυσε τον γρίφο με αποτέλεσμα αυτή να πέσει στον γκρεμό και να σκοτωθεί. Το Στείρι αποτελεί χωριό χιλίων κατοίκων, χτισμένο σε υψόμετρο 547μ. με αμφιθεατρική διάταξη στους πρόποδες του Ελικώνα και θέα στον Παρνασσό. Είναι από τα πιο γνωστά μέρη της εξορυκτικής βιομηχανίας βωξίτη στην Ελλάδα και στην περιφέρειά του βρίσκεται εγκατεστημένο το εργοστασιακό συγκρότημα της εταιρίας Αλουμίνιον της Ελλάδος.

Η Μονή Οσίου Λουκά βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του Όρους Ελικών, κάτω από την ακρόπολη του Αρχαίου Στείριου. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μεσοβυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής και περιλαμβάνεται στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO . Τα Άσπρα Σπίτια ιδρύθηκαν το 1960 στον κόλπο της Αντίκυρας, μία περιοχή πλούσια σε κοιτάσματα βωξίτη. Σκοπός της δημιουργίας του οικισμού ήταν η ανάγκη της ομώνυμης εταιρείας «Αλουμίνιο Ελλάδας», να στεγάσει τους υπαλλήλους της. Ο σχεδιασμός της πόλης ανατέθηκε στον διακεκριμένο αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Κωνσταντίνο Δοξιάδη, ο οποίος οραματίστηκε έναν μοναδικό οικισμό με παραδοσιακά αλλά και σύγχρονα στοιχεία, μία κωμόπολη με λευκά σπίτια, αυστηρή ρυμοτομία σε σχήμα «L» και μέτωπο στον Κορινθιακό κόλπο.

27

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

02. ΓΕΩΜ0ΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ «Εσένα δεν σ’ανάστησεν ανταρτομάνα πλάση, με μπαταριές κι’ αλαλητά, όπου σπηλιές και δάση. Όπλα σου, Εσένα ταπεινά κι’ ασύγκριτα στη χάρη: η τσάπα, το ξινάρι.»

Γιάννης Δάλλας , «Εις μνήμην»

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΟΙΩΤΙΑ

H Βοιωτία είναι περιοχή πεδινή και εύφορη με μικρές ορεινές εκτάσεις.

30

Κωπαϊδα

Κιθαιρώνας Παρνασσός

Ασωπός Κηφισός

ΛΙ ΜΝΕΣ

Χαιρώνεια

Ελικώνας

ΠΟΤΑΜΙΑ

Θήβα

ΒΟΥΝΑ

ΠΕΔΙΑΔΕΣ

•40% πεδινό •38% ημιορεινό •22% ορεινό

Υλίκη Παραλίμνη

250 0

1000 500

2000

περιοχή ενδιαφέροντος - Δίστομο παραλιακό μέτωπο - Κορινθιακός κόλπος

31

32

ΚΟΡΙΝ

ΑΣΠΡΑ ΣΠΙΤΙΑ

ΔΙΣΤΟΜΟ

ΑΝΤΙΚΥΡΑ

ΣΤΕΙΡΙ

ΔΑΥΛΕΙΑ

ΝΘΙΑΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ

33

34

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΔΙΣ ΤΟΜΟ Το Δίστομο παρουσιάζει ιδιαίτερο ανάγλυφο και τοπογραφία. Το υψόμετρο, η θέση ανάμεσα σε Παρνασσό και Ελικώνα, το εύκρατο κλίμα, τα ισορροπημένα επίπεδα υγρασίας, αλλά και η θαλάσσια αύρα από τον Κορινθιακό κόλπο είναι στοιχεία που συντελούν από την αρχαιότητα στη διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών διαβίωσης. Ο οικισμός αναπτύσσεται σε πεδινό έδαφος, το οποίο περιβάλλεται από ψηλούς ορεινούς όγκους. Σχηματίζεται, έτσι, μία φυσική κοιλότητα -μία αγκαλιαπου προστατεύει το χωριό από τις ακραίες καιρικές συνθήκες και συμβάλλει στην διατήρηση μίας εύρυθμης βιοκλιματικής συμπεριφοράς. Το μικροκλίμα της περιοχής δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για τις κάθε είδους καλλιέργειες (αμπέλια, βαμβάκι, πατάτες, καπνός κ.α.) και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.

35

ΚΑΝΑΛΕΣ ΚΙΡΦΗ

ΚΟΜΜΕΝΗ ΡΑΧΗ ΚΟΥΚΟΣ

36

ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

37

ΟΡΙΑ ΟΙΚΙΣΜΟΥ

ΚΙΡΦΗ 1.560 μ. ΚΑΝΑΛΕΣ 474 μ.

50 0

38

200 100

500

ΚΟΥΚΟΣ 675 μ.

ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ

39

ΟΡΙΑ ΟΙΚΙΣΜΟΥ

ΚΟΥΚΟΣ 675 μ. ΚΑΝΑΛΕΣ 474 μ.

50 0

40

200 100

500

ΚΑΜΜΕΝΗ ΡΑΧΗ 625 μ.

41

ΒΩΞΙΤΗΣ

42

Χαρακτηριστικό γνώρισμα που καθόρισε την οικονομική και βιομηχανική άνθιση της ευρύτερης περιοχής του νομού Βοιωτίας, αποτέλεσε το πλούσιο κοιτασματολογικό απόθεμα της σε βωξίτη.

Ο βωξίτης, η εξόρυξη του οποίου γίνεται από τα μεταλλεία της MYTILINEOS ,ΔΕΛΦΟΙ - ΔΙΣΤΟΜΟΝ, αποτελεί τη βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αλουμίνας και κατ επέκταση αλουμινίου.

Η Ελλάδα κατέχει σημαντική θέση όχι μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και παγκοσμίως, καθώς είναι μία από τις σημαντικότερες βωξιτοπαραγωγές χώρες. Η εξόρυξη του βωξίτη στη χώρα μας, γίνεται κατά 90% με υπόγειες και 10% με υπαίθριες εκμεταλλεύσεις. Τα βέβαια αποθέματα βωξίτη της Ελλάδας, ανέρχονται περίπου σε 130.000.000 τόνους και η ετήσια παραγωγή ξεπερνά τους 2.000.000 τόνους.

Πρόκειται για ένα ιζηματογενές πέτρωμα, μίγμα μεταλλικών οξειδίων, που πήρε το όνομά του από τη γαλλική πόλη Baux, όπου ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά κοιτάσματά του. Στον ελληνικό χώρο, η ζώνη Ελικώνα – Παρνασσού – Γκιώνας διαθέτει τα σημαντικότερα γνωστά κοιτάσματα βωξίτη, που εκτιμώνται σε περίπου 100 εκ. τόνους.

Στην περιφερειακή ενότητα και κυρίως στο Στείρι και στο Δίστομο υπάρχουν τα σημαντικότερα κοιτάσματα όλης της χώρας.

Ο ελληνικός βωξίτης είναι διασπορικού τύπου και η σύνθεσή του αποτελείται από 1 μόριο κρυσταλλικού νερού ανά 1 μόριο αλουμίνας (οξείδιο του αργιλίου).

43

ΔΑΥΛΕΙΑ

ΑΡΑΧΩΒΑ ΔΕΛΦΟΙ

ΔΙΣΤΟΜΟ

Σ

ΑΣΠΡΑ ΣΠΙΤΙΑ ΑΝΤΙΚΥΡΑ ΛΑΤΟΜΕΙΟ ΟΡΥΧΕΙΟ ΒΩΞΙΤΗ

44

ΚΑΡΑΚΟΛΙΘΟΣ

ΛΙΒΑΔΕΙΑ

ΣΤΕΙΡΙ

ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ

45

46

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

47

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

01. ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Χάρτης 4ου αι. π.Χ. Χάρτης 1970 Χάρτης 2021

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

1900-1600 π.Χ.

1184 π.Χ.

6oς αιώνας π.Χ.

356-346 π.Χ.

Οι Αμβροσσείς συμμετέχουν στην Τρωική εκστρατεία

Γ’ Ιερός πόλεμος: Ήττα Φωκέων από Θηβαίους και Μακεδόνες- Παρακμή πόλεων Μάχη Χαιρώνειας: Νίκη του ΦιλίππουΑνοικοδόμηση Άμβροσσου

220 π.Χ.

Η Άμβροσσος υπό την κυριαρχία του Φιλίππου Ε’

198 π.Χ.

Επικράτηση των Ρωμαίων- Υποταγή της πόλης στην δύναμη της Ρώμης

551μ.Χ.

7ος-8ος αιώνας μ.Χ.

Νεολιθίκή περίοδος

Υποταγή Φωκέων στους ΘεσσαλούςΑπελευθέρωση και σύσταση Φωκικής ΣυμπολιτείαςΗ Άμβροσσος αναφέρεται ως «πόλις»

338 π.Χ.

5oς- 6ος αιώνας μ.Χ.

50

Πρώτη κατοίκηση στην περιοχή του ΔιστόμουΑρχαία Άμβροσσος

Αρχαιότητα

Επικράτηση χριστιανισμού-Δημιουργία επισκοπής «Αμβροσίας»- Οικοδόμηση βασιλικών Καταστροφικός σεισμός πλήττει όλη την ανατολική Στερεά Ελλάδα Σλαβικές επιδρομές-Παύουν να υπάρχουν αναφορές για την ύπαρξη της Άμβροσσου

Παλαιοχριστινική περίοδος

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Η κατοίκηση στην περιοχή του Διστόμου ανάγεται στην προϊστορική περίοδο(1900-1600 π.Χ.), όπου εντοπίζεται η αρχαία φώκικη πόλις Άμβροσσος. Είναι γνωστή από γραμματειακές και επιγραφικές πηγές και ως Άμβρυσ(σ)ος, Αμβρος(σ)ός και Αμφρυς(σ)ός. Ο πολίτης της πόλεως μαρτυρείται ως Αμβρύσ(σ)ιος, Αμβρόσσιος, αλλά και Αμφρύσιος, Αμβροσσεύς και Αμβρωσεύς. Το όνομά της το οφείλει στον πρώτο της οικιστή και τοπικό ήρωα Άμβροσο.(α+βροτός = μη θνητός) Αθάνατος. Η γεωγραφική και πολιτική υπαγωγή της Άμβροσσου στην Φωκίδα, συνεπάγεται την ιστορική συνδεση της πόλης με την εθνότητα των Φωκέων, στα πλαίσια της οποίας οι Αμβροσσείς το 1184 π.Χ., συμμετείχαν στην Τρωική εκστρατεία. Όστρακα και λείψανα της υστεροελλαδικής και της γεωμετρικής περιόδου, πιστοποιούν την συνεχόμενη κατοίκηση στην πόλη έως την αρχαϊκή περίοδο. Η υποδούλωση των Φωκέων στους Θεσσαλείς τον 6ο αιώνα μ.Χ. υπήρξε καταλυτική για την δημιουργία συλλογικής ταυτότητας, με αποτέλεσμα μετά την αποτίναξη

του θεσσαλικού ζυγού, να ιδρυθεί το Φωκικό Κοινό, το οποίο διέθετε εθνικό νόμισμα. Η Άμβροσσος η οποία αναφέρεται ως πόλις στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα, μετείχε στην συμπολιτεία διατηρώντας την γεωγραφική και την πολιτική ανεξαρτησία της. Κατά τους Περσικούς πολέμους (502-499 π.Χ.), η πόλη δεν υπέστη καταστροφές, ωστόσο η ήττα των Φωκέων από τους Θηβαίους και εν συνεχεία τους Μακεδόνες, κατά των Γ’ ιερό πόλεμο (356-346 π.Χ.) είχε ως αποτέλεσμα οι πόλεις να παρακμάσουν. Με την νικηφόρο μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.) ωστόσο, η Άμβροσσος ανοικοδομήθηκε. Κατά την Ελληνιστική περίοδο η πόλη πέρασε στην κυριαρχία του Φιλίππου Ε’, ενώ στα τέλη της περιόδου εντάχθηκε στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Την ρωμαϊκή Άμβροσσο διαδέχθηκε ένας εύρωστος παλαιοχριστιανικός οικισμός, ο οποίος διέθεται επισκοπή. (Α.Παπαϊωάννου, 2017)

51

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

1460

Προσάρτηση Βοιωτίας στο Οθωμανικό κράτος

1821

Το Δίστομο συμμετέχει στον απελευθερωτικό αγώνα. Ανάγεται σε προσωρινή έδρα της Ρούμελης

1826

1827

52

Μάχη της Αράχωβας: Νίκη Ελλήνων επί των Οθωμανών, υπό την ηγεσία του Γεώργιου Καραϊσκάκη Μάχη στο Δίστομο: Κομβική μάχη για την εξέλιξη της επανάστασης. Αρχηγός διετέλεσε ο Γεώργιος Καραϊσκάκης

1830

Ανακύρηξη της Ελλάδας σε αυτόνομο κράτος

1835

Σύσταση Δήμου Διστομίων

1944

10 Ιουνίου: Σφαγή στο Δίστομο από γερμανικά στρατεύματα κατοχής

19ος αιώνας

20ος αιώνας

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Η πόλη της Άμβροσσου συναντάται μεταγενέστερα ως Δίστομο. Το 1460 ολόκληρη η Βοιωτία προσαρτήθηκε στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Το 1821 το Δίστομο συμμετέχει ενεργά στον αγώνα για την απελευθέρωση της Ρούμελης από τον Τουρκικό Ζυγό , ενώ ανάγεται και σε προσωρινή έδρα της Ρούμελης. Το 1827 έλαβε χώρα η μάχη του Διστόμου, η οποία αποτέλεσε μία από τις μακρότερες μάχες του Ελληνικού αγώνα. Υπό την ηγεσία του Γεώργιου Καραϊσκάκη, η μάχη θεωρήθηκε πολύ σημαντική για την εξέλιξη της Επανάστασης, καθώς πραγματοποιήθηκε ακριβώς μετά την πτώση του Μεσολογγίου και αναπτέρωσε το λαβωμένο ηθικό των Ελλήνων. Οι Διστομίτες στην συνέχεια έλαβαν μέρος στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο το 1897.

Το 1835 συστάθηκε ο Δήμος Διστομίων Ν. Αττικής και Βοιωτίας, με έδρα τον οικισμό του Διστόμου. Διοικητικά η κοινότητα Διστόμου αποσπάστηκε από τον νομό Αττικής το 1943, και υπάχθηκε στον νομό Βοιωτίας (Α.Παπαϊωάννου, 2017). Ο 20ος αιώνας για το Δίστομο στιγματίστηκε από την σφαγή που πραγματοποίησαν τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 10 Ιουνίου του 1944, κατά την οποία οι Γερμανοί προχώρησαν σε εκτεταμένες σφαγές αμάχων, αφήνοντας πίσω τους 223 νεκρούς.

53

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Χάρτης 4ου αιώνα π.Χ. / Πηγή: Α.Παπαϊωάννου, 2017,Επεξεργασία της φοιτητικής ομάδας Χάραξη τείχους

54

Πιθανοί κύριοι άξονες

Άστυ

Αγορά

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Η θέση της αρχαίας Άμβροσσου αποτέλεσε μια γεωμορφολογικά προνομιακή θέση. Περιβαλλόμενη από τους ορεινούς όγκους της Κίρφυος και του Ελικώνα, σε εγγύτητα με το φαράγγι του ποταμού Πλείστου, ήταν δύσβατη και εύφορη ενώ διέθετε υγιεινό ξηρό κλίμα. Όπως φάνηκε και από την ιστορική αναδρομή, η πόλη της Άμβροσσου μετείχε ενεργά στην ιστορία της αρχαίας Φωκίδας. Στα σύνορα της Φωκίδας με την Βοιωτία, είχε τον έλεγχο της Σχιστής Οδού, της τριπλής κελεύθου, τμήματος της Ιεράς Οδού προς το Δελφικό μαντείο, αλλά και του δρόμου που οδηγούσε στον Κορινθιακό κόλπο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η πόλη να αναπτύξει εμπορικές διόδους που συνέβαλλαν στην ενδυνάμωση της αυτονομίας της.

Η πόλη της Άμβροσσου την αρχαϊκή και την κλασική περίοδο, ήταν οργανωμένη σε τρία τμήματα: Στην ακρόπολη, το άστυ και την χώρα. Η οχυρωμένη ακρόπολη βρισκόταν στον λόφο του Κάστρου, απ’ όπου πιθανόν άρχισε να αναπτύσσεται η κατοίκηση. Η οχυρή αυτή θέση παρείχε προστασία, επίβλεψη της γύρω περιοχής, καθώς βρισκόταν σε επαφή με την εύφορη πεδιάδα. Κάτω από την ακρόπολη και σε αναφορά με αυτήν, αναπτύχθηκε το άστυ, δηλαδή ο κυρίως οικισμός, ο οποίος διαμορφώθηκε βάσει ενός ακανόνιστου συστήματος δρόμων, και περιβαλλόταν από τείχη (Α.Παπαϊωάννου, 2017).

55

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Τείχη Ακροπόλεως / Πηγή: Α.Παπαϊωάννου, 2017

56

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Η αρχαιολογική έρευνα δεν έχει φέρει στο φως μέλη ναών, ή λείψανα που να πιστοποιούν την ύπαρξή τους, επομένως δεν έχει εντοπιστεί το θρησκευτικό κέντρο εντός της πόλεως. Ωστόσο, έχει αποκαλυφθεί το ιερό της Άρτέμιδος Δικτύννας, που αποτελούσε την κύρια λατρεία της Άμβροσσου, και το οποίο βρίσκεται εκτός των τειχών της πόλης, σε απόσταση “δύο σταδίων” από αυτήν, σύμφωνα με τον Παυσανία (Α. Παπαϊωάννου, 2017). Μάλιστα, ως ιερό των άκρων, η θέση του μεταξύ της Άμβροσσου και της Αντίκυρας, οριοθετεί και την επικράτεια της ίδιας της πόλεως (Ραπτόπουλος 2005, Fossey 1986, 144-45). Το διοικητικό κέντρο της πόλης από την άλλη, φαίνεται πως βρισκόταν στην αγορά, τον εμπορικό και κοινωνικό πυρήνα της. Η αγορά της πόλεως ήταν μικρή, κοσμημένη με ανδριάντες, στις νότιες κλιτύες του λό-

φου Κάστρο. Η θέση της στον οικισμό φαίνεται πως ήταν κομβική, καθώς βρισκόταν στον άξονα ένωσης της δυτικής και της ανατολικής πύλης του τείχους. Η ανέγερση του αμυντικού τείχους χρονολογείται το 354-350 π.Χ., κατά την διάρκεια του Γ’ Ιερού πολέμου που οχυρώθηκαν οι περισσότερες Φωκικές πόλεις (Α.Παπαϊωάννου, 2017). Το τείχος ήταν κτισμένο κατά το τραπεζιόσχημο σύστημα τοιχοδομίας από μεγάλους και μικρότερους λιθόπλινθους με βελονιές από τοπικό ασβεστόλιθο, καθώς ανά διαστήματα έφερε ενσωματωμένους τετράπλευρους πύργους. Οι πύλες του τείχους ανοίγονταν προς τους σημαντικότερους δρόμους που συνέδεαν την Άμβροσσο με τις όμορες περιοχές της Φωκίδας και της Βοιωτίας. Από την μία, η ανατολική πύλη ανοιγόταν στην οδό που οδηγούσε στη Βοιωτία και τη Φωκίδα του Κηφισού.

57

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Χάρτης 1970 / Πηγή: Σχέδιο Πόλεως 1970/ Επεξεργασία της φοιτητικής ομάδας

58

Πολεοδομικό Κέντρο

Αρχαία Τείχη

Κύριοι Άξονες

Έκταση 4ου αιώνα π.Χ

Έκταση 1940

Έκταση 1970

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Από την άλλη, η δυτική πύλη βρισκόταν πάνω στον άξονα με κατεύθυνση προς τη θάλασσα, στον Κορινθιακό κόλπο και την Αντίκυρα (Α.Παπαϊωάννου, 2017).

οικισμούς, καθόριζε τα γεωγραφικά και πολιτικά σύνορα της επικράτειάς της με μεθοριακά ιερά, διέθετε οχυρούς πύργους και βασιζόμενη στην κομβική της θέση ανέπτυσσε εμπόριο, με αποτέλεσμα να ευημερεί (Α.Παπαϊωάννου, 2017).

Η αναφορά στην Άμβροσσο ως πόλη και όχι πόλισμα από τον Παυσανία, υποδηλώνει ότι η Άμβροσσος πληρούσε τρία κριτήρια: ήταν οργανωμένη σαν άστυ, είχε πολιτειακή οργάνωση και θεσμούς καθώς επίσης είχε επικράτεια που της επέτρεπε την ανεξαρτησία και την αυτονομία. Η πόλη λοιπόν διέθετε πλούσια χώρα που περιλάμβανε τους αγρούς, τις καλλιέργειες -με σημαντικότερη της αμπέλου-, της κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, το λατομείο και το οινοποιείο. Επομένως η αρχαϊκή πόλη της Άμβροσσου ήταν αυτοδύναμη. Ήλεγχε σημαντικές οδούς, είχε εξαρτώμενους

Επεκτεινόμενη νοτιοανατολικά πέραν των ορίων της οχυρής πόλης, ο οικισμός του Διστόμου, όπως αναφέρεται μεταγενέστερα, αναπτύχθηκε στους πρόποδες των λόφων που το περιβάλλουν. Η ανακάλυψη κοιτασμάτων Βωξίτη στις αρχές του 20ου αιώνα άλλαξε εντελώς την οικονομική πραγματικότητα του τόπου με την ίδρυση εταιρειών εξόρυξης Βωξίτη, με αποτέλεσμα την εκθετική συγκέντρωση πληθυσμού στο Δίστομο. Το 1940 το πολεοδομικό και θρησκευτικό κέντρο είχε διαμορφωθεί κάτω από τον λόφο και πάνω στους βασικούς άξονες.

59

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Χάρτης 2021 / Επεξεργασία της φοιτητικής ομάδας Πολεοδομικό Κέντρο Έκταση 4ου αιώνα π.Χ

60

Αρχαία Τείχη Έκταση 1940

Κύριοι Άξονες Έκταση 1970

Έκταση 2021

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Ωστόσο, η μεγάλη πληθυσμιακή αλλαγή καταγράφεται μεταξύ των ετών1951 και 1971, όταν ο πληθυσμός του Διστόμου ανήλθε από τους1673 κατοίκους στους 2513 (ΕΛΣΤΑΤ) . Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται στον χάρτη του Διστόμου, καθώς ο οικισμός υπερδιπλασιάστηκε, αναπτυσόμενος γραμμικά πάνω στους κύριους οδικούς άξονες, με κυρίαρχο τον άξονα αυτόν της10ης Ιουνίου. Η εικόνα της πόλης σήμερα δεν διαφέρει σημαντικά ως προς την οργάνωσή της, καθώς το πολεοδομικό της κέντρο διατήρησε την θέση του στον οικισμό, επεκτεινόμενο δυτικά. Παρότι ο πληθυσμός του Διστόμου το 2011 ανέρχεται στους 1589 κατοίκους (ΕΛΣΤΑΤ), η πόλη έχει επεκταθεί γραμμικά κυρίως ανατολικά λόγω της πεδιάδας, αλλά και σε μικρότερο βαθμό δυτικά.

61

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

02. ΤΟΠΟΣΗΜΑ 01

Γλυπτό «Παγκόσμιο φιλί»

02

Δίστομα Πηγάδια

03

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου

04

Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού

05

Αρχαιολογικό μουσείο

06 07

Μαυσωλείο Συγκρότημα Κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

04 02

03

64

05

01

06

07

65

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

01

Το χάλκινο γλυπτό «Παγκόσμιο Φιλί» βρίσκεται στην είσοδο του χωριού και έχει ύψος 7 μέτρα. Φιλοτεχνήθηκε από το γλύπτη, καθηγητή του ΕΜΠ, Γεώργιο Καλακαλά, προς τιμήν των 223 θυμάτων της 10ης Ιουνίου του 1944 και εγκαινιάστηκε από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια το έτος 2006. Το έργο συμβολίζει την ειρήνη και τη φιλία των λαών.

66

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

02 Το 2009 αποκαλύφθηκε, κατά τη διάρκεια εργασιών, στον υπαίθριο χώρο της Δημαρχείας, το κύριο από τα δίστομα (δύο στόμια) πηγάδια από τα οποία θεωρείται ότι έχει λάβει την ονομασία του το χωριό. Σήμερα, η ύπαρξή του υποδηλώνεται από το κυκλικό χαρακτηριστικό σχήμα που διατηρείται στο σημείο αυτό.

03 Η ιερά μονή Αγίου Νικολάου βρίσκεται στην Πλατεία Εθνικής Αντίστασης. Η εκκλησία ξεκίνησε να χτίζεται το 1880 και αποπερατώθηκε το 1908. Η ονομασία της δόθηκε προς τιμήν του Αγίου Νικολάου, προστάτη των ναυτικών, και πολυούχο άγιο της περιοχής.

67

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

68

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

04 Το Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού ιδρύθηκε το 2005 από τον Δήμο Διστόμου. Σκοπός του μουσείου είναι η απόκτηση, αποδοχή, φύλαξη, συντήρηση, καταγραφή, τεκμηρίωση, έρευνα, μελέτη και ερμηνεία, καθώς η έκθεση και προβολή στο κοινό, ιστορικών μαρτυριών, υλικών και άυλων, που αναφέρονται και τεκμηριώνουν το ιστορικό γεγονός της σφαγής των κατοίκων του Διστόμου από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 10 Ιουνίου 1944, αλλά και της γενικότερης περιόδου της Κατοχής στους νομούς Βοιωτίας και Φωκίδας.

Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

69

70

71

Το Αρχαιολογικό μουσείο Διστόμου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

72

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

05 Το Αρχαιολογικό Μουσείο Διστόμου στεγάζεται στο διατηρητέο λιθόκτιστο κτίριο του παλαιού Δημοτικού Σχολείου της πόλης που ιδρύθηκε το 1901 από τον Ηγούμενο της Μονής του Οσίου Λουκά Ιωσάφ Κατρίτη. Το κτίριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα των νεοκλασσικών σχολείων της περιόδου 1898 1910. Το 1987 παραχωρήθηκε από το δήμο Διστόμου στο Υπουργείο Πολιτισμού. Το κτίριο περιλαμβάνει ευρήματα που χρονολογούνται από την Εποχή του Χαλκού έως τους Βυζαντινούς χρόνους. Στο ημιυπόγειο έχει διαμορφωθεί αίθουσα εκπαιδευτικών δράσεων, ενώ εκτίθενται και τμήματα ψηφιδωτού δαπέδου από τη βασιλική του Διστόμου.

73

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

« ... γιατί δεν είναι άσκοπο να καταβάλει τον οβολόν του ο κάθε Έλληνας για την ίδρυση του μαυσωλείου που θα καταστεί ο φάρος όστις θα καταυγάζει και θα σαλπίζει ανά τους αιώνας το ανοσιούργημα του φασιστικού επιδρομέως ... ».

74

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

06 Στο λόφο Κάναλες, στα νοτιοανατολικά του Διστόμου βρίσκεται το Μαυσωλείο, ένα μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη των 223 θυμάτων της 10ης Ιουνίου 1944, που αποτελεί το κέντρο της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας. Η ανάγκη θέσπισης της μνήμης των θυμάτων με την ανέγερση μνημείου αναδύεται αρκετά πρώιμα. Έτσι το 1965 συστήνεται η «Ερανική Επιτροπή Ανεγέρσεως Μνημείου των Σφαγιασθέντων εν Διστόμω» η οποία αναλαμβάνει την αγορά του αγροτεμαχίου στο λόφο, τη συγκέντρωση του απαιτούμενου ποσού της δαπάνης με πανελλήνιο έρανο, καθώς και τη διενέργεια καλλιτεχνικού διαγωνισμού υπό την εποπτεία της καλλιτεχνικής Επιτροπής Ανεγέρσεως Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού. Το Μαυσωλείο αποπερατώνεται το 1976. Έκτοτε το λιτό μνημείο, δεσπόζει στον λόφο, κυριαρχώντας δυναμικά στο τοπίο.

75

76

77

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Η καλλιτεχνική επιτροπή προκρίνει την πρόταση των αρχιτεκτόνων Σπανδάγου και Λιαρόπουλου. Μία κάθετη και δύο οριζόντιες μαρμάρινες αναθηματικές στήλες εγγράφουν το κυβόσχημο κτίσμα του οστεοφυλακίου, του ιερού χώρου που φυλάσσει τα οστά των σφαγιασθέντων. Στη μία οριζόντια στήλη ο επισκέπτης γίνεται μάρτυρας των γεγονότων μέσα από ένα χαμηλό ανάγλυφο διαρθρωμένο σε επτά συνεχόμενες συνθέσεις, που φιλοτέχνησε ο γλύπτης Στέλιος Τριάντης, εμπνευσμένος από τις μετόπες των αρχαίων ναών, ενώ στη δεύτερη μπορεί να διαβάσει τα χαραγμένα ονόματα των νεκρών.

ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΔΙΣΤΟΜΟΥ

78

ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΟΨΗ

ΨΕΥΔΩΝΥΜΟ: “ΚΥΒΟΣ”

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

79

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Κάτοψη του Μαυσωλείου, φωτογραφία από το αρχείο του Δήμου

80

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Εξωτερική άποψη του χώρου όπου φυλλάσσονται τα οστά των σφαγιασθέντων στο Μαυσωλείο, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

81

Ο Τριάντης προσπάθησε να αποδώσει το απάνθρωπο της ναζιστικής βίας, με την απεικόνιση του χρονικού της σφαγής του Διστόμου σε μια αφηγηματική σύνθεση. Τη σύνθεση ανοίγει στα αριστερά ο ανατέλλων ήλιος, ως σύμβολο ελπίδας, ακολουθούν τα ανάγλυφα με την απόδοση των γεγονότων σε στιγμιότυπα, και κλείνει στα δεξιά με την απεικόνιση του Διστόμου και την επιγραφή που υπομνηματίζει τη σφαγή: ΜΑΡΤΥΡΙΚΟ ΔΙΣΤΟΜΟ 10-6-1944. ΗΜΕΡΑ ΣΦΑΓΗΣ ΚΑΙ ΟΛΕΘΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΝΑΖΙΣΤΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ.

82

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Το Μαυσωλείο αποτελεί το δημόσιο χώρο της επιτέλεσης των τελετουργιών μνήμης της 10ης Ιουνίου Στο αρχιτεκτονικό σύνολο του Μαυσωλείου, εντάσσεται μεταγενέστερα υπαίθριο αμφιθέατρο που τα καλοκαίρια φιλοξενεί πολιτιστικές εκδηλώσεις, διοργανωμένες από το Δήμο.

Οι εφτά μετώπες του Μαυσωλείου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

83

Εσωτερική άποψη του συγκροτήματος εργατικών κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

84

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

07 Το συγκρότημα κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου κατασκευάστηκε το 1969, στους πρόποδες του λόφου όπου σήμερα βρίσκεται το μαυσωλείο, για να στεγάσει τους εργαζόμενους στην εταιρία «ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΝ ΕΛΛΑΣ Α.Ε», σε μία έκταση περίπου 30 στρεμμάτων. Το έργο ανατέθηκε από τον ιδιοκτήτη των μεταλλείων αλουμινίου Λουκά Μπάρλο στους αρχιτέκτονες Δημήτρη και Σουζάνα Αντωνακάκη. Αρχική πρόθεση του εργοδότη ήταν να χτίσει τρεις πολυκατοικίες για να στεγαστούν χωριστά εργάτες, υπάλληλοι και μηχανικοί. Οι αρχιτέκτονες όμως αποφασίζουν να ξεκινήσουν από εντελώς άλλη βάση. Έτσι προτείνουν και ως ένα βαθμό υλοποιούν έναν ενιαίο οικισμό 85 αυτοτελών κατοικιών για ένα ή δύο άτομα, για μικρές και μεγάλες οικογένειες. Κατ’ αυτό τον τρόπο επιτυγχάνουν την κοινωνική μίξη όλων των

85

86

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Εσωτερικές απόψεις του συγκροτήματος εργατικών κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου, φωτογραφίες από προσωπικό αρχείο

87

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Εσωτερική άποψη του συγκροτήματος εργατικών κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

88

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

εργαζομένων και ταυτόχρονα εμπλουτίζουν τη μελέτη με πρόσθετες λειτουργίες για την κοινωνικοποίηση των ενοίκων και την προσέλκυση των κατοίκων του Διστόμου, με χώρους εμπορικούς, πολιτιστικούς και αθλητικούς, εργαστήρια και παιδική χαρά ενταγμένους σε έναν ευρύτερο περίπατο της πόλης. Οι Αντωνακάκη θέλοντας να αποφύγουν ένα ενιαίο μονολιθικό κτίσμα, δημιούργησαν ένα ανομοιόμορφα κατανεμημένο σύνολο με τρεις διαφορετικούς τύπους κατοικιών ανάλογα με τη θέση τους, σε ένα δύο ή τρια επίπεδα, διαφοροποιώντας επιπλέον και τις μονάδες στα άκρα του οικισμού. Ουσιαστικά πρόκειται για μια σφιχτή οργάνωση χτισμένου χώρου σε λειτουργικές ζώνες που αγκαλιάζει φιλικά την πλαγιά του βουνού, ενθαρρύνοντας τις κοινωνικές επαφές, και προσφέροντας πολλαπλές θέες προς το εσωτερικό του συγκροτήματος και προς το ύπαιθρο. Αν και

οι προτάσεις αυτές έγιναν αποδεχτές ,στην πορεία ατύχησαν. Οι δυσκολίες επίβλεψης, η ασυννενοησία με τον εργολάβο, οι υποχωρήσεις του εργοδότη οδήγησαν τους αρχιτέκτονες στην παραίτηση από το έργο. Έτσι το έργο ολοκληρώθηκε με τον τρόπο του, κατοικήθηκε με τον τρόπο του και όταν έκλεισε η εταιρία Μπάρλου έμεινε ένα άδειο κουφάρι , μία πόλη φάντασμα.

89

Εσωτερική άποψη του συγκροτήματος εργατικών κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

90

91

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Εξωτερική άποψη του συγκροτήματος εργατικών κατοικιών των μεταλλείων Μπάρλου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

92

«Στο Δίστομο, η σχέση του οικισμού με το ορεινό περιβάλλον αφορά πρώτα απ’ όλα τον τόπο ως μορφολογία του εδάφους, που ενσωματώνει το επικλινές οικόπεδο και το ευρύτερο τοπίο. Η υλική ενότητα του συγκροτήματος με τον τόπο εντείνεται μέσα από τη στερεότητα της κατασκευής από οπλισμένο σκυρόδεμα και συμπαγείς όγκους πέτρας βγαλμένης από τα τοπικά λατομεία - μία αίσθηση που έχει πια χαθεί κάτω από το μεταγενέστερο ωχρό επίχρισμα.»

93

94

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

95

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

01.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΣΦΑΓΗΣ «Κ’ η Δόξα σε φονιά κεφάλι διαβαίνοντας ξεφτερωμένη στεφάνι δάφνης δεν θα βάλη.»

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από τη συλλογή Kessel - Getty

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δεν ήταν μια συνηθισμένη μέρα για το Δίστομο. Παρά το θέρισμα, οι περισσότεροι προτίμησαν να μην πάνε στα χωράφια τους για να βοηθήσουν στις ετοιμασίες του μνημόσυνου τεσσάρων νέων παιδιών, που σκοτώθηκαν από γερμανικά στρατεύματα σαράντα ημέρες πριν. Τις πρωινές ώρες του Σαββάτου οι Γερμανοί στη Λειβαδιά επιτάξανε δύο ιδιωτικά αυτοκίνητα φορτηγά με οδηγούς τον Σπύρο Πελεκάνο ακι Λουκά Ζάχο. Στα δύο αυτά αυτοκίνητα μπήκαν δεκαοχτώ Γερμανοί στρατιώτες των ταγμάτων εφόδου -Ες Ες- με επικεφαλή τον βαθμιδοφόρο Τεό, ντυμένοι με πολιτικά.

7.30 το πρωί Ξεκινούν από τη Λειβαδιά τα δύο αυτοκίνητα με τους Έλληνες οδηγούς, παίρνοντας τον δρόμο Διστόμου-Αράχωβας.

98

ΑΡΑΧΩΒΑ

ΔΙΣΤΟΜΟ

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

8.00 το πρωί Άλλα πέντε γερμανικά αυτοκίνητα με στρατό, ακολούθησαν το δρόμο που είχαν πάρει τα δύο προηγούμενα. Είχαν πληροφορίες ότι στα μέρη εκείνα βρίσκονταν ανταρτικά σώματα και ήλπιζαν να δώσουν μια αποτελεσματική μάχη μαζί τους. Στο σταυροδρόμι που χωρίζει για Δίστομο - Αράχωβα τα δύο πρώτα αυτοκίνητα άφησαν αριστερά τον δρόμο του Διστόμου και πήραν της Αράχωβας. Στα 2χλμ συναντούν μία γερμανική φάλαγγα από εξήντα αυτοκίνητα με στρατό και οπλισμό να κατεβαίνει. Ήταν ο 2ος λόχος, 2ου τάγματος, 7ου συντάγματος με αρχηγό τον Κöpfner.

99

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Προπορεύονται τα τριάντα γερμανικά αυτοκίνητα, ακριβώς στη μέση προσκολλούνται τα δύο ελληνικά και πίσω ακολουθούν τα υπόλοιπα τριάντα. Ολόκληρη η φάλαγγα στρίβει και παίρνει το δρόμο για το Δίστομο. Από τη στιγμή που μπαίνουν στο δρόμο του Διστόμου η κατάσταση αλλάζει απροσδόκητα. Χωρίς καμία αφορμή η φάλαγγα αρχίζει να σκορπά το θάνατο. Οι στρατιώτες πυροβολούν όποιο ζωντανό διασταυρώνεται στο δρόμο τους, κάθε «κινούμενο στόχο». Τα βόλια τους βρίσκουν μουλάρια, γιδοπρόβατα, οποιοδήποτε ζώο βόσκει γύρω. Στη Στενή και τα Διστομίτικα αμπέλια συναντούν τους πρώτους διαβάτες. Σταματούν και τους πιάνουν ομήρους. Δώδεκα συλλήψεις συνολικά. Αφού πρώτα

τους συγκέντρωσαν στο δρόμο τους έδεσαν σφιχτά τα χέρια πισόπλατα και ύστερα τον έναν με τον άλλο. Τους ανέβασαν σε ένα από τα στρατιωτικά αυτοκίνητα και πήραν το δρόμο για το Δίστομο. Στο μεταξύ πλησιάζουν και τα πέντε πρώτα γερμανικά αυτοκίνητα που είχαν ακολουθήσει τα ελληνικά από τη Λειβαδιά. Μόλις περνούν το χάνι του Καρακόλιθου, ανοίγουν πυρ προς κάθε κατεύθυνση. Όπως συναντούν δύο χωρικούς του ρίχνουν από το κάρρο, τους σκοτώνουν ακαριαία και πληγώνουν το άλογο, το οποίο ξαφνιασμένο από τον πόνο της λαβωματιάς, περιπλανιώταν για ώρες με το μακάβριο φορτίο. Συνολικά στην διαδρομή τους αυτή σκοτώνουν έξι ανθρώπους, χωριστά από τα ζωντανά. Και πριν μπει η γερμανική φάλαγγα μέσα στο Δίστομο είχε γράψει με αίμα τον πρόλογο της τραγωδίας που θα ξετυλιγόταν σε λίγο...

ΘΥΜΑΤΑ Παναγιώτης Καραγιάννης, Γιάννης Λεμονής, Νίκος Τζάθας, Γιάννης Οικονόμου, Παναγιώτα Λ. Σφοντούρη, Γιώργος Λαγός 100

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

ΚΑΡΑΚΟΛΙΘΟΣ ΑΡΑΧΩΒΑ

ΔΙΣΤΟΜΟ

ΛΕΙΒΑΔΙΑ

101

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

102

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Ο επικεφαλής αξιωματικός της φάλαγγος ζήτησε τον παπά του χωριού και τον πρόεδρο για να μάθει αν υπάρχουν στο χωριό αντάρτες. Παρ΄ όλο που εκείνες τις μέρες είχαν εμφανιστεί ανταρτικές ομάδες, το απέκρυψαν βεβαιώνοντάς τους ότι είχαν αποτραβηχτεί προς τον Ελικώνα και το Στείρι. Οι Γερμανοί δεν το πίστεψαν. Ζητούν φαγητό και κρασί και οι Διστομίτες παρ’ όλο που είναι ένα φτωχό χωρίο κάνουν ότι περνάει από το χέρι τους για να τους ευχαριστήσουν, με αντάλλαγμα να δώσουν μόνο λίγο νερό στους δώδεκα κρατούμενους. Ταυτόχρονα στέλνουν δυνάμεις και τοποθετούν φυλάκια στους γύρω λόγους του Διστόμου. Κούλια • ‘Αη - Λια • Κάστρο • Κούκος

103

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

12:30 το μεσημέρι Τα δύο ιδιωτικά αυτοκίνητα με τους Έλληνες οδηγούς και τους μασκαρεμένους Γερμανούς αφήνουν το Δίστομο και παίρνουν το δρόμο προς το χωριό Στείρι. Σκοπός τους ήταν να παρασύρουν τις ανταρτικές ομάδες που βρίσκονταν εκεί γύρω, έχοντας την κάλυψη της υπόλοιπης φάλαγγας. Πράγματι, λίγο έξω από το Στείρι βρισκόταν ο 11ος λόχος με εβδομήντα άντρες. Αν και γνώριζαν ότι βρισκόταν στο Δίστομο ολόκληρη φάλαγγα και ανάμεσα τους δύο ιδιωτικά αυτοκίνητα, τους αψήφισαν ακολουθώντας τους. Κι ενώ ετοιμάζονταν να αποτραβηχτούν στα υψώματα, βλέπουν αναπάντεχα να πλησιάζουν τα δύο αυ-

ΘΥΜΑΤΑ Σπύρος Πελεκάνος 104

τοκίνητα με τους πολιτικά ντυμένους Γερμανούς και τους στήνουν ενέδρα ανάμεσα σε Μελίστρες και Κοπανά. Φτάνοντας στο ξωκκλήσι της Αγίας Ειρήνης, χωρίς να το περιμένουν, δέχονται τα πυρά των ανταρτών. Ήταν τόσο καλά οργανωμένη η επίθεση, που οι Γερμανοί έπεσαν οι περισσότεροι νεκροί μέσα στα αυτοκίνητα από τους όλμους και τα πυροβόλα, πριν προλάβουν να αντιδράσουν. Βαριά λαβωμένος και ο αξιωματικός Τεό ξεψυχάει. Το μέρος που γινόταν η μάχη δεν απέχει από το Δίστομο περισσότερο από 3 χλμ. Οι πυρβολισμοί στάθηκαν αρκετοί για να δώσουν το μήνυμα στους υπόλοιπους Γερμανούς που βρίσκονται στο χωριό. Αμέσως η μεγαλύτερη φάλαγγα ξεκινάει για το Στείρι.

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Ακολούθησε μάχη τουλάχιστον μιάμιση ώρα διάρκεια με τους Γερμανούς να υπερισχύουν σε αριθμό, αλλά και τους αντάρτες φανερά πεισμωμένους, με τους τελευταίους να αποτραβιούνται τελικά στα βουνά. Η ζημιά των Γερμανών ήταν αρκετά μεγάλη. Από τα ιδιωτικά αυτοκίνητα κατάφεραν να σωθούν μόνο ένας στρατιώτης και ο Έλληνας οδηγός, Λουκάς Ζάχος. Μάζεψαν οι Γερμανοί τους λαβωμένους και τους έστειλαν στη Λειβαδιά και την Άμφισσα με νοσοκομειακά αυτοκίνητα. Τον νεκρό οδηγό Πελεκάνο τον πέταξαν σε κάποιο φράχτη παραδίπλα.

ΑΡΑΧΩΒΑ

ΔΙΣΤΟΜΟ

ΣΤΕΙΡΙ

105

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

16:00 το μεσημέρι Αφού οι Γερμανοί έκαψαν τα δύο ιδιωτικά αυτοκίνητα πήραν το δρόμο για το Δίστομο. Ήταν αποφασισμένοι να εκδικηθούν το αίμα των συντρόφων τους και οργισμένοι όπως ήταν αποφάσισαν να ξεσπάσουν στον άμαχο πληθυσμό. Πριν μπουν στο Δίστομο στην τοποθεσία Καταβόθρες σκοτώνουν τρεις βοσκούς. Στο Δίστομο εν τω μεταξύ, είχε μαθευτεί η μάχη του Στειρίου. Πολλοί συγγενείς των ομήρων ανήσυχοι για τη ζωή τους, περίμεναν με αγωνία στον είσοδο του χωριού να ξαναγυρίσουν τα αυτοκίνητα που τους κρατούσαν. Γνώριζαν ότι σε τέτοιες στιγμές σε αυτούς πάνω θα ξεθύμαινε ο κατακτητής.

ΘΥΜΑΤΑ Γιάννης Κωνσταντίνου, Τασία Κωνσταντίνου, Σοφία Πετσάβα 106

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

107

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Το σχολείο του Διστόμου (σήμερα στεγάζει το Αρχαιολογικό μουσείο), φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

108

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Γυρνώντας η ηττημένη γερμανική φάλαγγα με τους δώδεκα ομήρους σταματάει μπροστά απ’ το σχολείο. Οι συγγενείς κατάλαβαν αμέσως την τύχη που τους καρτερούσε και με σφιγμένη την ψυχή κοντοζύγωσαν για να τους δώσουν κουράγιο. Αγριεμένοι οι Γερμανοί με σπρωξιές και κλωτσιές ανάγκασαν τους Διστομίτες να απομακρυνθούν και να κλειστούν σπίτια τους, απειλώντας με θάνατο όποιον κινείται στο δρόμο. Αφού το φοβισμένο πλήθος απομακρύνθηκε, οι Γερμανοί διέταξαν τους δεμένους ομήρους να κατέβουν από το αυτοκίνητο. Ένας εξ αυτών ο Νίκος Λάμπρου, κατάφερε να λύσει τα χέρια του και έπεσε με ορμή πάνω στον πρώτο Γερμανό στρατιώτη που βρήκε για να τον στραγγαλίσει. Ήταν το μοναδικό θύμα από όλο το χωριό που μπόρεσε να κάνει κάποια αντίσταση έστω και με τα χέρια του. Το ηρωικό του τόλμημα

το πλήρωσε με φριχτά μαρτύρια. Απανωτές φορές τα κοντάκια απ’ τα όπλα και τα πιστόλια των Γερμανών πέσανε πάνω του κι οι λόγχες χώθηκαν σε πολλές μεριές του κορμιού του. Παρέταξαν και τους δώδεκα μαζί, και το μισοζώντανο γενναίο Λάμπρου στην ανατολική μεριά του σχολείου. Μία μπαταρία και τα δώδεκα κορμιά κυλίστηκαν το ένα δίπλα στο άλλο νεκρά. Το τίμιο αίμα τους πρωτόβρεξε το χώμα του χωριού τους.

ΘΥΜΑΤΑ Νίκος Λάμπρου, Γίαννης Λάμπρου, Θεμιστοκλής Σφοντούρης, Γιώργης Παπαϊωάννου, Γιάννης Κοκκίνης, Θανάσης Κοκκίνης, Τάσος Τζάθας, Γίάννης Σφοντούρης, Δημήτρης Σφοντούρης, Ηλίας Πελέκης, Μήτσος Τσόκος, Γιώργης Σφοντούρης 109

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Ενώ όμως γινόταν η ετκέλεση των δώδεκα οι Γερμανοί δεν έμειναν άπραγοι. Στην είσοδο του χωριού έπιασαν άλλους τρεις Διστομίτες που βρίσκονταν στα κτήματά τους. Αφού τους βασάνισαν -μέχρι και το μάτι έβγαλαν του ενός- τους έσυραν λιπόθυμους μέσα στα χώματα, πάνω στο λόφο Κανάλες. Εκεί τους σκότωσαν και τους έριξαν στο γκρεμό. Είχαν αλλοιωθεί τόσο τα πρόσωπά τους που την επόμενη μέρα δεν μπορούσαν οι συντοπίτες τους να αναγνωρίσουν τα πτώματα. Ως εκείνη τη στιγμή είχαν θανατωθεί είκοσι άνθρωποι, αλλά δεν έμοιαζε αρκετό να ικανοποιήσει τον κατακτητή. Ο λογαχός Köpfner δίνει διαταγή στους στρατιώτες να ξεσπάσουν στον αθώο πληθυσμό. Άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι, παιδιά, μωρά...όλοι καταδικασμένοι. Σκοπός τους ήταν να σβήσει κάθε αναπνοή, να αφανιστεί όλο το χωριό.

ΘΥΜΑΤΑ Παναγιώτης Βασιλείου, Αριστείδης Σφοντούρης, Γιαννάκης Σκούτας 110

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Απ’ τη στιγμή που οι Γερμανοί διέταξαν τους Διστομίτες να κλειστούν στα σπίτια τους, οι περισσότεροι υπάκουσαν στην διαταγή τους. Μα επειδή κάθε οικογένεια φοβόταν να μείνει μόνη της, συντάχθηκαν διάφορες σε γειτονικά για να βρίσκονται μαζί στον ίδιο χώρο.

μους. Το μέρος όμως, ήταν τέτοιο που δεν τους επέτρεπε να σημαδέψουν στοχευμένα. Έτσι, κατάφερε να γλιτώσει σχεδόν τον μισό χωριό, χωρίς θύματα από τον πυροβολισμό. Άλλοι κατηφόρισαν στην παραλία, άλλοι στις γύρω στρούγγες και σπηλιές.

Άλλοι πάλι αποφάσισαν να εγκαταλλείψουν το χωριό. Γνώριζαν ότι τα φυλάκια τους είχαν στήσει καρτέρι και θα τους χτυπούσαν, αλλά δεν μπορούσαν να μείνουν στα σπίτια τους...Για καλή τους τύχη, ενώ οι Γερμανοί είχαν καταλάβει τους γύρω λόφους, είχαν παραλείψει το Διάσκελο. Ήταν η κυριότερη έξοδος του χωριού, αυτή που οδηγεί στην παραλία και είχε μείνει αφύλαχτη. Ακούγοντας όμως τα φυλάκια τη φασαρία προς τα εκεί και βλέποντας μερικούν να φεύγουν έβαλαν μπροστά τα πυροβόλα και τους όλ-

111

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Οι στρατιώτες που είχαν σταματήσει στα Πηγάδια, ακούγοντας πυροβολισμούς από τα φυλάκια κατάλαβαν πως κάποιοι είχαν τραπεί σε φυγή. Για να μην ερημωθεί το χωριό και ξεφύγουν τα θύματα, βιαστικοί όπως ήταν έβαλαν τις λόγχες στα όπλα και σε ομάδες διαμοιράστηκαν μέσα στο χωριό με σκοπό να εκτελέσουν την εγκληματική τους αποστολή: να σφάξουν και να σκοτώσουν τον άμαχο πληθυσμό. Και τότε συνέβη κάτι πρωτοφανές. Τα εξηνταπέντε αυτοκίνητα που είχαν μεταφέρει τους Γερμανούς στρατιώτες το πρωί, με μιας μετατράπηκαν σε σιδερόφραχτα κλουβιά και όταν άνοιξαν οι πόρτες τους ξεπήδησαν από μέσα σαν λυσσασμένοι λύκοι. Αγρίμια με αφρισμένα τα στόματα και τα μάτια θολωμένα, διψασμένα για ανθρώπινη σάρκα κι αίμα σκόρπισαν μέσα στο χωριό για να χορτάσουν την επιθυμία τους.

112

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Αλέξανδρος Κορογιαννάκης: «οι σφαγές του Διστόμου», ξυλογραφία, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

113

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

114

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Ξεκινούν από τα Πηγάδια που βρίσκονταν συγκεντρωμένοι και κάνουν την αρχή από την βορειοανατολική πλευρά του χωριού. Την ίδια στιγμή ειδοποιημένα τα φυλάκια βάζουν σε ενέργεια κι αυτά τα φονικά τους όπλα από τους λόφους προς όλες τις πλευρές γύρω από το χωριό.

ντων» τους στήνουν και τους εκτελούν. Το ανθρωποκυνηγιτό όμως δεν είναι το μόνο που λαμβάνει χώρα. Μεθυσμένοι οι Γερμανοί στρατιώτες από το πάθος τους σπάνε πόρτες και ορμούν μες τα σπιτικά. Άλλοι θερίζουν χωρίς διάκριση ψυχές μέσα στα κοντινά σπίτια και άλλοι ξεχύνονται μέσα στις γειτονιές, στα Σφοντουρέικα και στ’ ‘Αγρεμα.

Οι μανταλωμένοι στα σπίτια τους Διστομίτες, τρομοκρατημένοι ακούν το ντουφεκίδι που έχει ανάψει γύρω από τα φυλάκια και μέσα στο χωριό τους. Δεν μπορούσαν να δώσουν μια εξήγηση. Γιατί όλα αυτά; Μερικοί γέροι πιστεύοντας ότι θα χρόνια τους θα τους προασπίσουν ξεθαρρεύουν και προβάλλουν στις αυλόπορτες να μάθουν τι συμβαίνει. Οι λόγχες όμως και τα βόλια τους ξαπλώνουν στον τόπο. Μερικούς περαστικούς τους πιάνουν στο δρόμο και αφού τους πηγαίνουν μπροστα στο «μνημείο των πεσό-

ΘΥΜΑΤΑ Παναγιώτης Ζήσης, Νικόλας Ζήσης, Νίκος Σφοντούρης, Βασιλική Σφοντούρη, Χρήστος Κίνιας, Θανάσης Πανουριάς, Γιώργης Σταθάς κ.α.

115

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Στη βορεινή μεριά του χωριού γενικεύεται τώρα η σφαγή. Δεν έχει μείνει κανένα σπίτι άψαχτο. Παρακάλια και θρήνοι από τα γυναικόπαιδα, όμως η λόγχη και το βόλι ανάλγητα τους κόβουν τη φωνή και γεμίζουν τα σπίτια καταματωμένα κορμιά. Το αίμα απ’ τα θύματα γίνεται αυλάκι και κυλάει προς τα σοκάκια. Γέροι και γριές πέφτουν απ’ τα βόλια. Άντρες κυλιώνται κάτω νεκροί με απανωτές θανατηφόρες πιστολιές, και άλλους τους βάζουν στη σειρά και τους εκτελούν. Γυναικόπαιδα σφάζονται κι αβάφτιστα μωρά στραγγαλίζονται, λογχίζονται και ύστερα ξεκοιλιάζονται... Μιά μεγάλη ομάδα σκορπάει στα σφοντουρέικα σπίτια. Τόσο μεγάλη ήταν η απώλεια αυτής της οικογένειας που στον πίνακα τον θυμάτων αναφέρονται τριάντα με το όνομά τους. Εισβάλλουν στο σπίτι του Θανάση Σφοντούρη και αφού του κόβουν το δάχτυ-

λο τον εκτελούν. Το ίδιο και τη γυναίκα του, αφού της αφαίρεσαν όλα τα χρυσά δόντια. Το μικρό τους αγόρι, μόλις τριών ετών είχε πιο σκληρό τέλος. Το λογχίζουν, το ξεκοιλιάζουν και τα σωθικά του τα περνούν στα χέρια και τα σπλάχνα του γύρω από το λαιμό. Βάζουν φωτιές σε σπίτια και αφού πρώτα αφήνουν σχεδόν λιπόθυμους τους κατοίκους τους, τους καίνε ζωντανούς. Κυνηγούν από πίσω όσους λαβωμένους προσπαθούν να σωθούν. Αφού τους χτυπήσουν, τους σπάνε τα κόκκαλα σε χέρια και πόδια και ύστερη έρχεται η χαριστική βολή. Από τα πρώτα σπίτια είναι και του παπα - Σωτήρη Ζήση. Η παπαδιά Κοντύλω Ζήση είναι ένα από τα ελάχιστα θύματα που κατάφεραν να επιζήσουν. Η ίδια εξιστορεί:

ΘΥΜΑΤΑ Θανάσης Σφοντούρης, Βασιλική Σφοντούρη, Νίκος Σφοντούρης, Αργύρης Σφοντούρης, Χαράλαμπος Σφοντούρης, Πετρούλα Σφοντούρη, Γιάννης Σφοντούρης, Νίκος Δημάκας, παπα Σωτήρης-Ζήσης, Μαργαρίτα Ζήση κ.α.

116

«Στο σπίτι μαζευτήκαμε δεκατέσσερις ψυχές, γιατί όλους τους περαστικούς εκείνη τη στιγμή τους ανέβαζαν οι Γερμανοί στο σπίτι μας. Δεν ξέραμε τι γινόταν. ύστερα ήρθαν έξι στρατιώτες, μα σαν είδαν τον παπά έφυγαν οι πέντε και έμεινε ένας στην πόρτα να φυλάει με το όπλο στραμμένο πάνω μας. Δεν καταλαβαίναμε τι συμβαίνει αλλά σκιαζόμασταν γιατί ακούγαμε τον αλλαλαγμό που γινόταν έξω. Σκοτείνιαζε ο τόπος από το κακό. Κάποια στιγμή βγήκε ο παπάς από το καθιστικό να ρωτήσει τους στρατιώτες τι θα απογίνουμε. Αμέσως ακούσαμε τουφεκιές και τον είδαμε να πέφτει νεκρό. Τότε σαν λυσσασμένοι οι Γερμανοί ρίχνανε καταπάνω μας ασταμάτητα. Ο ένας μετά τον άλλο έπεφτε νεκρός και το καθιστικό γέμισε πεθαμένους και αίματα. Εγώ τη στιγμή εκείνη θύλαζα το κοριτσάκι μου, τη Μαργαρίτα. Μου ρίξανε τρεις σφαίρες. Η μία με βρήκε στο χέρι, η άλλη με πήρε ξώφαλτσα στ’ αυτί και η τρίτη χτύπησε στο κεφάλι την Μαργαρίτα μου. Της άνοιξε το κεφάλι κι όπως την κρατούσα στην αγκαλιά μου όλα της τα μυαλά πετάχτηκαν στα μούτρα μου...Μόνο εγώ κι ένα κοριτσάκι που έχασε το πόδι του γλιτώσαμε από τα δεκατέσσερα άτομα στο σπίτι μας.»

117

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

118

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Μα δεν εφύσηξε άνεμος κανένα αστροπελέκι μονάχα ήλιος λαμπερός μια μέρα μυρωμένη από το στάχυ τ’ ώριμο και τ’ απαλό τ’ αγέρι κι όλους τους εξεγέλασε και πήρανε τους δρόμους σαν κάθε μέρα αστραφτερή και μέρα ευλογημένη και δε χαιρετηθήκανε δε σφίξανε τα χέρια φιλιά δεν ανταλλάξανε τα γιορτινά δεν βάλαν στο χάρο για ν’ αρέσουνε που θα τον συναντούσαν να ‘ναι το χώμα του λαφρύ και τ’ άδικο φευγάτο.

Στίχοι Κ. Μανωλοπούλου Μετά από έναν ανεμοστρόβιλο Δίστομο 10 του Ιούνη 2002 119

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Τη Φροσύνη Σταθά τη βρίσκουν κι αυτή στο σπίτι της την ώρα που θήλαζε το εφτά μηνών βρέφος της. Τη σκοτώνουν ακαριαία, ενώ το αθώο μωρό εξακολουθεί να τρέφεται από τη νεκρή μητέρα του και με μαχαίρι κόβουν το στήθος της που μένει στο στόμα του κι ύστερα το στραγγαλίζουν. Με τη λόγχη ανοίγουν την κοιλιά του και βγάζοντας τα σπλάχνα του τα περιτρυγυρίζουν γύρω από το λαιμό. Το δέυτερο παιδί τριών χρονών, το σκοτώνουν και με την μπότα του λιώνουν το κεφάλι. Το πιο μεγάλο παιδί αντικρύζοντας το θέαμα τρέχει μάταια να σωθεί από τις λόγχες των στρατιωτών. Τη Διαμάντω Ζάκκα, έγκυο, της ανοίγουν την κοιλιά, αφαιρούν το έμβρυο, το ποδοπατούν και το λιώνουν. Στο σπίτι του Θ. Σφοντούρη είχαν μαζευτεί δέκα γυναικόπαιδα γιατί φοβόντουσαν να μείνουν σπίτια τους, όπως αφηγείται η Ολυμπιάδα Περγαντά, που σώθηκε ενώ ήταν λαβωμένη.

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

120

«Βλέπουμε να μπαίνει μέσα ένας Γερμανός που στάθηκε στην πόρτα κι όπως μας βρήκε μαζεμένους στο δώματιο άρχισε να ρίχνει στο σταυρό κατά πάνω μας με ένα γρήγορο αυτόματο όπλο. Εγώ λαβώθηκα στο χέρι απ’ τους πρώτους και έπεσα κάτω κάνοντας τη σκοτωμένη. Η Ασήμω η Σφοντούρη που ήταν δίπλα μου και κρατούσε το μωρό της στα γόνατα, με το πρώτο έπεσε πάνω τους και το σκέπασε με το κορμί της για να το γλυτώσει. Αφού ο Γερμανός άδειασε το όπλο του πάνω μας δύο τρεις φορές - δεν θυμάμαι από τον φόβο- ύστερα ήρθε και μας σκούντησε με το πόδι του για να δει αν ζούμε και κάναμε επίτηδες τους πεθαμένους. Μα ποιος να κουνήσει. Όλοι ο ένας πάνω στον άλλο, κολυμπούσαμε στο αίμα. Αφού σιγουρεύτηκε ότι μας έχει ξεπαστρέψει, έφυγε. Μερικοί από εκεί μέσα όπως η μάνα μου ήταν βαριά λαβωμένοι. Ποιος όμως να τους κουμαντάρει! Ως το πρωί η μάνα μου πέθανε από το αίμα. Τρεις μονάχα ζήσαμε: ένα παιδί, εγώ και το μικρό της Ασήμως που έβαλε η μάνα του ταμπούρι το κορμί της για να το σώσει. Για να το σώσει χάθηκε εκείνη...!»

121

122

Δίστομο 1944, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

123

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Στο μεταξύ οι γερμανικές ομάδες έχουν εξαπλωθεί σε όλη τη βορειοανατολική μεριά του χωριού. Στο σπίτι του Γιάννη Σφοντούρη ή Τσολάνη έχουν συγκεντρωθεί γύρω στα δέκα γυναικόπαιδα. Ένας Γερμανός στρατιώτης μπαίνει με το αυτόματα στα χέρια του. Αντικρύζοντας τους μένει λίγο σκεπτικός, αναποφάσιστος, σφίγγει νευρικά τα χέρια του. Φέρνει τα μάτια του πάνω στα γυναικόπαιδα. Τους κάνει νόημα να μην φοβιθούν. Κλείνει την μισάνοιχτη πόρτα για να μην τον δουν οι σύντροφοί του, σηκώνει τον αυτόματο ψηλά και τουφεκίζει προς το ταβάνι απανωτά, αδειάζει τις περισσότερες σφαίρες του. Αποσβολωμένοι οι κλεισμένοι τον παρακολουθούν. Μουρμουράει «kaput» ξαναγεμίζοντας το όπλο του. Προσπαθεί να τους εξηγήσει να κάνουν όλοι τους σκοτωμένους, κρατώντας απόλυτη ησυχία. Βγάινει

124

έξω κλείνοντας ορμητικά την πόρτα. Σκοτώνει έναν σκύλο που βρίσκει στα σκαλιά για να φανεί πως την ίδια τύχη είχαν και μέσα. Αναφέρει ξανά τη λέξη «kaput» στους συντρόφους του και απομακρύνονται από εκεί. Μέσα σε χίλιους στρατιώτες, σε χίλιους δήμιους, βρέθηκε να είναι ο μοναδικός άνθρωπος. Με το φόβο του θανάτου που έσπερναν οι Γερμανοί στρατιώτες, περίμεναν να ικανοποιήσουν και τα σαρκικά τους πάθη εις βάρος νέων κοριτσιών. Γενναία οι νεαρές Διστομίτισες παλεύουν να αντισταθούν και για τιμωρία τους οι εξαγριωμένοι κατακτητές ξεσκίζουν με μαχαίρι τις κοιλιές τους. Και όσοι δεν κατάφεραν να ξεθυμάνουν οδηγήθηκαν στη νεκροφιλία. Σε σκοτωμένες γυναίκες, σε ακίνητα νεκρά κορμιά άπλωναν τα χέρια τους και τα χαίδευαν ερωτικά, χωρίς δισταγμό, χωρίς ντροπή.

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Μέσα σε μια μέρα, σε μια ώρα, είχαν σκοτώσει πάνω από διακόσιες ψυχές, σ’ ένα χωριό που σύψυχο δεν ήταν παρά δυο χιλιάδες. Οικογένειες ολόκληρες ξεκληρίστηκαν. Δεν έμεινε ούτε ένας. Πληγωμένοι και βαριά τραυματίες στον απολογισμό. Δεν ήταν μόνο οι άνθρωποι τα θύματα τους αλλά και γύρω στα εβδομήντα ζωντανά. Παράλληλα με όλα αυτά τα εγκλήματα άρχισε και το πλιατσικολόγημα. Αρπάζουν ότι είναι εύκολο στη μεταφορά και ύστερα αρχίζουν την καταστροφή. Η υστερική τους μανία τους οδηγεί ακόμα και στο να σπάνε τα τζάμια από τα παράθυρα.

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

125

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από τη συλλογή Kessel - Getty

126

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

127

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

128

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

18:00 το απόγευμα Σε όλον αυτό τον ανιστόριτο χαλασμό δίνει τέλος ο ουρανός του Διστόμου. Η συννεφιά βαριά από το πρωί, όσο μαζεύει η μέρα όλο και δυναμώνει. Έξι η ώρα ακόμα δεν είναι και ο ήλιος έχει κρυφτεί ολότελα πίσω από τα πυκνά σύννεφα. Παράκαιρο το σούρουπο αργοπέφτει στο χωριό και μαζί με αυτό όλο και τα σύννεφα χαμηλώνουν. Σημάδι βροχής. Καιρός επικίνδυνος για τους Γερμανούς. Πάντα απέφευγαν να νυχτώνουν μεσοστρατίς ύστερα από τέτοιες εκστρατείες γιατί γνώριζαν πως κάποιος τιμωρός καρτερούσε στον δρόμο τους: οι αντάρτες. Το αναπάντεχο σούρουπο , λοιπόν, τους βρήκε στη μέση του χωριού. Μέσα σε μία ώρα είχαν φτάσει ως τα μισά του Διστόμου, αφήνοντας όλη τη δυτική μεριά απείραχτη. Το ζύγωμα της νύχτας τους ανάγκασε να πάρουν σύντομα το δρόμο για τη Λειβαδιά.

129

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

11 Ιουνίου 1944 Όλη νύχτα οι καταδιωγμένοι Διστομίτες μείνανε άγρυπνοι στις κρυψώμενες τους. Η αγωνία, ο φόβος, ο σπαραγμός κι ο άγριος παραδαρμός της ψυχής τους κράτησε άγρυπνους ως την αυγή. Φτάνοντας καθένας στο χωριό έμενε σύξυλος κι έχανε το μυαλό του απ’ τ’ απρόσμέτρητο κακό που αντίκρυζε. Το συναίσθημα που αντίκρυσαν το αιματοκυλισμένο χωριό τους δεν είναι μπορετό να εκφραστεί. Παντού άψυχα κορμιά! Καταμεσής στο δρόμο, στις σούδες, στους φράχτες, στα σκαλοπάτια και στις αυλόπορτες των σπιτιών, μέσα στα δωμάτια παντού απαντυχαίνουν ξυλιασμένα κουφάρια. Άλλα ανάσκελα, σφαγμένα, ξεσπλαχνιασμένα, άλλα απίστομα κοψοκεφαλιασμένη και

130

με κατατρυπημένες σάρκες, βυζανιάρικα λογχισμένα και τσαλαπατημένα, γυναίκες μ’ ανοιχτές κοιλιές, κοπέλες με ξεσκισμένα τα ρούχα που προδίδουν βιασμό και με κομμένα στήθια, μεριά...και λογής λογής φριχτά συμπλέγματα νεκρών χωριανών τους. Κι όλα να λιμνάζουν μέσα στο πηγμένο αίμα τους. Ακόμα μερικά απ’ τα πτώματα κοίτονταν σπαραγμένα απ’ τα ζουλάπια και τα όρνια που ρίχτηκαν αποβραδίς μέσα στο νεκρό χωριό. Κουρσεμένα ήταν τα πιο πολλά σπιτικά και σε μερικά τα αποκαϊδια τους ακόμα κάπνιζαν. Μάνες βρίσκαν τα παιδιά τους να κοίτωνται νεκρά μέσα στο αίμα τους, αδέρφια τις αδερφές τους σκοτωμένες και παραλλαγμένες, παιδιά και γονείς τους ξεκοιλιασμένους, φαμελίτες τις γυναίκες τους σφαγμένες και τα βρέφη τους λογχισμένα!...

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

131

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από τη συλλογή Kessel - Getty

132

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Η παγερή γαλήνη που είχε απλωθεί αποβραδίς στο Δίστομο, με το ξημέρωμα πλημμύρισε από σπαραχτικά ξεφωνητά και πονεμένα θρηνολογήματα βγαλμένα απ’ τα κατάβαθα της καταματωμένης ψυχής των Διστομιτών. Έπρεπε όπως να συγκρατήσουν τον πόνο τους και να δώσουν προς τους αγαπημένους τους νεκρούς το στερνό χρέος που είχαν: την ταφή. Τα πλημμυρισμένα από αίματα πτώματα και η χθεσινοβραδινή κουφόβραση της συννεφιάς είχαν φέρει πρώιμα την αποσύνθεση. Να τους σαβανώσουν, να τους νεκροστολίσουν και να τους βάλουν νεκρόκασες, ούτε καν το σκέπτονταν. Διακόσια κορμιά ριγμένα δω και κει! Δεν τους έφτανε η μέρα. Κι ακόμα πιο δύσκολο να τους μεταφέρουνσ το νεκροταφείο του χωριού. Και τότε έγινε μέσα στο Δίστομο τούτο το ανιστόρητο, το απίστευτο. Σ’ όσα σπίτια βρίσκανε μέσα

πολλά πτώματα, ανοίγανε στους κήπους μεγάλους λάκκους και εκεί μέσα μαζικά τους χώνανε όλους. Τους πιο πολλούς νεκρούς θάψανε σε διάφορες μεριές μέσα στο χωριό, μπροστά στα σπίτια του Α. Σφοντούρη, του Λ. και Γιάννη Σταύρου, του Παπαϊωάννου, του Ζήση, του Καραγιάννη, του Βασιλαράκου και σ’ άλλα, καθώς και στην εκκλησία της Παναγίας. Τρομαγμένοι όλοι, κάθε φορά που πλησίαζε γερμανικό αυτοκίνητο κοντά στο χωριό παρατούσαν τα σύνεργα και το βάζανε στα πόδια ξεμακραίνοντας από το χωριό. Μέχρι να ειδοποιηθούν ότι πρόκειται για περαστικά αυτοκίνητα και να ξαναπιάσουν δουλειά περνούσε αρκετή ώρα. Σκάβοντας όλοι με το καρδιοχτύπι του φόβου, στάθηκε αφορμή ν’ ανοίξουν τους μαζικούς λάκκους και τους τάφους ανάβαθους και το χώμα που σκέπασε τα πτώματα να είναι λιγοστό. Προς το τέλος της εβδομάδας τελείωσε το έργο της ταφής.

133

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Κατά το ηλιοβασίλεμα οι Διστομίτες, ψυχικά συντρίμια και βαλαντωμένοι απ’ τον πόνο και την κούραση, αφήνανε το χωριό τους ξαναγυρίζοντας να ξενυχτήσουν στις σπηλιές και τα φαράγγια. Η νύχτα πια δεν τους κρατούσε στο σπιτιτκό τους. Οι τραγικές ώρες, η ανατριχιαστική ατμόσφαιρα που είχαν ζήσει τις δύο αυτές μέρες, τους έκανε να μην μπορούν να μείνουν άλλο στο χωριό. Το απόβραδο της Κυριακής έβρισκε τα μαρτυρικά πτώματα να τ’ αγκαλιάζει για πάντα το διστομίτικο χώμα. Και μέσα στο Δίστομο, στο χωριό που είχε μεταβληθεί τώρα πια ολάκερο σ’ ένα απέραντο νεκροταφείο, στην ήρεμη καλοκαιρινή νύχτα τρεμόφεγγαν πολλά νεκροκάντηλα στους νιόσκαφους τάφους που κλείνανε μέσα τους τα θύματα της γερμανικής θηριωδίας.

134

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

Δίστομο 1945, φωτογραφία από τη συλλογή Kessel - Getty

135

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

12 Ιουνίου 1944 Από την Κυριακή αρκετά εκτελεστικά αποσπάσματα πηγαινοέρχοταν μ’ ένα αυτοκίνητο στο δρόμο Διστόμου, χωρίς να μπουν στο χώριο. Τρομοκρατημένοι, όμως, οι κάτοικοι, δεν είχε φανεί κανένας τους στη δημοσιά, κι έτσι οι στρατιώτες, για μεγάλη τους λύπη , δεν το «ματώσανε». Την ίδια τακτική ακολούθησαν και την Δευτέρα. Κατεβαίνοντας από την τοποθεσία Βερβά, συναντούν μερικούς διαβάτες από το Δίστομο. Σταματούν και τους στήνουν καρτέρι. Με μιας ορμάνε πάνω τους οι Γερμανοί και με ντουφεκιές και λογχισμούς σκοτώνουν όλη την οικογένεια και όσους ακολοθούσαν πιο πίσω. Έτσι, ο αριθμός των θυμάτων αυξήθηκε κατά εφτά, χώρια τα ζώα που είχαν σκοτώσει στο πέρασμά τους...

136

10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944

26 Ιουνίου 1944 Πέρασαν δεκαπέντε μέρες για να ξαναθυμηθούν οι Γερμανοί το πολύπαθο Δίστομο. Την αυγή αυτής της μέρας, έμπαινε και πάλι στο Δίστομο μία δύναμη, από χίλιους κοντά στρατιώτες, χωρίς αυτοκίνητα. Μα οι βαρδιάτορες που αδιάκοπα παρακολουθούσαν όλο τον καιρό πάνω απ’ τις ράχες του Διστόμου, σαν είδανε από μακριά να έρχονται και πάλι, ειδοποίησαν αμέσως τους χωριανούς τους φωνάζοντας «Γερμανοί ερχόνται!». Στο άκουσμά τους, ανατρόμαξε το χωριό. Σαν μπήκανε μέσα στο Δίστομο ξεχύθηκαν σε όλες τις γειτονιές. Μα βρήκαν το χωριό άδειο από ανθρώπους, ούτε δέκα. Μπαίναν μέσα στα σπίτια σ’ όλο το χωριό κι αρπάζαν ότι τους άρεσε. Κι αν στην πρώτη επιδρομή άφησαν το Δίστομο βαριοκουρσεμένο σε ψυχές, αυτή τη φορά το παράτησαν διαγουμισμένο σύσπιτο.

Δίστομο 1945, φωτογραφία από το αρχείο του μουσείου Μπενάκη

137

138

139

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΦΑΓΗΣ

140

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

16 Ανέστη Αν. Αθηνά 11 Ανέστης Αν. Λουκάς 44 Ανέστη Ι. Σοφία 14 Ανέστης Ο. Νίκος 63 Βασιλαράκος Β. Τάσος 49 Βασιλείου Β.

29 Παναγιώτης 41 Βουζιλάκος Α. Μιχάλης 39 Γαμβρίλης Β. Γιώργης 7 Γαμβρίλης Γ. Θηρεσία 5 Γαμβρίλης Γ. Βασίλης 4 Γαμβρίλης Γ. Δημήτρης 1 Γαμβρίλη Γ. Βασιλική 34 Γαμβρίλη Γ. Ανεστία 43 Γαμβρίλη Χ. Χάιδω 7 Γαμβρίλη Ν. Σοφούλα 51 Γαμβρίλη Ν. Ευσταθία 45 Γεωργακός Δ. Λουκάς 24 Γεωργακού Λ. Βασιλική 19 Γεωργακού Λ. Γιαννούλα 14 Γεωργακός Λ. Δημήτρης 38 Γεωργακού Λ. Ουρανία 2 Γρίβα Δ. Χρυσούλα 17 Γρίβας Δ. Λουκάς 31 Δημάκας Λ. Νικόλας Δημάκα Ματ. Παγώνα μηνών 6 40 Δημάκα Mατ. Κων/νος 37 Ζάκκας Λ. Γιάννης

29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56

24 Ζάκκα Ν. Αρχόντω 38 Ζάκκας Ν. Λουκάς 25 Ζάκκα Θ. Ζωή μηνών 2 Ζάκκα Θ. αβάφτιστο 38 Ζήσης Ν. παπά-Σωτήρης 1 Ζήσης Ν. Μαργαρίτα 71 Ζήσης Σ. Νικολάκης 66 Ζήσης Λ. Παναγιώτης 26 Ζήσης Π. Νικόλας 74 Καϊλης Ν. Γιάννης 29 Καϊλη Ι. Γεωργία 33 Καϊλη Ι. Δήμητρα 8 Καϊλης Α. Λουκάς 66 Καϊλης Μ. Δημήτρης 57 Καραγιάννης Οθ. Παναγιώτης 47 Καραγιάννη Π. Μαρία 66 Καρούζου Δ. Ελένη 17 Καρούζου Δ. Τούλα 37 Καρβούνη Αλκ. Αθανασία 5 Καρβούνης Αλκ. Γιάννης 44 Καστρίτη Αθ. Σταμούλα 39 Κελέρμενου Σ. Καλούσα Κελέρμενου Χ. Αθηνά 53 Κελέρμενου Ι. Αθηνά 48 Κίνιας Γ. Χρήστος 34 Κίνιας Σ. Θεμιστοκλής 51 Κίνια Θ. Ευτυχία 21 Κοκκίνης Λ. Γιάννης 26

29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56

Ζάκκα Ν. Αρχόντω 24 Ζάκκας Ν. Λουκάς 38 Ζάκκα Θ. Ζωή 25 Ζάκκα Θ. αβάφτιστο μην. 2 Ζήσης Ν. παπά-Σωτήρης 38 Ζήσης Ν. Μαργαρίτα 1 Ζήσης Σ. Νικολάκης 71 Ζήσης Λ. Παναγιώτης 66 Ζήσης Π. Νικόλας 26 Καϊλης Ν. Γιάννης 74 Καϊλη Ι. Γεωργία 29 Καϊλη Ι. Δήμητρα 33 Καϊλης Α. Λουκάς 8 Καϊλης Μ. Δημήτρης 66 Καραγιάννης Οθ. Παναγιώτης 57 Καραγιάννη Π. Μαρία 47 Καρούζου Δ. Ελένη 66 Καρούζου Δ. Τούλα 17 Καρβούνη Αλκ. Αθανασία 37 Καρβούνης Αλκ. Γιάννης 5 Καστρίτη Αθ. Σταμούλα 44 Κελέρμενου Σ. Καλούσα 39 Κελέρμενου Χ. Αθηνά 53 Κελέρμενου Ι. Αθηνά 48 Κίνιας Γ. Χρήστος 34 Κίνιας Σ. Θεμιστοκλής 51 Κίνια Θ. Ευτυχία 21 Κοκκίνης Λ. Γιάννης 26 141

57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 142

Κοκκίνης Λ. Θανάσης Κοκκίνης Αρισ. Αγγελής Κοκκίνη Αγγελ. Θεοφανή Κορούμπαλης Λ. Μιλτιάδης Κορούμπαλη Μ. Νερατζούλα Κούτρου Γ. Παναγιού Κουτριάρη Ν. Γιαννούλα Κουτριάρη Ν. Καλούσα Κουτριάρης Ν. Λουκάς Κουτριάρης Ν. Λουκία Κουτριάρη Ν. Νικολέττα Κριτσώπης Α. Κώστας Κριτσώπη Κ. Αστερία Κωνσταντίνου Μ. Γιάννης Κωνσταντίνου Ι. Κατερίνη Λαγός Κ. Γιώργης Λάμπρου Π. Μαρία Λάμπρου Γ. Νίκος Λάμπρου Γ. Γιάννης Λεμονής Ι. Γιώργης Λεμονής Γ. Γιάννης Λεμονή Ι. Παναγιωτίτσα Λιάσκος Αν. Λουκάς Λιάσκου Λ. Φωτεινή Λιάσκος Λ. Νικόλας Λιάσκος Λ. Δημήτρης Λίτσου Ι. Ασήμω Λουκάς Ε. Γιώργης

19 78 76 39 32 59 38 12 6 5 7 44 34 63 19 35 62 33 29 68 30 22 76 23 5 1 63 62

85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112

Λούκα Γ. Πανδώρα Λούκα Αν. Χρυσούλα Λούκας Αν. Γιάννης Λούκα Αν. Αρτεμησία Μαλάμος Α. Σπύρος Μαλάμου Σ. Λουκία Μαλάμου Α. Δήμητρα Μαλάμος Α. Γιάννης Μάριος Δ. Παναγιώτης Μάριου Δ. Πανώρια Μαστρογιάννης Λ. Νικόλας Μαστρογιάννη Λ. Ελισάβετ Μίχας Ν. Γιώργης Μίχας Ι. Ηρακλής Μπαλαγούρας Ι. Νικόλας Μπαλαγούρα Π. Θεοχού Μπαμπανοπούλου Β. Χρυσαφώ Μπαμπανοπούλου Β. Σοφία Μπάρλου Χ. Ταρσία Μπάρλου Π. Λουκούλα Μπάρλου Π. Τασούλα Μπάρλου Π. αβάφτιστο μην. Μπάρλου Λ. Ελένη Μπαρμπούτα Σ. Νίτσα Μπαρμπούτας Σ. Αλέκος Μπασδέκη Αν. Γαρυφαλιά Μπασδέκη Αν. Ελένη Μπασδέκη Ευθ. Ανθούλα

41 23 2 85 67 8 38 9 68 42 69 29 60 66 49 71 45 6 44 29 4 5 9 39 6 32 3 80

113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140

Μπούρα Ν. Ασήμω Μπούρας Γ. Μήτρος Μπούρα Δ. Αφροδίτη Μπούρας Ι. Μήτσος Μπούρας Λαζ. Λουκάς Νικολάου Νεοκ. Μιλτιάδης Νικολάου Μ. Κονδύλω Νικολάου Μ. Κατίνα Νικολάου Μ. Μαρία Νικολάου Β. Βιολέττα Νικολάου Γ. Θεοχού Νικολάου Γ. Γιάννης Νικολάου Ι. Γιαννούλα Νικολάου Ι. Ασήμω Νίκου Θ. Νίκος Νίκου Ν. Γιαννούλα Νταή Κ. Μαρία Οικονόμου Ν. Φαίδων Οικονόμου Αν. Γιάννης Παντίσκα Ν. Παγώνα Πανουριάς Ι. Θανάσης Παπαδιάς Μήτσος Παπαθανασίου Ι. Φροσύνη Παπαϊωάννου Αρ. Γιώργης Παπαϊωάννου Λ. Γιάννης Παπαϊωάννου χήρα Λ. Δήμητ. Παπαϊωάννου Ι. Γεωργία Παπαϊωάννου Ι. Λουκάς

54 63 55 38 25 37 30 5 3 5 34 65 60 39 69 64 16 69 45 52 53 50 78 33 38 66 31 6

141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168

Παπαιωάννου Ν. Γιάννης 31 Παπαιωάννου Ι. Φροσύνη 36 Παπαιωάννου Γ. Αριστοτέλης 9 Παπαλεωνίδα Λ. Παγώνα 34 Πασχούλη Δ. Βασιλική 38 Πασχούλης Δ. Στάθης 6 Πελεκάνος Α. Σπύρος 42 Πελέκης Δ. Ηλίας 36 Περγαντά Κ. Ελένη 50 Περγαντάς Ματ. Νικολής 52 Περγαντά Ματ. Μαρία 73 Περγαντά Νικ. Βασίλω 48 Περγαντά Ι. Βασίλω 65 Περγαντάς Ν. Πέτρος 19 Περγαντά Αν. Ελένη 68 Περγαντά Β Ζαφείρω 10 Πετσάβα Β. Σοφία 19 Σεχρεμέλης Α. Γιάννης 14 Σεχρεμέλης Γ. Χρήστος 3 Σεχρεμέλη Λ. Κυριακούλα 57 Σιδεράς Λ. Σπύρος 71 Σιδέρη Γ. Ευσταθία 28 Σκούτας Ι. Χρήστος 58 Σκούτας Ν. Γιάννης 64 Σταθάς Ε. Γιάννης 69 Σταθά Α. Φροσύνη 27 Σταθά Α. Ελένη 8 Σταθάς Α. Γιάννης 3

169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196

Σταθά Α. Ζωίτσα μηνών Σταθάς Δ. Στάθης Σταθάς Α. Γιώργης Σταθά Ηλ. Παναγιωτίτσα Σταύρου Ν. Λουκάς Σταύρου χήρα Ν. Ασήμω Στάυρου Λ. Ασήμω Σταύρου Λ. Παναγιωτίτσα Σταύρου Λ. Γιάννης Σταύρου Ι. Σοφία Σταύρου Αν. Ασήμω Σφουντούρη Π. Γαρυφαλλιά Σφουντούρης Π. Αργύρης Σφουντούρη Θ. Ασήμω Σφουντούρης Θ. Αργύρης Σφουντούρη χήρα Αργ. Σταμ. Σφουντούρη Ι. Φροσύνη Σφουντούρη Π. Νικολέττα Σφουντούρη Π. Άννα Σφουντούρης Π. Νίκος Σφουντούρης Π. Γιάννης Σφουντούρη Π. Μαρία Σφουντούρη Αρ. Κατερίνη Σφουντούρης Αρ. Νικόλας Σφουντούρη Ν. Βασιλική Σφουντούρης Π. Θανάσης Σφουντούρη Θ. Βασιλική Σφουντούρης Θ. Νικόλας

7 5 84 12 33 69 29 4 68 26 30 24 4 30 7 80 42 63 50 12 43 55 44 45 35 35 35 2

197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223

Σφουντούρης Λ. Αριστείδης Σφουντούρης Λεων. Νικόλας Σφοντούρης Θ. Χαράλαμπος Σφοντούρη X. Πετρούλα Σφοντούρης Θ. Γιώργης Σφοντούρης Γ. Γιάννης Σφοντούρης Γ. Δημήτρης Σφοντούρη Ι. Ζαφείρω Σφοντούρη Ν. Βασιλική Σφοντούρης Θεμ. Λουκάς Σφοντούρη Λ. Φλωρού Σφοντούρη Λ. ‘Ολγα Σφοντούρη Λ. Παναγιωτίτσα Σφοντούρη Λ. Θεμιστοκλής Σωτηρίου Σ. Ασήμω Τζάθας Α. Νίκος Τζάθας Ν. Τάσος Τζάθα Ι. Παγώνα Τζάθας Ι. Χαράλαμπος Τζάθας Π. Μήτσος Τσάμη Λ. Αατέρω Τσάμη Λ. Κατερίνη Τσάμης Λ. ΌΘωνας Τσάμη Λ. Ευδοκία Τσάμη Ι. Αλεφάντω Τσόκος Δημήτρης Φιλίππου Ι. Μαριέττα

60 12 63 60 62 30 26 57 65 52 55 22 15 32 61 57 30 38 14 42 42 13 3 64 60 30 29

143

ΕΝΟΤΗΤΑ

Β

146

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

147

148

149

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Η επιλογή της θέσης του Μουσείου προέκυψε τόσο από τη μορφολογία του εδάφους όσο και από τον συμβολικό της χαρακτήρα. Πρόκειται για ένα λατομείο λίγο πιο έξω από το χωριό πάνω στον λόφο του Κούκου, το οποίο βρίσκεται πάνω στην νοητή ευθεία Διστόμου - Κορινθιακού κόλπου. Ο βραχώδης και σκληρός αυτός χαρακτήρας του λειτουργεί υποστηρικτικά σαν υπόβαθρο για την ανάδειξη του περιεχομένου της παρούσας μελέτης. Η οπτική επαφή που επιτυγχάνεται με τη θάλασσα ταυτίζεται σημαντικά με την εξέλιξη του χρονικού της σφαγής, καθώς όσοι κάτοικοι κατάφεραν να επιζήσουν από τη σφαγή ήταν αυτοί που διέφυγαν από το Διάσκελο προς τα Άσπρα Σπίτια.

150

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

MASTERPLAN

151

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Ο Κορινθιακός κόλπος από το πεδίο παρέμβασης, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

152

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Η βραχώδης υφή του πεδίου, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

153

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Το πεδίο εξαιτίας της πρότερης χρήσης του ως λατομείο έχει σχήμα σχεδόν κυκλικό, εσωστρεφές, δημιουργεί πλάτη προς το χωριό και ανοίγεται προς τον Κορινθιακό κόλπο. Το πέρασμα προς το λατομείο εκκινεί χαμηλά από το επίπεδο του δρόμου. Μία σχεδόν μυσταγωγική διαδρομή, που πλαισιώνεται πλευρικά από δύο συστάδες πεύκων, εκτυλίσσεται μέσα από μία ανοδική πορεία αποκαλύπτοντας σταδιακά τη θέα προς τη θάλασσα. Το χωριό μένει πίσω, οι ήχοι της φύσης δυναμώνουν, το βλέμμα ανοίγει. Η εσωτερική προετοιμασία ξεκινάει όσο τα βήματα πλησιάζουν στον πρόλογο της τραγωδίας. ΠΡΟΣΒΑΣΗ

154

ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΕΔΙΟΥ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

ΦΥΓΕΣ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαγράμματα βασικών χαρακτηριστικών του πεδίου

155

156

Πεδίο παρέμβασης, φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

157

158

ΚΤΙΡΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

159

ΚΤΙΡΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Απότερος στόχος αυτής της μελέτης είναι η δημιουργία ενός μουσείου μνήμης που θα αφυπνίσει μέσα από μία βιωματική περιήγηση τις αισθήσεις και τις σκέψεις του επισκέπτη. Ύστερα από επιτόπια έρευνα και επικοινωνία με τους φορείς του Διστόμου διαπιστώθηκε η ανεπάρκεια του υπάρχοντος «Μουσείου Θυμάτων Ναζισμού» και η ανάγκη δημιουργίας ενός νέου χώρου που θα στεγάζει πέρα από τον κεντρικό εκθεσιακό χώρο συμπληρωματικές λειτουργίες, όπως ένα αρχείο Β’ Παγκοσμίου Πολέμου καθώς και το οστεοφυλάκιο, όπου θα φυλάσσονται τα οστά των σφαγιασθέντων, που έως τώρα βρίσκονται στο μαυσωλείο του χωριού, θέση που δεν ενδείκνυται για τη φύλαξη και τη συντήρησή τους. Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, διαμορφώνεται το εξής κτιριολογικό πρόγραμμα:

160

ΚΤΙΡΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Α. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Είσοδος - Υποδοχή Καφέ - Πωλητήριο Βιβλιοθήκη - αρχείο Αίθουσα εκδηλώσεων Γραφεία Διοίκησης Wc

Β. ΕΚΘΕΣΙΑΚΟΣ ΧΩΡΟΣ

Γ. ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ

161

162

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

163

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

1 1

ΑΞΟ

ΝΑΣ

ΖΩΗ

ΘΑΝΑΤΟΣ

ΠΡΙΝ

ΣΦΑΓΗ

ΑΞΟ ΝΑΣ ΖΩ

ΗΣ

Νοητή σύνδεση με το χωριό

ΜΕΤΑ

2

ΘΑΝ

ΑΤΟ Υ

ΚΟΡΥΦΩΣΗ ΜΕΤΑ ΣΦΑΓΗ

ΠΡΙΝ

Νοητή σύνδεση με τη θάλασσα

αριστερά: διαγράμματα βασικών χαράξεων δεξιά: διαγράμματα επεξήγησης των δύο αξόνων με βάση το γεγονός της σφαγής

164

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

Με βάση το σχήμα και τον προσανατολισμό του πεδίου επιλέγεται η τοποθέτηση της σύνθεσης στην αριστερή πλευρά, στην πλάτη, δηλαδή, του λατομείου. Η επιλογή αυτή γίνεται προκειμένου το μουσείο να στρέφεται προς τη θάλασσα, αλλά και λόγω του γεγονότος ότι αυτή η πλευρά έχει το μεγαλύτερο ύψος και παρέχει τη δυνατότητα στο θέμα να «ακουμπήσει» εξ’ ολοκλήρου πάνω στο βράχο. Η βασική συνθετική χειρονομία προέκυψε μέσα από την ανάγκη απόδοσης του ξαφνικού γεγονότος της σφαγής, που διακόπτει την φυσική ροή των πραγμάτων, την ομαλή εξέλιξη της ζωής. Η συνθήκη αυτή αποτυπώνεται με δύο άξονες: ο πρώτος ακολουθεί τη φορά του αναγλύφου του βράχου, αναπτύσσοντας παράλληλη σχέση με αυτόν, ενώ ο

δεύτερος τον σκίζει σχεδόν κεντρικά δημιουργώντας μία τομή στο έδαφος και την ιστορία. Οι άξονες αυτοί έχουν και μεταφορική σημασία καθώς μπορούν να ερμηνευτούν ως ο άξονας της ζωής, της συνέχειας, (άξονας 1) και ο άξονας του θανάτου, της ασυνέχειας, (άξονας 2) που έρχεται να διακόψει απότομα τον πρώτο, αντικατοπτρίζοντας τη φύση του γεγονότος της σφαγής. Το σημείο τομής των δύο αξόνων συμβολίζει την κορύφωση του γεγονότος. Η ανάγκη εύρεσης του σημείου της εισόδου οδήγησε στη δημιουργία ενός τρίτου άξονα ο οποίος συνδιαλλέγεται με τους άλλους δύο με τρόπο τέτοιο που τελικά από τη συμβολή των τριών δημιουργείται μία κίνηση - μονοκονδυλιά, γύρω από την οποία διαρθρώνεται το θέμα.

165

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

Νοητή σύνδεση με το χωριό

Νοητή σύνδεση με τη θάλασσα

αριστερά: διαγράμμα βασικών χαράξεων δεξιά: διαγράμμα επεξήγησης των χαράξεων με βάση το γεγονός της σφαγής

166

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

Νοητή σύνδεση με το χωριό

Νοητή σύνδεση με τη θάλασσα

αριστερά: διαγράμμα βασικών χαράξεων δεξιά: διαγράμμα επεξήγησης των χαράξεων με βάση το γεγονός της σφαγής

167

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

Με βάση την οργάνωση των αξόνων η σύνθεση χωρίζεται σε ενότητες, σε κάθε μία από τις οποίες εκτυλίσσεται ένα κομμάτι του χρονικού του γεγονότος. Οι ενότητες αυτές χρησιμοποιούνται περισσότερο ως εργαλείο οργάνωσης του χώρου, καθώς η εναλλαγή από τη μία στην άλλη δεν είναι πάντοτε ορατή από τον επισκέπτη. Προκειμένου η κάθε ενότητα να αποκτήσει χωρική υπόσταση με βάση το σημείο του χρονικού που αντιπροσωπεύει, οι αισθήσεις μεταφράζονται σε χώρο. Διαμορφώνεται ογκοπλαστικά μία αναδιπλούμενη πορεία, η οποία ξεκινά με μία ελαφριά υποβάθμιση στην υποδοχή, διασχίζει έναν απομονωμένο εκθεσιακό χώρο, διαπερνά τον βράχο , κλείνεται και ανοίγεται εναλλάξ σε χώρους διαφορετικής κλίμακας, καταλήγει σε μία ιερή στιγμή και εκτονώνεται στη λύτρωση.

πάνω: αφαιρετική διάρθρωση του χώρου και των ενοτήτων του μουσείου δεξιά: διαγράμματα απόδοσης της χωρικής ατμόσφαιρας κάθε ενότητας

168

ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΑΡΑΞΕΙΣ

Β

Α

ΕΙΣΟΔΟΣ

ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ

Γ

ΕΚΘΕΣΗ

ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ

Ε

Δ

ΠΥΡΓΟΣ

ΕΠΙΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΣΠΗΛΙΑ

ΚΡΥΣΦΗΓΕΤΟ

ΣΤ

ΕΞΟΔΟΣ

ΑΝΑΔΥΣΗ

ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ

ΙΕΡΟΤΗΤΑ

Z

ΑΙΩΡΗΣΗ

ΛΥΤΡΩΣΗ

ΟΓΚΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΗ 169

170

ΠΡΟΤΑΣΗ

171

172

Εξωτερική άποψη του μουσείου, τρισδιάστατη απεικόνιση

173

ΠΡΟΤΑΣΗ

174

ΠΡΟΤΑΣΗ

Ύστερα από την ανάλυση που προηγήθηκε, πραγματοποιήθηκε μια προσπάθεια προσέγγισης του χώρου με οδηγό τη χρονική σειρά των γεγονότων. Το χρονικό αναλύθηκε σε μία γραμμή όπου κάθε γεγονός αντιστοιχεί σε μία συναισθηματική κατάσταση με βάση την οποία η γραμμή κορυφώνεται θετικά ή αρνητικά, διακόπτεται ή μηδενίζει. Έτσι, η κάτοψη κάθε στάθμης προκύπτει και επεξηγείται από ένα τμήμα της χρονικής αυτής γραμμής. Παράλληλα, για την απόδοση της ατμόσφαιρας του κάθε χώρου, έχει χρησιμοποιηθεί το εργαλείο των αντιληπτικών διαγραμμάτων που απεικονίζουν τα δίπολα θερμό-ψυχρό καθώς και φως-σκιά. Χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός μέσων, όπως σκίτσα, τρισδιάστατες απεικονίσεις και αντιληπτικά σχέδια για την βέλτιστη προσέγγιση μίας συνολικής πολυαισθητηριακής εμπειρίας του χώρου.

175

ΠΡΟΤΑΣΗ

176

ΠΡΟΤΑΣΗ

177

Γ

A

Γ

B

A

B

Αφού έχει ήδη προηγηθεί η μετάβαση από τον κεντρικό δρόμο του χωριού στην διακλάδωση προς το παλιό λατομείο, μέσα από το φίλτρο των ψηλών πεύκων, ακολουθεί μία ανοδική διαδρομή στο τέλος της οποίας διαμορφώνεται το πρώτο εισαγωγικό υπαίθριο τμήμα του μουσείου. Μέσω μίας εξωτερικής ανάβασης διπλής ράμπας, αποκαλύπτεται σταδιακά το πρώτο και χαμηλότερο κομμάτι της παρέμβασης. Το έδαφος «σπάει», η τριγωνική πλάκα οροφής ανασηκώνεται ελαφρώς για να σηματοδοτήσει την είσοδο, παραλαμβάνοντας νοητά τον επισκέπτη και οδηγώντας τον στην υποδοχή. Είναι 7.30 το ξημέρωμα. Κανείς δεν μπορεί ακόμα να φανταστεί τι πρόκειται να συμβεί. Επικρατεί μία φαινομενική ηρεμία όμως ο πρόλογος της τραγωδίας έχει ξεκινήσει ήδη να γράφεται.

αριστερά: Τοπογραφικό Σχέδιο

ΠΡΟΤΑΣΗ

Ανεβαίνοντας προς την είσοδο του μουσείου, τρισδιάστατη απεικόνιση

180

ΠΡΟΤΑΣΗ

Φωτογραφία μακέτας, κλ.1:100

181

01.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ «Κρύφτηκε ο ομφαλός της Γης στη συμφορά αγγίζοντας αίμα. Ερπύστριες λιώσαν τα πτώματα. Πυρρίχιο στάλαζε η πέτρα.»

Πέτρος Σπέντζης, Δίστομο

ΠΡΟΤΑΣΗ

184

ΠΡΟΤΑΣΗ

Γραμμή συναισθηματικής ερμηνείας του χρονικού του γεγονότος.

185

Γ A

Γ

B

A B

Αφού γίνει το πέρασμα από τον πάγκο της υποδοχής, ο επισκέπτης κατευθύνεται από τον ίδιο το χώρο προς μία συνεχόμενη κίνηση ανόδου. Έχει ήδη εκκινήσει η βιωματική αυτή πορεία. Η ενότητα Α του εκθεσιακού χώρου εκφράζεται με μία ράμπα στα τοιχώματα της οποίας τοποθετούνται εκθέματα το περιεχόμενο των οποίων διατάσσεται σε τρεις ενότητες: α) ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος στην Ελλάδα, β) ελληνικά κατοχικά χωριά, γ) εγκλήματα πολέμου (ολοκαυτώματα και σφαγές).

Το ρολόι δείχνει 8:00 και ήδη τα γερμανικά στρατεύματα έχουν αρχίσει να σκορπούν το θάνατο στα περίχωρα του Διστόμου. Συλλαμβάνονται δώδεκα όμηροι. Το προμήνυμα είναι κακό. Οι κάτοικοι αρχίζουν να υποψιάζονται ότι κάτι θα συμβεί αλλά κανείς δεν μπορεί ακόμα να το προσδιορίσει. Κανείς δεν γνωρίζει. Όλοι βαδίζουν προς τη μοιραία τραγωδία εν αγνοία τους, ένα αδιέξοδο χωρίς αίσιο τέλος.

Τα τοιχία δεξιά και αριστερά της ράμπας έχουν κλίση προς τα μέσα, γεγονός που προοπτικά δίνει την αίσθηση ότι ο χώρος στενεύει και καταπλακώνει το κινούμενο σώμα. Το τέλος αυτού του διαδρόμου μοιάζει ατέρμονο. Η κλειστή σκούρα μεταλλική πόρτα που βρίσκεται στο τέλος της δημιουργεί ένα μαύρο φόντο, που αποκλείει την οπτική συνέχεια με τον επόμενο χώρο, δημιουργώντας μία αναστάτωση για το άγνωστο που έρχεται.

αριστερά: Κάτοψη Στάθμης +0.00

188

189

ΠΡΟΤΑΣΗ

190

ΠΡΟΤΑΣΗ

Άποψη του μουσείου από τη δευτερεύουσα είσοδο, πίσω από την υποδοχή, τρισδιάστατη απεικόνιση

191

ΠΡΟΤΑΣΗ

Ο χώρος της υποδοχής όντας το πρώτο μέρος της κτιριακής δομής λειτουργεί σαν «κατώφλι» και βοηθάει στην ομαλή μετάβαση από την εξωτερική συνθήκη του πεδίου προς το εσωτερικό του μουσείου. Επομένως, το μέσα και το έξω τείνουν να ενοποιηθούν με την διάνοιξη ενός διαμπερούς ανοίγματος πίσω από τον πάγκο της υποδοχής και του πωλητηρίου που συνομιλεί άμεσα με τον άξονα εισόδου. Έτσι, παρ’ όλο που η στάθμη του δαπέδου είναι υποβαθμισμένη σε σχέση με το έδαφος, το φως περνάει στο εσωτερικό και ο αέρας κινείται κυκλικά δημιουργώντας ένα ευχάριστο μικροκλίμα. Τα υλικά που επικρατούν είναι κυρίως το μπετοφορμ στα εξωτερικά τοιχία, η τσιμεντοκονία σε γκρι αποχρώσεις και οι μεταλλικές λεπτομέρειες σε σκούρο καφέ χρώμα. Ο βράχος που φοντάρει πίσω από τα ανοίγματα με την έντονη κοκκινωπή υφή του εκπέμπει οπτικά ένα κύμα θερμότητας. Περνόντας στο πρώτο μέρος της έκθεσης, αφήνεται πίσω ο συνδετικός χώρος της υποδοχής και το ύφος του χώρου μετατρέπεται σε έναν ψυχρό διάδρομο με ράμπα ανόδου, κλειστό από όλες τις πλευρές, με μοναδικό οδηγό το τεχνητό φως. Είναι ο προάγγελος του γεγονότος.

Εσωτερική άποψη του μουσείου, προοπτικό σκίτσο

192

ΠΡΟΤΑΣΗ

ΦΩΣ - ΣΚΙΑ

ΘΕΡΜΟ - ΨΥΧΡΟ

Αντιληπτικά διαγράμματα

193

194

A 195

02.

ΣΗΜΕΙΟ ΜΗΔΕΝ «Με σκυφτά πνιγμένα βήματα μικρή μοιρολογήτρα, τον τοίχο τοίχο περπατάς κλεφτά σαν ίσκιος πας να κρυφτείς σε απόμερη άκρη σ’ όχτον έρημο, γκρεμό βαθύν για να κλάψεις τους λεβέντες που ούτε η στάχτη τους, την πήρε ο αέρας, ούτε ο ίσκιος τους κάτω απ’ τα δέντρα.»

Βασίλης Ρώτας, απόσπασμα από το ποίημα «Μικρή μοιρολογήτρα»

196

197

ΠΡΟΤΑΣΗ

198

ΠΡΟΤΑΣΗ

Γραμμή συναισθηματικής ερμηνείας του χρονικού του γεγονότος.

199

Γ A

Γ

B

A B

Η βαριά σκούρα μεταλλική πόρτα ανοίγει και ο επισκέπτης βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα χώρο διαφορετικό από τους προηγούμενους, ένα χώρο σκαμμένο μέσα στο βράχο, σκοτεινό και μυστηριακό. Αυτός ο πρώτος χώρος ονομάστηκε Σημείο Μηδέν (ενότητα Β) καθώς είναι το σημείο από το οποίο εκκινεί η εκτύλιξη του γεγονότος της σφαγής. Γίνεται σκληρός και αδρός, απογυμνώνεται μπροστά στην αλήθεια του εγκλήματος. Ένα αυλάκι νερού τρέχει πάνω στην κοιλότητα του βράχου και συνεχίζει στο δάπεδο οδηγώντας τον επισκέπτη σε ένα χώρο επιβλητικό, τρομακτικά ψηλό και σκοτεινό (ενότητα Γ). Μια αχτίδα φωτός είναι η μόνη λάμψη στο σκοτάδι. Δεν υπάρχει τίποτα μέσα. Ένα σώμα μικρό μπροστά στην κλίμακα του χώρου, στέκει ακίνητο και αφουγκράζεται: στην απόλυτη σιωπή αντηχεί ένα μοιρολόι. Το κωνικό σχήμα του χώρου δημιουργεί αντίλαλο. Το μοιρολόι ακούγεται

παντού να θρηνεί για τους αδικοχαμένους νεκρούς. Η ώρα πήγε 16:00. Έχει πλέον δωθεί η διαταγή για κατ’ οίκον περιορισμό. Ο φόβος και η αγωνία εντείνονται. Η κάθε οικογένεια κλεισμένη μέσα στο καταφύγιο της. Όμως, κανείς δεν βλέπει έξω από αυτό. Μόνο να ακούσουν μπορούν τα βόλια που πέφτουν εναντίον των 12 ομήρων. Αναπάντεχο γεγονός. Πλέον η ελπίδα για την αποφυγή του θανάτου έχει αρχίσει να απομακρύνεται. Το αίμα αρχίζει να κυλάει στο Δίστομο σαν ρυάκι που σύντομα θα μετατραπεί σε λίμνη.

αριστερά: Κάτοψη Στάθμης +3.00

ΠΡΟΤΑΣΗ

Καθώς η πορεία εκτυλίσσεται στο εσωτερικό του βράχου, το φυσικό αυτό ανάγλυφο γίνεται βασικό και αναπόσπαστο κομμάτι της σύνθεσης. Το δίπολο φυσικό-τεχνητό αποκαλύπτει σταδιακά όλες τις εκφάνσεις του «χτίζοντας» μία πολυαισθητηριακή χωρική εμπειρία για τον επισκέπτη. Η σπηλαιώδης αυτή κατάσταση φέρνει τον άνθρωπο και πάλι κοντά σε μία αρχετυπική συνθήκη, όπου οι παρθένες υλικότητες της φύσης δημιουργούν το κέλυφος μέσα στο οποίο κινείται. Μπορεί να είναι αδρό αλλά ταυτόχρονα είναι και οικείο, είναι θερμό τόσο σε όψη όσο και σε αίσθηση. Από την άλλη το τεχνητό που ρέει μέσα στον βράχο, τα μπετονένια στοιχεία και οι μεταλλικες λεπτομέρειες, αντικρούονται αρμονικά με αυτόν εμπλουτίζοντας τις αντιθέσεις αδρού-λείου, θερμού-ψυχρού, φωτεινού-σκοτεινού. Ο χώρος δεν είναι θερμενόμενος. Η δροσιά της σκαμμένης γης και η υγρασία που εντείνεται από τη λίμνη νερού ενισχύουν την δραματικότητα του γεγονότος της σφαγής.

Εσωτερική άποψη του μουσείου, προοπτικό σκίτσο

202

ΠΡΟΤΑΣΗ

ΦΩΣ - ΣΚΙΑ

ΘΕΡΜΟ - ΨΥΧΡΟ

Αντιληπτικά διαγράμματα

203

204

B 205

ΠΡΟΤΑΣΗ

Δίστομο, πόλη ματωμένη, της αντίστασης, της πράσινης ανταύγειας, τη μέρα σε περπατούν χαρούμενα τ’ αγόρια και τα κορίτσια σου, τις νύχτες στους δρόμους σκιές βαδίζουν των ηρώων. Η εκατόμβη των νεκρών σου θυσία των βαρβάρων στη χάλκινη λεφτεριά των Ελλήνων.

10 Ιουνίου 1944 - 10 Ιουνίου 1994 πενήντα χρόνια λευτεριάς χάρη στη θυσία των παιδιών σου, υψωμένα τα λάβαρα στη μνήμη τους, οι Πανέλληνες σημαίνουν τα ματωμένα νικητήρια. Οι νεκροί σου μνήμες στους αιώνες των αιώνων Δίστομο πόλη της θυσίας και της λεφτεριάς σε χαιρετούμε από το χρόνο που δεν ξεχνά, από τα ματωμένα φύλλα της ιστορίας.

206

ΠΡΟΤΑΣΗ

Εσωτερική άποψη του μουσείου (σημείο Γ με βάση τη γραμμή του χρονικού), τρισδιάστατη απεικόνιση

207

Γ

ΠΡΟΤΑΣΗ

Βγαίνοντας ξανά από το ίδιο σημείο ο περιπατητής θα βρεθεί στον κεντρικό χώρο της έκθεσης. Θα αντικρύσει το βράχο, μία λίμνη νερού και τα ονόματα των νεκρών με κόκκινο χρώμα να προβάλλονται στη βραχώδη επιφάνεια αντανακλώμενα παράλληλα στο νερό. Το στοιχείο του νερού είναι κύριας σημασίας στο θέμα και υπομνύεται καθ’ όλη τη διάρκεια της περιήγησης στο μουσείο. Το νερό από την αρχαιότητα είναι ένα στοιχείο με πολλαπλούς συμβολισμούς. Συνδέεται με την ιερότητα, το θάνατο, την κάθαρση. Η χρήση του στο θέμα, πέραν όλων αυτών των συμβολισμών, συνδέεται και με το αίμα. Ο αντικατοπτρισμός του θερμού χρώματος του βράχου, του προσδίδει μία κοκκινωπή απόχρωση ενισχύοντας αυτή την αίσθηση. Στον ίδιο χώρο, ενα λοξό τοιχίο με ανοίγματα είναι η μόνη πηγή φωτός. Το φως εισέρχεται μυστηριακά φωτίζοντας πτυχές του βράχου, δημιουργώντας αντιθέσεις φωτός - σκιάς. της βρίσκεται σε ένα χώρο

Δ 208

ΠΡΟΤΑΣΗ

Εσωτερική άποψη του μουσείου (σημείο Δ με βάση τη γραμμή του χρονικού), τρισδιάστατη απεικόνιση

209

210

211

03. ΣΦΑΓΗ

«Δίστομο, εδώ είναι όλα. Όλα και τίποτα. Το κροτάλισμα των πολυβόλων... Το αίμα αγιοκέρι που στάζει από τις ξιφολόγχες και κυλάει στη γη ανάκατα με το δάκρυ των πονεμένων.»

Βασίλης Τσακίρογλου, απόσπασμα από το ποίημα «Αφηγητής»

212

213

ΠΡΟΤΑΣΗ

214

ΠΡΟΤΑΣΗ

Γραμμή συναισθηματικής ερμηνείας του χρονικού του γεγονότος.

215

Γ

A

Γ

B

A

B

Συνεχίζοντας την περιήγηση, ο χώρος «ρουφάει» τον επισκέπτη μέσω μίας ανοδικής βραχώδους πορείας (ενότητα Ε) και τον οδηγεί στην «Εγκλείστρα» (ενότητα ΣΤ), μία κόγχη σκαμμένη στο βράχο, από την οποία εκκινεί η ανάβλυση του νερού για να καταλήξει μετέπειτα στη λίμνη στο κέντρο της σύνθεσης. Κατά τη διάρκεια της βραχώδους αυτής πορείας, συναντά κανείς τα ονόματα των σφαγέων. Είναι τα μόνα ονόματα που συνοδεύονται από φωτογραφία επιλέγοντας μόνο σε αυτό το σημείο την πρωσοποποίησή τους ώστε να κατονομαστούν οι υπαίτιοι του γεγονότος. Αφού ο επισκέπτης περάσει την εγκλείστρα, περπατάει σε μία μεταλλική ράμπα που θα τον οδηγήσει προς την έξοδο. Από εκεί, έχει εποπτεία της κάτω στάθμης, αντικρίζοντας από ψηλά την μεγάλη εικόνα, συμβολικά την καταστροφή.

Μέσα σε τόσο λίγο χρόνο έγινε τόσο μεγάλο κακό. Η απόγνωση έχει κατακλύσει όλο το χωριό. Είναι βουβή η φρίκη της ξιφολόγχης που σκορπά το θάνατο. Ο χώρος στενεύει, δεν υπάρχει διαφυγή. Μονάχα κάποιοι κατάφεραν να διαφύγουν από το Διάσκελο προς τα Άσπρα Σπίτια και να γλιτώσουν. Μια μικρή ανάσα ανακούφισης μέσα στην κορύφωση του πανικού και του τρόμου. Το νερό τρέχει από την καρδιά του βράχου και λιμνάζει στο κέντρο του χώρου. Και μετά το αιματοκύλισμα σιωπή. Ο εφιάλτης για το Δίστομο χάνεται μαζί με το σούρουπο.

αριστερά: Κάτοψη Στάθμης +7.50

ΠΡΟΤΑΣΗ

Καθ’ όλη την διάρκεια της κίνησης μέσα στο κεντρικό αυτό κομμάτι του μουσείου, ενεργοποιούνται από πολλαπλά ερεθίσματα διαφορετικές αισθήσεις κάθε φορά. Έτσι, ο κάθε επισκέπτης διαμορφώνει μία προσωπική και κατ’ επέκταση μοναδική αισθητηριακή εμπειρία. Δέχεται τα ερεθίσματα του χώρου ενσωματώνοντας με τον δικό του τρόπο στην σκέψη και την ψυχή του την πληροφορία και την αίσθηση για την τραγωδία του Διστόμου. Από την μία το νερό κυλάει πάνω στις πτυχώσεις του βράχου, ηχεί μέσα από τις κοιλότητες της εγκλείστρας και φτάνει ως την λίμνη «αίματος». Ενίοτε έχει γεύση μεταλλική, αποκρουστική. Άλλοτε πάλι λειτουργεί σαν μέσο εξαγνισμού, κάθαρσης και λύτρωσης. Εμφανίζεται συμβολικά σε καθ’ όλη την εξέλιξη της πορείας, καθοδηγεί και ξυπνάει από τη λήθη τις ψυχές των θυμάτων της σφαγής. κάτω: δεξιά:

Αντιληπτικά διαγράμματα Εσωτερική άποψη του μουσείου (σημείο ΣΤ) τρισδιάστατη απεικόνιση

ΦΩΣ - ΣΚΙΑ 218

ΘΕΡΜΟ - ΨΥΧΡΟ

ΣΤ 219

220

Φωτογραφία μακέτας, κλ. 1:100

221

222

223

04.

ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ «Δεν σας ξεχάσαμε. Είναι η καρδιά μας ένα ευρύ πεδίο αναστάσεως. Δεν σας αφήσαμε άνιφτους κι άντυτους, όλο αίματα, τρύπες και χώματα.»

Νικηφόρος Βρεττάκος, απόσπασμα από το ποίημα «Επιμνημόσυνη γονυκλισία»

224

225

ΠΡΟΤΑΣΗ

226

ΠΡΟΤΑΣΗ

Γραμμή συναισθηματικής ερμηνείας του χρονικού του γεγονότος.

227

Γ A

Γ

B

A B

Μόλις ο επισκέπτης εξέλθει μέσω της μεταλλικής ράμπας από τον μη θερμαινόμενο στεγασμένο χώρο του μουσείου βρίσκεται έξω, εκτεθειμένος στο φυσικό τοπίο και τα καιρικά φαινόμενα. Ακολουθεί μία υπάιθρια ανοδική πορεία που θα τον οδηγήσει στο οστεοφυλάκιο, έναν θολωτό κυκλικό χώρο που θυμίζει τύμβο. Ο χώρος αυτός βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου μέσα στο βράχο. Μία κυκλική οπή στο κέντρο του θόλου λειτουργεί ως μοναδική πηγή φωτός. Το στοιχείο του νερού είναι πάλι παρόν στο κέντρο του κύκλου, τονίζοντας την ιερότητα του χώρου. Μία μοναδική πύλη νοητά στον άξονα της εισόδου φιλοξενεί πίσω της τα οστά των σφαγιασθέντων. Ο χώρος του οστεοφυλακίου συνομιλεί άμεσα και κρυφά με περιμετρικά εργαστήρια, όπου τα οστά υπόκεινται διαδικασίες συντήρησης αλλά και μελετώνται για την πλήρη καταγραφή των δεδομένων σχετικά με την ακριβή αιτία θανάτου του κάθε θύματος.

αριστερά: Κάτοψη Στάθμης +12.50

230

231

ΠΡΟΤΑΣΗ

Πρόκειται για έναν επιβλητικό χώρο που εντείνει την ιερότητα του τόσο μέσα από το κυκλικό σχήμα του όσο και από την οπή στην οροφή, μέσω της οποίας διαχέεται μυστηριακά το φως. Κεντρικά ένα στοιχείο νερού. Είναι ο αντικατοπτρισμός του ουρανού στη γη, του άυλου πνεύματος στον απτό κόσμο. Μια θαλπωρή αναδύεται από τα σωθικά του χώρου. Η ένταση πέφτει, τον θρήνο διαδέχεται η φροντίδα των νεκρών, η απόδοση ενός φόρου τιμής. Σιωπή και φως, συνειδητοποίηση και κάθαρση. Ο κύκλος της ζωής των νεκρών έκλεισε, όμως η μνήμη τους παραμένει ζωντανή ανάμεσα στους θνητούς. κάτω:

Αντιληπτικά διαγράμματα

δεξιά:

Εσωτερική άποψη του μουσείου (σημείο Ζ στην κάτοψη με βάση τη γραμμή του χρονικού), τρισδιάστατη απεικόνιση

ΦΩΣ - ΣΚΙΑ 232

ΘΕΡΜΟ - ΨΥΧΡΟ

Z 233

234

235

05. ΛΥΤΡΩΣΗ

«Η καρδιά μας μεγάλωσε, απόχτησε ουρανό με σελήνη κι αστέρια δικά της, λαμπρά, για τους ήρωες, τους μάρτυρες τους αγίους της. Σκηνώσατε μέσα της κι υπάρχει απ’ όταν χάσατε εδώ τα παιδιά και τα σπίτια σας. Υπάρχετε μέσα κι έξω από μας, στα δέντρα που φυτέψατε και ψήλωσαν, άνθισαν, κάρπισαν μόνα τους , δίχως εσάς. Δεν σας ξεχάσαμε!»

Νικηφόρος Βρεττάκος, απόσπασμα από το ποίημα «Επιμνημόσυνη γονυκλισία»

ΠΡΟΤΑΣΗ

238

ΠΡΟΤΑΣΗ

Γραμμή συναισθηματικής ερμηνείας του χρονικού του γεγονότος.

239

Γ

A

Γ

B

A B

Βγαίνοντας από το οστεοφυλάκιο, ο επισκέπτης συνεχίζει την πορεία του προς την έξοδο του μουσείου και την ολοκλήρωση της διαδρομής περνώντας από το τελευταίο σημείο - στάση που θα σημάνει το τέλος της περιήγησής του. Στο ψηλότερο σημείο του πύργου της σύνθεσης δημιουργείται μεταξύ των δύο τοιχείων ένας εξώστης από τον οποίο έχει κανείς συνολική εποπτεία του μουσείου, του λατομείου αλλά και της θάλασσας. Είναι το σημείο της λύτρωσης, της ελπίδας οτι η ιστορία δεν θα επαναληφθεί μέσα από τη διακίνηση των ιδεών για ένα καλύτερο αύριο. Μία ματιά στο μέλλον ακολουθεί, καθαρή και συνειδητοποιημένη ύστερα από το ταξίδι στο παρελθόν.

αριστερά: Κάτοψη δωμάτων

Άποψη της θέας προς τη θάλασσα από το ψηλότερο σημείο του πύργου, τρισδιάστατη απεικόνιση

242

243

244

245

246

247

248

Εξωτερική άποψη του μουσείου, τρισδιάστατη απεικόνιση

249

250

251

252

Φωτογραφίες μακέτας κλ.1:200

253

254

Φωτογραφίες μακέτας κλ.1:200

255

256

Φωτογραφία μακέτας κλ.1:500

257

Γ Γ

B

A

B

Γ

B

B

ΤΟΜΗ Γ-Γ

A

Γ

B

B

ΤΟΜΗ Α-Α

A

Γ

B

Γ

B

A

Γ

B

B

ΤΟΜΗ Β-Β

A

ΟΨΗ

Οικοδομική Λεπτομέρεια 1

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΡΑΜΠΑΣ

Μεταλλική διατομή Τ 100x100x11 mm Ράβδος ορθογωνικής διατομής 50x3mm

Μεταλλική διατομή L 100x50x8 mm UPN 60 60x30x6mm Μεταλλική σχάρα 30x30x2mm

κάτοψη στάθμης +12.50 266

Οικοδομική Λεπτομέρεια 2

Μεταλλική βέργα 50x10 mm

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΡΑΜΠΑΣ

Ξύλινη σανίδα 1450χ200x40mm

Μεταλλική διατομή L 60x30x1000mm

Ξύλινος στρωτήρας 100x150mm

Μεταλλική βέργα 50χ3mm

Μεταλλική πλακέτα 20x20x2 mm

Μεταλλική ράβδος Φ20 mm / ανά 30cm έως την κουπαστή

Φ20

Μεταλλική διατομή HEA240

Μεταλλική διατομή UPN200 2x0.2m Μεταλλική διατομή HEA120

κάτοψη στάθμης δωμάτων 267

Ευχαριστούμε πολύ όλους όσους συνέβαλαν στην διεξαγωγή της έρευνάς μας και βοήθησαν στην ολοκλήρωση της αυτής της μελέτης. Μόνο η υπενθύμιση της ιστορίας μπορεί να βγάλει τον άνθρωπο από τη λήθη του παρόντος, να τον αφυπνίσει και να διανοίξει ένα φωτεινό μονοπάτι προς το μέλλον. Τα εγκλήματα του παρελθόντος ας είναι το κλειδί της μνήμης για για ένα καλύτερο αύριο.

Ευχαριστούμε την επιβλέπουσα καθηγήτρια μας Σοφία Τσιράκη για την συνεχή καθοδήγηση καθ’ όλη τη διαδικασία της διπλωματικής μας εργασίας. Ευχαριστούμε τον σύμβουλο καθηγητή μας Θεόδωρο Ζαφειρόπουλο για την συμβολή του στη μουσειακή μελέτη. Ευχαριστούμε τον σύμβουλο καθηγητή μας Παναγιώτη Βασιλάτο για την βοήθεια της οικοδομικής επίλυσης του θέματος. Ευχαριστούμε τους τοπικούς φορείς και τους κατοίκους του Διστόμου για την θερμή τους υποδοχή και την διευκόλυνση του έργου μας με την παροχή απαραίτητων πληροφοριών.