Issuu

r menheden met betrekking tot de inhoud kan g Schatbewakers Schatbewakers op geen enkele wijze g ative Commons - Some rights reserved oordelijk of aansprakelijk worden gesteld. nhoud van dit magazine kunnen dan ook chten worden ontleend. actie Olthof

e Hermans, ie mede mogelijk Peter Albers gemaakt door: tuurNomaden

erwoest, Vincent van Stipdonk, Kirsten ma,

azine is een productie van tuurNomaden

ving Olthof

k aan:

fie et specifiek wordt vermeld Alcuin Olthof

en verspreiding azine wordt in een beperkte oplage erspreid en in digitale vorm via onze

ormatie over stichting Schatbewakers hatbewakers.nl

e achterkaft Stedenbouwkundige

: de tuin van Pierrefaites | Frankrijk cuin Olthof

Wij 14 zijn *Stadmakers Triomf 26 van de stad *Stadmakers 27 MeerZoeterMeer 28 Advertentie 32 BAM Wonen Sweet 34 65 Gebouwen 40 van toen Stamtafel 52 van Zoetermeerders Groeien 54 binnen beperkte ruimte Het 58 geheugen voor de toekomst Podcast 64 serie 2 & special WRKPLTS 70 Stadsmaquette Teaser 72 - digitale toekomst stadsmaquette Overzicht 75 magazines Nawoord 76

en maken aantekeningen maar het Atelier *Stadmakers vroeg de van ervaringen en en fotowerk waren aandacht. Artikelen zienswijzen. uitgezet, maar konden nog geen definitieve Met het verslag leggen in de plek krijgen, omdat de content nog niet vorm van een magazine compleet was. Een weergave van het delen we deze ervaringen proces rondwe deeen Ateliers en de Ruimtelijke en beogen Strategie Zoetermeer toegevoegde waarde te2040 (RSZ2040) zou immers ook een prominente plek gaan creëren krijgen.

Op 19 oktober (’24) presenteerden wij als *Stadmakers Zoetermeer het document op de DuurSamen-dag MeerZoeterMeer. Daarna ontstond er ruimte om het magazine verder vorm te geven. De jubileumbijdrage vanuit ERA Contour zorgde nog voor wat langere doorlooptijd, wat overigens precies past bij de aanleiding en de inhoud van het uitgeschreven artikel; kairos We lieten een reflectie schrijven met de film ‘The proof of the pudding’ die we vertoonden als uitgangspunt. Het post 65 erfgoed bepaald in onze nieuwe stad een groot deel van haar identiteit. De vordering van de reconstructie en restauratie van de Stadsmaquette heeft ondertussen een vaste plek gekregen in de magazines. Na Willem Hermans, Richard Koek en Karin van Vliet brengt dit keer onze bestuursvoorzitter Taco Kuiper een artikel in. Omdat de terugkeer naar de bewoners van de projecten uit de publicatie de Gave Stad past in onze zienswijze en bij de verhalen die we belangrijk vinden past hebben we hiervoor ruimte vrij gemaakt. De magazines zijn zo iedere keer een weergave, een verantwoording van de dingen die we doen en deden. Opnieuw is het een rijk document geworden. We wensen u veel leesplezier. Wordt vervolgd. Alcuin Olthof - schatbewaker

samenleving, in nieuwe en oude steden, dorpen, buurten en zit enorm veel kennis, vakmanschap en vaardigheden bij die deze eigenschappen ook graag delen met anderen, met n medeburgers, met overheden en allerhande instituties.” Reijndorp in het stadsessay Een nieuwe stad, een saanwijzing)

esenteert …

Zoetermeer 2040

ewakers en Zoetermeer 2040 ang worden gesprekken over de stad Zoetermeer mede iseerd door de Stichting Schatbewakers[1]. Toen de nte startte met het vormgeven van plannen voor Zoetermeer as het vanzelfsprekend dat Schatbewakers intensief betrokken ijn bij de toekomst van Zoetermeer. Schatbewakers waren de initiatiefnemers voor het formeren van een groep kers[2], betrokken burger-professionals, die elkaar met enige at tegenkwamen in publieke bijeenkomsten waarin de k-sociale ontwikkeling van de stad op de agenda stond. Deze kers, bijeengebracht in een Atelier *Stadmakers, hebben na n jaar kennis vergaren, consulteren, praten en schrijven hun edocument opgeleverd. Tijdens een drukbezochte dag van eterMeer in het Stadhuis/Forum en het PopUp-centrum is dit edocument op 19 oktober 2024 aangeboden aan wethouder ema en gedeputeerde Mariëtte van Leeuwen.

de stadmakers van hun start in november 2023 gekomen tot piratiedocument; wat hebben ze gedaan, hoe hebben ze het ervaren, wat is de inhoud van dit Inspiratiedocument? Maar at is de betekenis van het proces en de inhoud van dit

Wat voorafging Begin oktober 2023 werden Schatbewakers benaderd door Harm Warris, programmamanager Ruimtelijke Strategie Zoetermeer 2040. De vraag was of zij wilden meewerken aan het betrekken van ‘Zoetermeerse stadmakers’ bij het proces om tot een Ruimtelijke Strategie te komen. In een vervolggesprek is door Schatbewakers benadrukt dat er in de afgelopen jaren in diverse projecten door ‘burger-professionals’ uit de stad de nodige uitspraken over de kwaliteiten van Zoetermeer zijn gedaan; een waardevolle en volgens Schatbewakers een uiterst bruikbare oogst. Zo hebben ze gesproken over het project ‘Mijn stad, mijn toekomst’ uit 2019, zowel wat betreft de inhoud - gewenste kwaliteiten van de stad als de mogelijkheid om vorm te geven aan continue samenspraak in de Zoetermeerse samenleving - een permanente klankbordgroep. En natuurlijk ook over bijdragen van Schatbewakers en HGOS aan de omgevingsvisie 2040 en bijhorende participatiemogelijkheden. Bij een vervolggesprek over hoe de deelname van de stadmakers vorm en inhoud zou kunnen krijgen werd duidelijk dat de gemeentelijke organisatie al bezig was met een aantal werksessies, die tot drie scenario’s zouden moeten leiden. Schatbewakers hebben duidelijk gemaakt dat zij hebben ervaren dat het al hebben van (gemeentelijk) materiaal om op te kunnen reageren contraproductief is in het betrekken van inwoners. “Het is al bedacht, wat kunnen wij er nog aan veranderen?” is vaak de reactie. Om tot een meer open dialoog met de stad en haar bewoners te komen hebben Schatbewakers voorgesteld om met een kleine groep stadmakers te werken aan bouwstenen voor een ‘eigen’ vierde scenario. Atelier *Stadmakers aan het woord En zo kwamen Schatbewakers bij ons. Vanuit hun netwerk hebben Schatbewakers ons als potentiële stadmakers uitgenodigd voor een informele ontmoeting in de Bakkerswinkel van Piet Hekker op 23 november 2023. Voor de meeste van ons was nog vaag welk proces we

uit de burgers samen te werken met de gemeente speelden een grote rol. “Heeft het wel zin om zoveel tijd en energie te n een proces, waarvan – wetende door ervaring – de kans dat de resultaten toch geen invloed zullen hebben op de telijke besluitvorming?” En toch: door een andere aanpak te eigen initiatief centraal te stellen en minder aan de hand van gemeente bedachte processen te werken, zouden er wél heden zijn voor succes, zo hebben we geconcludeerd. Het Stadmakers was een feit. Dat het veel tijd zou gaan kosten dent. Niet iedereen zou die tijd kunnen vrijmaken, dus werd n om een eerste en tweede (rustiger) ring rond een actieve organiseren.

werking met de gemeente stadmakers, maar vooral gewoon burgers van Zoetermeer. werken samen om onze betrokkenheid, kennis en digheid in te zetten om mét andere inwoners van Zoetermeer de gemeente aan onze stad te werken. Vanuit deze enheid zijn we als Atelier *Stadmakers gaan bijdragen aan telijk Strategie Zoetermeer 2040. Werken aan een nsvol referentiekader voor toekomstige ontwikkelingen. end op gemeentelijke initiatieven, maar ook steeds in nauwe ming met de gemeente.

2040. De gemeente vindt dat bestaande wijken impulsen nodig hebben die tot sociaalruimtelijke verbeteringen moeten leiden. Om een gezonde leefbare stad te blijven moet in de stad worden geïnvesteerd door nieuwe woningen toe te voegen en de groen/blauwe structuren te versterken. Er ligt een schetskaartbeeld van een mogelijk scenario met daarin het verdichten langs de hoofdwegen en een gedeeltelijke overkluizing van de A12, aangevuld met het mengen en verdichten van centra, wijkwegen en bedrijventerreinen. Het moet leiden tot het ontwikkelen van ruimte voor 10.000 nieuwe woningen. De grenzen van de stad zijn bereikt. Het programmateam moet in het najaar van 2024 een nieuw plandocument gereed hebben. Verschillende opties moeten naast elkaar gezet worden en worden bouwstenen voor ten slotte drie scenario’s. In het Atelier *Stadmakers is kennis in voldoende mate aanwezig om bouwstenen voor een eigen (vierde) scenario te formuleren. Het begint altijd met het formuleren en stellen van vragen. Het Atelier *Stadmakers richt zich in haar reactie vooral op het kwantitatieve karakter van de gemeentelijke plannen. Wie heeft bijvoorbeeld de noodzaak van 10.000 nieuwe woningen bepaald? Tot wat voor woonprofiel van de stad leidt dat? Kunnen we misschien met minder nieuwe woningen de nabije toekomst in. Hoe zit het met ontmoetingsplekken in de wijken, welke ritmes van het leven in de wijk vertellen iets over het dagelijks gebruik. Wat is het verhaal en het gevoel erachter, welke subculturen verdienen een podium en waar word je dan gehoord? Woonkwaliteit is meer dan de woning zelf; het gaat ook over de ruimtelijk kwaliteit van het wonen, werken en verblijven in de stad, de betrokkenheid bij medeburgers en het gevoel dat het bij jou hoort en bij je past. We moeten ons ervan bewust zijn, dat onze stad een geschiedenis heeft, waar we als stad vandaan komen, voordat we naar de toekomst kunnen reizen. Bijeenkomsten Atelier januari 2024 - maart 2024 In de eerste maanden van 2024 zijn er vrijwel wekelijks bijeenkomsten van het Atelier *Stadmakers. Onze werkplek wordt al snel de werkruimte van de Stadsmaquette in de Entree. Symbolisch een fantastische plaats

gen. nnenEn aan lezen, dit proces heel veel als een lezen. groep In en n, burgers, wordt in de dieweken op basis daarna van onze gewerkt digheid aantal en mogelijke betrokkenheid bouwstenen een informeel voor de jke hebben Strategie gevormd. Zoetermeer Naast het 2040. vaststellen ke burger-deskundigheid beschikbaar is, aardevol es te weten wat eenieder als eeld op zoek of agendapunt gegaan naar opeen de agenda ‘kapstok’wenst om gen n. Zobijdrage droomt aan Suzanne de ruimtelijke Verboon sche burgemeester agenda Zoetermeer van Zoetermeer) 2040 teover kunnen .eer Deze 2040 zoektocht als een langs generatiebestendige publicaties en legen edocumenten in een mensinclusief bracht ons bijlandschap. de Almere eens es. Inover 2008anders was dewonen gemeente dan de Almere et elehet programma’s voorbereiden envan maak een verbindingen grote prong, gezondopkunnen weg naar leven, eenmet duurzame groen- en st stemen, en het met jaar voedselproductie 2030. Zij benaderden in de stad, McDonough, ysieke en digitale architect mogelijkheden uit Virginia,van die in Time t. Droom Magazine van een was stad uitgeroepen vol compassie. tot over the planet’. het erfgoed Samen als met basis. Michael arten was hij betrokken bij de opzet van sprekken in Hannover worden om Groene aanvullende architectuur vragen en agendapunten te stellen en degenoemd: negatieve impact van ewwerk zit hetop met dede omgeving relaties tussen te minimaliseren. ruimtelijke elepresenteerde structuren? William McDonough een gsdocument, is de rol en wat The zijn Almere de mogelijkheden Principles, om nspraak termeer binnen van burgers, de regio beleidmakers Den Haag- en am? ders tot een ecologisch, sociaal en eisch gaatduurzame het met het toekomst werkenvan in de Almere stad? ofiel, komen. IT-bedrijven, Dirk Frieling onderwijs stelde voor en om het st ‘Mensen onderzoek maken en ook de stad’ nog heel als iets spunt toe te voegen. ciples dichten bevatten is niet met 7 uitgangspunten, hoogbouw in dedie vorm je ofd ns de zoustad kunnen vol zetten leren.… Zeerpassen zijn vele op een nbouwstenen zijn deels specifiek mogelijk,voor van een splitsen groeistad, tot mere n en van en deels … totuniverseel. … De Almere culariteit es biedenisgeen prima, zekerheid, maar watze zijn zijn degeen ke at je gevolgen? blind kunt volgen. Ze zijn veeleer wetensvol is de potentie referentiekader van het herontwikkelen in de wijken? ken over Wat de doen toekomst de actoren, van de stad wie heeft en ndposities? woners en een Waar inspiratiebron zijn de openbare voor ctie. ers straks gelegen? guiten er nog deze gesloopt opzet te worden toetsen ofop moeten de we t een vorm eerse situatie, vanen hergebruik te gebruiken beginnen, voor het t vanuit van het het Atelier. bestaande We hebben beginnen er nog te één en. aan toegevoegd: in Zoetermeer is ‘de e orde’. gaan we de inwoners van onze stad ? eken veelkleurig met de Principles is de stadgaf nu meer en straks? richting prekken r ruimte voor in hetexperimenteren? Atelier. De geschreven Voor eid? ties over Creativiteit. ter discussie Durven gestelde we buiten erpen de paden en thema’s te gaan?kregen verdieping. lijk bleek dat ons oorspronkelijke doel en en periode 4e scenario van verkenning, naast de 3 scenario’s gemeente) rmen, discussie minder enpaste dialoog. bij de Tekenen resultaten op egrond gesprekken. van de Ons stad. denken Voorbeelden ging steeds

raadplegen. We beginnenEn aan lezen, dit proces heel veel als een lezen. groep In personen, burgers, tweetallen wordt in de dieweken op basis daarna van onze gewerkt deskundigheid aan een aantal en mogelijke betrokkenheid bouwstenen een informeel voor de netwerk hebben Ruimtelijke Strategie gevormd. Zoetermeer Naast het 2040. vaststellen van welke burger-deskundigheid beschikbaar is, is het waardevol te weten wat eenieder als Principles droombeeld We zijn op zoek of agendapunt gegaan naar opeen de agenda ‘kapstok’wenst om te zetten. onze eigen Zobijdrage droomt aan Suzanne de ruimtelijke Verboon (klimaatburgemeester strategische agenda Zoetermeer van Zoetermeer) 2040 teover kunnen Zoetermeer ordenen. Deze 2040 zoektocht als een langs generatiebestendige publicaties en stad, gelegen in een mensinclusief referentiedocumenten bracht ons bijlandschap. de Almere Droom eens Principles. Inover 2008anders was dewonen gemeente dan de Almere traditionele bezig met het programma’s voorbereiden envan maak een verbindingen grote met het gezondopkunnen schaalsprong, weg naar leven, eenmet duurzame groen- en watersystemen, toekomst en het met jaar voedselproductie 2030. Zij benaderden in de stad, en met fysieke William McDonough, en digitale architect mogelijkheden uit Virginia,van die in mobiliteit. 1999 in Time Droom Magazine van een was stad uitgeroepen vol compassie. tot Droomofover ‘Hero the planet’. het erfgoed Samen als met basis. Michael Braungarten was hij betrokken bij de opzet van In de de Expo gesprekken in Hannover worden om Groene aanvullende architectuur vragen en nieuwe agendapunten centraal te stellen en degenoemd: negatieve impact van · een bouwwerk Hoe zit hetop met dede omgeving relaties tussen te minimaliseren. ruimtelijke enAlmere In socialepresenteerde structuren? William McDonough een · planningsdocument, Wat is de rol en wat The zijn Almere de mogelijkheden Principles, om van in samenspraak Zoetermeer binnen van burgers, de regio beleidmakers Den Haag- en Rotterdam? tot een ecologisch, sociaal en stakeholders · economisch Hoe gaatduurzame het met het toekomst werkenvan in de Almere stad? MBO-profiel, 2030 te komen. IT-bedrijven, Dirk Frieling onderwijs stelde voor en om het toegepast principe ‘Mensen onderzoek maken en ook de stad’ nog heel als iets anders? uitgangspunt toe te voegen. · Principles De Verdichten bevatten is niet met 7 uitgangspunten, hoogbouw in dedie vorm je vanjetorens uit hoofd de zoustad kunnen vol zetten leren.… Zeerpassen zijn vele op een andereenbouwstenen A4’tje zijn deels specifiek mogelijk,voor van een splitsen groeistad, tot optoppen zoals Almere en van en deels … totuniverseel. … De Almere · Principles Circulariteit biedenisgeen prima, zekerheid, maar watze zijn zijn degeen ruimtelijke recept dat je gevolgen? blind kunt volgen. Ze zijn veeleer · een gewetensvol Wat is de potentie referentiekader van het herontwikkelen in de van de wijken? gesprekken over Wat de doen toekomst de actoren, van de stad wie heeft en nog grondposities? haar bewoners en een Waar inspiratiebron zijn de openbare voor huiskamers straks gelegen? zelfreflectie. · besluiten Wij Mag er nog deze gesloopt opzet te worden toetsen ofop moeten de we altijd met een vorm Zoetermeerse situatie, vanen hergebruik te gebruiken beginnen, voor het zoals … vanuit resultaat van het het Atelier. bestaande We hebben beginnen er nog te één redeneren. element aan toegevoegd: in Zoetermeer is ‘de · basis Hoe op orde’. gaan we de inwoners van onze stad voeden? · werken Het Hoe veelkleurig met de Principles is de stadgaf nu meer en straks? richting · aan gesprekken Is er ruimte voor in hetexperimenteren? Atelier. De geschreven Voor tijdelijkheid? over werknotities Creativiteit. ter discussie Durven gestelde we buiten begaande paden onderwerpen en thema’s te gaan?kregen verdieping. Uiteindelijk bleek dat ons oorspronkelijke doel Het iseigen (een een periode 4e scenario van verkenning, naast de 3 scenario’s brainstormen, van de gemeente) discussie minder enpaste dialoog. bij de Tekenen resultaten op de plattegrond van de gesprekken. van de Ons stad. denken Voorbeelden ging steeds

grondslag juist de waarden liggen van aan de de stad weg en naar haar 2040 en de ontwikkeling jaren daarna naar zou de de inhoud toekomst vanaandacht ons moeten krijgen. eindresultaat moeten worden. Waarden die van Aan de hand invloed zouden van moeten een Serious zijn opGame de besluiten gingendie de deelnemers op die weg zullen met elkaar worden in gesprek genomen. over Eende ruimtelijke keuzemogelijkheden denkkader als hulpmiddel voor de opbetrokken de thema’s wonen, mobiliteit, ambtenaren én deenergie, politiek bij groen, hun economie en voorzieningen. Met werkzaamheden. Endena7 besluitvorming principes in gedachten over de bogen zij zich Ruimtelijke Strategie over deze zijn keuzemogelijkheden. deze Principles een toetssteen: gaat de realisatie aansluiten bij die Op 24 mei zou waarden. geformuleerde in het tweede Dat betekende stadsgesprek voor terugook, ons gemeld dat we worden een eigen wat de document gemeente zouden met de input van gaan schrijven het eerste en presenteren, stadsgesprek loshad van gedaan. het De gemeente ambtelijk document. had echter meer tijd nodig. Het tweede stadsgesprek bood de Stadmakers daarmee ruimte om Bijeenkomsten Atelier met april de bezoekers 2024 - juli in2024 gesprek In deze periode te gaanhebben over drie wevan verder de zes gewerkt thema’s aan waar de 6 werknotities, door ons in notities waarbijaan de Principles gewerkt wordt: leidend · waren. Zoetermeer Concepten alsvan sociale dezeen notities gezonde zijn stad gedeeld · met het Zoetermeer ambtelijkals apparaat. levendige Opstad uitnodiging van · gemeente de Zoetermeer is door als stad de stadmakers met een eigen zowel met verleden de Projectleider RSZ 2040 en zijn medewerkers, Aan de maar ook hand metvan de reguliere stellingenafdelingen zijn boeiende op het gesprekken stadhuis gesproken gevoerd,over overdeze trotsnotities zijn op van de Zoetermeer, wat Stadmakers. En met beterdekan, burgers wat beter en moet, waar kansen liggen, maatschappelijke organisaties maar ook wat in Zoetermeer. behouden moet blijven. Zoetermeerders in gesprek Een In hetderde stadshart stadgesprek is op 26vond februari plaats 2024 opde 11 Popseptember. Up Expo ONS De Zoetermeer Gemeenteraad geopend. had daags De Pop-Up tevoren Expo is onderdeel het eerste van concept de participatie, van de Ruimtelijke Strategie ontvangen. georganiseerd door de Wij gemeente mochten en enkele gericht weken op eerder de besluitvorming (onder embargo) door de al gemeenteraad kennisnemen van overdit document de Ruimtelijke en commentaar Strategie Zoetermeer geven op 2040. het Ook de *Stadmakers mochten gebruik maken van deze ruimte voor hun gesprekken met de stad en haar inwoners. Deze belangen kwamen bij elkaar in de drie stadsgesprekken, die door de gemeente en de stadmakers samen werden georganiseerd. De Stadmakers organiseerden ook zelf een aantal Inspiratie-lezingen. Op 27 maart was het eerste stadsgesprek. De programmamanager van de Ruimtelijke Strategie informeerde de aanwezigen over de Ruimtelijke Strategie, met de woningbouw als aanjager. De strategie houdt rekening met de grote uitdagingen waar de stad de komende jaren voor staat als het gaat om thema’s zoals wonen, mobiliteit, energie, groen, economie en voorzieningen. De keuzes die we nu maken hebben invloed op de stad van straks. Dus welke ruimtelijke keuzes moeten we maken? En waarom? Welke alternatieven zijn er?

heid om feed-back te geven werd door de aanwezigen iast gebruik gemaakt. Ook de stadmakers lieten zich niet gd, niet langer belast met het embargo.

ssen reed Stadmaker Piet Hekker in zijn Proef Zoetermeer wagen naar ontmoetingen met burgers en verzamelde in ken waardevolle informatie.

n uni ging directeur Lenno Munnikes van het kenniscentrum ampus in op vragen als: Hoe zorg je ervoor dat in steeds stedelijke gebieden op een gezonde, duurzame manier de voedsel beschikbaar is? Hoe verhoog je de productie voor een stad, terwijl tegelijkertijd de druk op en natuur vermindert? Hoe voorkom je dat de inwoners worden verleid als ze dagelijks worden geconfronteerd met ezonde voedselkeuze?

eptember was er de lezing Kunst in de publieke ruimte. De te Zoetermeer beheert een grote kunstcollectie. Een deel e collectie is terug te vinden in de publieke ruimte. De ruimte is de plek waar we elkaar ontmoeten. Welke eunende rol speelt kunst daarbij? Sprekers waren Eva g, collectiebeheerder, Eduard Weijgers, Kunstwacht, en Rees, kunstenaar.

tober gaf Bart van der Vossen, Directeur Ruimte van de nte Utrecht, ons inzicht in de Ruimtelijke Strategie Utrecht SU). De kwaliteit van de stad staat onder druk. De RSU groei van de stad faciliteren. De stad blijft veranderen en de strategie steeds veranderen. Beoogd wordt om door te investeren gelijke kansen te realiseren. Parallel aan de e 10-minutenstad”) wordt gewerkt aan een Sociale visie e “inclusieve stad” met focus op bestaanszekerheid, kansrijk en en gezond samenleven).

tiedocument' ber ('24) stond in het teken van de productie van het edocument. De ruwe versies van de werknotities zijn eerd, de lay-out werd geüniformeerd. Er werden attingen gemaakt ten behoeve van de publieke presentatie. ptember gingen de laatste versies naar het ambtelijk team. ker kreeg opdracht voor de productie. iratiedocument is opgebouwd uit 8 losse boekjes:

Principles zes werknotities verantwoording

*Stadmakers Zoetermeer Inspiratiedocument aangeboden is een snelgroeiende aan wethouder Jan community. HoeIedema gaan we ensamen gedeputeerde die kracht Mariëtte van Leeuwen. inzetten? Het document werd ook gepresenteerd aan de bewoners Citaten over vanAtelier Zoetermeer. *Stadmakers In het PopUpals centrum stonden 10 panelen met foto’s, de werkvorm -Principles “Actief burgerschap en samengevat is te de weinig inhoud bekend van de bij de zes werknotities. inwoners van Zoetermeer” Stadmakers waren aanwezig en gingen Piet Hekker in gesprek met de bezoekers. Bezoekers die zich herkenden in de waarden -als“...basis een voor heerlijke veranderingen. ervaring omDie op ons een serieuze, bedankten maar ook ontspannen voor onze inzet, manier eninzich gesprek door ons te zijn gesteund met mede-inwoners voelden in over hun ervaringen maatschappelijke met gemeentelijke beleidsontwikkeling. problemen” Kees van der Riet En daarna? -In “Historisch de evaluatiebijeenkomst erfgoed is nietvan alleen Atelier gebouwen, *Stadmakers maar ook structuren, hebben gebieden, we besloten landschappen” tot een aantalSchoenmakers Paul vervolgacties. Ons Inspiratiedocument gaan we delen met alle wethouders en alle -fracties “Vrije ontmoetingen van de Gemeenteraad. met intrinsiek Met de gedreven leden van de fracties gaan we in dialoog om ons mensen” Inspiratiedocument Alcuin Olthof van belang te maken voor de raadsleden bij hun besluitvorming over de -Ruimtelijke “... met een Strategie groep gestaalde in het 1e kwartaal stadmakers 2025. Ook gaan gewerkt aan weeen de andere inspiratiedocument” Zoetermeerse *Stadmakers Arjen van der uitnodigen Burg voor een bijeenkomst waarin we vanuit ons Inspiratiedocument hen -willen “... stadmakers, aanmoedigen omdat om hun ookrol deals volgende stadmakers te verbreden. generaties eenHoe leefbare gebruiken stad verdienen” we dit resultaat van het Peter Albers Atelier *Stadmakers om de aandacht te verbreden naar het sociale aspecten va de toekomst van onze stad. Hoe kunnen we met

40) werden we uitgenodigd.

uiven aan tafel bij Bakboord in Verder aan tafel een divers gestelde groep ambtenaren/stedelijke en uit Zoetermeer uit de leergang van de Stad’ van Wim Derksen.

hatbewakers vertellen en bevragen p in de module Stedenbouw en Zoeken naar ruimte in de stad, met het vinden van ruimte in je Alcuin opende daarom onze bijdrage tekst uit het lied Ruimte van Stef

t vervolg hebben we een menu gesteld van wat voor ons relevante s lijken in de omgevingsplannen voor iefde voor de stad, imago-bouwen, t boven kwantiteit, participatie, het te belang van de auto, aarheid en mobiliteit, het groen en -urbane als onderscheidende ten, over grenzen en uitsluiten, ing, verlangen, verwachting en …

nu wordt begeleid door het creatieve akvolle menu uit de keuken van rd Almere.

(individuele) essentie van het t vast te leggen eindigen we met het van een pantoum. In de kracht van aling ontstaan mooie gedichten. n van boord met het gevoel van een ontmoeting.

moeting vond plaats op 24 oktober Het resultaat moet straks terug te zijn in de dialoog over de Ruimtelijke ie 2040.

Zoetermeer 2040

*Stadmakers Omdat ons motto 'mensen maken de stad' hanteren we bij het duiden van de *Stadmakers Zoetermeer deze asterisk als voorvoegsel.

een gezonde, sociale en duurzame toekomst voor onze stad. Een rijk programma vol lezingen, workshops, activiteiten en een bruisende inspiratiemarkt, maakte dat er voor ieder wat wils was. Taco Kuiper, voorzitter van het bestuur van stichting Schatbewakers overhandigde het Inspiratiedocument vanuit Atelier *Stadmakers aan Mariette van Leeuwen | gedeputeerde van de provincie Zuid-Holland en wethouder Jan Idema. De Hans Haring-Lezing 2024, gehouden in de Raadszaal van het Stadhuis-Forum, was een groot succes. De paneldiscussie over Lokaal Voedsel en de waarde van voedselverbindingsplekken trok veel belangstellenden en zorgde voor een levendige uitwisseling van ideeën over hoe voedsel zowel de natuur met mensen als mensen met elkaar verbindt in Zoetermeer en omgeving. Onder leiding van Matthijs Smit, bestuurslid Ons Eten, werd een boeiende discussie gevoerd over de kracht van voedselverbindingsplekken zoals boerderijen, voedselbossen en buurten schooltuinen. Deze plekken dragen niet alleen bij aan de voedselvoorziening, maar spelen ook een belangrijke rol in de sociale cohesie, economische ontwikkeling, ecologische duurzaamheid en gezondheid van de inwoners van Zoetermeer.

d is continue in beweging en ring en als je het niet weet moet xperiment aangaan.

ang van permanente tijdelijkheid', mt Piet Hekker dat.

inzet van een mobiele plek er flexibiliteit en kan er invulling n worden aan de ontmoeting met uikers van de stad.

elt er? Wat vinden ze belangrijk?

de informatie van de geleefde beeld.

kker is Stadsmaker en mer in Zoetermeer.

krijgen. In het nawoord van Hertzberger. het boek Byzantijnse ste ontmoetingen met Herman Als eerstejaars kregen we een van Herman: ontwerp snde vanstudent Gerhard Lentink trefopdracht ik een mooie ndopgang. Wat bij eenhet heerlijk gegeven iemand en wiens jving, die past thema van ditvoor magazine de erinnering het is dat ik na een middagslaapje wakker wordt aat met van Scheveningen Istanbul uit magazine 4. trand bij het paalartikel 14 tussen en Kijkduin. had in de weken ervoor bevlogen verteld over allerlei

oettocht, zoals deze naar Istanbul, wordt aspecten. We hingen aan zijn lippen als hij vertelde over eerd bergtoppen, boomkruinen, bronnen, te paardoor treden van een trap die net even anders waren geven waardoor zowel ontmoeten, verblijven als bewegen n, passen en stuwen; door kapellen, kerken, gestimuleerd. Of zijn omgang met de bouwinspecteur die rs, synagogen, koepels, karavanserais, klokken st over allerlei details aan de andere kant van een vuurtorens, bunkers huis begon te wachttorens, vertellen om teburchten, verbloemen dat de en beveiliging lager dan volgens bouwbesluit was gerealiseerd n; door masserias, moskeeën, minaretten, open gevoel te behouden. Of over de muurtjes op de enten, windmolens, watermolens, mausolea, g van schoolplein naar entree van het gebouw waar lekker ,ntrulli, türbeler, sasde si,lichtinval gehangen of opgrafstenen, gezeten kongrafheuvels, worden. Of over pstandbeelden, de trap die tegelijk tribune en wasgedenkzuilen; in de foyer die door tegelijk obelisken was. Het ging altijd over de relatie van dorpen, de ingreep tot de menten, krottenwijken, gehuchten, stadjes, maar bleef daar niet in hangen. Vanuit het kleine werd het en metropolen. /\1 die in al hun gebouwd en het grote hadmerktekens, – door structurering - net zoveel d betekenis of complexiteit, aangevreten doorarchitectuur de· tand des n als het kleine. Menselijke werd n tot structuralisme. gaaf en glinsterend, in bloei of verdord, al die kens hebben een naam, een verhaal, een het over Jonge Bouwkunst uit de periode 1965 tot 1990 edenis. Alvaak die stapstenen in de routeEen zijnradicale stille breuk gaat het over die menselijkheid. deeën uit de jaren ’60 waarinstreven cityvorming, scheiden n van het diepmenselijke naar het zingeving envan ruim baan voor de auto en wonen in , en van het slagen en mislukken daarvan. Ze zijn appartementen de leidraad was. Met als kantelpunt 1965; igenLevan de verschillen van de dat Corbusier overleed in in perspectief, Roquebrune-Cap-Martin en, verband, mijn geboortejaar. confrontatie• tussen Oost en West, tussen Oriënt en nt, tussen Morgenland en Avondland, ze zijn de eer is op zich al een stad met zeer ‘menselijke’ afmetingen; van verdraagzaamheid envan vreedzame unde bewandelbare doorsnede de stad is,code htenaast wijkopbouw of de invulling woonerven, de tie onverzoenlijke haatvan en de bittere vijandschap, ngcomplexen overtuiging en de 50er jaren de naast oude omstotelijke van straatjes het eigenrond gelijk raat. In de basis een zeer gezonde omgeving. moed van de eigen onvolkomenheid. HetGrote zijn broer l het gevolg van een zieke stad in de buurt. n van envollopen, van lieflijke ag was immense in de 70er wreedheid jaren aan het vervuilen en eren. Na de ingrepen van Dudok kwam de stadsinbreiding id, verhalen van overheersen en overheerst eiding daar onvoldoende tot stand. Die stad keek ,rdvan onderdrukking en vrijheidsdrang. Het zijn naar de grotere omgeving om aan haar groeibehoefte te n van herders enWilsveen boeren, (huidig van onvoorstelbare voldoen. Het plan Leidschenveen) dreigde ekkelijke omgevingweelde. van het Zoetermeerse Dorp te e en ongekende Van gruwelijke veldslagen en. woestende stadsbranden, van slachtoffers slurpende

het signaal voor de Zoetermeerders om zelf in actie te vingen en ander verpletterend natuurgeweld. Met eigen Zoetermeerse voortvarendheid en lef werd nieuw t verhaal van de reiziger, natuurlijk, maar de boterpolders geblazen. De nieuwste inzichten op het der stad-maken ligt het veelwerden grotere, ongelooflijk complexe van geïncorporeerd. Met hulp van de kevan en de pragmatische architect/stedebouwkundige Sam van tijd. Een voetreiziger is ook een tijdreiziger. werd een voorbeeldige leefomgeving ontworpen. Een stad dus nooit alleen. Overal kan hij een tipje van de ggende autowegen, fietspaden en een geheel eigen ar vervoer systeem. Woonwijken in een krans om de

kunnen krijgen. In het nawoord van Hertzberger. het boek Byzantijnse mijn eerste ontmoetingen met Herman Als eerstejaars Bouwkunde kregen we een van Herman: ontwerp voetreis vanstudent Gerhard Lentink trefopdracht ik een mooie een strandopgang. Wat bij eenhet heerlijk gegeven iemand en wiens beschrijving, die past thema van ditvoor magazine de eerste herinnering het is dat ik na een middagslaapje wakker wordt brug met van Scheveningen Istanbul uit magazine 4. op hetslaat strand bij het paalartikel 14 tussen en Kijkduin. Herman had in de weken ervoor bevlogen verteld over allerlei “Een voettocht, zoals deze naar Istanbul, wordt ontwerp aspecten. We hingen aan zijn lippen als hij vertelde over gemarkeerd bergtoppen, boomkruinen, bronnen, die eerste paardoor treden van een trap die net even anders waren vormgegeven waardoor zowel ontmoeten, verblijven als bewegen bruggen, passen en stuwen; door kapellen, kerken, werden gestimuleerd. Of zijn omgang met de bouwinspecteur die kloosters, synagogen, koepels, karavanserais, klokken hij bewust over allerlei details aan de andere kant van een torens, vuurtorens, bunkers trappenhuis begon te wachttorens, vertellen om teburchten, verbloemen dat de en doorvalbeveiliging lager dan volgens bouwbesluit was gerealiseerd kastelen; door masserias, moskeeën, minaretten, om dat open gevoel te behouden. Of over de muurtjes op de monumenten, windmolens, watermolens, mausolea, overgang van schoolplein naar entree van het gebouw waar lekker pagliari, türbeler, sasde si,lichtinval tegenaantrulli, gehangen of opgrafstenen, gezeten kongrafheuvels, worden. Of over bovenopstandbeelden, de trap die tegelijk tribune en wasgedenkzuilen; in de foyer die door tegelijk stèles, obelisken theater was. Het ging altijd over de relatie van dorpen, de ingreep tot de kampementen, krottenwijken, gehuchten, stadjes, mens, maar bleef daar niet in hangen. Vanuit het kleine werd het steden en metropolen. /\1 die in al hun grote opgebouwd en het grote hadmerktekens, – door structurering - net zoveel eenvoud of complexiteit, aangevreten doorarchitectuur de· tand des kracht en betekenis als het kleine. Menselijke werd verheven tot structuralisme. tijds of gaaf en glinsterend, in bloei of verdord, al die

merktekens hebben een naam, een verhaal, een

Als we het over Jonge Bouwkunst uit de periode 1965 tot 1990 geschiedenis. Alvaak die stapstenen in de routeEen zijnradicale stille breuk hebben, gaat het over die menselijkheid. met de ideeën uit de jaren ’60 waarinstreven cityvorming, scheiden getuigen van het diepmenselijke naar het zingeving envan functies, ruim baan voor de auto en wonen in duiding, en van het slagen en mislukken daarvan. Ze zijn doorzonappartementen de leidraad was. Met als kantelpunt 1965; de de verschillen van de het getuigen jaar dat Levan Corbusier overleed in in perspectief, Roquebrune-Cap-Martin en, zonder verband, mijn geboortejaar. talloze confrontatie• tussen Oost en West, tussen Oriënt en

Occident, tussen Morgenland en Avondland, ze zijn de

Zoetermeer is op zich al een stad met zeer ‘menselijke’ afmetingen; getuigen van verdraagzaamheid envan vreedzame of het nu de bewandelbare doorsnede de stad is,code doordachtenaast wijkopbouw of de invulling woonerven, de existentie onverzoenlijke haatvan en de bittere vijandschap, dekwoningcomplexen en de 50er jaren de naast oude van de omstotelijke overtuiging van straatjes het eigenrond gelijk Dorpsstraat. In de basis een zeer gezonde omgeving. de deemoed van de eigen onvolkomenheid. HetGrote zijn broer Allemaal het gevolg van een zieke stad in de buurt. verhalen envollopen, van lieflijke Den Haagvan was immense in de 70er wreedheid jaren aan het vervuilen en verloederen.verhalen Na de ingrepen van Dudok kwam de stadsinbreiding tederheid, van overheersen en overheerst en -uitbreiding daar onvoldoende tot stand. Die stad keek worden, onderdrukking en vrijheidsdrang. Het zijn verlekkerdvan naar de grotere omgeving om aan haar groeibehoefte te verhalen van herders enWilsveen boeren, (huidig van onvoorstelbare kunnen voldoen. Het plan Leidschenveen) dreigde de aantrekkelijke omgevingweelde. van het Zoetermeerse Dorp te armoede en ongekende Van gruwelijke veldslagen torpederen.

en verwoestende stadsbranden, van slachtoffers slurpende

Dat was het signaal voor de Zoetermeerders om zelf in actie te aardbevingen en ander verpletterend natuurgeweld. komen. Met eigen Zoetermeerse voortvarendheid en lef werd nieuw Er is het verhaal van de reiziger, natuurlijk, maar leven in de boterpolders geblazen. De nieuwste inzichten op het daaronder ligt het veelwerden grotere, ongelooflijk complexe gebied van stad-maken geïncorporeerd. Met hulp van de energiekevan en de pragmatische architect/stedebouwkundige Sam van verhaal tijd. Een voetreiziger is ook een tijdreiziger. Embden werd een voorbeeldige leefomgeving ontworpen. Een stad Hij reist dus nooit alleen. Overal kan hij een tipje van de met vrijliggende autowegen, fietspaden en een geheel eigen openbaar vervoer systeem. Woonwijken in een krans om de

t meer weg te hoeven. Een stad met kantoren langs de en nabij de nieuwe stations. En zwaardere bedrijvigheid eukvrije oostkant van de stad, ver genoeg om er geen last ebben en dichtbij genoeg om er profijt van te hebben.

te opzet nog modernistisch met gescheiden systemen en halige appartementencomplexen. Maar al tijdens de ng van Meerzicht keerde het tij. De ERA flats in bv de buurt waren nog geroemd om hun flexibele smogelijkheden, maar het bleven toch vooral ppartementen. Er werd overgegaan naar een nieuw rijk n grondgebonden gezinswoningen die op verschillende werden geschakeld. Kleinschaliger, menselijker ingsvormen werden geïntroduceerd. Andere woningtypes een plek. Gelegen rondom hofjes, opgetild aan een dek of autoluw erf. Hier werd vorm gegeven aan samen leven en emaakt voor de spelende mens; homo ludens. Voor het at de bedompte, vuile, lawaaiige stad verderop graag wilde . Een woondroom voor velen.

eggen dat een nieuwstad als Zoetermeer exemplarisch is Post 65 periode in Nederland. Samen met de andere ns zoals Spijkenisse en Almere (en zoveel meer ngen) bevat deze stad een enorm palet aan gebouwde chten. Sommigen daarvan doen het nog voorbeeldig goed. s als de oranje koepeltjes buurt (Kennemerland eo) en het re appartementencomplex aan het Douzapad zijn nog f terug te vinden. Maar het functioneren van de ngcomplexen in Buytenwegh staat onder druk. En een deel Wijkcentrum Meerzicht is inmiddels zelfs gesloopt. s op zich niet zo vreemd. De nieuwstad is volwassen en. Inmiddels 60 jaar oud. En dan komen er opgaven bij die etermeer nog niet eerder aan de orde waren. De eerste oeten worden vervangen, het energienetwerk dient rd of omgezet te worden, vastgoed moet verduurzaamd, … t onderhoud van de stad is begonnen.

komt dat de samenstelling van de bevolking in de loop der veranderd; van jong en kinderrijk naar steeds meer . En er heeft een doorgaande verdunning van het aantal s per huishouden plaatsgevonden. Als je niet bijbouwt loopt leeg. me in de eerste wijken is er her en der ook een grote oblematiek ontstaan. Zij die het zich konden veroorloven en naar de verder gelegen meerbloembladeren Rokkeveen erheem. Andere delen van de bevolking bleven achter. groepen mensen met hulpvragen kwamen erbij. Met een sociaal maatschappelijk probleem en sociaal ische neergang. Dat heeft weer effect op het gebruik van bare ruimte, het aanbod en/of de kwaliteit van ningen, sociale veiligheid … kortom het functioneren van menleving. De zorgvuldigheid waarmee de wijken ontworpen iedt onvoldoende antwoord op deze problematieken.

met de overige veranderd. Moeder wijken. de vrouw is niet meer het grootste De Omgevingsvisie deel van devoor dag Zoetermeer in en om heterkent huis tedat vinden. de tijdenZe zijn heeft veranderd, haar eigen het carrière functioneren en maakt van van andere delen van devoorzieningen stad onder druk gebruik staatdan en er haar grote oma deed. opgaven opHet de werk stad af is zijn veranderd. gekomen. De De Zoetermeerder reist problematieken en opgaven niet alleen zijnmeer benoemd heen en en via weer 6 hoofdlijnen van huiswordt naar het kantoor toekomstbeeld in Den Haag. voor Ende ook de stad geschetst: vrije tijdsbesteding Zoetermeerisisveel mijnminder thuis, eendimensionaal Duurzame stad tussen geworden. de parken, Zoetermeerders Palet van bewegen wijken en in buurten, een steeds Doorlopende diverser palet aan netwerken en leggenvoor ontplooiingskansen daariedereen, steeds grotere Stad van afstanden voor toegepaste innovatie, af. Binnen Zoetermeer èn buiten regiostad. de stad. En dan is het Hoofdlijnen om niet totmeer ingrepen zo fijn te dat komen de wijken die de gescheiden opgaven voor zijn dedoor stadgrootschalige handen en voeten geven infrastructuur. en de negatieve Detrends H-structuur moeten diebreken. van Embden Die de tekende is metwoningbouw, verdergaande de Afrikaweg,de Amerikaweg, energietransitie, Europaweg, Aziëweg klimaatadaptatie, sociaal en Australiëweg economische goed kracht, … herkenbaar. in gang zetten Wie enmet de stad de auto tot hernieuwde over die wegen beweegt komt gezonde leefomgeving enorm snel maken. van Azië naar Afrika. De hoofdwegstructuur Met de Ruimtelijke Strategie vormt Zoetermeer echter ook een 2040 barrière, wordt de is ruimtelijk een soort doorvertaling niemandsland vanen de’s avonds niet heel gemaakt. Omgevingsvisie fijn om te Deze voet of brengt met de in fiets beeld te passeren. hoe en waar uitvoering De keerzijde gegeven van hetwordt geprezen aan de gescheiden Visie. Daarbijverkeersnetwerk is er een cruciale is rol daarmee weggelegd dat de bewoner voor de lopende in bijvoorbeeld gebiedsontwikkelingen: de Driemanspolder zowel fysiek Entree Binnenstad, als mentaal en Meerzicht. is afgescheiden van de bewoners en voorzieningen in Meerzicht. Dat deze Als was niet ontwikkelingen zo’n probleem tot resultaat toen er inkomen de stadis er van wijken namelijk al elke heel wijk veeleen bediend. eigenHet leefwereld biedt de stad bevatte, kans metmaar woningbouw het is nietals meer aanjager het antwoord het op het leven van devan disfunctioneren hedendaagse delen van de Zoetermeerder. grotere Laat staanaan omgeving de toekomstige te pakken enZoetermeerder. tegelijk andere De architect Christoffer stadsopgaven te bedienen. Alexander Het biedt schreef nieuwin het beruchte jaar perspectief in 1965 de directe het beroemde nabijheid boek van “a city is not a tree”. woonomgevingen bestaande De kernstelling is dat zonder deze aan te stedenbouwkundigen tasten. Met het toevoegen de neiging van winkels, hadden steden te ontwerpen werkprogramma en voorzieningen, als vertakkende het maken boomdiagrammen van nieuwe verbindingen terwijl succesvolle en aantrekkelijker (meer ongeplande) openbare ruimte steden worden een rasterstructuur de buurbuurten haast hebben, waarbij ongemerkt verbeterd. elk knooppunt Het biedt relaties kans deheeft met veel andere doorstroming vanknooppunten. alleraard scheefwoners Zoetermeerop is opgezet gang te brengen als zo’n vertakkend en daarmeeboomstelsel ook nieuw leven of op in z’n Zoetermeers bestaande omgeving als meerbloem. te brengen.In Het deverlengt termen en van Alexander verbreedt de woonroltrap is Zoetermeer van dus het leven. geen stad. Het is een conglomeraat Stadstransformatie in hetvan hartwijken van dewaarin stad met het vaak goedals nabijheid toeven groot is goed en nu ensoms aantrekkelijk minder fijn aan het worden is. vooruitzicht voor Hethuidige gescheiden en nieuwe wegenstelsel bewoners. houdt de omgeving in de tang en beperkt dus in zekere zin het Zoetermeer is dus succesvol al begonnen! functioneren De versterking van de stad. en doorontwikkeling van de Binnenstad en het plan voor Entree zetten in op stedelijker milieus De laatste aan delen van blaadjes de hoofdstructuur aan de Meerbloem, van de stad. Rokkeveen en Oosterheem Ontwikkelingen met meer gemengd zijn aan programma de andere

ntterdam aan aantrekkelijke (Leiden en Delft)) betekenisvolle en het aan e ruimtes nabijheid waarvan sporten voorzieningen en spelenen een gen. egenheid. Waar De de bestaande duurzaamste omgeving en kelijkste icht wordt omgeving om een is beter de omgeving antwoord te van d. p klimaatverandering en oie siteitsverlies. van de hoofdstructuur Daarmee vormen van deze stad in is emering alle wijken en aantrekkelijkheid raakt. De H-structuur een van bden ng tussen is inmiddels wijken, uitgebreid tussen mensen. met nog Maar De aatste Oostweg waar te enmaken A12/Zuidweg dienen sluiten de verloren aan ngenop tussen de Australiëweg de projectgebieden en Afrikaweg. ook e omen een soort te worden. “pentagoon” rondom het deel van de stad vormend. egie van verdichting rondom de herontwikkelen uctuur kan de nieuwe van deinzet hoofdstructuur worden voor stad ere transformatie nog lange tijd langs nieuwdelen programma van de neerse zonder hoofdstructuur. het wezen van HetZoetermeer wegnemente n. ières Sterker; in de het stadkan omhet de wezen samenleving van te n; eervan versterken. Azieweg t/m Ruimte A12.zat Enin voor de stad! elke eerder die nu denkt, daar gaat de aarheid! aarbij zaak Letniet wel;alleen dit hoeft in te niet zetten ten koste op hette n bereikbaarheid. en van wonen. Een Destad stadisiseen uitstekend plaats isseling met openbaar van kennis, vervoer goederen en en astructuur. De volwassen Er isstad zelfsvraagt voldoende dus ook ruimte oor ei van scholing, autogebruik. zorg, werkgelegenheid, De vraag is dan hoe et vraagt snel wil omjeaantrekkelijke in de file naarleefmilieus Den Haag komen? mee ookHet aantrekkelijker bieden van ruimte inrichting aanvan de maar bare al ruimte te vaak: waar het deze bieden nu vaak van ruimte vrij s. ingericht. Laat auto-doorstroming De aankomende nietvervanging het en ggevende is een uitgelezen argument kans zijn bijinhet te zetten makenop walitatief delijke keuzes, en divers maar groen richten je stimulering op

meer dan een samenvoeging energietransitie mogelijk versneld van individuen. in gang gezet. geen sociale verbanden die nu net wel Breek werken, maar werk samen met de betrokkenen Het biedt naar een nieuwe de mogelijkheid toekomst. om Denieuwe bestaande milieus toe te voegen wijkcentra kunnen aan het daaraleen bestaande crucialepalet rol invan aantrekkelijke vervullen. Zorgvuldige leefomgevingen. verdichting Daarmee in die centra de keuzerijkdom en rondom devoor HOVhuidige haltes biedt Zoetermeerders ruimte voorte een vergroten sterker gebruik en deen mogelijkheid verbeterd aanbod om nieuwe aan jongere doelgroepen aan de stad te binden. Dat voorzieningen. betekent ook dat er niet met kant en klare marktproducten Het weer terugbrengen gewerktvan zal de moeten echteworden. De nieuwe toevoegingen wijkfuncties, ruimte bieden zouden voor geïnspireerd ontmoeting, kunnenen cultuur worden zorg isdoor daarhet deexperimentele opgave. En daarmee gedachtengoed hernieuwd betekenis van weleer. geven aan Met de ruimte sociale voor nieuwe van functie idealen. het centrum. Bouw radicaal, Zo kunnen eigenzinnig, we komen toekomstgericht. tot een blijvend menselijk en ontspannend Zoetermeer… De koers Aan het einde van stadsontwikkeling van de film “the Proof” van de blijft stad een is hiermee treurig beeld wezenlijk hangen veranderd. van een bevlogen Geen en stadsuitbreiding aimabele man die meer zijn ver leven weg lang vanheeft alles, gewerkt maar stadsinbreiding aan een geweldig totoeuvre verbetering van almaar van de bestaande stad engebouwen transformeerbare het overeind en omgevingen. houden van de inmiddels Maar het lukt zeermaar aantrekkelijke niet om zijn parken meesterwerk om de stad. een naar Want nieuwe rondom toekomst Zoetermeer te brengen. is een Ik gun het metamorfose hem om de sleutel gaande te vinden. geweest. Net Dezoals weilanden ik het van weleer zijn Zoetermeer gun,verworden met behoud tot van een de rijk palet aan zeer aantrekkelijke kernkwaliteiten van parken de stad,endenatuurgebieden meerbloem tot waar uil en bever hernieuwde bloei te een laten plekkomen. gevonden Alle hebben. De stad zal deze ingrediënten zijn er! gebieden nog hard nodig hebben voor de klimaatadaptieopgave en het versterken van de biodiversiteit. Om deze opgaven en de stad blijvende ademruimte te geven resteert de opgave Martin de zuidVerwoest en oostzijde juli 2024 van de stad beter te verbinden met de Rotte en Dit is een voor bewerktevan versie aanzetten tot Zoetermeer verdere koppeling hetvan een voor het Rijnlandsrondom Architectuur Platform uitgesproken parkensysteem de stad. Zo heeft column. iedereen een koele uitloop of een sportief hardloop/fietsrondje in de nabijheid. Er is geen Martin Verwoest is stedebouwkundig supervisor bij de leefomgeving in de buurt die zo makkelijk is gemeente Leiden en Ateliermeester Ruimtelijke verbonden met zo’n rijk palet aan ontspanning Strategie Zoetermeer 2040. binnen de dynamiek van de zuidelijke Randstad. “Is er dan helemaal geen opgave voor de bestaande buurten zelf dan?”, hoor ik u zeggen. Zeker wel. Maar deze opgave is veel fijngevoeliger. Zoals het heruitvinden van de betekenis van het woonerf. Er blijkt veel potentie in het minutieus aanpakken van die omgevingen. Geen radicale sloop, maar behoedzame transformatie. Alleen dat verbeteren wat nodig is met open aanbouwen, splitsen en zorgvuldige herinrichting van de boven- en ondergrondse delen van de

chitectuurpuntzoetermeer.nl)

(2004), fotoportretten van mensen in hun huidige Zoetermeerse woning. Van Zeijl praat met de bewoner(s) van de gebouwen die hij voor het boek fotografeerde. Gebouwen die typerend zijn voor de groeikernperiode van Zoetermeer.

van toen mensen van nu

In het Streekblad kreeg de fotograaf destijds de ruimte om deze fraaie dubbelportretten van architectuur, gebruiker en de mooie interviews te plaatsen.

De paginagrote artikelen waren destijds goed ontvangen, maar een krant is vluchtig. De foto’s zijn ook nog groot afgedrukt geëxposeerd in de Forum-bibliotheek. Wij zijn van mening dat het waardevol is de foto’s en de artikelen nog een keer te publiceren. In de podcast met Ton (serie 2 aflevering 5) spreken we over de nieuwe insteek, die de fotograaf koos.

en, is Zoetermeer jouw geboortestad? en geboren en getogen in Arnhem en heb gestudeerd aan de eit van Wageningen. Daar ben ik in 1975 afgestudeerd als psarchitect op de binnenstad van Arnhem.

en, opzoek naar werk. Ik was namelijk ook net getrouwd. Zo werd er maanden taxichauffeur. Die periode is heel erg goed voor mij niet zozeer voor mijn rijstijl, maar wel om allerlei kanten van de appij te leren kennen.

wilde geen taxichauffeur blijven, toch? (gniffelend). Op een gegeven moment heb ik de auto bij het sbureau van de Heidemij neergezet. Ik stiefelde naar boven en ben die en die, ik heb dat en dat gedaan en ik wil een baan. Maar et zoveel tijd want de taxi staat beneden”. Op dat moment stapte eur naar buiten en die zei:; “Ben je nou helemaal!” Dus ik terug: ht even. Ik ben de chauffeur.” Toen moest vertellen wat ik wilde en toen zei hij:; “Wwanneer is jouw dienst n?” “Om 5 uur.” m je om 5 uur direct naar mij”. Om half zes had ik een baan. Maar en week later daarbinnen liep, wilde het hoofd van die afdeling at ik kwam doen. Had de directeur vergeten mijn komst aan te Dat was niet zo lekkere start, maar ik heb daar een hele leuke tijd

ing je naar Zoetermeer? st een paar jaar in Arnhem en daarna als regionaal architect bij de in Den Bosch.We woonden inmiddels we in Sint-Oedenrode. eisde ik de eerste 5 jaar heen en weer, maar op een gegeven was dat niet meer te doen.

e besloot om naar Zoetermeer te verhuizen? 1979. Mijn vrouw had een stereotype idee over Zoetermeer:;

Toenmalige fietsen loopafstand. stedenbouwkundige Het is een compacte Leo Torn, stad, had voor die alles de Leyens, heeft. En het wat beeld ik heel van Port knapGrimaud, vind: het een waterrijke gebied oorspronkelijke ontwerp in Zuid-Frankrijk van professor aan dr. de van Côtede d’Azur, voor ogen. Embdennde, was een Eenschets romantisch in krijt!beeld De stad met iseen soort zwaaikom, vervolgens ook naar met die schuin schets aflopend gemaakt, openbaar dat is gebied en woningen uitzonderlijk. Bovenal,die het hoog gedachtengoed en smal waren, functioneert als pakhuizen ook heel goed met volgens zo’n katrol daterboven. ontwerp.Daar Bijvoorbeeld onder de, ambachtelijke toen al, nadrukkelijk plekken gekozen zoals touwslagerijen, voorkeur voor langzaam houtwerkplaatsen. verkeer. Je bent soms met een fiets sneller op een plek dan met de auto. Ook is er meteen is een Dat is niet helemaal gescheiden rioolstelsel gelukt. aangelegd en heel veel Inderdaad. Ergemaakt. waterberging stonden al Dat een schept aantalruimte huizen envan vijf lagen hoog op woonmilieus. aantrekkelijke korte afstand,De dataanwezigheid wilde men ook van niet. Op de was groen geplande genormeerd woningen vanuit konden de overheid. mensen Zoveel op m2 inschrijven.zoveel wijkgroen, Dat had stadsgroen, ik gezien in enhet dieStreekblad zijn tot in de en dacht: ; “Nnu haarvaten vanmoet de wijk ik mijn gerealiseerd. vrouw meeHet zien stadsgroen, krijgen”. Dus de aan samen randen, metdienen haar ben alsikbuffer gaantussen kijken. twee We zijn in Palensteingebieden. stedelijke begonnen, Alles dat is had nog opsteeds dat moment heel niet zo’n goede naam, aantrekkelijk. Dat istoen tochSeghwaert wel het succes met alvan diedeze verdwaalnieuwe stad buurtenwijken en oorspronkelijk en vervolgens bedacht in diteen deel. schets. Daar was haarde reactie: “Dit is leuk”. Fantastisch! Als je nu dit Waarom metblokje? landschap- architectonische ogen kijkt, Vanwege zou er dandeiets ruimte, moeten je kijkt veranderen? uit over dit fantastische water, Uh, wow, eenja,17inmeter die zindiepe dat we achtertuin zorgvuldiger op hetom moeten zuidwesten gaan met dieéngroene halverwege verbindingen basisschool, die naar de Tjalk, buitenhet winkelcentrum gaan. Ook meer endoen de Randstadrail. met het waterDaar tussen hebtstad je en profijtwant land, van maar het wemelt geen overlast. hier van het water, ook in de omgeving. Er was toen een beleid van stad en land Waarom precies verbinden; voetpaden, dit huis? fietspaden, ruiterpaden, maar Op de met hetKlipperkade water werd rijden geen auto's bal gedaan. en ‘s-avonds Dat moet meer schijnen die aandacht krijgen. met hun Datkoplampen was overigens naaraanleidingen binnen. Bij dit om huisrondvaarten de gaan ze er te netgaan langs. organiseren. Bovendien(informatie: ligt hiervoor de beste langzaam verkeersroute van Zoetermeer, de www.rondvaartzoetermeer.nl) Broekwegkade. Die verbindt in 2,5 km het Stadshart, wijken, Wat vind kerken, je minder winkelcentra, leuk aan de zorgcentra stad? en het de recreatiegebied Ik vind de organisatorische Noord Aa met betrokkenheid elkaar. Dat is van een het rechte lijn als apparaat, gemeentelijk een soort o.a. rijgdraad kijkend dienaar al die hetdingen groen, te aan elkaar weinig. Ik word rijgt. ook gestoord van alle de regelgeving. Hoe de bestuurlijke organisatie met zijn bewoners Wat vindt omgaat is je gewoon leuk aan nietZoetermeer? altijd goed. Ook, af en toe, het Als persoon? Dat ikvan onderhoudsniveau eenhet stuk openbaar van de groei gebied van ende het stad heb groen daarin, meegemaakt waarbij het enabsoluut als landschapsarchitect niet zo is dat fantastische vroeger allesdingen beter was. heb mogen doen. We hadden eenlaatste:; Als team van zorgvuldiger stedenbouwkundigen, omgaan met het historische verkeerskundigen, erfgoed. Het zijn tijdsbeelden kunstenaars dieen temeer. maken Dat hebben was leuk.hoe met Datde waren stad uitdagingen. gemaakt is. Onze directeur Cnossen, een Fries, stond altijd achter ons. Hij stelde:; Dus jij vindt “Jullie ook werken dat dehard Mammoet en als moet je eenblijven fout maakt staan. krijg je op je Natuurlijk! Dat donder”. is zo’n Maar tijdsbeeld. ook:; Je “Als kunt hetalles je niet lukt, kom je naar mij economisch beredeneren, toe en dan dat helpheeft ik je.”. ookVoor een bepaalde ontwerpers waarde. Maar waren als jedat degouden betrokkenheid tijden. van bestuur tot ambtenaren, mee krijgt, dan kun je als overheid ook Je kon geen zeggen: “Nou betere dan dragen baas vinden. we daarin bij, financieel”. Inderdaad, Maar het bestuur maar ook is afhankelijk qua werk,geworden, want het ging waardoor maar door. Als je opop zeggenschap vakantie het tweede ging en plan je ligt. kwam terug, dan stond er ineens een blok huizen of de basis van een park was aangelegd. Heerlijk.

rmeer jouw geboortestad? ben in Den Haag geboren.

s de reden dat jij of jullie in Zoetermeer kwamen wonen? ning vinden, want in Den Haag lukte dat allemaal niet. Ik een makelaar, maar het lukte hem eigenlijk niet zo goed voor ons te vinden. Hij was al heel lang mijn voogd, omdat er overleden was, maar hij kon niks doen. Uhh, ja, sorry Nou, toen heeft mijn schoonvader, die bij de Rijkspolitie geregeld voor ons. En zo zijn we hier terecht gekomen en hier nog steeds.

ent daarna eigenlijk niet meer verhuisd? enlijk niet, nee. We hebben wel heel veel huizen gezien. in wel vier wijken gaan kijken, maar uiteindelijk was dit huis ze favoriet.

et fijne aan deze woning? ikbaarheid. Vlak bij het Stadshart, je hebt alle ningen bij de hand, dat soort dingen. En verder is de heel fijn. Een grote kamer en dan twee slaapkamers én de oonkeuken. Dat vind ik echt heerlijk. Die andere woningen een extra kamertje maar een hele kleine keuken. Maar bij e keuken eigenlijk de plek waar ons dagelijks leven plaats oor ons heeft dat veel meer waarde, we eten er, mijn vrouw de krant. We brengen veel tijd door op die plek. Het is de centrale plaats van ons huis. En ja, daar ben ik na al n nog steeds heel blij mee. Mooi hé.

d je leuk aan de stad? en hele goede vraag. Wat vind ik leuk? Veel mensen en

en vol we vaak verbazing uit eten en vragen dat vond aan mij ik fijn. stellen, Ook vind het ik gemak dat geweldig. van hetJa, Stadshart. sommigen Weet staan je wat echtzo in mooi was toen we hier verwondering te kijken! kwamen wonen in 1984? Dat je werk Ik op 5 minuten nu alweer lopen enige een tijdwinkelcentrum ook in kleur als had en hebt. Envan onderdeel datmijn waswerk. in andere Is hetwijken zwart ook wit werk het geval. al heelWeet precies, je hoe in kleur fijn dat werken is. In vereist Den Haag nogwas dat wel meer nauwkeurigheid. anders. Het krijgt iets psychedelisch. De ervaring met mijn zwart wit Zijn er nog meer tekeningen heeft dingen daarin geholpen. die je belangrijk Ik laatvindt mij te vermelden? hierbij inspireren door kunstenaars als Jazeker, hetVaserely. Mondriaan, Theater vlakbij. Maar ikDaar doe vooraf zijn wegeen heel vaak naar toe onderzoek of zoiets. gegaan. Ik In krijg hetgewoon begin werden een idee ween vaak al werkend uitgenodigd ontstaat door er dan een een kennis vorm. vanAls onserdie een goed geld aantal werken verdiend klaar had zijn en dandie kan het ik leuk ze invond en bij on ons mijn atelier meeexposeren. te nemen. Ballet, Zo wordt zang, het opera, ook gezien cabaretiers, door heel veel wemensen hebbenen zoveel ontstaan gezien er weer in die jaren. En wat gaaf was; Joep Annegarn, hij is gesprekken. nu met Dus, nee pensioen, ik heb geen gaf aan minder belangstellenden, leuke dingen over voorafgaand de stad. En mocht aan de dat voorstelling, wel eens een uitleg keer over zo het programma. zijn, dan heb ik sowieso Dat wasdie heel uitlaatklep verhelderend hé, mijn en heel leuk. atelier in de JeMammoet, begrijpt dan nuveel de Unie betergeheten. waar zo’n operaben Daar overikgaat. zo blij mee. Het is een ontmoetingsplek waar we goed contact met Zijn er hebben elkaar ook dingen en waar die jemijn wat werkgoed minder leuk totvindt zijn aan de recht komt. stad? Nou nee, ik heb het reuze naar mijn zin hier. Ik begon Dit huisinis1986 deel met van het eenmaken galerijflat, van kijkend kunst naar gebaseerd het gebouw,ophoe geometrische ervaar dan de vormen plek?en dat boeithebben We mij nogveel steeds. groen In erom die beginperiode heen en daar ben maakte ik heel blij ik voornamelijk mee. Het wordt tekeningen. goed bijgehouden, Later merkte dat is óók ik dat fijn.mijn Ik gaideeën met deook fiets in naar combinatie mijn atelier met het aan andere Bredewater, materialen datkonden kan heel worden veilig. Soms rij uitgevoerd. ik door de wijk, Nu ontstaat gewoon er een ook beetje werkfreewheelen. van perspex, Dat is ookkunststof lekker want en aluminium. je hoeft eigenlijk alleen Experimenteren maar op fietsers vind te letten. ik een Enessentieel ja, ok, dieen scooters ook heel leuk onderdeel natuurlijk. Maar, ik wilvan zeggen, het kunstenaarschap. je kunt in de stad Zo’n nieuwe overal betrekkelijk uitdaging veilig brengt naartoe weer fietsen nieuwe door de mogelijkheden. manier waarop de Zelfs stad een gebouwd paperclip is biedt in eerste mij mogelijkheden. aanleg. Het is van hier een kwartiertje fietsen Escher naar dewas Noord en Aa is een (de van Zoetermeerse mijn grote plas) en 7 voorbeelden minuten naaren dedaarom Nieuwewerkte Driemans ik inpolder. het begin hoofdzakelijk in zwart wit. Het effect wat hij bereiktewordt Verder wildeonze ik ook flathalen! nu ook Kijk, gerenoveerd. als je Dat bijvoorbeeld geeft af en toe een overlast, trap oploopt, maar ons dan huis weetknapt je hoe er dat gaat. Maar helemaal van op. Escher Als straks weet de zoiets verwarming voor de hand is klaar liggend dan hebben zo te veranderen we eigenlijkdat weer je denkt een soort ‘Er klopt ietswoning nieuwe niet’. Ineens in principe. lijkenAlmensen met al is heel het dus anders heel fijnover om in dieZoetermeer trap te lopen. te wonen. Dat fascineert mij. Als je kijkt naar mijn tekeningen, dan lijken die

wijk zijn we hier? Dit is Driemanspolder. Dit gebouw is ontworpen voor de in 1994 en het heet ‘de Poort’. Het gaf indertijd ook toegang tot het errein, maar veel meer kan ik er niet over vertellen.

ben jij geboren in Zoetermeer? en geboren in Leiden, in het LUMC. Dat kwam omdat Zoetermeer toen, nog geen ziekenhuis had.

k het goed begrijp, heb je wel altijd in Zoetermeer gewoond? wel.

e ook verhuisd binnen Zoetermeer? n, maar dat heb ik als baby niet bewust meegemaakt, begonnen in de , het oude dorp en daarna zijn mijn ouders naar Meerzicht verhuisd. Van t verhuisden we naar Zegwaard en van Zegwaard naar Rokkeveen. Ik na in een flat gaan wonen aan de Engelandlaan om vervolgens een tijdje tralië te gaan. Nadat ik daarvan terugkwam, ging ik hier vlakbij op de raat in de Blankaard wonen. En nu woon ik in Noordhove.

hebt een hele reis gemaakt! Mijn volgende vraag zou geweest zijn of je eest bent uit Zoetermeer, maar je je noemde al Australië. Hoe was dat

af. Het was zo'n jongerenreis waarbij je een Working Holiday visum hebt. mag je daar werken om geld te verdienen voor je reis of vakantie. Met m mag je dan ook maximaal een jaar blijven. Aan het eind van die reis, ons 9 maanden duurde, hebben we echt nog even overwogen van om ijven. Onze ouders waren wel blij dat we toen een andere keuze hebben.

wam terug in Zoetermeer, want daar liggen jouw roots. van mijn ouders en hun ouders ook en de ouders van mijn grootouders zijn echte Zoetermeerse telgen!

nd je van Zoetermeer met zo’n geschiedenis?

weet je, ik vind het een fijne stad om in te leven en En wat dat gaatvind om jij? kleine dingen. Zoals: het fietsverkeer is bijna Ik vind nergens het apart. in Nederland Ik vind hetzo niet goed mooi gescheiden en zeker omdat van hetziet je gemotoriseerd dat die aluminium verkeer. platen Je hebt ook er een alle beetje van voorzieningen kleur aan het verschieten en het is erzijn. voorDat mij doet allemaal wel echt heel vertrouwd. afbreuk aan de uitstraling. Ik vond het wel een fijn gebouw om in te verblijven. Zijn er ook minder leuke dingen in de stad? (Nadenkend) Wat vind je van Nou, de ik buitenomgeving heb in Leiden gestudeerd, van jouw huidige ik kom nu bijvoorbeeld ook regelmatig in Utrecht, en kantoor? dat bruist Wat ik mooi veel vind meer. is alsof We de hebben Nelson nuMandela een aantal brug kroegen in Zoetermeer ingekapseld wordt door en hetdaar gebouw, heb jedoor welde watpoort, leven. Maar het ishet waardoor wel een een soort wat geheel saaierewordt stad dan en dat eenvind echte ik studentenstad. mooi. Met het project En alsEntree je dan Zoetermeer kijkt naar architectuur. gaan ze We hebben veel veranderen tweeen oude dusstraten, ik zit nude al Dorpsstraat een tijdje tegen en de Zegwaartseweg een bouwplaats aan en daar te aan hebtejekijken. nog oude Maarpanden, ik maar, voordat verwacht dedat restheel is het levendig allemaal gaat nieuwbouw. worden. Wat Dusikje hebt niet, prettig vind: zoals Ik zitininLeiden een stuk of Delft van of Zoetermeer Utrecht, waar je grachtjes,demooie duidelijk aansluiting oude panden. met DenDat Haag, is hier Rotterdam allemaalen niet, het Delft ervaart is hier ennieuwbouw je tegelijkertijd metgeen verschillende last hebt van het varianten van hoe mooi dan wel lelijk het is. buitengeluid. Overzijn We deop Entree, deze dat locatie wordt in jouw er een kantoor, flink project, heb jeheb op jij meer je daar locatie al in verdiept, in de stad heb kantoren je gekeken gehad wat enhet kanecht je daar iets over vertellen? wordt? Ik heb ben online relatiefde recent maquette hiernaartoe bekeken verhuisd en ik heb en zit mehier er nu anderhalf een beetje opjaar. georiënteerd. Als je uit het Ik ben raamverwachtingsvol. kijkt zat ik hiervoor ongeveer 500 meter hiervandaan op de Röntgenlaan. Met wat je gezien Dáárvoor hebt. Verwacht zat ik op een je dat andere je hierplek zultin Rokkeveen blijven met je enkantoor? ik ben begonnen in de Mammoet aan het Ik Ja. Bredewater. denk dat het nog leuker wordt. Nu zit er toch een soort van niemandsland tussen dit kantoor en het Dat zijn allemaal stadscentrum. Ik locaties loop welineens Zoetermeer, naar winkelcentrum je hebt dus watVijverhoek de vergelijkingsmateriaal. maar als daarHeb meer je daar leveneen is dan wordt rangorde het volgens in qua mij ook beleving nog een en/of stuk uitstraling? leuker om hier te Aan de buitenkant vond ik de Röntgenlaan het zijn. mooist. Het Forum Fontanus had een beetje een Romeinse Laatste vraag, stijl met ik maak een dit binnenplaatsje in het kader en vanzo, 60een jaar beetjeTown New klassieke Zoetermeer. kantoorpanden Als je hoort dus.‘60 Dat jaar was New qua uitstraling Town Zoetermeer', het mooist. watHier komtiser het dan modern als eerste en dat bij op? spreekt Dat er een mehoop ook wel ontwikkelingen aan. Het pand zijnheeft geweest een soort in die hotel New periode enYork dat jeachtige ook ziet vibe datals Zoetermeer je door deleert. gangen Neem loopt. de wijkOok Palenstijn de faciliteiten daar hebben zijn hier zefantastisch. in de jaren Goede 70 hele internetvoorzieningen, lelijke flats geboued. Puur eenpragmatisch: receptie beneden. "Daar Het moeten ligt pal naast zoveel mogelijk hetmensen station, wonen". in de buurt Datvan is nu deecht snelweg een en er zijn mooie woonwijk voldoende aan parkeerplaatsen. het worden. Dat geldt Dus zowel voor het qua OV type woningen als voordat deerauto wordt eenneergezet, goeie plek. enEn dathet zijn niet uitzichteengezinswoningen, alleen is hier top. (Michael zit maar op het de negende wordt ooketage, echt TvZ) opgeknapt. Dus ik vind wel dat Zoetermeer leert van zijn architectonische misstappen. Jouw eerste kantoor was de Mammoet, kan je daar ook iets over zeggen? Nou, wat me daar vooral in aantrok was de sfeer van ondernemers onderling. De sfeer van: "We gaan hier iets moois van maken, de ondernemers community, elkaar business toespelen". Dat soort zaken. Met elkaar dingen opzetten. We hebben daar ook leuke dingen gedaan, zoals de Pecha Kucha

rmeer jouw geboortestad? n geboortestad is Den Haag, maar op mijn derde ben ik met mijn naar Brabant verhuisd. Eerst naar Geldrop, omdat mijn vader als ent op een Philips school les kon gaan geven. Daarna heb ik in en gewoond, mijn ouders zijn daar altijd gebleven. Maar ik wilde ag iets met sport en daarom ben ik in Den Haag naar de ademie gegaan en daar ben ik niet meer weggegaan.

s de reden dat jullie in Zoetermeer kwamen wonen? we een zoon kregen en we in Den Haag in een huis woonden wat erg leuk was, maar ook driehoog zonder lift. We hebben een ocht hoor, want we wilden pertinent niet in Zoetermeer wonen. mijn man Gerard, hij is helaas overleden, wel op het Erasmus werkte. Op een gegeven moment zei hij ‘joh, ik ben bij twee s geweest in Zoetermeer. Zullen we daar toch maar eens gaan Nou daar vonden we in no time een gezinswoning met een tuin maal superfijn naar ons zin. Wel heb ik de eerste vier, vijf jaar, als ernaar vroeg, een beetje beschaamd gezegd dat ik in eer woonde. Want dat was zo’n groeistad en daar ging iedereen . Maar toen de kinderen wat groter werden ben ik echt wel van eer gaan houden. Met alle fietspaden en de ruimte en de it is het echt wel een hele prettige plaats om te wonen. Ik denk veel mensen, net als wij, hier de kans kregen om in een fijne oning te gaan wonen.

d je leuk aan de stad? et zei; de ruime opzet, het feit dat er eigenlijk alles is. En ja, het rettig dat je overal snel bent. En natuurlijk dat we de mogelijkheid deze kavel te kopen.

koplampen mensen vroeger naar binnen in een niet zouden zo leuke schijnen. wijk van Dat Zoetermeer vonden we niet woonde. fijn. Wij Maar moesten dat diverse als eerste bij de stadsbesturen gemeente kenbaar daar maken hard mee welke aankeuze de slag we gegaanmaken. gingen zijn. Ik kan En daarna, me voorstellen één voordat één, datalle nog wel eens Het anderen. lastig grappige is geweest, is datmaar uiteindelijk verder denk de ik “we hebben eerste zes toekomstige hier eigenlijkbewoners alles” Alsallemaal ik met een op dit vriendin stukje zitten. ga fietsen Die vonden dan kan dejemiddagzon zoveel dus verschillende allemaal belangrijk. kantenDe op.man En je opbent het overal zo snel, ook buitenwas gemeentehuis Zoetermeer. helemaal Ja, verbaasd, ik vind want het ideaal. dan? hoezo Er zijnMet eigenlijk deze keuze weinigheb dingen je alleen waarvan de ik denk; zon in denee middag. vind ikOns nietantwoord leuk. was: ‘Wij werken alle twee en in de ochtend kan ik wel een Het huis kop koffieisindoor de zon architect drinken’. Abraham We hoeven Berkenpas hem gebouwd. niet perse Hoe de hele kwamen dag op jullie de gevel aan deze te hebben. plek? We woonden Mijn man wasop vervolgens de Valenberg handig en door zeiden: te vragen “We gaan of hij briefjes eens kijken neernaar mocht een leggen. ander Hij huis”. wilde Demet de kinderen in anderen waren contact watkomen groter om en ook samen eendingen paar te collega'sdoen. kunnen van Gerard Voordathadden we echtzo’n metplekje de bouw om een huis opzijn begonnen te we zetten al met gevonden een groot in de deel stad. bij elkaar Dus toen hebben gekomen en vormden we ingeschreven. we directEerst een soort op een andere plek, maar daar werden we nummer 3 community. en ging het niet door. Wat later kwam dit project met 25 Over het kavels. gebouw Diezelf. werden, Het isvoor natuurlijk het eerst, door openbare loting ontworpen en onder bij dearchitectuur notaris aangeboden. gebouwd. Op Wat de dag vind je het vanleukste de loting aan kwamen dit huis? wij, denk ik, 15 seconden Ik weet welna dat twee wij op uurzoek aan en gingen toennaar was een de notaris al Op architect. bij nummer een beurs 7, waar want dat meer werd architecten omgeroepen. zich presenteerden Wij stonden zijn weeen metbeetje Berkenpas aan de in buitenkant gesprek geraakt. en het We wasvertelden heel druk. dat Dewe eerste modern 15 kavels hoorde wilden, liefst met weeen niets, platdus dak, wij3dachten; of 4 “Misschien bijen slaapkamers deverder volgende niet10 zo meedoen heel veel dan meer. zijntoen En we misschien kwam hij met reserve”. een maquette, De notarisikzei; heb“Ok, hem we zijnnog, boven nu klaar en iken was wealleen zullenmaar het nog stomverbaasd. een keer doenditwant Dat tochsommige mogelijk mensen is, dat ditzijn voor wat ons later is. Dit gekomen”. zou ons huis Dekunnen meesten worden. gingenHet naar is gewoon buiten en wij naar binnen. supermooi. We waren We hoorde meteen niethelemaal het nummer, alleen maar Sprokholt en mijn man zei, ‘Ja, dat overtuigd. ben ik’. De notaris; “Oh, oh, nou u bent nummer één”.ja,Dat ‘En, watbetekende is dan hetdat allerleukste wij als eerste element mochten van kiezen. dit huis? Ik denk toch dat het aan de ene kant een blok is wat hij uitgeschoven heeft en Als je een je waardoor kavel die rare krijgtpalen dan denk nodigjehebt van:om 'Nou, hetja, dak datondersteunen. te vinden we gewoon Ik denk fijn'. datMaar ik dát nuhet wás leukste het ineens vind. Het zoisver beetje en dat apart gaf hè. onsHij toch heeft noggewoon keuzestress. een doos gepakt Zo van en de wathoeken gaan we een dan beetje kiezen, opzij want uit elkaar dezegeschoven. kavel ligt aan Eneen de kleur, slootje, datsuperleuk groen. natuurlijk, maarzou Oorspronkelijk op de datmiddagzon. hout zijn, waarbij Een heleboel we mensen zeggen twijfelden of we het dan: zouden 'Wil ik verven niet'. Maar of grijs aanlaten de andere kant worden. Het van is dithet geworden gebied zou en we eenvinden busbaan dat komen, toch leuker wel dan op de hout’ zon, maar met een busbaan. De kavels links hiervan waren behoorlijk groot maar daar zaten allerlei kabels in de grond.

tenbureau J. Vlaming.

ste vraag is; Is Zoetermeer jouw geboortestad? t is niet mijn geboortestad. Ik ben ‘Hagenees’ en heb daarna e in Brabant en overal en nergens gewoond.

een reden waarom je in Zoetermeer kwam wonen? ouders gingen hier wonen, ik was toen 11 jaar oud. Ze hier een mooie woning krijgen. Heel simpel dus.

t dus al een tijdje in de stad, wat vind je leuk aan eer? euk aan Zoetermeer vind is dat er redelijk veel groen is. Ik het Balijbos en dat is gewoon een fantastische plek. Je ook de Nieuwe Driemanspolder, het prachtige nieuwe ebied. Dus; je hebt alle faciliteiten van de stad én je kunt r buiten gaan.

k iets wat je minder leuk vindt aan Zoetermeer? o jammer vind is dat het Hart van Zoetermeer, de raat, toch een beetje aan het verpauperen is. Dat zou het bruisend hart moeten zijn, samen met het Stadshart. u echt zo'n oud en nieuw contrast.

en idee waardoor dat komt? niet. Investeerders?

het gewoon vast? t. Ik weet niet, je ziet veel veranderingen van winkels van, Ja, ik vind dat wel jammer.

at vormt ook de roots van het dorp natuurlijk. die mooie Oude Kerk, begraafplaatsje erbij enzovoort. Er uw elan in mogen of hersteld moeten worden.

de ondernemers dat gaan doen of denk je dat de gemeente

vergunningen Wat zou het eren moeten zo. Maar gebeuren het kanom uitstekend het in gebouw te laten wisselwerking met staan, ondernemers. heb je daarIkideeën denk dat er wel een markt voor is en dat daar mogelijkheden over? voor Ik denk zijn. dat binnen het project Entree Zoetermeer, waar de gemeente nu mee bezig Wedit is, zijn gebouw nu op het en misschien Bredewater. ook Wat hetwas gebouw de reden vooraan hier jou om het je begin, hier te zouden vestigen? moeten blijven In eerste staan. Want instantie het sluit (denkt aan na) bij de eigenlijk wijk, bijde unieke locatie. Het Het Meerzicht. is een is een gebouw tijdsbeeld. dat zoVan lelijkdaaruit is, dat het mooiikwordt. kan mij voorstellen Het is zó dat uniek! er dan Er isook in de aan wereld, geloof ik, geen woningbouw gedacht gebouw wordt zoalsindit. deze Entijd. als De je binnenkomt, gemeente wilhet ookheeft nog zo’n iets van unieke eensfeer. tunnelOveral tracé houten vloeren, hebben, zoals dat debij wandkasten Leidschehage die ingebouwd is gedaan, zijn. Het maar maak is heel daarapart dan een en de geïntegreerde ligging is goed met goede parkeergelegenheid aanpassing van. Dan trek jeen Driemanspolder, vlak bij het openbaar ook uit dievervoer. tijd, erbij.Dus, Danja, creëer het isjeeen eenA-locatie, soort een zichtlocatie! visuele verbinding. Dat zou mooi zijn. Dat vraagt een klein beetje investering aan het gebouw, Wat vind maar ja slopen je ervan endat afvoeren het dreigt kostafgebroken ook ontzettend te worden? veel geld. Dat vind ik echt zó zonde! Dat juist dit gebouw, maar Als je ook het architectonisch de gebouwen op bekijkt, nummer en 14 je zei dreigen het al te verdwijnen. ‘het is lelijk, maar Onbegrijpelijk. ook uniek’, dan Met zou een het klein dus in beetje elk geval investeren, in zijn huidige zodatvorm het iets moeten meerblijven toont, zou je het toch kunnen opnemen in een nieuw plan. staan? Ja, absoluut! ik vind het wel heel erg! Hoemaar Ok, ervaar erjijiszelf ookdeze een woningopdracht. plek? Denk je datmij Voor hieris ook het woningen een soort tweede in zouden thuis kunnen geworden. of Ik zit hier moet het kantoorgebouw nu 10 jaar en heb blijven? ik hier een eigen etage. In de vorm Het is waarin hier gewoon het nu isﬁjn denk en wat ik dat belangrijk het niet is; onze opdrachtgevers, geschikt is voor woningen. onze Je kan cliënten natuurlijk die wel komen hiermaken verbinding ook graag. met de Er zijn woningen er die soms door alleen voor de gezelligheid bijvoorbeeld een soort een buurtcentrum kop kofﬁe komen hier te drinken. Mensen uit de buurt kunnen hier op vestigen. het terrein een tuintje hebben of … Weet je, het Je zegt; ‘onze integreren zou opdrachtgevers, fantastisch zijn. We onze hebben cliënten’, de wat moetZaal Blauwe ik me en daarbij ruimtesvoorstellen? beneden, als je dat een Inmiddels beetje aanpast hebben danwe kan bijer Veldsterkte veel. cliënten uit heel Nederland en zelfs daarbuiten. Die komen voorhadden We onze specialiteiten. ook een tweedehands Denk aan;kledingwinkel stress interventies, in het gebouw. persoonlijke Daar kwamen ontwikkeling veel mensen of op coaching. af. Ze zittenWe nuhebben aan de niet overkant alleenendirecteuren hebben een en internationaalDus buurtfunctie. werkende ik zou op CEO’s die manier als klant, naar maar ook ondernemers, dingen gaan kijken.vrachtwagenchauffeurs, Nog eentje. Er zit nu een huisvrouwen. buurtzorg bij ons Enen iedereen dat is ideaal, voelt zich wanthier in thuis. En dat is ook Meerzicht en Driemanspolder een rol voor het gebouw! zijn ook veel Het gebouwmensen. oudere maakt dat Alshet dieniet hierheel eenklinisch soort centrale is en dat ze niet post zouden in eenhebben fabriek of komen, misschien maareen in een ‘jeetje wat een aparte of huisartsenpost stek gezondheidscentrum, is het hier’ Het gebouw is een deel op allemaal vanbegane ons succes. grond, hartstikke goed bereikbaar centraal in twee wijken en centraal in Ok!nieuwbouw. de Even naar de toekomst kijkend. Hoe ga je dat oplossen als je hier weg moet? Dat ja, Ja, is voor dat zou onswel eentop issue. zijn. Kijk, er zitten hier bedrijven Nou, ik zou diezeggen; wat mij Burgemeesters betreft naar eenen meer klinische plek wethouders jullie zouden kunnen kunnen. mij bellen Voor en eenhet is boekhouder binnen een half of een jaarIT-bedrijf geregeld.maakt dat niet zoveel uit. Voor ons is het een grote uitdaging. We zijn Die latenalwe meerdere erin, Wick jaren aan het rondkijken.

beperkte ruimte

Groeien binnen een beperkte ruimte

hij wethouder Wonen. Tijdens zijn collegeperiode werd besloten om 10.000 nieuwe woningen bij te bouwen. Niet in uitbreidingswijken, zoals Zoetermeer gewend was, maar door middel van stedelijke verdichting. Dat vraagt om een andere aanpak, ziet Kuiper. Hoe kun je, rekening houdend met wat er is, ruimtelijke kwaliteit toevoegen? ‘De omgang met participatie en inspraak is nu hét thema.’

‘Het is de gebeurtenis die het meeste indruk heeft gemaakt tijdens mijn wethouderschap’, zegt Taco Kuiper over de commotie die in 2015 ontstond in de Zoetermeerse wijk Rokkeveen. Aanleiding daarvoor was het plan om een woongebouw te realiseren op een voormalige schoollocatie, in opdracht van woningcoöperatie De Goede Woning. ‘Er kwam ongelooflijk veel verzet van buurtbewoners, die vreesden voor hun uitzicht en overlast door jongeren, vertelt Kuiper. ‘Het ging om huurwoningen voor jongeren tot 26 jaar, meestal met een baan, maar daar ontstonden beelden bij van losgeslagen jeugd. Ik heb als wethouder doorgezet en geluisterd. Uiteindelijk zijn de plannen aangepast; het gebouw kreeg twee in plaats van drie bouwlagen, en appartementen voor zowel jongeren als senioren. De omwonenden stemden daarmee in.’ Hij is benieuwd hoe het gebouw, dat inmiddels twee jaar bewoond is, in de buurt is geland, en grijpt dit interview aan om ter plaatse te gaan kijken. Als hij een mevrouw in haar voortuin ziet zitten, stapt hij resoluut op haar af en vraagt: ‘Hoe woont u hier?’ Ze begint te stralen, noemt haar huis ‘een lot uit de loterij’, vertelt over de warmtepomp, haar heerlijke tuintje, het onderlinge contact en hoe geweldig Zoetermeer is. Om de hoek loopt een dame met een rollator richting de tegenovergelegen flat. Kuiper informeert of zij overlast ervaart van de nieuwbouw. ‘Nee, helemaal niet’, antwoordt ze. ‘Ik heb er ook niet tegen geprotesteerd; er moet toch ergens gebouwd worden?’ Het wordt spannend als hij even verderop aanbelt bij de heer Rutgers, destijds voorzitter van de bewonersvereniging die bezwaar maakte. Rutgers is ‘tevreden met de huidige situatie’, maar nog altijd kritisch over het proces. De brief van de gemeente die op 13 april 2015 – hij weet de dag nog precies - op de mat viel, met de mededeling dat er gebouwd ging worden, viel ‘helemaal verkeerd’. Die wekte de indruk dat het plan een voldongen feit was, en gaf bewoners het gevoel dat hun wensen er niet toe deden.

oetermeer beginnen met meteen de bouw toelichting van de over nut en ak uwwijk van nieuwe Oosterheem woningen, op haar vanwege lange sten, msgrenzen. ouderenproblematiek Aldus werd de en opgave om en kers. naarDaarop een andere had een aanpak uitnodiging dan men aan rs was: kunnen van bouwen volgen om in het mee weiland te praten, naaren aan tedelijke te dragen. (her)ontwikkeling Kuiper bedankt en hem voor prek. ng. Kuiper: Hij denkt ‘Dat datgeeft Zoetermeer een andere veel van maatschappelijke sus kan leren. ‘Ditdynamiek. project is illustratief Soms gaat pel problematiek - en soms niet.’ van binnenstedelijk en, een ontwikkeling die we steeds meer en. houder Of het had nuikgebeurt ook architectuur door het optoppen in mijn iden ille; dat vanheb bestaande ik in grote gebouwen, dank aanvaard. door matie t er immers van kantoren niet alleen naar om woningen, dat er genoeg of op-nieuwbouw.’ n worden bijgebouwd, maar ook dat e wijken ontstaan waar mensen prettig rwonen, spreken in we eentijdens stad die eenerrondgang mooi uitziet. door agt waar bij Kuiper aan deinleefbaarheid. 1993 met zijn Het gezin klinkt verhuisde. prekend, maar ‘Mijnhelaas vrouw is endat ik hadden niet altijdnet ste metkind allegekregen. aspecten van We kwamen belang wordt uit een ment doende in Den rekening Haag,gehouden. zochten alZoals lang een de tgeen vantuin, een maar gebouw datin was de te omgeving, duur in Den het men n devan nieuwbouwwijk de openbareSeghwaert ruimte in het vonden huis , de bijbehorende bij een pleintjegroenvoorzieningen. met speeltoestellen, kelcentrum at vereistenen zijn school voor alles op loopafstand, wat je neerzet en ad.’ en. Aanvankelijk dacht ik: we wonen hier r jaar en gaan dan weer verder. Maar het rmatie l fijner dan ik vooraf dacht.’ oormalige stadhuis stopt hij, en vertelt aantrekkelijk verbouwing die vindt in aan zijn collegeperiode Zoetermeer? ‘Ik u. ‘De vlakbij kantoorruimte het KoningininWilhelminapark; de stadhuistorendat an erbodig, mijn favoriete waarop het plekken, idee ontstond waar ik om stransformeren van geniet, als in ik appartementen. de hond uitlaat.ErDe is cussie rtij, de mooie geweest: doorkijkjes, gaan we de daar historische 90 nwoningen n, het carillon maken? dat jeWij ieder hebben kwartier in dit hoort. ekozen t is het voor oudehet dorp, hogere niet de segment; na-oorlogse daar nachter. die hetHet karakter is aan van A-locatie, Zoetermeer mensen daar Met bloemkoolwijken, meer voor, het zouhoogbouw erg duur in het voor eeldbepalende jongeren. Even gebouwen verderop als het zijn veel nwoningen ige ministerie gerealiseerd. van onderwijs Dat en wil je juist et entele centrum, projecten voor als levendigheid.’ de Dekwoningen. Hij wijstDe ie Zoetermeer uw Casa Italia,aan eenvernieuwing voormalig en pand ent biedt, dat isvind omgebouwd ik mooi. Als tot wethouder een mplex xperiment voorgestimuleerd; jongeren. ‘Datikheb benikonder in 2015 bezig pend,geweest toen ik net metwethouder een plek voor was.’tiny pDat wordt is toen gebouwd helaasaan nieteen vanreeks de grond nieuwe n.’ ouwprojecten, gericht op starters. ertelt dat jongeren die in een van de mbitie wonen zich verzetten tegen de uw ollegeperiode die ernaastontstond komt. ‘Ikeen verbaasde enormeme bitie; r, zei:het jullie stadsbestuur hebben nu je conformeerde plekje, en gaan bezwaar het realiseren maken?’ van 10.000 nieuw te woningen, in antwoord op de groeiende

Eiffeltoren ook na de aanpassingen vond men aanvankelijk die de gemeente heel lelijk; deed de - niet wilden tijdgeest doetopgeven. ook iets. Rutgers Maar er zelf zijn vond ook panden dat ze niet ‘tegen’ waarvan ik denk: konden daaraan blijven.gaat Hij vertelde weinig verloren. dat hij zelf zijn Wij ookSchatbewakers, op zoek is naar een niet bungalow schatbewaarders. of gelijkvloers We moeten appartement. waken, ons bewust Kuiper:zijn ‘Omgaan van watmet er participatie is, van de historische en inspraak waarde.’ blijft hét thema voor de toekomst.’ ‘Vanuit de circulaire gedachte redenerend Erfgoedwaarde moeten we, als het maar enigszins kan, Woningen in gebouwen behouden’. de stad bijbouwen Hij wijst op betekent het betonnen dat er ook extra karkas vanvoorzieningen een gestripteen kantoorkolos, parkeerplaatsen dat nodig zijn. wacht op transformatie. Dat geeft druk‘Kijk op de naar stad. de groene Is het handhaven zone daaromheen; van de kwaliteiten hier is een van enorme de ruimte bestaande om te verdichten. stad dan Daar nietzijn ookook eenideeën opgave? over, Ook de omdatisdenu: vraag na-oorlogse hoe ga je dat gebouwen doen, wie en maakt wijkenhet toe zijn aanplan grotere een en grote brengt ‘onderhoudsbeurt'; het verder?’ Wat denk is zijn aan de scheuren advies ten aanzien die eind van 2022 de huidige in de Mandelabrug werden gevonden, woonopgave? ‘Ik heb waarop veel vertrouwen de brug tijdelijk in wat de gesloten werd. woningcorporaties kunnen doen. Zij hebben 30% van alle woningen in Nederland in hun Kuiper: bezit. Zij‘Ikzijn zieindat staat er veel om mensen discussie met daarover een kleine is. Moeten beurs fatsoenlijk we een markant te huisvesten, bouwwerk met als eende goede Mandelabrug,verhouding. prijs-kwaliteit dat in slechte Zoals staatjeverkeert, hebt gezien: afbreken er zijn zatofvoorbeelden. inzetten op renovatie? Er zijn buurtjes Geef corporaties die door daarom bewoners deals ruimte.’ spuuglelijk worden bestempeld, terwijl anderen zeggen: dat is cultureel erfgoed. Zij hechten er andere

et geheugen oor de oekomst

den elkaar in de wens om het verleden meer te spreken. Toch zijn Edward en Alcuin geen erende betweters zoals muppets Waldorf en r die vanaf veilige hoogte commentaar geven. ndeel: hun pleidooi is tijd nemen, onderzoeken steren voor je praat.

n Olthof is een ervaren Zoetermeerse architect. rd van Dongen is directeur Identiteit en uwing bij projectontwikkelaar ERA Contour. n spreken zij over hoe je samen met bewoners d kunt, of beter nog: moet ontwikkelen. Vincent tipdonk tekende hun gesprek op.

ten bij de gemeenschap Ruimtelijke ontwikkeling - het maken en onderhouden van een niet alleen een kwestie van techniek. Het is ook mensenwerk. ontwikkelen. Dat gaat in Zoetermeer nog te vaak mis. Het is enieursstad, gericht op nieuwe dingen maken en oude dingen En dan ook nog eens zonder daarbij de buurtbewoners, de ers goed te betrekken.

Daar worstelen veel gemeenten mee. Rotterdam heeft 12 ariniers. Hun taak is verbonden zijn met het weefsel van de stad n wat er speelt in de wijken. Maar dat moeten alle 10.000 aren van de gemeente Rotterdam toch? Natuurlijk is het goed adsmariniers zijn, maar ze zouden niet nodig moeten zijn. Als ns aan de slag gaan, stimuleer ik dat we met onze collega’s buurt ingaan, rondwandelen of met inwoners bollen planten of ippen. Aansluiten bij wat daar gebeurt en luisteren, in plaats een een brainstorm met een stedenbouwkundige of een t te organiseren.

cipatie bedoel je? Dat betekent letterlijk ‘meedoen in eving’, maar te vaak wordt het ingezet vanuit een vooraf plan en ontstaat het gevoel van ‘het wordt ons door de strot . Hoe kan dat beter?

mensen gehoord worden. Want zij moeten er E: Stel nou dat je samen de rust en de ruimte leven. neemt om aan de voorkant het gesprek aan te gaan. Niet zeggen: ik wil hier dit gaan doen, Leer eerst de waarde wat vind jij daarvan? Maar: jij woont hier en van kennen kent deze plek. Vertel me de eensplek hoe werkt dat hier? Wat zijn de zorgen? Dat kost even tijd, maar A: Hoeals doe je de je dat? gemeenschap Heb je eenserieus voorbeeld? neemt en zorgt dat met de opgehaalde inbreng en ideeën ookEen E: daadwerkelijk aantal jaar terug iets gebeurt, werktendan we zou samen het met zo maar de gemeente kunnen Schiedam zijn dat je misschien en Woonplus verderop aan dein dat traject veel tijd wint.in Schiedam-Oost. Die Wetenschappersbuurt buurt bungelde onderaan de ranglijst van Kairos-tijd en veiligheid, op plek 136 van de leefbaarheid E: Bijonderzochte 138 tijd denk ik altijd wijken aan in de Kairos. regio.Joke Normaal Hermsen zetten experts schreef danhet eerst boek alle ‘Kairos’, inhoudelijke over de kennis god vaneen op het rijtje geschikte en maken moment. ze een Dieset staat tegenover Chronos, de godofvan uitgangspunten eende masterplan. lineaire meetbare Dan ga tijd. je Ik hou mewat vertellen graag we er zoveel moetmogelijk gebeuren: aanniet Kairostijd. Dat betekent gevreesd, wij uit Zoetermeer dat je niet op komen zoek gaat jullie hoe je binnen een redden. In plaats bepaalde daarvan tijd tot hebben een bepaalde we met oplossingvan kinderen kuntdekomen. plaatselijke Je begint basisschool vooral met door veelwijk de dingen gelopen. te verzamelen Zij keken onbevangen en kennis opdoen. naar hun Zodat je weet wat woonomgeving. Zijerlieten speelt ons opvrij een duidelijk bepaalde zien plek,de hoe zodat openbare het juiste ruimte concept er georganiseerd en dat wat jewas. daar te doenkonden Overal hebt, jeauto’s op de rijden goedeen manier parkeren. invalt. Het beetje groen dat overbleef, zat aan de rand van dat buurtje. En daar voelden de kinderen Kairos: god van zich het niet veilig, want daar zaten alcoholisten te geschikte drinken. Na die wandeling konden moment de volwassenen uit de buurt vertellen wat hun A: Is dat niet gewoonfijn ook slim: kinderen belangrijk, encommercieel lastig vonden. En goed kijken of er eendraden markt trekken. is voor jeOp product daaruit samen rode die op die plek bij diede mensen? manier ontstond positieve wens om met

ie door de buurt loopt. Daarin was een emeente Utrecht bracht de aan maakt voor autoverkeer. Hetbehoefte idee plaats van behoefte aan dbeeld, om dieindam eruit tede halen en daar een Met een barcode diezodat aangeeft welke gersbrug te maken de groene nvan de stad nodig versterkt is voor verschillende die singel zou kunnen Eenwij deel is wonen rest zit Als als daarvan ontwikkelaars meten ditde voorstel es als werkvoorzieningen, scholen, groen, ekomen, zouden we dat niet voor elkaar penbare ontmoeten. Die barcode Maar dit ruimte idee ontstond ter plekke vanuit mt dat de stoere taal oners, in gesprek metvan de “bouwen, corporatie, ,tebouwen” andere onderdelen en ons. die Zo ontstond een positieve t die dit ookidee. nodig gewoon een dom Enzijn datom is uiteindelijk ook lek te maken. De focus vanuit de politiek erd. n en dat vertaalt zich in bouwen. Maar de cohesie en de groenstructuur zijn voor het van eenbouwen, buurt veelbouwen belangrijker dan het uwen, en van benaderden huizen. En dat dingen dieals tijd Jullie de zijn mensen ook schap. Ruimtelijke ontwikkeling is k ook een soort daad. Kijk naar het leven de mensen schapsontwikkeling. Wantvan buurten lek. Vanaf de jarenmaar negentig maakten we uit de woningen, worden gevormd X-locaties, De omdat we dachten dat heeft bewoners. Rijksbouwmeester op een bepaalde plek wonen en op een opgeroepen om een beetje genuanceerd plek Dat heeft niet goed naarwerken. die term bouwen, bouwen, kt. Nuwat willen wena opteeen compactere . En meer denken over wat met onze Prima, maarde je d zijn we steden aan hetomgaan. maken en wat moet king blijven nadenken over de en en wer zijn tussen leven, wonen mijnkwaliteit de stad. mensen en leven. Als van die stad dan Willen compacter en de stadworden, wonen?welke Tussen 1965 en 1985 moet functies verdragen het van Amsterdam met an inwoneraantal op een goede manier? Het maken mensen. stad De kwaliteit van de stad gezonde is ook gewoon een stond uk. Veel mensen woonden in verouderde opgave.

hittestress. Het kan echt snel gaan. In coronatijd ontdekten mensen ze niet Het wiel wordt nogdat veel te dicht vaak bij het werk hoefden te wonen. Allerlei opnieuw Randstedelingen verhuisden uitgevonden naar Twente en Groningen voor ruimte, rust en betaalbare E: Inderdaad. ERA Contour bestaat 60 jaar en huizen. daarom heb ik afgelopen tijd teruggekeken in onze bedrijfsgeschiedenis. En toen bleek dat wij Is Amsterdam in de jaren ‘70 de al vanaf het begin aan participatie deden. In de vanenhet jaren zestig vooruitprojectie was er enorme woningnood een grote behoefte om snel, goedZoetermeer? en goedkoop huidige woningen te kunnen toevoegen. Veel partijen werkten prefab-woningen, maar kijk dat E: Focustoen niet aan eenzijdig op bouwen, maar werden om vrij je hokkerige uniformeLeer ook van breder, heen enen achterom. appartementen. ERA als – dat staat voor Utrecht, Van het verleden. Steden Amsterdam, Eesteren Rationele Aanpak - ontwikkelde Deventer en Delft overwogen in de jaren toen met scheepsbouwtechnieken een tunnel-gietzeventig om de verouderde negentiendebouwsysteem grote overspanningen eeuwse wijkendat te slopen en te vervangen voor mogelijk maakte. Zoen konden dragers en Dat inbouw nieuwbouw, wegen parkeergarages. is worden gescheiden en daardoor konden de in grotendeels voorkomen door verzet van plattegronden heel flexibel en gevarieerd bewonersbewegingen – in Amsterdam de worden ingedeeld.Vervolgens Dat leidde tot krakersbeweging. zijnde dieERA-flats. Binnen dat stramien van 7 meter 80 waren 40 negentiende-eeuwse wijken opgeknapt en nu verschillende plattegronden mogelijk. gewilde karaktervolle woonbuurten. Maar op het moment dat Amsterdam overwoog oude A: Wat was te daar participatief stadsdelen slopen, werd inaan? Zoetermeer heel technisch een nieuwe stad gemaakt. En dat E: Wij denken dat participatie iets nieuws gebeurde helemaal los van elkaar, terwijl is, maar toen was het al zo dat alswas 5% van Amsterdam de vooruitprojectie van de wat beoogde bewoners eenlater bepaald type Zoetermeer zestig jaar zou worden. Dat is plattegrond koos, werd datAls ookjeinindat het probleem van dan Zoetermeer. vijftig gebouw Zodan is inkomt Zoetermeer de jaar een gerealiseerd. stad realiseert, die ook in Fonteinbosflat met waarmee daarin acht vijftig jaar terug.gebouwd, De snelheid je de verschillende plattegronden zijn gekozen in stad gerealiseerd hebt, komtdie in dezelfde dat voortraject. snelheid in de volgende levensfase terug. Dat

zie je bij al die new towns. Ideeën recyclen E: ERA Contour werd groot met deze flats die Eindelijk urgentie waren de behoefte aan goede A: Het ontstaan heeft ookuit voordelen dat in Zoetermeer betaalbare woningen. Die behoefte nu weer eindelijk stadse problemen ontstaan.isIedereen enorm. onderzochten wat er toen zo ziet dat Daarom er wat moet gebeuren. we Er is urgentie slim en handig was aanover dat snelle om goed na te denken hoe debetaalbare stad zich systeem en wat weZoetermeer daar nu nogisvan moet ontwikkelen. eenkunnen gebruiken. Dat was die grote en ingenieursstad, gewend om teoverspanning bouwen. de scheiding vaneen dragers en inbouw. Vroeger was het weiland en daarEn konhet alles standaardiseren van vaste woningelementen nog. Nu raakt de ruimte op en wordt dat zoals de badkamer, de wc en de technische ingewikkelder. We moeten verdichten. Dan ruimte. Met datmet in ons achterhoofd zijn we de wordt werken de gemeenschap ERA-flats van nu gaan maken. En dan voor de noodzakelijker. Het kan helpen als we nieuwe opgave: verdichting van nieuwe bestaande afstappen van dedeneiging om grote wijken. uit Dattekonden we snelWe en moeten goed, dingen willen vinden.

jd daarvoor ontstond? Dat je de rust kreeg om even terug te ar dat archief?

chien wel. Je kunt bij vragen of problemen meteen in de actie . Of even pas op de plaats maken, nadenken en terugkijken. t laatste ontdekte ik dat wat die voorgangers van ons zestig eden bedacht hadden, zo gek nog niet was.

nt het samplen noemen wat jullie doen met die ERA-flats. Je kken goede ideeën en je maakt daarmee een nieuw idee. Dat in de mode bijna per definitie. Ook de muziek grijpt veel terug ere ideeën, samples.

Ego kan in de weg zitten

es, het hoeft niet allemaal groots, meeslepend en nieuw. Ik t ego in de weg kan zitten. Veel stedenbouwkundigen en ten bekijken een plek vanuit het perspectief om zelf iets te n, een eigen oeuvre te bouwen. Dat vind ik wat ongepast. . Ga eerst rustig onderzoeken, de waarde van die plek . En samen ontdekken wat er op die plek is gebeurd. Wat waarde is. En dan pas wat er mogelijk is. We doen aan Dat woord betekent iets scheppen. Maar we moeten ook n re-creatie. Dat betekent ruimte maken, rust nemen en .

et de ingenieursgedachte etermeer kwam stads(her)ontwikkeling lang neer op afbreken nieuws bouwen. Wij, Schatbewakers noemen dat de ursgedachte. Dat je niet kijkt naar de waarde van wat er al is. t van het verleden. Terwijl we de waarde van het geheugen koesteren, juist voor de toekomst. Ik was ooit bij een sprek en daar ging het over de Olympus, een zwembad met pelconstructie. Die moet goed onderhouden worden en hij eer gaan lekken. Toen zei een vastgoedman: we breken ‘em aken iets nieuws op deze plek. Toen reageerde de zaal: weet oeveel mensen daar zijn afgezwommen? Zo’n plek heeft is voor de buurt. Dat zijn andere waarden dan die dwaarde. Zo is in Zoetermeer vrij veel afgebroken omdat het dtechnisch niet meer voldeed. En vaak heeft dan wat er dan uggebouwd niet een meerwaarde ten opzichte van wat er

t maak je van de plek, in plaats van op de plek

blijf ik optimistisch. Ik besprak onlangs met een eerse wethouder dat stadsontwikkeling nog te vaak als een ingsvraagstuk wordt aangepakt: als er door demografische elingen een nieuwe middelbare school moet komen, wordt de

daadwerkelijk de lijn vasthouden. iets kunt Want toevoegen jij hebt nudoor die daar wethouder een school meegenomen te maken. Nietindie hetmiddelbare verhaal, maar hij zit nog school bezien hooguit als een 2,5 jaar. ruimtelijke Wij moeten opgave datdie je verhaal kwijt ergens blijven moet: vertellen hoeveel omvierkante te zorgenmeter voor continuïteit, grond heb jevan nodig heten verhaal waar vind en deik kennis. die? Maar Bij een langlopend eerst een stap terug traject doen gaan enerbedenken bij de gemeente wat is vaakeen nou meerdere middelbare projectleiders school endoorheen. welke invloed Waar zit hetdie heeft geheugen op de omgeving? van de stad? En waar Dat isvoegt kwetsbaar. dat waarde toe? Wat maak je van de plek, in E: Dat van plaats gaatop bijde overheden plek. Datinderdaad is een helevaak andere niet goed. Maar dat benadering. Datontslaat kwartje ons viel nadrukkelijk niet van de plicht bij de om te zorgen wethouder. Dat datis we eenerlichtpuntje. alles aan doen Nou ja, omerdie is lijn tezaadje een kunnen geplant. doorzetten. Dat isJij iets. bent Diterartikel nog over gaat 2,5 jaar. Ik ook misschien ook.een beetje helpen. Van A Sluit naar B aan op de op manier B de van genius loci, A: Ja, jij en ik weten ook niet precies hoe het geest moet. Maar juist de het besef dat van je iets de niet plek precies weet helpt al. Het gaat niet van de ene A: Dat hoop ikdag. wel ja. helpt als hetindoor op de andere DatHet past helemaal de de mensen eromheen van gedragen Als je het Kairos-benadering tijd. Jewordt. moet van A naar samen met de gemeenschap doet, wordt ook daar de kennis en ervaring geborgd. Kortom: we moeten vanuit de gemeenschap werken en aansluiten op de genius loci, de geest van de plek. Dan maken we het langzaamaan meer vanzelfsprekend dat de gemeenschap meebepaalt. En dat ze – als dat niet gebeurt – het niet accepteren en gaan dwarsliggen. Net als de krakers in de jaren zeventig. Ook dat kunnen leren we van het verleden! E: De echte participatie begint als gemeenschappen serieus worden genomen. Dan verandert ook het participatieproces. Dan is het logisch dat als je ergens iets wilt, je dan eerst met de gemeenschap gaat praten die er omheen beweegt. Niet om dat te kunnen afvinken, maar omdat het de manier is waarop je werkt. Zoals de Rotterdamse stadsmariniers die verbonden zijn met het weefsel van de stad. A: Dat werkt intrinsiek beter. En hopelijk worden de gemeenschappen steeds mondiger en zeggen ze: “Hallo, dit is onze plek. Realiseer je dat als ontwikkelaar of overheid Je bent er door en voor óns. Dit is onze leefomgeving! Hoe haal je het in je hoofd om hier dingen te gaan doen terwijl wij er niks van weten of het niet willen?” Die kant gaat het op. Hoop ik.

VERTELD MOETEN WORDEN

Samen met steeds twee gasten doken en geleefde stad'. Bij gebruik van WiFi is schatbewakers Willem Hermans en Alcuin Spotify 'vrij' te benaderen. Olthof daarom de geluidsstudio van ‘Focus op Zoetermeer’ in. Het resultaat is een nieuwe serie van 6 afleveringen met open gesprekken over heden, verleden en toekomst van Zoetermeer.

#3 | Serie 2 Aflevering 3 met als gasten: Klaas Dijkhuis en Hasan Tasdemir #4 | Serie 2 Aflevering 4 met als gasten: Fieke Hordijk en Joep Annegarn #5 | Serie 2 Aflevering 5 met als gasten: Anja Hepp en Ton van Zeijl #6 | Serie 2 Aflevering 6 met als gasten: Gemma Smid en Tobias Becker Hoff

SPECIAL

Voldoende uitgangspunt leek ons om met elkaar aan tafel te gaan en deze podcast in te Een podcast opname buiten een reguliere serie vullen. om, dus een ‘special’. Het samenbrengen van de agenda’s van een Eerder maakte we twee series van steeds 6 burgemeester, international werkende podcasts met ineen iedere podcast steeds twee

kunstenaar, 'een meisje Zoetermeer' het gasten. De opnames zijnuit terug te zoekenenop: inplannenuit van studio bleek geen stad’. ‘verhalen deeen gemaakte en geleefde eenvoudige opgave. Veel parameters , maar uiteindelijk is het gelukt Omdat verhalen verteld moeten worden! In deze podcast zijn de gasten: Michel Bezuijen, Adriaan Rees en Laura Esmeralda Fuchs. Achtereenvolgens Met dank aan de crew vanburgemeester studio ‘Focus van op Zoetermeer, beelden kunstenaar en ‘meisje van Zoetermeer’ Zoetermeer’. Een niet voor hand liggende combinatie, die Techniek: FreddeWoltering wat toelichting vraagt. Fred Roland Fotografie en hosting: Studio: Focus op Zoetermeer Bij het 60-jarig jubileum van de nieuwe stad 60 jaar New Town (2022) was het ook 30 jaar geleden dat we de Floriade hielden in Zoetermeer. Ook daaraan wilden we destijds in de podcast-serie aandacht geven. Het idee ontstond om dit te doen door ‘het meisje van Zoetermeer’ van destijds opnieuw tegenover de burgemeester te plaatsen. Het meisje was onderdeel van het kunstproject van de toen net afgestudeerde beeldend kunstenaar Adriaan Rees. Het project maakte deel uit van ‘Movimento’ waarvoor in het Floriadejaar (1992) een groep jonge kunstenaars van de Rietveld Academie werden uitgenodigd voor het maken van een projectvoorstel. Adriaan Rees koos Molen De Hoop als drager van zijn sociale sculptuur. Rees liet grote zeefdrukken maken van de molenaar, de bakkersvrouw, de burgemeester en ‘het meisje van Zoetermeer’ op de zeilen van de molen.

rima. Elke vrijdagmiddag komen vrijwilligers me verwennen, n, maar vooral aanvullen tot weer een compleet geheel.

lie wellicht nog weten was ik onvolledig te voorschijn n uit de kruipruimte van het stadhuis. Natuurlijk was ik vies had last van losgeraakte onderdelen, maar bovenal miste ik e stukken. In 2012, toen de echte stad haar 50-jarig bestaan istad vierde met o.a. een tentoonstelling waren drie len uit de kruipruimte gehaald. De wijk Meerzicht, het jk deel van de Leyens en een strook langs de A-12 met nspolder, Dorp en Nutricia zijn toen aan de Zoetermeerders en na 6 weken, conform de destijds gemaakte afspraak, md dat wil zeggen … weggegooid. Het verhaal gaat dat van ook langs de A-12, een prima stuk Trespa overigens, een ok is gerenoveerd.

t verlies aan onderdelen ben ik dankzij de goede en dige zorg van de vrijwilligers nu wel heen gekomen. Maar het een enorme klus om vanaf de grond die drie stukken weer uwen. Nieuwe ondergronden samenstellen, met als r het jaar 2000, het stratenplan schilderen maar zonder de wezige rotondes en gebouwen, schaal 1:1000, maken die nu meer bestaan, maar destijds wel zoals het wijkcentrum ht. En dan de woningbouw weer produceren, handmatig en et behulp van de computer, vaak in de eigen werkplaats, n achter de keukentafel of bij CKC&partners. Uiteindelijk zijn erdelen het afgelopen jaar bij elkaar gevoegd en ben ik als pen object weer toonbaar aan de Zoetermeerse eving.

ar ben ik dol op … me van mijn beste kant laten zien. Het n een groot publiek en ik moet zeggen over publieke telling heb ik de laatste jaren niet te klagen. Zo heb ik me de en herfst nog aan 30 schoolklassen laten zien en had ik me oepeerd dat de kinderen van dichtbij hun eigen school aanschouwen. Maar ook op de Open Monumentendagen of van de Architectuur laat ik me publiekelijk bewonderen. Daar mis mee; ik geniet en de toeschouwers ook. Voor speciale en word ik door de vrijwilligers in de ‘burgemeesters-stand’ . Dan ontstaan twee helften, de westkant en de oostkant stad en kan je van noord naar zuid of andersom door de stad pen en kom je dicht bij het hart van de maquette en van mij.

g dat het zo nog kan, want in april 2023 ben ik aan een ramp t. In het oude rekencentrum van IBM dat er leeg en verlaten

Het vuur greep snel om zich heen, de vlammen sloegen uit het pand en ik kon de hitte op de gevel van mijn onderkomen voelen. Gelukkig stond de wind goed, werd het vuur en de rook richting Pijnacker geblazen en kon ik na enkele uren weer van de rust in mijn eigen onderkomen genieten. Ook het leven van een maquette is aan sterk wisselende omstandigheden gekoppeld. Wat verwacht ik nu nog van de nabije toekomst? Het herstelwerk aan mijn ‘body’ is voor meer dan 90% voltooid; ik nader een nieuwe levensfase … en wat dan, maar ook waar beland ik uiteindelijk? Al geruime tijd vang ik flarden van gesprekken op die gaan over de mogelijkheden van een digitale toekomst, maar ook over een nieuwe bestemming als cultureel waardevol object in een Zoetermeers erfgoedhuis. En dat laat zich goed combineren. Dus met veel plezier laat ik me filmen als onderdeel van een ‘teaser’ om duidelijk te maken hoe ik op de digitale toekomst voorbereid kan worden. En dat er dan QRcodes op mijn 'body' worden geplakt, het zij zo, als ze maar niet te groot en te veel in aantal zijn. Ik heb het filmpje dat afgelopen zomer over mij is gemaakt met veel plezier gezien en raad eenieder aan die QR-code (pagina 74) te benutten. En dan mijn nieuwe huisvesting … de huidige locatie bevalt me prima. Volop ruimte om me heen, een werkplaats nabij en elke vrijdag een groep vrijwilligers beschikbaar om me te verzorgen en te vertroetelen. Mocht ik ooit naar een ander onderkomen moeten verhuizen, dan wil ik het liefst dat mijn 'bouwers/verzorgers' met me mee gaan. In de grote stad Zoetermeer wordt nu nagedacht over haar toekomst in 2040. Binnen het Atelier *Stadsmakers is een van de leidende principes 'Mensen maken de stad'. Daar ben ik het hartgrondig mee eens, want zij maken niet alleen de echte stad, maar zijn ook met mij bezig. Vandaar een oprecht dank-je-wel aan mijn eigen bouwers; Arno, Fietje, Geerte, Hans, John, Joke, Klaas, Paul & Paul en hun begeleiders Alcuin, Peter en werkplaatsmeester Willem. Schatbewakers Zoetermeer oktober 2024

Albers egeleiding P urfboer icolaaskerk

verdeeld over 10 kralen. Je speelt alle kralen om een samenhangend

zaden dieeen jekwestie hebttegeplant.'' beeld van ontwikkelen. Het spel is gebaseerd op de Robert Louis Stevenson ideeënleer van Plato en doorontwikkeld door Jos Kessels.

zijn jariggesprekken jubileum vierde. over de stad gewenst en eetisgaat het ons dus allen een herfstnummer aan, want hetgeworden zijn de olgens die destaat stad de maken winter …voor de deur. en elangrijk niet alleen om de letterlijk, waarden maar uit het ook nt sch steeds voor het opnieuw culturele te vertellen. klimaat inZo onze n langere lijnen en continuïteit.

den ecember ons voor (’24)het staat proces in deals krant burgersdat de nteraad onals verenigd ingestemd in het heeft Atelier met het akers. baar stellen Op hetvan congres extra gelden Sterke voor Sociale een huis’ 7.11) [werktitel] sprak Teun in Gautier de voormalige | Huis van eergarage. urgerschap.Het Dekarakteristieke app-groep *Stadmakers eerse eer ‘explodeerde’ erfgoed inclusief vervolgens. de aquette een serieuze krijgt hierin aanzet dangemaakt een plek. voor het van een community *Stadmakers nemer eer, maar aandit deheeft externe wel een follow-up dingscommissie ls Schatbewakers Erfgoed vindenhebben we het we na jk, tijddat deer draad een doorlopende weer opgepakt. dialoog Het met evan stad’ deontstaat. stad en de wijkbiografen waren l ‘vrijgegeven’. ter is coming ... t het in het Inspiratiedocument culturele beleidsveld als de waren basiswe voor an dere hetdialoog doorbouwen tussenaan bestuurders een ‘oeuvre’, en rs, termeerse nadrukkelijk ervaringen in de periode blijven opdoen tot de en esultaten weer delen en verbinden met en van derden. Het niet toekennen van ële) ondersteuning van onze aanvraag rstoort nu voor ons in ernstige mate dit Zijn we met de stichting Schatbewakers n roerige, onzekere tijden beland?

ervolgd.

g Schatbewakers

magazine

st van onze stad.