/http://pharmacia1.com/2015/08/24اﻟﺠﺰﯾﺌﺎت-اﻟﺤﺮة/free-radical-
pharmacia1.com
اﻟﺠﺰﯾﺌﺎت اﻟﺤﺮة free radical AHMED ABDELBAKY
ﻣﺎ ﻫﻲ اﻟﺠﺰﯾﺌﺎت اﻟﺤﺮة free radical؟ ﻟ ﻤﺎ ذ ا ﺗ ﺴ ﺒ ﺐ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة أ ﺿ ﺮ ا ر ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ا ﻹ ﻧ ﺴﺎ ن ؟ ﻛ ﯿ ﻒ ﺗ ﺴﺎ ﻋ ﺪ ﻣ ﻀﺎ د ا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة ) ﻣ ﺜ ﻞ ﻓ ﯿ ﺘﺎ ﻣ ﯿ ﻦ Eو Cو ا ﻟ ﻌ ﻨﺎ ﺻ ﺮ ا ﻻ ﺧ ﺮ ى ( ﻋ ﻠ ﻰ ﺣ ﻤﺎ ﯾ ﺔ ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ﺿ ﺪ أ ﺿ ﺮ ا ر ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ؟ ا ﻟ ﻤ ﻘﺎ ل ا ﻟ ﺘﺎ ﻟ ﻰ ﺳ ﯿ ﻘ ﺪ م ﻣ ﺤﺎ و ﻟ ﺔ ﻣ ﺒ ﺴ ﻄ ﺔ ﻟ ﻔ ﻬ ﻢ و ا ﺟﺎ ﺑ ﺔ ا ﻻ ﺳ ﺌ ﻠ ﺔ ا ﻟ ﺴﺎ ﻟ ﻔ ﺔ ,و ا ﻟ ﺘ ﻌ ﺮ ف ﻋ ﻠ ﻰ ا ﻻ ﻫ ﻤ ﯿ ﺔ ا ﻟ ﺼ ﺤ ﯿ ﺔ ﻟ ﺘ ﻨﺎ و ل ا ﻟ ﺨ ﻀ ﺮ و ا ت و ا ﻟ ﻔ ﻮ ا ﻛ ﺔ ا ﻟ ﻐ ﻨ ﯿ ﺔ ﺑ ﻤ ﻀﺎ د ا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة ﺑ ﺸ ﻜ ﻞ ﯾﻮﻣ ﻰ .
ﻣ ﻘ ﺪ ﻣ ﺔ :ﻧ ﻈ ﺮ ة ﻣ ﻮ ﺟ ﺰ ة ﻓ ﻲ اﻟ ﺮ وا ﺑ ﻂ اﻟ ﻜ ﯿ ﻤ ﯿﺎ ﺋ ﯿ ﺔ ﻟ ﻔ ﻬ ﻢ ﻣ ﻮ ﺿ ﻮ ع ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة و ﻣ ﻀﺎ د ا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة ،ﯾ ﺠ ﺐ أ و ﻻ أ ن ﻧ ﺘ ﻌ ﺮ ف ﻗ ﻠ ﯿ ﻼ ﻋ ﻦ ا ﻟ ﺨ ﻼ ﯾﺎ و ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت .ﯾ ﺘ ﻜ ﻮ ن ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ا ﻟ ﺒ ﺸ ﺮ ى ﻣ ﻦ أ ﻧ ﻮ ا ع ﻣ ﺨ ﺘ ﻠ ﻔ ﺔ ﻣ ﻦ ا ﻟ ﺨ ﻼ ﯾﺎ. و ﺗ ﺘ ﻜ ﻮ ن ا ﻟ ﺨ ﻼ ﯾﺎ ﻣ ﻦ أ ﻧ ﻮ ا ع ﻣ ﺨ ﺘ ﻠ ﻔ ﺔ ﻣ ﻦ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت .و ﺗ ﺘ ﻜ ﻮ ن ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ﻣ ﻦ ذ ر ا ت ﺗ ﺮ ﺗ ﺒ ﻂ ﻣ ﻊ ﺑ ﻌ ﻀ ﻬﺎ ﺑ ﺮ و ا ﺑ ﻂ ﻛ ﻤ ﯿﺎ ﺋ ﯿ ﺔ . ﺗ ﺘ ﻜ ﻮ ن ا ﻟ ﺬ ر ة ﻣ ﻦ ا ﻟ ﻨ ﻮ ا ة ،و ا ﻟ ﻨ ﯿ ﻮ ﺗ ﺮ و ﻧﺎ ت و ا ﻟ ﺒ ﺮ و ﺗ ﻮ ﻧﺎ ت و ا ﻹ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت. ﻋ ﺪ د ا ﻟ ﺒ ﺮ و ﺗ ﻮ ﻧﺎ ت ) ﺟ ﺴ ﯿ ﻤﺎ ت ﻣ ﻮ ﺟ ﺒ ﺔ ا ﻟ ﺸ ﺤ ﻨ ﺔ ,ﻣ ﻮ ﺟ ﻮ د ة د ا ﺧ ﻞ ﻧ ﻮ ا ة ا ﻟ ﺬ ر ة ( ﻓ ﻲ ا ﻟ ﺬ ر ة ﯾ ﺴﺎ و ى ﻋ ﺪ د ا ﻹ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ) ﺟ ﺴ ﯿ ﻤﺎ ت ﺳﺎ ﻟ ﺒ ﺔ ا ﻟ ﺸ ﺤ ﻨ ﺔ ,ﺗ ﺪ و ر ﺣ ﻮ ل ﻧ ﻮ ا ة ا ﻟ ﺬ ر ة ﻓ ﻰ ﻣ ﺪ ا ر ا ت ﻣ ﺤ ﺪ د ة ( ا ﻟ ﻤ ﺤ ﯿ ﻄ ﺔ ﺑﺎ ﻟ ﻨ ﻮ ا ة. ذرة اى ﻋﻨﺼﺮ ) ﻟﻨﻔﺮض ان اﺳﻢ اﻟﻌﻨﺼﺮ , (Xﺗﻤﯿﻞ اﻟﻰ اﻻﺳﺘﻘﺮار ,و اﻟﺬرة ﺗﻜﻮن ﻓﻰ ﺣﺎﻟﺔ اﻻﺳﺘﻘﺮار ﻋﻨﺪﻣﺎ ﯾﻜﻮن اﻟﻤﺪار اﻻﺧﯿﺮ ﻟﻬﺎ ﻣﻜﺘﻤﻞ ﺑﺎﻻﻟﻜﺘﺮوﻧﺎت ,و ﻓﻰ ﺣﺎ ل ا ن ا ﻟ ﻤ ﺪ ا ر ا ﻻ ﺧ ﯿ ﺮ ﻟ ﻼ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻏ ﯿ ﺮ ﻣ ﻜ ﺘ ﻤ ﻞ ,ﻓﺎ ن ا ﻟ ﺬ ر ة ﺗ ﻜ ﻮ ن ﻏ ﯿ ﺮ ﻣ ﺴ ﺘ ﻘ ﺮ ة ,و ﺗ ﺴ ﻌ ﻰ د ا ﺋ ﻤﺎ ﻟ ﻼ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ﻣ ﻦ ﺧ ﻼ ل أ ﻛ ﺘ ﺴﺎ ب ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻟ ﺘ ﻜ ﻤ ﻞ ﺑ ﺔ ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ﺗ ﻬﺎ ا ﻟ ﻤ ﻨ ﻘ ﻮ ﺻ ﺔ ,و ﺑﺎ ﻟ ﺘﺎ ﻟ ﻰ ﺗﺎ ﺧ ﺬ ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ن ا و ا ﻛ ﺜ ﺮ ﻣ ﻦ ذ ر ة ﻋ ﻨ ﺼ ﺮ أ ﺧ ﺮ ) ﻟ ﻨ ﻔ ﺮ ض ا ن ا ﺳ ﻢ ا ﻟ ﻌ ﻨ ﺼ ﺮ ا ﻟ ﺠ ﺪ ﯾ ﺪ , ( Yو ا ﻟ ﺘ ﻰ ﺑ ﺪ و ر ﻫﺎ ﺗ ﺘ ﺤ ﻮ ل ا ﻟ ﻰ ذ ر ة ﻏ ﯿ ﺮ ﻣ ﺴ ﺘ ﻘ ﺮ ة و ﺗ ﺴ ﻌ ﻰ ا ﻟ ﻰ ا ﻻ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ﻣ ﻦ ﺧ ﻼ ل أ ﻛ ﺘ ﺴﺎ ب ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻣ ﻦ ذ ر ة ا ﺧ ﺮ ى ,و ﺑ ﺬ ﻟ ﻚ ﺗ ﺒ ﺪ أ ﺳ ﻠ ﺴ ﻠ ﺔ ﻻ ﺗ ﻨ ﺘ ﻬ ﻰ ﻣ ﻦ ﺳ ﻌ ﻰ ا ﻟ ﺬ ر ا ت ا ﻟ ﻰ ا ﻻ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ﻣ ﻦ ﺧ ﻼ ل ا ﻛ ﺘ ﺴﺎ ب ا ﻻ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت . ﻣ ﻠ ﺨ ﺺ ﻣﺎ ﺳ ﺒ ﻖ ,ذ ر ا ت ا ﻟ ﻌ ﻨ ﺼ ﺮ Xﻏ ﯿ ﺮ ﻣ ﺴ ﺘ ﻘ ﺮ ة و ﺗ ﺴ ﻌ ﻰ ﻟ ﻼ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ﻣ ﻦ ﺧ ﻼ ل ا ﻛ ﺘ ﺴﺎ ب ا ﻻ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻣ ﻦ ذ ر ا ت ا ﻟ ﻌ ﻨ ﺼ ﺮ Yو ا ﻟ ﺬ ى ﺑ ﺪ و ر ة ﯾ ﺘ ﺤ ﻮ ل ا ﻟ ﻰ ﻋ ﺪ م ا ﻻ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ,و ﯾ ﺴ ﻌ ﻰ ﻟ ﻼ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ﻋ ﻦ ﻃ ﺮ ﯾ ﻖ ا ﻛ ﺘ ﺴﺎ ب ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻣ ﻦ ذ ر ا ت ا ﺧ ﺮ ى ,و ﻫ ﻠ ﻢ ﺟ ﺮ ا و ﻣ ﻤﺎ ﺳ ﺒ ﻖ ﯾ ﻤ ﻜ ﻦ ا ن ﻧ ﻌ ﺮ ف ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ,ﻋ ﻠ ﻰ ا ﻧ ﻬﺎ ذ ر ا ت ﻋ ﻨﺎ ﺻ ﺮ ﻏ ﯿ ﺮ ﻣ ﺴ ﺘ ﻘ ﺮ ة ) ﻧ ﺘ ﯿ ﺠ ﺔ ﻋ ﺪ م ا ﻛ ﺘ ﻤﺎ ل ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ﺗ ﻬﺎ ( ,و ﺗ ﺴ ﻌ ﻰ ﻟ ﻼ ﺳ ﺘ ﻘ ﺮ ا ر ﻋ ﻦ ﻃ ﺮ ﯾ ﻖ ا ﻛ ﺘ ﺴﺎ ب ا ﻻ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻣ ﻦ ذ ر ا ت ﻋ ﻨﺎ ﺻ ﺮ ا ﺧ ﺮ ى .
ﻛ ﯿ ﻒ ﺗ ﻀ ﺮ اﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت اﻟ ﺤ ﺮ ة اﻟ ﺠ ﺴ ﻢ و ﺗ ﺴ ﺒ ﺐ ا ﻻ ﻣ ﺮا ض ؟ ا ﻟ ﻜ ﻮ ﻟ ﺴ ﺘ ﺮ و ل ) ﻋ ﻠ ﻰ ﺳ ﺒ ﯿ ﻞ ا ﻟ ﻤ ﺜﺎ ل ( ﯾ ﻮ ﺟ ﺪ ﻣ ﻨ ﺔ ﺿﺎ ر و ﻧﺎ ﻓ ﻊ ,ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ﺗ ﺴ ﺘ ﻘ ﺮ ﻣ ﻦ ﺧ ﻼ ل ا ﺧ ﺬ ا ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ﻣ ﻦ ﺟ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﻜ ﻮ ﻟ ﯿ ﺴ ﺘ ﺮ و ل ا ﻟ ﻨﺎ ﻓ ﻊ ,و ﺗ ﺤ ﻮ ﻟ ﺔ ا ﻟ ﻰ ﻛ ﻮ ﻟ ﯿ ﺴ ﺘ ﺮ و ل ﺿﺎ ر ,ﻣ ﻤﺎ ﯾ ﺆ د ى ا ﻟ ﻰ ا ﻣ ﺮ ا ض ﻣ ﺜ ﻞ ﺗ ﺼ ﻠ ﺐ ا ﻟ ﺸ ﺮ ا ﯾ ﯿ ﻦ ,ﻧ ﺘ ﯿ ﺠ ﺔ ﺗ ﺮ ﺳ ﺐ ا ﻟ ﻜ ﻮ ﻟ ﯿ ﺴ ﺘ ﺮ و ل ا ﻟ ﻀﺎ ر ﻋ ﻠ ﻰ ﺟ ﺪ ر ا ن ا ﻟ ﺸ ﺮ ا ﯾ ﯿ ﻦ . و ﺑ ﻨ ﻔ ﺲ ا ﻟ ﻄ ﺮ ﯾ ﻘ ﺔ ﺗ ﺘ ﻔﺎ ﻋ ﻞ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ,ﻣ ﻊ ﻋ ﻨﺎ ﺻ ﺮ ا ﺧ ﺮ ى ﻣ ﻦ ﺧ ﻼ ﯾﺎ ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ,ﻟ ﺘ ﺴ ﺒ ﺐ ﺗ ﻜ ﻮ ن ﻋ ﻨﺎ ﺻ ﺮ ﺿﺎ ر ة ,و ﺑﺎ ﻟ ﺘﺎ ﻟ ﻰ ﺗ ﺴ ﺒ ﺐ ا ﻻ ﻣ ﺮ ا ض .
ﻛ ﯿ ﻒ ﺗ ﺤ ﻤ ﻰ ﻣ ﻀﺎ دا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة اﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ﻣ ﻦ ﻣ ﻔ ﻌ ﻮ ل اﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت اﻟ ﺤ ﺮ ة ؟ ﻣ ﻀﺎ د ا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة ,ﻫ ﻰ ﻣ ﻮ ا د ﺗ ﺴ ﺘ ﻄ ﯿ ﻊ ا ن ﺗ ﻌ ﻄ ﻰ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ا ﻻ ﻟ ﻜ ﺘ ﺮ و ﻧﺎ ت ا ﻟ ﺘ ﻰ ﺗ ﺤ ﺘﺎ ﺟ ﻬﺎ ﻫ ﺬ ة ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ﻟ ﺘ ﺴ ﺘ ﻘ ﺮ ,ﺑ ﺪ و ن ا ن ﺗ ﺘ ﺤ ﻮ ل ا ﻟ ﻰ ﺟ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ﺣ ﺮ ة .و ﺑﺎ ﻟ ﺘﺎ ﻟ ﻰ ﺗ ﺤ ﻤ ﻰ ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ﻣ ﻦ ا ﻟ ﺘ ﻔﺎ ﻋ ﻼ ت ا ﻟ ﺘ ﻰ ﻗ ﺪ ﺗ ﺴ ﺒ ﺒ ﻬﺎ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة .
ﻟ ﻤﺎ ذا ﺗ ﺘ ﻜ ﻮ ن اﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت اﻟ ﺤ ﺮ ة ؟ ﻓ ﻰ ا ﻻ ﺳﺎ س ﺑ ﻌ ﺾ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ﺗ ﻨ ﺸﺄ ﻓ ﻰ ا ﻟ ﻌﺎ د ة أ ﺛ ﻨﺎ ء ﻋ ﻤ ﻠ ﯿ ﺔ ا ﻟ ﺘ ﻤ ﺜ ﯿ ﻞ ا ﻟ ﻐ ﺬ ا ﺋ ﻲ. و أ ﺣ ﯿﺎ ﻧﺎ ﺧ ﻼ ﯾﺎ ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ا و ا ﻟ ﺠ ﻬﺎ ز ا ﻟ ﻤ ﻨﺎ ﻋ ﻰ ﻟ ﻠ ﺠ ﺴ ﻢ ﺗ ﻌ ﻤ ﻞ ﺑ ﺸ ﻜ ﻞ ﻣ ﺘ ﻌ ﻤ ﺪ ا ﻟ ﻰ ﺗ ﺨ ﻠ ﯿ ﻖ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ﻟ ﺘ ﺤﺎ ر ب ﺑ ﻬﺎ ا ﻟ ﻔ ﯿ ﺮ و ﺳﺎ ت و ا ﻟ ﺒ ﻜ ﺘ ﯿ ﺮ ﯾﺎ. ﯾ ﻤ ﻜ ﻦ ﻟ ﻠ ﻌ ﻮ ا ﻣ ﻞ ا ﻟ ﺒ ﯿ ﺌ ﯿ ﺔ ﻣ ﺜ ﻞ ا ﻟ ﺘ ﻠ ﻮ ث و ا ﻹ ﺷ ﻌﺎ ع ،و د ﺧﺎ ن ا ﻟ ﺴ ﺠﺎ ﺋ ﺮ و ﻣ ﺒ ﯿ ﺪ ا ت ا ﻷ ﻋ ﺸﺎ ب ﺗ ﺆ د ى ا ﻟ ﻰ أ ﻧ ﺘﺎ ج ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة. ﻓ ﻰ ا ﻟ ﻌﺎ د ة ،ﯾ ﻤ ﻜ ﻦ ﻟ ﻠ ﺠ ﺴ ﻢ ا ﻟ ﺘ ﻌﺎ ﻣ ﻞ ﻣ ﻊ ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ،ﻓ ﻰ ﺣﺎ ﻟ ﺔ ﻋ ﺪ م ﺗ ﻮ ﻓ ﺮ ﻣ ﻀﺎ د ا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة ,و ﻟ ﻜ ﻦ إ ذ ا أ ﺻ ﺒ ﺢ إ ﻧ ﺘﺎ ج ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ﻣ ﻔ ﺮ ﻃﺎ ,ﻓﺎ ن ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ ﻻ ﯾ ﺴ ﺘ ﻄ ﯿ ﻊ ا ﻟ ﺘ ﻌﺎ ﻣ ﻞ ﻣ ﻌ ﻬﺎ ,و ﺗ ﺒ ﺪ ا ﻓ ﻰ ا ﻟ ﺘ ﺮ ا ﻛ ﻢ ﻓ ﻰ ا ﻟ ﺠ ﺴ ﻢ و ﺗ ﺤ ﺪ ث ا ﻻ ﺿ ﺮ ا ر .
ﻓ ﻰ ا ﻟ ﻌﺎ د ة ا ﻟ ﺠ ﺰ ﯾ ﺌﺎ ت ا ﻟ ﺤ ﺮ ة ﺗ ﺘ ﺮ ا ﻛ ﻢ ﻣ ﻊ ﺗ ﻘ ﺪ م ا ﻟ ﻌ ﻤ ﺮ ,.و ﺑﺎ ﻟ ﺘﺎ ﻟ ﻰ ﻓﺎ ﻧ ﺔ ﻣ ﻦ ا ﻟ ﻤ ﻨ ﺼ ﻮ ح ﺑ ﺸ ﺪ ة ﻟ ﻠ ﻤ ﺴ ﻨ ﯿ ﻦ ا ﻻ ﻛ ﺜﺎ ر ﻣ ﻦ ﺗ ﻨﺎ و ل ا ﻟ ﺨ ﻀ ﺮ و ا ت و ا ﻟ ﻔ ﻮ ا ﻛ ﺔ ا ﻟ ﻐ ﻨ ﯿ ﺔ ﺑ ﻤ ﻀﺎ د ا ت ا ﻻ ﻛ ﺴ ﺪ ة ,ا و ﺗ ﻨﺎ و ل ﻣ ﻜ ﻤ ﻼ ت ﻏ ﺬ ا ﺋ ﯿ ﺔ ﻣ ﺤ ﺘ ﻮ ﯾ ﺔ ﻋ ﻠ ﻰ ﻣ ﻀﺎ د ا ت ا ﻛ ﺴ ﺪ ة .