EN ill ER Vin SS OR eRA OS AR mo TI anc -B EM ICE CAT lo hi P nto PPE NI L CEL RI G lipp oGIB Gio nce epp A er vi teo aeta ni audi A Gi ni - CA CCHI TI Fr Giovan Carlo - lo - FOR Giovan LL Gius HINI Pi egli Ug ria - CA Giusepp MARON - RITTAT ANI Cam ale - BA CALCAGN - CR quale - pe - PE GUIN Cl ANI Fra E Paolo ITATI G ALLINA o - NEG ROSA Fi LBERTI lo Ange CASALI O Girola ILOVICH ni - ROS CCHINI NANI - B ni Timo io - DIM MACCHI I Luigi - - TORR SANO A imilian i - DANI T E I s n G A C C L E d r S V u z o a O Z n E E R s T p s g n A C i o H L e O a Z e I i n q O A a S R DR BOGGI NELLI s) Car NELLI I N R a t I B e T M R a l a E g I C G p o s v e u H ppe ) A P n A O bro - FE SAN DOS Gio I-V iche Gius GINÈ TEN A Giov toni e-B ea M ENG I-M ò-A a-Z enzo Vinc ROS SI NCO eppe ZZI iuse ANI O Pa etro eppe tro NAP usep nton gi olò INI L s) A ALD nto e - CAS (o Fon I - MONT esare - i Battist A - BES ELLA A cenzo - anni An SIERI Gi VASCON BASSAN FA Gius ESI M IACOMU EGIANI TTO Nic TI Nicol io - BO PE Gius ZIO - G NNUCCI squale - NO Vinc lo - BIA INO (Pi O Luigi USCELL ROMEY e - VIVI INO Pie ALOSSO Pascali o - LUIG LAMBER TITO Am Giusepp IO Andr REMON ISAIA G cesco T C C e G P tr in a A n e n O A ac D RT EM RM lic S ov GI GL ar UT ER LL IRL AN UF IU FO MI e-C A Fe o - FON MONAL SAROLL I Giovan BERRET teo - C IMENO V CHIA Gi uigi - R RRICELL ntonio ano - B - CR estino - ino - PA io - SC ANGELO IN Bonif o - CHIA tonio - onio - N ROSSI P olo -AI CHI Ang co - CA - FERR LI - MA Michel ALI Ces NI - BE quale - LIS (o D HESI Pie - PORR TIRELLI ARBERI i - BRO ichele ERNATI OTTI Fra RRABBA i G n s i s n L T C o B a N B A t e l A r M O C A I O l I A F R n D N l n a O m o e n I L i A I P U A n e I L C e o R S I T m I . t V U E A I c e A H T o a I C G H A S H U M SA li R to T c n a P U n IL va Q B N M SS IP Al LI pe im Ti o NO rol ILOVIC anni ZECC - BENAN ovanni Antonio GGINÈ - ERTENG brogio BASSA a Mass R Giu ROFALO SNOLA ARDA A Frances ni - BO TANI An ORZANO ORANDI ROSSI no - ZO quale - TTI Fra NO - FA co - MA ROCCAV aetano co - BAT AMUZZ DE PAS SSO - L IO Raff Giusep ER Carl NO Gio - CREME ichele - tonio - RERO - ea - AV v V I o O i E r A R I U s E C n e B I V i B I E N A F n A I a s s A G E M A r G L M E d e R o R N a D ) o m i A C G C U O M A I M T G A a e i T S e r c S L e I d I v s n T I v R O C B l N A L o I S t Y c i T A H i P S p E n C A OME re - VIV INO Pie CALOSSO Pascal ietro - ORRO L I - TITO Giusepp GLIO An - CO DOLFI - ALMA D ppe - S ANDRIE OGGI Gio I Carlo - FORTI iovanni Giusep I Pier v li Ughi - CAPP ppe - F LLI Fra Damian - VILLAN TI Fran bastiano ENDOSC nni - LO ARIO - P SI - TE - BARA cesco - NER Giu GRAMS CORARA Carlo - olani) A nzo - BO R e N R e E T a L N P O L r P a n a P I E e g L R I a G E i o e IS EL ele LI Ces ELL Ιταλία, e - IS (o D CHESI aele ro - into - B ως E - είχε Gius Mauυλοποιηθεί - GA DONδεν - BR εκείνη INEL is)κράτος, Carl ANELLI OSAROL - ZECCH NGHI de on Mari IO Gius MARONC TTATOR Camillo - BASSE AGNO Se afino - D RTI Giov e - PLEN ria - TA pe Mari UNO Fra igi - CO ovanni ppe - P SERASS NI (o A LLI Lor CCHINO Luig tτην BER I-B niοποία A C qual f - TIR Η L ASSενιαίο c i RPA ακόμη a S A E I t I e p c u e ro -εποχή A e C D C BAR iovanη T r g a R R E O E L e i G i O I A a s O i n R M R L N e L l l e n C O N S L t B B L C T I P a u s G D A A a A e o S A - VIT ATTILAN ZZI Pas ASQUA SO - LU RIO Raf seppe arlo -προσέφερε s o i i E O U o S A A G i N M i u e F G Vinc A υποστήριξή G M M κοινές - μόνο ar LI RI φιλοδοξίες LI o BA Gi στις AR - BORG tano ia της aόχι Nτην O F incenz lic GI (oανεξαρτησίας - B NELLA enzo - Anton seppe I - VILL Pasqu pe - C AURIA o - LA are i Batt i A G L O A A M u r O e P I I s M S R e B N E i n U l A E R C I N a A N e N F H A A I o G o O A E O F B N M T D i i o C t U M C L I e R A C G R P D ’ R n c A A U c d c g i A A O C L n u R a V G E Z T ep N EB AL ROLL nibυπερβούν co o - seppe o Anνα - που - BIFΑδριατική, FON και zπαρακινήθηκαν ONλειτουργώI Lui geloτην ovan BERRET oteo - C ENO Vin Giovann SIERI Gi VASCO BASSAN FA Gius drea - D Frances zo - PL Pietro o - BAL RUNO A vio - CO quale - pe - PE UIN Clau Frances E Paolo CITATI G DO - GA incenzo SERT o - αλλά o - C OSCHI - ni - LO NARIO - I - TEST ARANDI esco - Bπολλών n i M A N n A e I G o u S a C p c i i i T I O m av στην An Vin EGRI G A των sep LI - την cen ART HIN - Rπολλαπλά CI V LLA ANI Filip ALBER rlΚρατών DIM ePas GAL ANI Otta BUF le Tim NI SEG I-B bast - DEND I Giovan e - PLE - TARS aria - B Franc cesc LLI - RA HIA io rola ILOVICH nniσε o An CASAπου Ottντας N LINA o -επικράτεια O ZECC - BENA ovanni tonio - - MACC I Luigi ORRICE Anton iliano - - DANIA e - ISOL PISA Vin - TARE NI Fran RENGER iacinto MUZZI IANI Giu icolò - ò - ANZ - BONAP Giusepp OZIO - NANNUC Pasqua o OS nzoεπιμέρους a Ca O Gi αποτελούσαν, T o L ia ic o V M N v l R r t R R n A O U O e i o a I A e n I E R i G ) f i C F R l i T I O o F i z p O T G l I E N M n B G H M εξορία N a G p L B C o N B N li n g p E E S A O M ce καριέρα o iac tro SSO G lis) A IGGINÈ TENG etro igi - F ELLI -σε Vinγια SSAN a Massim INI Lui Giusep - PIERI ro Virgi - AZZO eppe - OLLEGN o - GIA - PARM CIUTTO TTI Nic onifacio CHIAPP ntonio - ntonio . - ROS OLI Pao e ince lΕκείνοι MEY eπήγαν - SA Nπου VIVI στην PieΕλλάgio - BIA O (ήPiεξαναγκασμένοι - LA PLEBAN incenz NI Giuse ntonio - GN G - GALDO μέτωπα. A V R O O a o e O U O C r B c o I E L o R u L l s c n Z S C N N b a O s S L B A I E A C O IA LI πολιτιστιre m M ge που ar iu -C es O Pa eIM co πολιτική, και EL AIA UCδα, ενώθηκαν iet sti eυλικοτεχνική TU no qu NB IMμε πολλούς, LINπρόσφεραν rea ual ro V BALZA UNO A COLL FOZIO ANN SI Pas olo - A NCHI An o - CAR FERRER I - MAR Michel TALI Ces NI - BEL squale - (o De SI Pietro RRO LA - TITO A Giusepp LIO And e - CREM ATI - IS Frances ABBA P NI And TARO G useppe LO Cele A Aleri Antonio o - ANG BONAFI Antonio ORZANO MORAND - ROSS r viviano hi Pasq LL enzo Piet O S L O i A a I G I L l c e A c N I F R A A A I I g υποστήριξη από τη χερσόνησο, χάρη στην μακραίωνη ανταλλαγή που γινόa E e Vinc RELLA cesco - ERI - BR pe - tonio - onio - N - ROSκή P PE I B L O s s G P L e L S G V p N F L i O R A R L T P U I I B ce ASSIO LI t . p n G TA ARS OCCAVIL etano - - BATTI MUZZI PASQUA - LUCCH ffaele - - TIREL ARBER nni - BR ESI Mich - GUBE PEROT O - STA a - AVUL cesco - COLELLI - GARO DI CESN CAVARD I France iovanni o - CATA FORTI iovanni Giusep CHINI P I degli ria - CAP Giu an M ale -Έλληνες Fran που F - ZO μεsqτους u I iuse ZANO A ANDI An ROSSI M ano ταν σύχναζαν στις πόλεις μας, στα πανεπιστήμιά μας, στις I C B L n io - LINI Fr - BREN A a G e S R l T T G O R a H G e a o A L Pa LET ASANO ncesco iano - LANI G ancesc ano - C HI - DE TRASS ERIO R iusepp Carlo - O Giov - CREM Michel ntonio SOBRE ) Andre LLI Fra ietro - ANDOLF - PALM eppe - NDRIET BOGGI LLI Car Carlo NELLI - ZE n Ma ENG OSIO ARO LI ZO OR pe OR vivi ghi CAPPELμας, i F E O A N ra s G ti IL s) που A TA e - ROS Battista A - BES LA Anto nzo - D i Anto mμια οικονομική SC ανταλλαγή SE CINI P o - G io CI LO R n Fr καιbπολιτιστική i E N P - καλλιεργώντας - AZ Giusep F l s OLEL ORTI - F nni - M iuseppe INI Pier egli Uκοινωνίες U u V a I S A N E a o O O i I A g o N a C u I I l l R S e D t R i T O B D G T M n r i L O o D B o S p n S T G A T E o O DEN Id -F LG sep ευκαιρία, O Seσυνεργασία vann LENARIO SI - TE BARAN cesco - ORNER ni - GRA PECOR ASSI Ca NI (o Ar renzo - O - COC BA Pietr a - ODD SCARPA O Maur RI Giaci ice - CA GI (o Fo ALDI - M L Cesar ovanni RRETU - CANEL O Vince Giovann RAS iova NCEL ATORπολύ CCH aria με mill - Bέδαφος ASSE CAGNγια OTAR ietro Giuτην E i no - RTI Gioκαι-αλληλεγγύη. R i T L l R arlo NELLI G OSAROL ta - ZE ESENGH nton Mήταν, ARO - RITTένα o I Caγόνιμο N i n C n r N P O A N A o E I G A B e C f L iO EN M A I N a A a a a M e L L e R O e S O F a I H i T R I e S r P M A l v A ) t L F r F p r l A M C i L F N a M A s o G L A O I B s S e D δοκίμια e ig BE Feγεγονότα RU ep IL ice aria καιpπροO HI ENAN EL Gi OC io που Ma mo io - DIM MACCHI GHI Luig o - T - C RIA Se μεLAθέματα, παρουσιάζονται ia quεδώ pασχολούνται iba igi BIF SERTA amo l O p u p i s C A V C M r N R I n s o H n L R p e p e T u C INI o Fongi MONTA sare - R ni Batti TUTA - NELLA A nzo -Τα a o a U A z N i C n e e E i I I t A P n R G G M I o s u M A A N us SCOμας O An -B sep io - B NAGLI GIBELL CCHIO audio sep - D’AU προκειμένου gel zo nni Giu Iirol ce po Ce TEN I-Z ANO cenδώσουμε NÈ ILOV rogi nton CA ince tano esco BOR I( RE NI L an vann co I-C nni SIERI Gi - που SAN FA Giuσημαντικά, I Giu τουλάE VA - BASφάνηκαν a n on - COR ale ONG MONALD SAROLL INI Giov I - BER oteo - ENO Vin Giovaσωπικότητες Cl ranc Paolo - ATI Gae LLINA V - NEGRI SA Filip LBERTI Carlo An CASAL FERRO G I - MIOV Y Giova VIVIAN O Pietro SSO Gio calis) A - LUIGGI LAMBER TO Amb ppe - B nces o - PLEB o Viνα N t P e F a r n A F N A r I I I d Z A U F L R E N A N U I L n O M H im tr Ιταλών. T RO LL GA CIT LO - B μεγάλη zo ro LIN vio ZA RO EG re CO Pas squ TE ppe use OM o) nio το enz A Pieτων ANI η συμμετοχή ICELιδέα gi - ORRμια UNO έχουμε IA A ήταν oπόσο - BA - BRΔεν ICH nni - R - ZECC - BENA vanni T nio - DI MACCHIA I Luiχιστον toγια Otta UZZI Pa I Giuse colò - S lò - AN NAPAR seppe - ALDO - I Vincen - SANTA incenzo - BIAN (Pietr O Luigi RTUSCE ele - R LI Cesa I - BEL ale - CA (o De ESI Piet e - POR IRELLI - ERIS Gi BROGLIO L Vinc REκαθώς Anσκόπιμα lianσε DAN e - ISOLζητήματα, sco συχνά o L i a T I o t o I A o H e r v O N i t A N m c t O G n l h S o R A T O G i R S N u o B o i επικεντρωθεί στρατιωτικά πολύ αντιπροσωi N V i C I e u H A G n I c i e c n A l È T e B M E M E l i s I M c N N N A q i R i i A g C A io N YG ASSA rea Mas INI Lui Giusepp IERI - P ilio - T LINI Fra BRENG EGN Gia - GIACO ARMEGI CIUTTO OTTI N ifacio - IAPPE G FOZIO NANNU Pasqua AIMINO HI Ange - CARLI - FERR SIGLI - ILLA M ano - VI BATTIL ZZI Pas ASQUAL O - LUCC IO Raffa seppe - lo - BA iovanni EMESI - VIV LLINO P CALOSSO scalis) LUIGGI MBERTE Ambrogπεύουν B e r r L R P V μόνο την τελική πράξη της πολιτικής και πνευματικής διαδρομής, αλλά N g P u I R C t O O P U S n L G e a i S d C r E a o H R E o a A A I A O S i A e M I e o L Z N s S c o E C o p C n G E C B M n L G P o S O S o i c a O V o s i M l I p e Z A A A O M B p D i C o A S A O N T s t r I R n C I no τιςtonio RE Tδώσει ale (o De I Piet PORRO LI - TI FA RO to io Ince -C STA -P ton Pao -A use RUN oNI G -B MSC - RO ulio OTR nce FIN DIE etro drea - A Gμορφές usep e - C O Celes Aleriμε I - IS ancesc Pστις GLIO ele - Cέχουν ILAN S S asqu S Gi οιROεισηγητές L An ncesco - BONA I Anton ZANO An ANDI An SSI M. - ZOLI squale ETTI Fra SANO - rancesc miano - - VILLA TTI Fra astiano NDOSCH anni - L ENARIO RSI - TE BARAN sco - B NER Gi i - GRA PEC NA TI Frέμφαση A i I Aπολλαπλές O i iuseppκαιFκατευθύνσεις A L n R B A R L h A c E B D A O BATT UZZI P SQUALI LUCCHE ffaele - - TIRE ARBERI nni - Bοποίες i R N e A n O a a o E F E T B L b i R A a L T A v G c o O R N R F CO O io SS EL ill iP Se -R nn GU BO VA LI RR RO η υποστήριξη. an -T ES -D ian ATA van FO -P AR I Fr e M A pe ria LLI LAN ED SI M αναπτύχθηκε - CA I - DE P RASSO - ERIO Ra iusepp Carlo - B O Giova CREME ichele - nio - PE O - STA - AVUL cesco - - COLEL OLFI - G MA DI C e - SCA DRIETT GI Giova arlo - C ORTI - anni - M useppe Pier viv egli Ugh a - CAPP iuseppe RONCE TTATOR ANI Cam ale - BA LCAGNO erafino BERTI G Felice o Maria ppe Ma RUNO Fr Luigi - LINI Gio Giusep Maria p συνεργασίες F A I i v C I L u N M είναιoλοιπόνRοι πιο ταπεινές n αλλά όχι e O L IA L a o S G z O A G d o λιγότερο σημαντικές B ri RUN io - Αυτές ER TA G SCH LOT - PO SCI M RA Ant - SOBRE ) Andre ELLI Fra NI Pietr - GAND NE - PA A Giusep auro - A to - BO SINELLI Carlo - ELLI Gio AROLL G ZECCHIN ENGHI ton Ma DOSIO onio - M ppe - R NI - VIL NO Pasq ppe - C ’AURIA sco - LA PLEBAN Vincen NI Gius tonio - ORNAGL e - GIBE PECCHI Claudi NI F NDO anni - NARIO SI - TES ARANDI sco - B ER Giul GRAMπου o A e A S N ) i O n n t e l S I S C o N προσέφεραν πολλοί – περισσότερο ή λιγότερο άγνωστοισε λιμάνια και πόO S e D I r P i s n A ZA s Z E R o n M s r C D A n c a t B ce R LE RN iov ECO SI Carl o Arola zo - BO - COC BA Pie ia - OD - SCAR MATO RI Giac lice - CA o Fongi MONTA are - RO attista UTA - B NELLA ncenzo anni A IERI Giu I - VASC - BASS FFA Giu ndrea - NI Fran ncenzo LA Piet o - BAL RUNO A ttavio - Pasqu useppe - SEGU lò - AN APA TI G lice - P aria - TA Maria - NO Fran igi - CO iovanni pe - Pλεις, S A i I O v i A n i r ò c e B o L L ενώνονται με έργα χαρακτήρων όπως, για παράδειγμα, ο Vincenzo Gallina A ( o ( s M B e S T O l A A l U V Z A ON o G R N i s I e c a V L C i E I r R Fe M CHI zo - GA ppe M Anniba Luigi Lu ep RU pe IG BIFF SERTA F - FONGI ONALD ROLL Ce iovann - BERRE oteo - IMENO CHIA Gi igi - RA ORRICE O Anton iano - B - DANIA e - ISOL - PISA o - TAR I France NGERI - iacinto ACOMUZ EGIANI TO Nico OTTI Ni acio - B APPE - SE ο RAlerino LLAN RELPalma OCCesnola, LI Lo -di C U I e ANO incenzo Giusep nio - B NAGLIA IBELLIN IO Gius aria και o n C D M l f που όχι μόνο βραβεύτηκαν αλλά κατείχαν αξιG G u I T i s T L l A N I o I A p E M i i m I e l I N i L N o A A E u R e I i S i C A M I H to R G tano INA Vinc EGRI Gi A Filipp ALBERT rlo Ang SALI - Girolam OVICH - ni - RO ECCHIN BENAN vanni T ntonio - INÈ - M TENGHI rogio - BASSA Massim INI Luig Giusep o - PIE ro Virg AZZOLI pe - BR OLLEGN stino - G o - PAR io - SCIU - ANG FIN Bon nio - CH NO co - - Bκύρους ORG Gaeστο tro V BALZAN UNO An io - CO uale - e - PECC Claudio ancesώματα b o n c νεοσυσταθέν βασίλειο της Ελλάδας, είτε όπως Giuseppe t A p S L A C A o Z n G i A a N I a I o n c L e A s N R C C o RO enzo ATI - GAL nzo p Fr RRO - MIOV Y Giova VIANI - Pietro SSO Gi calis) tav IN BR asq LUIG LAMBE TITO Am iuseppe O Andre CREMO TI - ISA France BBA Pie Andrea O Giuse seppe - ALO Cel LA Aler A Anto Frances i - BON ANI Ant I - FORZ - M Eγια o) -Ύδρα NCO Paol e - CITο NTA πληροφορίες F r c t A e A s O I esco GERI - cinto Ot UZZI P I Giusep - SEGU ANZANI ARTEChiappe, o n O I c I D e R I T n οποίος τροφοδοτούσε από την μεγάλο χροO E S O i A A I r a F T I i u L D B L O I G n R A ni T n A i L V R N N L P Vi uale pp P uigi TUSCEL e - ROM sare - V BELLIN le - CA (o De P ESI Piet - PORR IRELLI BERIS lò EN ia OM AN ROG Michele GUBER - PEROT - STAR VULLAN o - BOT LELLI G I - GARO DI CES - SCAVA DRIETT I Giova arlo - C lo - FOR I Giovan OLL INO nένας - GA NUήCCοI Giovanni elo κατάσκοπος NO ( ERO Lπου B I g M iuse διάστημα, q I L O a R l I T e s Romey, ενημέρωνε την ΕπιR - BR LEGN G - GIAC ARMEGI TO Nico I Nicolò - BONA PE Gνικό A G N R A c r C H u e i A O e F I I S A A C Z FO NAN OSSI Pa aolo - ANCHI co - CA - FERR LI - MA A Mich VITALI TTILAN ZI Pasq SQUALI - LUCC Raffael eppe - rlo - B iovann REMES ichele ntonio OBRERO drea - Frances tro - C ANDOL - PALM useppe uro - A o - BOG INELLI gis) Ca TANELL ROSAR ta P T OL AP cio UT ino io - onτης I P τις io - Ζακύνθου E Bτάξεις es Οθωμανών. An Ca SS Gi on e - C Celest lerino - io - SCI NGELOT Bonifa io - CHI Antonτροπή ius eON -C Ma IM Pie BA AMUZ DE PA RASSO ERIO tis SIGΌχιCAλιγότερο -G IO LI -S int AA OG VILL tano -σημαντικοί ncτων t . - R - ZOLIαπό n A n n A TA G ANDIER - BRUN Giulio GRAMSC CORAR I Carlo rolani) BOSEL OCCINI Pietro - ODDON SCARPA AMATO RI Giac lice - CA GI (o F LDI - M L Cesar nni Bat ET O C MAR di ale - και FοraGiacinto CCollegno, co - oόχι IN FASS Provana T LO S P e s u I O O I E a o e DI A οRO q SSI M iLambertenghi T L R H T c Porro οι οποίοι o G N L E s n C A A a R A T O S R OFA ESNOLA DA Anto cesco - BONAF NI Anto ORZANO ORANήταν e A C c R n n a O o a hi P PPELLE - FASAN Frances miano VILLANI TTI Fra ebastia ENDOS ovanni LENARI TARSI - ria - BA rancesc - CORNE ovanni - eppe - P - SERAS LANI (o Lorenzo CHINO - - GAMB e Maria nibale I Luigi - BIFFR SERTA F mo - FO H - MON ROSARO INI Giov I - BER T R e - κράτησαν F C r viv i το TA an M g i p A I r e A i n U V p F C D I n P D A i μόνο φιλελληνικό συναίσθημα ζωντανό στην πατρίδα τους, αλλά a i e p A a N I n E a L i H C P o C N S T l s i i F l I A a C s I n D pe MA e - SC RIETT eg illo - BASS CAGNO rafino - BERTI G elice - o Maria eppe M BRUNO IA Luig ELLINI G HIO Giu io Maria o - ARU GARELLI no - CO incenzo I Giusep ilippo A LBERTI o Angel ALI - C RO Giro OVILOVI ovanni I - ZECC - BENA iovann Giov LI Carlo lo - FOR Giovan OLL Giu πήγαν CELL ATOREσταCaγεγονότα. I dΕλλάδα CHIN στην ria -για sepσυμμετάσχουν m I N C a H p D u G i E O p G i S G V F N M A s L L l c I να Ή τους αμέτρητους a e o C G M F G T I Z e R R d N r z R R e r l B N t R G s r L A u An G A I C n a A LL us uro - A o - BO SSINE - MA pe - RIT VILLAN Pasqua ppe - C AURIA S sco - LA LEBANO Vincen ZANI Gi ntonio CORNA ale - GI pe - PE UIN Clau I France lo - BO ATI Gae GALLINA o - NEG TAROSA cenzo - NCO Ca tro) - C igi - FE ELLI - M ROMEY - VIVIA NO Piet ALOSSO scalis) OSIO nio τις BESE LAπου Antoπροσέφεραν is) C NTANE e - ROS attista γιατρούς D t g a A n n A o C ’ z υπηρεσίες τους, σε τέτοιο βαθμό ώστε το πρώτο C C o n I i T e u A L A e P e a M I p e i p u r I O N G o a S Osar cen tro ELL -B SA le eP TU -C (Pi TO RI Giac elice - I (o F DI - MO Cesar anni B RETUT CANEL ncenzo ni Anto I Giuse SCONI ASSAN A Gius rea - D I Franc nzo - A Piet o - BA RUNO ttavio I Pasq Giuse ò - SE ZAN OL EP OV le v L G R - AN APART useppe - GALD UCCI Vin quale - - AIMIN Angelo ARLINO FERRER I - MAR A Miche ITALI Ce LANI - B Pasqua LIS (o D HESI Pie le F A L ce που N αυτούς, sc BΕλλάδα FFνα είναι ZZ GIANI ol από LL - B into O nd ενός anσύγχρονη n VA στην ER έννοια e c A o - NO Vi με iτη ò U U E i I i v l I A c L B R V S N M o o L N R O n i L I O o s I V IFFR ASERTA o - FON - MONA OSAROL HINI Gio ANI - BE imoteφαρμακείο C I I I A C c N A A A i E O O I i E G S T a c o A L H ae IG C Z Z T IL O ra U o τοποθετήθηκε - R αναμνηστική C DAN ppe - I Rστο DIME CCHIA G από ICEL O Antonστήλη NI F - BRENG EGN Gia o - GIAC - PARM SCIUTT LOTTI N acio - B HIAPPE io - FO io - NAN ROSSI P LI Paol - BIANC ncesco - FASSIO - MARS ROCCAV aetano o - BAT CAMUZ E PASQ SO - LU IO Raff sep io - Και - PISΝαύπλιο. giμια I lianπου lam OVICH nni - R - ZECC - BEN anni T ioμνημονεύεται l R i i i L I o I R u i g r O m L A e L f i g r O c i O n R E Z L i n n i C o N a A o G s s T IE G L a us - D OTRAS - POE TA Giu - M NGHI να μην Lui στους Giov Anton πώςÈ μπορούμε Bon ANG Anto - AZμου-eppe - COL io Mas o - Z quale lesti IANI ANI cesc lerin ietro Anto ANO εκείνους της io - θυμηθούμε iano TI Fr I M. IOVI tro V ance ano onio NIπου, ASSA RRO Giov A Gi τομείς CHI o - P της τέχνης, - FE ELLI - M ROMEY re - VIV LLINO P ALOSSO scalis) LUIGGIN MBERTE Ambrog ppe - B Andrea REMONI I - ISAI rancesc BBA Pie Andrea RO Gius seppe FALO Ce NOLA A DA Ant ncesco - ONAFIN NI Anton ORZANO ORANDI - ROSS er vivian ghi Pas PELLET e - FAS LLI Fran E Dami lo - VILL ETTI Fr Sebast ENDOS anni - L NARIO I - TES NI ( A σικής ή ακόμη καιC της λογοτεχνίας, F εργάστηκαν F A LE il A RS ES Pi pp sa SS AR M AP AT OR NI για ναTενισχύO θεάτρου CE IO pe ra -C BE LA και του -B Pa se RO -D iU NO Giu SC ov LLA RTU Michele ITALI Ce ILANI - squale (o De I Pietro PORRO LI - TIT RIS Giu - BROGL ichele - GUBERN EROTTI - STARR AVULLA sco - BO OLELLI LFI - GA MA DI C e - SCAV IETTI F ovanni rlo - CAT FORTI - vanni - Giusep ECCHINI HI degl aria - C IO Giuse MARON RITTAT ANI Cam ale - BA CALCAG rafino ERTI Gi elice - P ria - TA ARU olo - BO a e i R S L P S L E a L σουν τα αιτήματα για ανεξαρτησία και ελευθερία της Ελλάδας; C M o L G T B V I F u M a S e Z i O E E P B L T c A I Pa epp AM VIL DO IA S I Gi GI G IT NDO AND - PA ROL pe NO asq rlo ppe SEN nio LI C zo M ton VILL etano - co - BA AMUZZI PASQUA - LUCCH affaele pe - TIR o - BAR Giovann REMES Michele ntonio SOBRER Andrea LLI Fran Pietro - GA DDONE PA Gius auro - o - BOG SSINEL gis) Ca TANELL - ROSA Battista TA - BE LLA An cenzo - ni Anto I Giuse SCONI - SANO P Giusep - D’AUR esco - L PLEBA Vincen ancesco APARTE ppe - C s C a l R A o I ) p r C I E O e r i O G E N e t C a c r O S S A N R e n I t c N R E M A o N n I i D S s I n A e U o O n A C a F AN TI Fran tiano IRAS - POER TA Giu NDIER BRU R Giulio GRAMS ECORAR SSI Carl o Arola zo - BO - COCC MBA Pie aria - le - SCA AMATO I Giacin lice - C I (o Fo DI - MO L Cesar iovann ERRET o - CAN ENO Vi - BO PE Gius OZIO - G iova - RASIE ELLI - V io - BA - BUFF Andre NI Fran incenzo A Pietr ZANI T S as B e G G ( n OSCH - LOT M O A L L n R co IA G P e A A i L P E a acio o F ASSE GNO Seb - DEND ovanni LENARIO RSI - TE a - BAR Frances - CORN iovanni eppe - a - SERA ULLANI LLI Lore OCCHIN nzo - GA useppe Annib I Luigi - BIFFRA SERTA F o - FON - MONA OSARO CCHINI ENANI - i Timot io - DIM MACCH HI Luig TORRIC O Anto imilian i - DANI e - ISOL - PISA V - TAREL - AN N Bonif - CHIA tonio - nio - N E n o R C o N i s i i I i G n A i s R o G N e i A E I m g p P r r n A B Z o p s I o H A F T G O i G c n u g N n C A n I t È i o R a R nto A A lò o CALC Serafi BERTI Felice - Maria - ppe Ma - BRUN LIA Lui IBELLIN CHIO Gi udio Ma esco - BORGA aetano INA Vin NEGRI SA Filip ALBERT Angelo SALI - O Girol VILOVIC ovanni VIANI - ietro - O Giova lis) An UIGGIN BERTE mbrogi - BASS drea Ma NINI Lu Giusep o - PIE o Virgil Nico i - BON ANI Ant RZANO RANDI A SSI M. e P M c M i I A A A L G c a L e C o O a R r O O I I S o G n A s G I l l s C n c I A G V A A L t i n O o O O E p R R S r R O A T O M o I A u s C T L a e L o e z o n n A F N R i M P p N O E a z S r A A l Y i E U c O i T N a T o z M a n I o G I R e G T F C O T A C N v F n L E r O o A P ) n e R P t I O v I n e I e i a L s l t ’A esco PLEB tro Vinc ALZANI UNO An vio - CO Pasqua useppe - SEGU ANZANI ARTE Pa pe - CIT GALDO - CI Vince le - SAN O Vince BIANCO (Pietro Luigi - USCELLI e - ROM LI Cesar I - BEL ale - CA S (o De ESI Pie - PORR ELLI - T RIS Giu - BROGL hele - C RNATI - OTTI Fra RABBA ANGEL GGI Gio I Carlo - - FORTI ovanni iuseppe NI Pier v c n a o l a i N R E c e B i C r E u R p d O I H a I i L e G o i lò IR G IN A A F B L e U q C tt ie B B u ZI AP nz el TA NO RT ER RO o - B SSINEL is) Carl ANELLI G AROLL - ZECCH SENGHI ince RELLA P ncesco NGERI - cinto O COMUZ EGIANI TO Nico I Nicolò o - BON PE Gius - FOZIO - NANN SI Pasq lo - AIM I Angelo - CARLI FERRE LI - MA LLA Mich no - VI - BATTIL ZZI Pas PASQUA O - LUC O Raffa eppe - T o - BAR Giovann EMESI M ele - GU nio - P ERO - ST esco t n V i c A S A E A g a l A T S T I a a c C O B PIS io - TA INI Fra - BRE N Gi ino - GI o - PARM - SCIU GELOTT onifaci - CHIAP ntonio Antonio M. - ROS OLI Pao BIANCH ncesco FASSIO MARSIG OCCAVI NI Gaeta ncesco - CAMU HI - DE LOTRAS - POER TA Gius IER Car BRUNO ulio - CR SCI Mich RA Anto - SOBR Fran RARI Gi Felice - I (o Fon I - MON are - R i Battist TUTA - ANELLA G E l L e L i B a o Z o R I A C N a i S D t p A o s O F o L i r C A G i n M l S T E s n A G E in nton N IO F LD LL Ce DI O Fr SI Virg - AZZ Giusep e - CO ENO AFIN VILL FON GRA ERR - BIF ECOR esco NDO esco Cele Aler uale eo TTI I Car nton ARA I-T RIET NAR ERTA ano ano TTI co NER astia ANO ONA ROS RAN anni ZAN ovan rea TARO iusepp OFALO SNOLA VARDA A Frances ni - BON ATANI A I - FOR ni - MO eppe - Pier vivi hi Pasq PPELLE e - FAS LI Franc E Dami amillo - BASSE NO Seb ino - DE TI Giov e - PLE - TARS aria - B O Franc i - COR vanni - ppe - P SERASS - AND Angelo LI - CAS olamo - ICH - M ROSARO HINI Gi NANI - B i Timot io - DIM - MA d n R A E e a n n g O T R R N f p r C V G n n ig io o M C I A CC CA Felic Gius CHINI DI C - BE FOR NCEL TATO - GA LLI G Gius BRU Mari O Gi CASA MBE ro Carl lo GINÈ Anto iova NI G gli U Sera ovan uale iova VILO nni - SC ANI A Lu o-B aria usep ppe - ZE ALCA ia IETT cesc o - COLE NDOLFI - PALMA useppe - ANDR BOGGI G ELLI Car Carlo - NELLI G SAROLL a - ZEC NGHI de on Mar OSIO Gi - MARO e - RIT I - VILL O Pasq ppe - C ’AURIA sco - LA LEBANO incenzo I Giuse tonio - RNAGLI GIBELLI ECCHIO udio M O Mau BIANCO ietro) - i - FERR LI - MIO Y Giova IVIANI O Pietro OSSO Gi scalis) o - LUIG LAMBER t N p t n ) P O A P a o V O N E r D i r A e L N la e L P T g N Piet etro - G DDONE ARPA G Mauro acinto - - CASSIN Fongis - MONT sare - R i Battis A - BESE ELLA An enzo - D i Antoni I Giusep VASCO - BASSA FA Gius drea - I Franc cenzo - Pietro V BALZA RUNO A avio - C squale eppe - EGUIN C AMA Angelo RLINO ( ERO Lui RTUSCE e - ROM esare - - BELLI ale - CA (o De P ESI Piet - PORRO IRELLI O s O n n o i N t C i c B T l F I a e C A N T R S n n t T I u n H A S ( u A S e A P R G I i e e C i P I U o D I io A E U A n in L a c O I LI LA igi BIANCH esco - C IO - FER SIGLI - M LA Mich - VITAL ATTILAN ZI Pasq ASQUAL O - LUCC Raffael seppe - Carlo MBA e Maria nibale - igi - AM IFFRARI TA Feli - FONG MONAL SAROLL INI Giov BERRET oteo - C MENO V A Giova i - RASI RRICEL O Anton iano - B - DANIA e - ISO - PISA V - TAREL rancesc ENGERI iacinto OMUZZI GIANI G Nicolò u L Z u c L E I R F P B G il n U C O o H O N ig E I IO H TO I DI pp SS m SS Gi M pp -B AR e VI ER no RI BR Lu gi io an iuse ilippo A ERTINI ngelo - LI - CAS Girolam ILOVICH anni - R I - ZECC BENANI vanni Ti tonio - - MACC NGHI Lu rogio - - BASSA Massim INI Lui IA Giuse co - PIE o Virgil ZZOLIN eppe - OLLEGN ino - GIA o - PAR - SCIUTT LBERTIN Pasqual ETTI Fr NO - FA sco - M - ROCCA I Gaeta ncesco o - CAM CHI - DE - LOTRA - POER TESTA ARANDI o - BR V n F A v A N C a N È E n e L A O n S a s r A N t b B B s o O A i i a I i A e O c o t r e o L O I A T i S N s S i u o L A r I A O o i A e i e I R r n I S h R i p m F e t n S c sc D N n ROS nzo - A CO Carl ro) - CA i - FER LLI - M OMEY G e - VIV ietro LOSSO G scalis) - LUIGG LAMBER TITO A Giusep LIO And - CREM NATI - I TI Franc BBA Pi Andrea TARO G useppe LO Cele OLA Ale A Anton zo - egli Ug - CAPPE ppe - FA LLI Fra Damian o - VILL SSETTI ebas o - DEN I Giova - PLENA ia - TAR e Maria NO Fran i - COR P S O r E a e l i e N A E t A O d g O R I l C a S N l R E a n N A G c T A D g e F r C T i i p N i I n e U R s e i B a r i R N p c u G c H m f u R O a i G E M i L O e Vin lo - BIA O (Pie RO Lui ARTUS hele - ALI Ces BELLI ale - C (o De P I Pietro PORRO IRELLI ARBERI - BRO I Miche - GUBE - PERO STARR ULLAN sco - B LELLI G GARO DI CES CAVAR l a G T Vin Sera ale LIA ALCA i E IO G LINI AMB V NI C o-B nzo SEN on M MAR Gius S T O u IN e S O Fe M ITTA e ic T Ang - CARL - FERR SIGLI - ILLA M no - VI TTILANI ZI Pasq SQUALIS LUCCHE affaele eppe - arlo - B Giovann CREMES Michele Antonio BRERO drea - A I Franc etro - C NDOLFI - PALMA eppe - AIMINO TA - BE LLA Ant o - DOS tonio - ppe - R - VILLA O Pasqu eppe - C ’AURIA esco - L PLEBAN o Vince ALZANI Antoni CORNAG - GIBEL PECC o R R IO SO i) An AV Gaeta UZ DE PA SSO ius BA ELL CINI Pi o - GA DONE ius DIER C RUNO iulio - AMSCI RARA ietr co - B BRUNO tavio - squale ppe ETU - CANE incenz nni An I Giuse SCONI ASSAN A Gius rea - D I Franc nzo cesc - FASS - MA ROCC I ERIO CAM BOS PA G rlo ERR s A N e TA G D V co B d A a e F t LA P B C O G a an R tr
Η συμβολή των Ιταλών στην Ελληνική Επανάσταση Προετοιμάζοντας την Ιταλική Παλιγγενεσία 1821-1832
Η συμβολή των Ιταλών στην Ελληνική Επανάσταση
Προετοιμάζοντας την Ιταλική Παλιγγενεσία 1821-1832 ETPbooks
Σημείωμα του εκδότη
Σημείωμα του εκδότη Το έργο ενός συλλογικού τόμου με θέμα την ιταλική υποστήριξη στον Αγώνα για την Ανεξαρτησία την Ελλάδας πηγάζει από την επιθυμία να εμβαθύνουμε σε ένα θέμα που, στο σύνολό του, δεν είχε ποτέ στο παρελθόν αντιμετωπιστεί, ούτε ως ακριβής ανάλυση ιστορικών, πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων, ούτε ως μια συγκεκριμένη περίοδος που θα μπορούσε να θεωρηθεί, λόγω των συνεπειών της, σαν ένα στάδιο μίας εξελικτικής διαδικασίας και να προσδιοριστεί ως προαναγεννησιακή. Υπάρχει πράγματι ένα είδος damnatio memoriæ για εκείνη την περίοδο, που εκτείνεται μεταξύ του τέλους της Νεότερης Ιστορίας, η οποία συμβατικά ολοκληρώνεται το 1815 με το Συνέδριο της Βιέννης και της Σύγχρονης Ιστορίας, η οποία αρχίζει το 1848. Ως αποτέλεσμα, τα ελληνικά γεγονότα εκείνων των ετών, αν και θεμελιώδη για το ευρωπαϊκό και το ιταλικό πεπρωμένο, δεν έχουν ερευνηθεί παρά μόνο εν μέρει και δεν έχουν τύχει συστηματικής έρευνας. Ομοίως, τα ίδια γεγονότα πλαισιώνονται από ένα ευρύτερο, διεθνές πλαίσιο, με σκοπό να εξυψωθεί εκείνο το δίκτυο κοινών προσδοκιών και ταυτοτήτων που, διευρυνόμενο μέσω του έργου των εξόριστων, αποτέλεσε βασικό ιδεολογικό στήριγμα των αιτημάτων για ανεξαρτησία, της συνακόλουθης άνθησης των εθνών και, ταυτόχρονα, της αρχής του τέλους των μεγάλων αυτοκρατοριών. Η Ιταλία, η οποία εκείνη την εποχή δεν είχε ακόμη συγκροτηθεί ως ενιαίο κράτος, προσέφερε την υποστήριξή της όχι μόνο στις κοινές φιλοδοξίες ανεξαρτησίας εκείνων που παρακινήθηκαν να υπερβούν την Αδριατική, αλλά και λειτουργώντας στην επικράτεια των επιμέρους κρατών που την αποτελούσαν, σε πολλαπλά μέτωπα. Ιδιώτες που για επαγγελματικούς λόγους ή εξαναγκασμένοι σε εξορία πήγαν στην Ελλάδα, συντάχτηκαν με αυτούς, που παρείχαν πολιτική, υλικοτεχνική και πολιτιστική υποστήριξη από την ιταλική χερσόνησο, χάρη στην μακραίωνη ανταλλαγή με τους Έλληνες που διαβιούσαν στις πόλεις μας, στα πανεπιστήμιά μας, στις κοινωνίες μας, καλλιεργώντας ένα οικονομικό και πολιτιστικό δούναι και λαβείν, ένα πολύ γόνιμο έδαφος, δηλαδή, για συνεργασία και αλληλεγγύη. Αν και όπως αποδεικνύεται μερικές φορές – με τρόπο που προβάλλεται από μια επιδεικτική noblesse – η γνώμη για τους Νεοέλληνες θα μπορούσε να ακουστεί ως επικριτική σε σημείο που να αμφισβητείται σοβαρά η δυνατότητα επίτευξης και διατήρησης της ανεξαρτησίας, εντούτοις συνετέλεσαν σε αυτό τον σκοπό οι εντολές για την πολιτιστική συνέχεια και την κληρονομιά μιας μεγαλοπρεπούς αρχαιότητας, μητέρας, για πολλούς, κοινών αξιών και διδασκαλιών. Μια κληρονομιά που έγινε η ρομαντική βάση ολόκληρου του ευρωπαϊκού φιλελληνικού κινήματος.
13
1821 -GRE DEF.indd 13
12/11/21 09:23
Η υποστήριξη των Ιταλών στην Ελληνική Επανάσταση
Πολύ διαφορετική ήταν η υποστήριξη που προσέφεραν τα άλλα εμπλεκόμενα έθνη, τα οποία εξήγγειλαν τη δέσμευσή τους βάσει συγκεκριμένων πολιτικών οδηγιών των κυβερνήσεών τους, για τις οποίες στόχος δεν ήταν η ανεξαρτησία των Ελλήνων, αλλά το αν η Ελλάδα θα έπρεπε ή όχι να βγει από την επιρροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αυξάνοντας έτσι, με σωστή διαχείριση, την ευρωπαϊκή επιρροή στις περιοχές αυτές και με όχι δευτερεύοντα στόχο τον έλεγχο των ρωσικών φιλοδοξιών που για μεγάλο χρονικό διάστημα επιθυμούσαν μια διέξοδο στη Μεσόγειο. Τα δοκίμια που παρουσιάζονται εδώ ασχολούνται με θέματα, γεγονότα και προσωπικότητες που μας φάνηκαν σημαντικά, προκειμένου να δώσουμε τουλάχιστον μια ιδέα για το πόσο μεγάλη ήταν η συμμετοχή των Ιταλών. Σκόπιμα δεν έχουμε επικεντρωθεί σε στρατιωτικά ζητήματα, καθώς πολύ συχνά αντιπροσωπεύουν μόνο την τελική πράξη της πολιτικής και πνευματικής διαδρομής, αλλά οι εισηγητές έχουν δώσει έμφαση στις πολλαπλές μορφές και κατευθύνσεις με τις οποίες αναπτύχθηκε η υποστήριξη. Αυτές λοιπόν οι ταπεινές αλλά όχι λιγότερο σημαντικές συνεργασίες που προσέφεραν πολλοί – περισσότερο ή λιγότερο άγνωστοι – σε λιμάνια και πόλεις, ενώνονται με έργα προσωπικοτήτων όπως, για παράδειγμα, ο Vincenzo Gallina και ο Alerino Palma di Cesnola, που όχι μόνο βραβεύτηκαν αλλά κατείχαν αξιώματα κύρους στο νεοσυσταθέν βασίλειο της Ελλάδας, είτε όπως Giuseppe Chiappe, ο οποίος για μεγάλο χρονικό διάστημα τροφοδοτούσε τον αγώνα με πληροφορίες από την Ύδρα, ή ο Giovanni Romey, ένας κατάσκοπος που ενημέρωνε την Επιτροπή της Ζακύνθου από τις τάξεις των Οθωμανών. Εξίσου σημαντικοί ήταν ο Porro Lambertenghi και ο Giacinto Provana di Collegno, οι οποίοι όχι μόνο κράτησαν το φιλελληνικό συναίσθημα ζωντανό στην πατρίδα τους, αλλά πήγαν στην Ελλάδα για να συμμετάσχουν στα γεγονότα. Τέλος, αξιομνημόνευτοι είναι οι αμέτρητοι γιατροί που προσέφεραν τις υπηρεσίες τους, σε τέτοιο βαθμό ώστε το πρώτο φαρμακείο με τη σύγχρονη έννοια στην Ελλάδα να είναι ενός από αυτούς, όπως μνημονεύεται και σε μια αναμνηστική στήλη, στο Ναύπλιο. Και πώς μπορούμε να μην θυμηθούμε εκείνους που, στους τομείς της τέχνης, της μουσικής και του θεάτρου ή ακόμη και της λογοτεχνίας, εργάστηκαν για να ενισχύσουν τα αιτήματα για ανεξαρτησία και ελευθερία της Ελλάδας; Ο νεανικός ενθουσιασμός του Terenzio Mamiani και οι αισιόδοξοι στίχοι του Enrico Mayer, ο οποίος υπέγραφε ως «Φιλέλληνας» στις σελίδες της Ανθολογίας, άνοιξαν ένα κεφάλαιο στο οποίο συμμετείχαν λογοτέχνες απ’ όλη την ιταλική χερσόνησο. Κανείς, ή σχεδόν κανείς δεν απέκλινε, ίσως ο μόνος ήταν ο Manzoni, ο οποίος δεν εκδήλωσε δημόσια την κλίση του, ούτε καν με έναν προσεκτικό και διστακτικό τρόπο· πόσο βαθιά γεμάτος αγάπη και ευγνωμοσύνη μίλησε ο Leopardi από τις σελίδες του Zibaldone, αφήνοντας ημιτελές, λόγω της ανάγκης για περισυλλογή που τον διέκρινε, το Canto alla Grecia libera e indipendente (Ύμνος για την ελεύθερη και ανεξάρτητη Ελλάδα)!
14
1821 -GRE DEF.indd 14
12/11/21 09:23
Σημείωμα του εκδότη
Και δεν πρέπει να ξεχνάμε και τους πρωταγωνιστές που έχουν γίνει πιο δημοφιλείς, εκείνους στους οποίους η ιστοριογραφία και η έρευνα έχουν παραχωρήσει μέχρι στιγμής τον ρόλο των πρωταγωνιστών που θα έπρεπε ίσως να τον μοιραστούν με άλλους. Υπήρχαν κι εκείνοι που έδωσαν τη δική τους γραπτή μαρτυρία, επίσης σημαντική, σε άλλη γλώσσα (μεταξύ αυτών και ο Alerino Palma di Cesnola, στον οποίο ο εκδοτικός οίκος έχει αφιερώσει έναν τόμο με τα έργα του, πλέον στα Ιταλικά). Και στη συνέχεια εκείνοι που έδωσαν τη ζωή τους αποκλειστικά και στον υπέρτατο βαθμό. Ο Αγώνας για την Ανεξαρτησία της Ελλάδας έγινε γι’ αυτούς – μερικές φορές είναι αλήθεια, χωρίς να υπάρχουν πολλές επιλογές – ο αγώνας για τη ζωή. Προσπαθήσαμε να ανασυνθέσουμε ένα ενημερωμένο μητρώο αυτών των λησμονημένων ανθρώπων, ένα έργο ιδιαίτερα δύσκολο λόγω της δυσνόητης γλώσσας που συχνά χαρακτηρίζει τα ονόματά τους, τα οποία μερικές φορές μεταγράφονται και προσαρμόζονται ανάλογα με τον τρόπο που τους αποκαλούσαν οι Έλληνες, οι οποίοι, σε πολυάριθμες δημοσιεύσεις, είχαν την ευγένεια να τους αναφέρουν, ωστόσο ελλείψει άλλων πληροφοριών. Για να αποσαφηνιστεί αυτό το περίπλοκο έργο υπάρχει η αδιάκοπη και προσεκτική διπλωματική δράση των γραφείων του Παπικού Κράτους, ενός μετριοπαθούς υποστηρικτή, αν και obtorto collo, των αιτημάτων της Ελλάδας για ανεξαρτησία που, κάποια στιγμή, ανταποκρίθηκαν στην ύψιστη ανάγκη για αναχαίτιση των απίστων. Τελικά, κάποιος είχε αποφασίσει να δώσει στον φοβισμένο αντίπαλο ένα πιο αποτελεσματικό μάθημα από την πολιτική αναμονής και συντηρητισμού της Ιεράς Συμμαχίας, η οποία ήλπιζε στη μονιμότητα ενός μεσογειακού status quo που, ουσιαστικά, δεν θα έβλαπτε τα δικά της συμφέροντα, μόλις θα εξαφανιζόταν ο κίνδυνος μιας τεράστιας επίθεσης στη Βιέννη. Υπήρχαν τρία μέτωπα στα οποία αναπτύχθηκε η ιταλική υποστήριξη: το μέτωπο εκείνων που πήγαν στην Ελλάδα· το εσωτερικό μέτωπο εκείνων που δρούσαν από την ιταλική χερσόνησο· το μέτωπο της ευρωπαϊκής διασποράς που έβλεπε τους Ιταλούς ως πρωταγωνιστές στα φιλελληνικά κινήματα και τους συλλόγους που δραστηριοποιούνταν σε άλλες πρωτεύουσες. Η συλλογή μελετών που παρουσιάζεται σε αυτόν τον τόμο έχει ως στόχο να δώσει κίνητρα για περαιτέρω μελέτη. Στην πραγματικότητα, διερευνάται ένα πολύπλοκο σύμπλεγμα δραστηριοτήτων, το οποίο, αν και δεν εξετάζεται εξαντλητικά εδώ, μπορεί να αποτελέσει μια οργανική βάση έρευνας για όσους σκοπεύουν να ασχοληθούν με το θέμα. Οι δυσκολίες που συναντώνται συχνά στην ανάκτηση δεδομένων είχαν ως αποτέλεσμα την εκ νέου ανακάλυψη, τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ελλάδα, αρχείων ή μεμονωμένων εγγράφων τα οποία, για το συγκεκριμένο ενδιαφέρον τους, ελπίζουμε ότι θα αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω έρευνας. Αυτό όμως δεν εξαντλεί τους λόγους για μια τέτοια συλλογή. Μια συλλογή έργων για το συγκεκριμένο θέμα δεν είχε ακόμη αναληφθεί και ίσως
15
1821 -GRE DEF.indd 15
12/11/21 09:23
Η υποστήριξη των Ιταλών στην Ελληνική Επανάσταση
η ευκαιρία να αντιμετωπιστεί με ένα πανόραμα που απεικονίζει, έστω και συνοπτικά, τη δραστηριότητα ολόκληρης της ιταλικής χερσονήσου να μπορούσε θα οδηγήσει σε κάποιο προβληματισμό σχετικά με τη σημασία αυτών των γεγονότων, που, λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες που προκλήθηκαν στην Ιταλία, θα τους προσέδιδε μεγαλύτερη ευπρέπεια και ιστορική σημασία. Τα γεγονότα αυτά αποτέλεσαν το πεδίο εξάσκησης στο οποίο η Αναγέννησή μας απέκτησε το θάρρος που, ιδίως μετά την αποτυχία των εξεγέρσεων του ’20-’21 και τα γεγονότα στην Ισπανία, φαινόταν να λείπει· ήταν κατά κάποιο τρόπο μια πρόβα τζενεράλε που μέτρησε και επαλήθευσε την ανθεκτικότητα των κινημάτων ανεξαρτησίας και ελευθερίας, των εσωτερικών τους μηχανισμών και των υπερεθνικών δικτύων που ανατέθηκαν στους εξόριστους, εδραιώνοντας το κίνημα που είκοσι χρόνια αργότερα προώθησε, με μια πολύ διαφορετική αντίληψη, το ξέσπασμα του Αγώνα για την Ιταλική Ανεξαρτησία. Η Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία έχει δει συχνά την Ιταλία και την Ελλάδα να έρχονται αντιμέτωπες, και υπήρξαν στιγμές τριβής και έντασης, σε σημείο που να βρίσκονται παραταγμένες σε αντίπαλα μέτωπα. Ελπίζουμε ότι ο τόμος αυτός, στον οποίο συμμετείχε μεγάλος αριθμός Ιταλών και Ελλήνων μελετητών, θα αποτελέσει το πρώτο βήμα για μια συνολική ανασκόπηση της κοινής ιστορίας των δύο χωρών κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, με στόχο την αναγκαία και προοδευτική εξάλειψη των παρεξηγήσεων και των επιφυλάξεων που κληρονομήθηκαν και την έναρξη μιας κοινής συγγραφικής διαδικασίας που θα αποτελέσει ένα νέο παράδειγμα για το μέλλον. Enzo Terzi
16
1821 -GRE DEF.indd 16
12/11/21 09:23