4 Magazine van het Afvalfonds Verpakkingen
‘Zwerfafvalvrij Nederland: dat kan alleen samen’ ‘Schroot, sterk staaltje recycling’ ‘Recycling zit in onze genen’
Gedrukt op 100% gerecycled papier
In Nederland zijn bedrijven die verpakte producten op de markt brengen wettelijk verplicht te zorgen voor het inzamelen en recyclen van de verpakkingen: de producentenverantwoordelijkheid. De Stichting Afvalfonds Verpakkingen heeft deze verantwoordelijkheid van de bedrijven op zich genomen. Het verpakkend bedrijfsleven betaalt
Inhoud 4
hiervoor een bijdrage per kilo verpakkingen aan het Afvalfonds Verpakkingen: de afvalbeheersbijdrage. Hiermee worden de kosten voor de inzameling en recycling van verpakkingen vergoed. Ook financiert het Afvalfonds Verpakkingen de activiteiten van Nederland Schoon en het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV).
Meer informatie vindt u op www.afvalfondsverpakkingen.nl
Colofon
Interview Nederland Schoon
‘Zwerfafvalvrij Nederland: dat kan alleen samen’
14
Verpakkingen. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van het Afvalfonds Verpakkingen worden gekopieerd en/of gebruikt. Aan de inhoud van dit magazine kunnen geen rechten worden ontleend.
Interview Tata Steel
‘Schroot, sterk staaltje recycling’
Afvalfonds Verpakkingen Overgoo 13 2266 JZ Leidschendam
Redactie: Afvalfonds Verpakkingen Tekst en eindredactie: Gijs Coffeng, Linea Recta Vormgeving: Eric Dietz, Studio Eric Dietz BNO Reacties: info@afvalfondsverpakkingen.nl Gedrukt op Circle offset Premium White, 100% gerecycled papier De informatie in dit magazine is uitsluitend bedoeld voor algemene informatie doeleinden. Wij hebben het magazine met de grootste zorg samengesteld. Toch kan er onverhoopt een fout of onvolledigheid in zijn geslopen. Het Afvalfonds Verpakkingen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei directe of indirecte schade, van welke aard dan ook, die voortvloeit uit of in enig opzicht verband houdt met het gebruik van dit magazine.
8 Feiten & weetjes metalen verpakkingen
18
Interview Trivium
‘Recycling zit in onze genen’
10 Column
weer eens een leeg conservenblikje bij het restafval gooien of, als uw gemeente dat faciliteert, gerecycled. Blik is het meest gerecyclede verpakkings materiaal, het scoort fantastische cijfers. 95% van het metaal staat straks gewoon weer in uw keukenkastje.
1 1 Inspirerend
Bij het Afvalfonds Verpakkingen richten we de blik altijd op de toekomst. Een circulaire toekomst, om
17 Duurzaam door(ver)pakken
precies te zijn. Deze editie van Circulair Verpakken staat dan ook in het teken van metaal, een sector die al meer dan honderd jaar recyclet. Vanaf het moment dat uw blikje in het afval belandt, gaat er een keten van verwerkers aan de slag om van oud blik weer nieuw blik te maken. Want schroot blijft waardevast. Mooi is het interview met Armin von Keitz van Tata
21 Kort nieuws
Steel die vertelt hoe het ingezamelde Nederlandse schroot in IJmuiden weer wordt omgesmolten tot nieuw staal. Dat is een spectaculair proces, waarbij
22 Nieuwe tarieven
Tata Steel constant onderzoekt hoe er duurzamer kan
23 Recycling resultaten 2018
Trivium (dat wij nog kennen als Ardagh) is een grote
worden geproduceerd.
producent van blikverpakkingen. Hoofd Marketing Martin de Olde wil meer bewustwording voor het schap in de supermarkt. En dan zijn er natuurlijk ook nog de andere verhalen, met even uitdagende doelstellingen. Nederland moet in 2030 zwerfafvalvrij zijn, volgens Nederland Schoon. Directeur Helene van Zutphen
Ideeën voor onderwerpen?
Beweringen en meningen, geuit in de artikelen in dit magazine komen voor rekening van de geïnterviewden en vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het Afvalfonds Verpakkingen.
U en ik staan er niet bij stil als we
bij het PMD-afval. Dat blikje wordt in zijn geheel
12 Uitgelicht
Circulair Verpakken is een uitgave van het Afvalfonds
085 401 2660
Blik op de toekomst
praat u bij. Kortom, er is weer van alles te halen in deze Circulair Verpakken. Een ding is zeker: uw blik op blik zal zeker zijn bijgesteld.
Heeft u of kent u een bijzonder project over verduurzaming van verpakkingen,
Cees de Mol van Otterloo,
een actueel nieuwsfeit of een interes
directeur Afvalfonds Verpakkingen
Circulair Verpakken is gedrukt
Uitgelezen? Geef dit magazine
sant verhaal, laat het ons weten via
op papier dat vervaardigd is uit
door aan iemand anders of doe
info@afvalfondsverpakkingen.nl
100% gerecycled materiaal.
hem bij het oud papier voor een
Ingekomen ideeën worden door de
tweede leven.
redactie besproken.
Interview
‘Gedragsverandering moet gebeuren in de haarvaten.’
Helene van Zutphen, NederlandSchoon
‘Zwerfafvalvrij Nederland: dat kan alleen samen’ Een schoon land, 100% vrij van zwerfafval in 2030. Dat is de ambitie van Stichting Nederland Schoon. Helene van Zutphen is de bevlogen directeur van de
2030, dat klinkt niet heel ver weg. ‘Klopt, maar de ontwikkelingen gaan steeds sneller. We zien steeds meer lokale initiatieven die we toejui chen. Ik geloof dat een gezamenlijke aanpak eerder leidt tot resultaat. Samen met alle landelijke en lokale partijen die invloed hebben op het schoonhouden van de omgeving, kunnen we in tien jaar tijd heel veel bereiken.’
stichting die door het hele land partijen verbindt en gezamenlijke initiatieven aanjaagt om dit doel te verwezenlijken.
Jullie zitten met alle partijen aan tafel. Hoe is die samenwerking? ‘We bevinden ons in een divers speelveld. Waar we ons in het verleden veelal hebben gericht op gedrags beïnvloeding richting individuele burgers, is onze focus verschoven naar gemeenten, bedrijfsleven en intermediairs. Daarbij helpt het dat de gevolgen van zwerfafval, zoals de plastic soep, op de politieke agenda staan. We richten ons nu meer op organisa ties die kunnen dienen als vliegwiel, omdat ze een directere invloed hebben op de individuen die ‘doen’. Want uiteindelijk moet gedragsverandering gebeuren in de haarvaten. We werken samen met het bedrijfs leven, overheden en maatschappelijke organisaties. Die samenwerking, gebaseerd op gezamenlijke doelen en versterking van elkaar, faciliteren we. Waarbij monitoring de basis vormt. We hebben de afgelopen
4
5
jaren bovendien veel kennis opgedaan. Die willen we
Wat is de oplossing?
Gaat het lukken, 2030 zwerfafvalvrij?
delen, om zo gezamenlijk tot een schoon resultaat te
‘Er is niet één oplossing. Gedrag veranderen is een
‘Wij gaan er in elk geval voor! We zijn recent gestart
komen.’
lang proces en elke situatie is anders. Maar ons
met 100% zwerfafvalvrij Friesland. Een provinciale
uitgangspunt is de gedeelde verantwoordelijkheid
aanpak, waarbij diverse - verrassende - spelers een
Is de Nederlander gemotiveerd genoeg?
van de diverse overheden, burgers en (verpakkend)
belangrijke rol spelen bij het zwerfafvalvrij maken en
‘Je ziet dat er een maatschappelijke tendens is, men
bedrijfsleven. Ik noem als voorbeeld de Snoeproute.
houden van Friesland. We zien direct de wil en moti
sen lopen warm voor thema’s rond duurzaamheid.
Monitoring heeft ons laten zien dat dit een effectieve
vatie van de verschillende partijen. Ons vertrekpunt:
Groepen spreken zich uit tegen de plastic soep en
aanpak is. Het is de route die scholieren lopen van de
ook al doet iedereen mee vanuit een eigen belang, we
jongeren protesteren voor een beter klimaatbeleid.
supermarkt of het fastfoodrestaurant naar school. Die
vinden elkaar in een gezamenlijk belang. Montoring
De negatieve langetermijngevolgen van zwerfafval
brengen we samen met de partijen in kaart. Soms is
is een cruciale voorwaarde in de aanpak. Door effec
krijgen ook steeds meer aandacht. Er zijn heel wat
dat een heel andere route dan de gemeente denkt en
tieve aanpakken steeds beter te combineren en nauw
mensen die er iets aan willen doen, die net als wij de
staan de afvalbakken dus op de verkeerde plek. Dat
samen te werken op regionaal niveau ontstaat een
kracht zien van ‘schoon houdt schoon’. Mensen kun
kan eenvoudig worden aangepast. We voorzien die
beweging die we door heel Nederland uitrollen.’
nen elkaar motiveren en zichtbaarheid van inzet is
route dan ook nog van speciale borden en de winkel
daarbij cruciaal. Daarom hebben we ons activatieplat
krijgt een SCHOON-bak voor de deur. Zo veranderen
form aangepast en is het nu mogelijk voor burgers,
we ook onbewust het gedrag. Dat moet op een leuke
maar ook bijvoorbeeld voor MKB, scholen en sportver
en aantrekkelijke manier, want met het vingertje
enigingen, om een gebied te claimen dat ze schoon
wijzen werkt niet.’
houden. Daarmee maken ze kenbaar dat schoon de norm is.’
Jullie faciliteren dus met middelen, zoals de SCHOON-bak en stickers op afvalbakken? ‘Ook, maar onze rol is vooral het aanjagen van denk richtingen, het faciliteren van samenwerking en actie. We zien onszelf als kennisbank en vliegwiel. Zo heb ben wij een breed aanbod van producten en diensten die in combinatie afgenomen kunnen worden door
Niet alle taken en doelen worden door het Afvalfonds Verpakkingen zelf uitgevoerd. Diverse activiteiten zijn belegd bij verschillende organisaties. De activiteiten van deze organisaties worden ook gefinancierd uit de afvalbeheersbijdrage.
‘Je ziet dat er een maatschappelijke tendens is, mensen lopen warm voor thema’s rond duurzaamheid.’
gemeenten, MKB, bedrijfsleven, scholen en sportver enigingen. Daarbij hanteren we vijf pijlers, waaronder
PR
den, handhaving en monitoring. Op dit moment loopt een proef in diverse gemeenten waar grondig wordt gemonitord. Door te meten, weten we wat de verschil
CO NS UM ER RG BU T/ EN
effectieve inzet van afvalbakken, slimmer schoonhou
UR ORTE IMP / T EN C U heffing OD & inning
lende interventies bijdragen aan het terugdringen van
T
AF
EN
VA L
UC
BE
OD
D RI
SPR
JF / G
VERPAKKING
continu optimaliseren.’
EMEENTE
zwerfafval en kunnen we onze producten en diensten
REC
6
YCLER / SORTEERDER
7
s e j t ee w & n e Feit
n e l a t e m ingen k k a verp
INZAMELING VIA RESTAFVAL
INZAMELING VIA PMD
INZAMELING VIA KCA
De inzameling van metalen verpakkingen via de PMD-inzameling (Plastic, Metaal en Drankenkartons) is in de afgelopen jaren gegroeid.
Ook via de inzameling van het klein chemisch afval (KCA) komt metaal terug voor recycling.
PMD
NIEUWE VERPAKKINGEN
Metalen verpakkingen afkomstig van
Feiten & weetjes
huishoudens worden voor het meren-
AFVAL ENERGIE CENTRALE
BLIK IS ONEINDIG RECYCLEBAAR ZONDER VERLIES VAN KWALITEIT
deel ingezameld via het restafval. Na verbranding van dit restafval door afvalenergiecentrales worden deze metalen teruggewonnen uit de bodem-
NON-FERRO
assen. Met diverse nieuwe, innovatieve
FERRO
technieken is Nederland uitgegroeid
Ferro metalen worden met een magneet verzameld. Non-ferro metalen worden met elektrische wervelstroom (Eddy current) magnetisch gemaakt, weggeschoten en opgevangen.
tot een koploper in de terugwinning van ferro en non ferro metalen. Ook worden steeds meer metalen verpakkingen via het PMD ingezameld.
15%
Verf /overig
Recyclingpercentage metalen verpakkingen 2018
95% 8
20%
Dranken
Doelstelling
NL
TERUGWINNING UIT BODEMASSEN
70%
MINDER ENERGIE
EU
85% 50% Toepassing blik als verpakking
STAAL EN ALUMINIUM PRODUCTIE
DOOR RECYCLING BIJ PRODUCTIE
65%
Voedsel
STAAL
95%
MINDER ENERGIE
DOOR RECYCLING BIJ PRODUCTIE
ALUMINIUM
9
Column
Komt uw verpakking in aanmerking voor het lagere kunststoftarief?
Duurzaam Idee
Inspirerend:
De afvalcoach
Vanaf 2019 komen vormvaste kunststof verpakkingen die goed uit te sorteren en te recyclen zijn en dus een positieve marktwaarde hebben voor een lager kunststoftarief in aanmerking. Het normale tarief voor 2019 is € 0,64 per kg, het lagere tarief € 0,38 per kg. Met deze tariefdifferentiatie worden enerzijds goed recyclebare kunststof verpakkingen gestimuleerd en anderzijds de kosten eerlijker verdeeld. Vanuit mijn functie probeer ik bedrijven te helpen voor het verlaagde tarief in aanmerking te komen. Het is leuk en leerzaam om aan de hand van de Recyclecheck van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken naar verpakkingen te kijken. Ik zie dat veel bedrijven aandacht hebben voor de recyclebaarheid van hun verpakkingen en de ontwikkeling ervan. Het verlaagde tarief helpt om deze
Koen Vrielink
ontwikkeling aan te jagen, maar lagere kosten zijn daarbij niet de
Van:
enige stimulans. Veel bedrijven zijn al jaren milieubewust bezig,
Innovatiebureau
waarbij ook het verbeteren van hun verpakkingen op de agenda staat.
Lentekracht
Ik verwacht dat veel bedrijven van het verlaagde tarief gebruik kunnen maken. Sommige verpakkingen voldoen direct aan de voorwaarden en andere verpakkingen moeten worden aangepast. Verkeerde Walter Verspuij Accountmanager Afvalfonds Verpakkingen
lijmresten op een kunststof verpakking bijvoorbeeld belemmeren de recycling. Een leverancier kan in dat geval switchen naar een
1. Beoordeel aan de hand van de gehele Recyclecheck. Niet alleen de beslisboom, maar ook de achtergrondinformatie per vraag; 2. Voor het doorlopen van de Recyclecheck heeft u technische
De afvalcoach Idee: Ga in gesprek met bewoners
Lentekracht zet(te) i.s.m. Dar afvalcoaches in in Nijmegen, Wijchen, Druten, Beuningen en is in gesprek met Eindhoven en Midden-
detailinformatie nodig van de gebruikte verpakkingsmaterialen.
Groningen. Meer weten:
Wees voorzichtig met het steunen op verklaringen van
www.lentekracht.com
leveranciers, dergelijke verklaringen zijn vaak niet toegespitst op een specifieke verpakking en worden zeer beperkt toegelicht; 3. Neem gerust contact met ons op, wij helpen u graag. Zo nodig komen wij bij u langs.
Let op! Om over aangiftejaar 2019 nog gebruik te maken van het verlaagde tarief, moeten aanvragen vóór 1 januari 2020 bij ons binnen zijn.
10
Wat:
afwasbare lijm voor het vastplakken van etiketten. Drie tips uit de praktijk:
De accountmanagers van het Afvalfonds Verpakkingen bezoeken de bedrijven en helpen hen met hun verpakkingenadministratie. Ook voeren zij controles uit op de door de bedrijven verstrekte gegevens over de door hen op de markt gebrachte verpakkingen.
Wie:
Wat is een afvalcoach? ‘Afvalcoaches zijn werkzoekenden en studenten die via ons bureau worden getraind en ingezet om bewoners te helpen bij het beter omgaan met afval. Hoe moet je scheiden, wanneer zet je welk afval aan de straat en hoe kunnen we samen zwerfafval terugdringen? Dat zijn de kernpunten waar we ons op richten. De afvalcoaches zijn de spil tussen bewoner, beleid, reiniging en handhaving. Ze zijn in de buurt te vinden en staan soms bij containers in de wijk om een gesprek aan te knopen. Komt er bijvoorbeeld iemand met een restafvalzak waaruit een bos bloemen steekt, dan kan de coach de bewoner erop aanspreken dat bloemen bij het gft-afval mogen. Vaak denken mensen daar niet bij na. Het kan ze ook nog eens euro’s schelen, bijvoorbeeld in gemeenten waar bewoners betalen voor het restafval, en de andere afvalsoorten gratis aan huis opgehaald worden. Dus hoe minder restafval hoe minder kosten.’ Hoe is het idee ontstaan? ‘Drie jaar geleden in samenwerking met Dar. Zij zocht een manier om in de wijken het gesprek aan te gaan met bewoners over afval. Er wordt te weinig aan bewoners gevraagd: hoe komt het dat u niet goed met uw afval omgaat of denk eens met ons mee? Terwijl juist de bewoners tegen knelpunten aanlopen en kunnen vertellen waarom de scheiding of inzame-
ling niet goed gaat en beter kan. Dat kan soms in hele basale dingen zitten. Bewoners hebben de brief van de gemeente niet gezien, ze vinden de klep van de container te zwaar, of de afstand naar de container te groot. De coaches wijzen trouwens absoluut niet met een vinger. Ze stellen vragen en hanteren een positieve benadering. Wij willen bewoners juist helpen. Afvalcoaches hebben hiervoor allemaal een training gesprekstechnieken gehad.’ Hoe wordt erop gereageerd? ‘Bewoners vinden het fijn om een gezicht bij het afvalbeleid te hebben. Ze vinden het prettig dat er aandacht voor is. De afvalcoaches zijn herkenbaar, ze hebben een fluorescerende jas, net als de medewerkers van Dar. Dat geeft ze een bepaalde autoriteit. Naar bewoners straalt dit uit: goed afval inzamelen is belangrijk. Ze voelen zich meer betrokken.’ Zijn de coaches er altijd? ‘Nee, de coaches werken op projectbasis, en specifiek op afvalknelpuntlocaties waar het niet goed gaat of verandering van inzamelsysteem is. Die informatie krijgen we via de desbetreffende afvalinzamelaar en de gemeente. Als wij bijvoorbeeld horen dat er in buurten dumpplekken zijn, of dat er teveel fout gaat met het aanbieden van gft-afval, gaan we daar op locatie aan de slag.’
11
Uitgelicht
t h c i l e g t i U #
Even ‘glasbakken’ vervoegen
100% ZWERFAFVALVRIJ
Ik glasbak, jij glasbakt, wij glasbak
Friezen slaan handen ineen
ken. De campagneslogan van ‘Glas in
Innovatieplatform!
’t bakkie’ zit al tussen heel wat Nederlandse oren. Het werkwoord heeft Van Dale nog niet gehaald,
Afgelopen zomer lanceerde het KIDV het online platform
maar de ‘40 jaar Glasbak’-campagne
van de Community of Sustainable Packaging Innovators. Dit
komt mét het werkwoord ‘glasbakken’
platform geeft een overzicht van innovaties van alle deelne
wel in de schoolboeken Nederlands.
mers aan de community. Van een recyclebare pizzadoos en
Noordhoff plaatst een campagne-
3D-printen met plastic verpakkingsafval tot een ‘slimme’ en
poster in een lesboek
herbruikbare verpakking voor olijfolie. Tot nu toe hebben
Nederlands voor
32 startups en scale-ups en nieuwe samenwerkingen met
HAVO/VWO met
ideeën voor duurzame verpakkings- en recyclinginnovaties
daarbij een op
zich verbonden. Het doel is om deze innovaties in de keten
dracht rondom
te ondersteunen met inhoudelijke kennis van het KIDV én te
dit nieuwe
Samen voor een 100% zwerfafvalvrij Friesland.
verbinden aan producenten/importeurs. Daarnaast deelt het
werkwoord.
Deze ambitieuze aanpak is ontwikkeld door Ne-
KIDV via het online platform relevant nieuws over duurzaam
Dit boek
derlandSchoon en wordt in samenwerking met Circulair
verpakken voor innovators. De deelnemers en hun innovaties
komt
krijgen via het platform exposure richting het KIDV-netwerk
volgend
van producenten en importeurs van verpakte producten,
jaar uit.
Friesland, de Friese gemeenten, Omrin en de Friese Milieu Federatie uitgerold. Iedereen doet mee. Want alleen door samen te werken, kan werkelijk verschil worden gemaakt voor een echt schoon Friesland. De Friese gemeenten gaan daarom de komende maanden nauw samenwerken met ondernemers, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, inwoners en vrijwilligers om Friesland 100% zwerfafvalvrij te krijgen. Ook kunnen alle samen werkende partijen hun eigen stukje schoongebied vastleggen en schoonhouden. Met als doel dat Friesland volledig schoon blijft. Met een mooi compliment voor alle Supporters van Schoon: ‘Netjes hoor!’ Friesland focusgebied Friesland is het focusgebied van de zwerfafvalaanpak omdat de provincie koploper is binnen de circulaire economie in Nederland. Friesland is een provincie met veel groen- en watergebied. Een zwerfafvalvrije omgeving draagt hier positief aan bij. Meer weten over de zwerfafvalaanpak Friesland 100% zwerfafvalvrij? Kijk dan op: www.supportervanschoon.nl
Met v.l.n.r.: Helene van Zutphen (directeur NederlandSchoon), Hans van der Werf (Friese Milieu Federatie), Irona Groeneveld (wethouder gemeente De Fryske Marren), Piet Paulusma, John Vernooij (directeur Omrin) en Houkje Rijpstra (Circulair Friesland) samen met de Rommelrinners. Foto: Bram Oostdijk
die op zoek zijn naar slimme oplossingen om hun productverpakkingscombinaties te verduurzamen. Ken je of ben je een startup of scale-up met innovaties om de verpakkingsketen te verduurzamen, meld ze/je aan bij Charissa Koolen, via c.koolen@kidv.nl.
UMP Future Proof
De Raamovereenkomst Verpakkingen is het document waarin de afspraken over inzameling en hergebruik van verpakkingen en de bijbehorende vergoedingen zijn vastgelegd. De afspraken tussen Nedvang, gemeenten en afvalbedrijven zijn vervol gens uitgewerkt in het Uitvoerings- en Monitoringprotocol (UMP). Met behulp van het UMP wordt onder meer gemonitord hoeveel kilogrammen verpakkingen worden gerecycled en wordt de hoogte van vergoedingen voor gemeenten vastgesteld. Het UMP wordt ieder jaar herzien. UMP 4.0 wordt begin 2020 geïntroduceerd. Meer informatie op www.umpverpakkingen.nl
12
13
Interview
'Het kan zomaar zijn dat het blikje uit de supermarkt binnen een maand weer hier is.'
TATA Steel
Schroot, sterk staaltje recycling 95% van de blikverpakkingen wordt weer ingeza-
Waarom is schroot belangrijk?
meld. Bij Tata Steel zijn ze er blij mee. Schroot is
‘Het heeft een tweeledig doel in het productieproces.
een belangrijk onderdeel van de staalproductie in
De simpelste is: we smelten het om tot vloeibaar staal
IJmuiden. En blik is ook nog eens eindeloos recy-
en maken er weer nieuwe producten van. Er is geen
clebaar. Een gesprek met Manager Sustainability
kwaliteitsverlies. Blik dat uit het restafval overblijft na
Armin von Keitz.
verbranding is 100% opnieuw te gebruiken. De tweede is ingewikkelder. Schroot heeft ook een ‘koelende functie’. In de staalconvertor (de Oxy-staalfabriek/ red) waar het smeltproces plaatsvindt wordt zuurstof toegevoegd en bereiken we soms zeer hoge tempera turen door de reactie tussen koolstof en zuurstof. Om nu die temperatuur iets terug te brengen, voegen we schroot toe. Het smeltproces vergt energie, zodat de totale temperatuur in de oven daalt. Schroot koelt dus en zorgt ervoor dat de opbrengst aan staal uiteinde lijk hoger is.’
VERSCHIL IJZER EN STAAL IJzer heeft als grondstoffen ijzererts en kooks (voorverhitte kolen). Het eindproduct is tamelijk bros. Denk bijvoorbeeld aan gietijzer. Staal is een legering. IJzer is het hoofdbestanddeel, maar er zijn andere elementen aan toegevoegd. Het koolstofgehalte in staal is 0.05 tot 2%. Het koolstofgehalte wordt naar beneden gebracht door toevoeging van zuurstof in het productieproces. Minder koolstof zorgt voor sterker en buigzamer staal. Er zijn duizenden soorten staal.
Is al het schroot bruikbaar?
HISARNA
SINTEREN
eindproduct bepalen dat we ermee gaan maken.
HIsarna is een nieuwe technologie om staal te maken. De pilot-
Om ijzererts en koolstof te kun
In onze schroothal ligt al het schroot gesorteerd en
installatie staat bij Tata Steel in IJmuiden. Met de HIsarna-
nen smelten, is zuurstof nodig.
de kraandrijver weet precies wat hij moet pakken
methode hoeft er geen sinter- en kooksmateriaal meer te
Omdat ijzererts en koolstof
als we een bepaald product gaan maken. Het is net
worden gemaakt, maar worden de grondstoffen koolstof en erts
meestal poedervorm hebben laten
koken. Je hebt een menu nodig voor je eindproduct.’
in poedervorm in een soort centrifuge rondgedraaid. Het erts
zij geen zuurstof toe. Daarom
‘Jazeker. Maar we meten altijd de samenstelling, omdat de legeringselementen van het schroot het
wordt bij een hoge temperatuur vloeibaar gemaakt in een cycloon
worden de poeders eerst verhit
Wat zijn de grootste leveranciers van schroot?
en druppelt op de bodem van de reactor waar steenkoolpoeder
(niet gesmolten) tot er grotere
‘De bouwsector, maar ook automotive-onderdelen,
wordt geïnjecteerd. Het koolpoeder reageert met het gesmolten
brokken worden gevormd. Deze
constructieonderdelen, rails, machines. Consumen
erts waarbij vloeibaar ruwijzer ontstaat als basismateriaal voor de
brokken laten door hun structuur
tenblik is maar een klein onderdeel, zo’n 2% wereld
productie van hoogwaardig staal. Het gas dat HIsarna uitstoot, is
wel zuurstof toe. Er worden naast
wijd, maar voor ons in IJmuiden is dat meer, zo'n 10%
geconcentreerd CO₂. Doordat de bewerking van de grondstoffen
sintermateriaal ook ronde pellets
gaat naar deze sector. Maar dat moet ik wel nuance
niet langer nodig is, worden zo’n dertig procent energie en CO₂
gebruikt.
ren. De blikverpakkingen hebben namelijk een hoge
bespaard. Bovendien kan meer schroot worden ingezet (50%).
omloopsnelheid. Het kan zomaar zijn dat het blikje uit de supermarkt binnen een maand weer hier is
14
15
Samenwerken
omgesmolten. Daarmee is blik uiteindelijk een heel
bleem dat niet bestaat. Of niet hoeft te bestaan.
grote fractie. Zo’n 85.000 ton is consumentenverpak
Bovendien treedt er vervuiling van het blik op. Je
kingsstaal dat in Nederland op de markt komt. Het
krijgt het plastic er namelijk nooit helemaal uit. Men
streven van Tata Steel is om in principe de hele con
sen proppen de blikjes vol met folies om ruimte te be
sumentenmarkt in Nederland te voorzien van gere
sparen. Ik begrijp dat, maar bij ons gaan de alarmbel
cycled staal, zodat er geen grondstoffen als kolen en
len af als we te veel kunststof verbranden. Waarom
erts meer nodig zijn. Dit betekent dat we net zo veel
moeten wij met ons circulaire product in de zak met
gerecycled blik inzetten als dat er in Nederland op
onze concurrent? En daar ook nog voor betalen.’
de markt komt. Een gesloten kringloop. Dat kan ook omdat wij in Nederland meer dan 95% recyclen.’
Duurzaam door(ver)pakken: van plan naar praktijk
Is er voldoende schroot om ook op andere markten circulair te kunnen gaan werken? Kun je het aan-
Dat klinkt als een succesverhaal.
deel schroot nog verder verhogen?
‘Duurzaam verpakken, iedereen is er mee bezig’,
Bezorgd liet zien hoe hij een vergelijkbaar concept
Zijn er nog verbeterpunten?
‘Nee, de benodigde hoeveelheid staal zit altijd boven
constateerde Chris Bruijnes – directeur van het
dichterbij huis heeft opgezet. Tot slot vertelde
‘Wij willen toe naar een eenvoudiger inzamelstruc
de hoeveelheid beschikbaar schroot. Je moet dus
Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) bij de
Willemijn Wortelboer hoe RAW Paints een geheel
tuur in Nederland. Rechtstreeks van de consument
altijd virgin materiaal (ijzererts en kolen) toevoegen.
start van de KIDV-Verdiepingsbijeenkomst over de
nieuw productverpakkingsconcept neerzette voor verf.
naar ons bijvoorbeeld. De consument heeft met glas
De oorzaken daarvan zijn bijvoorbeeld de economi
Brancheplannen Duurzaam Verpakken. Een record-
aangetoond dat hij wil scheiden. Ik ben voor een
sche groei in landen als China en India, maar ook
aantal van rond de 250 deelnemers verzamelde zich
Oplossingen
blikbak of voor samen met glas inzamelen. Die twee
het feit dat producten veel langer meegaan. Auto’s
in de Prodentfabriek te Amersfoort, om zich te laten
Daarnaast had het KIDV ook een zogenoemd Handels
bijten elkaar niet.’
bijvoorbeeld gingen vroeger een jaar of zeven mee,
informeren en inspireren. En: om te horen en te zien
huis Duurzaam Verpakken ingericht. Zeventien bedrij
nu soms wel twintig jaar. En bijvoorbeeld een Golden
welke stappen zij kunnen zetten om hun ambities en
ven lieten op dit marktplein zien welke oplossingen zij
Nu gaat blik mee in de PMD-stroom of het restafval.
Gate Bridge of een Eiffeltoren, die smelten we niet
doelstellingen uit de brancheplannen te behalen.
in huis hebben om duurzaam te verpakken.
‘Dat is overbodig. Zodra er vermenging is met deze
morgen weer om.’
‘De mogelijkheden om duurzaam te verpakken zijn
stromen maken we de schroothandel rijk. Blik gaat
Inspirerende praktijkvoorbeelden
legio, maar wat is voor jouw product dan de beste op
nu eerst met het PMD mee naar de afvalscheiding,
Het programma van deze bijeenkomst bestond uit een
lossing? En wat doe je als de marketingmanager toch
die haalt het plastic eruit, dan naar de schroothandel.
plenair deel met vier gastsprekers met inspirerende
liever die mooie glimmende virgin verpakking heeft, in
Dan pas naar ons. Het is een oplossing voor een pro
praktijkvoorbeelden. Maayke Damen vertelde hoe zij
plaats van een uit r-PET vervaardigde zak? De infor
met Excess Materials Exchange een markt creëert
matiehonger is groot. Hier kunnen we rechtstreeks
voor afvalmaterialen, zodat deze materialen opnieuw
en duidelijk uitleg geven over duurzaam verpakken.
kunnen worden ingezet. Attila Turos gaf meer inzicht
We merken dat mensen héél veel vragen hebben’,
in Loop, een samenwerking tussen Terracycle en grote
luidden samengevat de reacties van verschillende
multinationals om een systeem voor herbruikbare
standhouders.
DE TOEKOMST
verpakkingen op te zetten. Martijn Bijmolt van Puur 17 Brancheplannen
In 2050 wil Tata Steel CO₂-neutraal staal
Thema én aanleiding van de KIDV-Verdiepingsbijeen
maken. Dat kan o.a. door koolstof te ver-
komst waren de 17 Brancheplannen Duurzaam Verpak
vangen door waterstof. Bij de productie
ken die afgelopen voorjaar door het KIDV openbaar
van koolstof uit kolen komt CO₂ vrij, bij
zijn gemaakt, waarin 22 brancheorganisaties concrete
waterstof is dit water. Waterstof kan worden gemaakt door middel van elektrolyse, waarbij windenergie en zonne-energie worden gebruikt. Wanneer het aanbod van groene waterstof groter wordt, kan Tata Steel de transitie van koolstof naar waterstof inzetten.
doelstellingen en maatregelen hebben opgesteld om verpakkingen te verduurzamen. ‘De opdracht aan bedrijven is nu om de branchebrede ambities waar te maken. We gaan van plan naar praktijk. De uitdaging is groot’, zei Bruijnes bij de start van de bijeenkomst, ‘maar er zijn kansen en mogelijkheden ge noeg.’ Dat werd deze middag nog maar eens onderstreept. Aan de slag met duurzaam verpakken? Neem dan contact op met het KIDV via
16
www.kidv.nl.
17
Interview
Martin de Olde, Trivium Packaging (voorheen Ardagh)
‘Recycling zit in onze genen’
‘Het gaat al jaren goed en de basis daarvan ligt al in de vorige eeuw.'
Voor de term ‘circulaire economie’ in zwang raakte,
Trivium in Deventer produceert verpakkingen van
het hele communicatiegeweld rondom recycling en
we zuinig moeten omspringen met grondstoffen en
was de metaalketen al zo goed als gedicht. Metaal
blik en aluminium. Van spuitbussen en verfblikken,
hergebruik sneeuwt het mooie metaalverhaal een
de juiste keuzes moeten maken.’
is met 76% de meest gerecyclede verpakking in
tot groente- en visconserven en blik voor babyvoe
beetje onder. En daar wil Martin de Olde, die ook
Europa. In Nederland haalt de keten zo’n 95%
ding. Een gemiddeld huishouden heeft zeker zes
voorzitter is van de Stichting Kringloop Blik, wat aan
Bewustwording
van het blik terug. Toch heeft hoofd Marketing
verschillende verpakkingen van Trivium in huis en
doen. Samen met afnemers als Albert Heijn en
Als je blik koopt, ben je goed bezig. En dat moet
Martin de Olde van Trivium Packaging nog een
in het schap van de supermarkt staat zo’n 35% aan
Bonduelle. ‘Kijk, wij hebben geen revolutionaire ont
de consument weten. Er moet voor het schap in de
missie: de consument moet het weten.
blikverpakkingen van Trivium. ‘Recycling zit in onze
wikkelingen te melden’, vertelt hij. ‘Het gaat al jaren
supermarkt bewustwording ontstaan. ‘Blik is door
genen’, zegt Martin de Olde. ‘Dat is niet zo gek, want
goed en de basis daarvan ligt al in de vorige eeuw. De
de eeuwen heen zover geoptimaliseerd. Het is een
blik vertegenwoordigt een economische waarde. En
focus in afvalland lag en ligt nog steeds op kunststof.
geweldige verpakking. Het bevordert de houdbaar
die waarde blijft behouden.’ Om nog maar wat cijfers
In de duurzaamheidsdiscussie met inkopers ging het
heid, heeft optimale barrière-eigenschappen, die
te noemen: 80% van al het gewonnen staal is nog in
vaak over hoe veel energie het kost om een verpak
invloeden van buitenaf tegenhouden. Blik is robuust,
gebruik. Een enorm percentage, dat vooral aangeeft
king te maken, niet over van welk materiaal het is ge
het beschermt, het kan snel worden geleverd, het is
dat metaal oneindig bruikbaar is. ‘Daarom willen we
maakt. Met marketeers kijken wij hoe een verpakking
stapelbaar en circulair. Dat betekent dus minder voed
altijd ons materiaal terug en is recycling voor ons van
eruitziet. Soep in zakken vinden ze leuk, het is nieuw.
selverspilling, minder materiaalverspilling, efficiënter
alle tijden’, zegt De Olde. ‘Wie herinnert zich niet de
Het voordeel van kunststof is dat het vervormbaar is.
transport. Wij hebben alle feiten, maar wij hebben
oudijzerboer?’
Maar niemand beseft dat die zakken veelal bestaan
daar te weinig mee gedaan. De consument denkt niet
uit kunststof laminaten. Soms wel tien lagen op
na over blik. Je gooit het bij het restafval en hoeft
Juiste keuzes
elkaar. Die zijn niet te scheiden en niet her te gebrui
er geen moeite voor te doen. Wat wij nu willen is de
Ondanks het feit dat de metalen verpakkingenketen
ken. De laatste tien jaar zien wij gelukkig een nieuw
perceptie veranderen door de feiten te vertellen en de
het goed doet, is er nog wel wat te wensen over. In
realisme boven komen: een breed gedragen besef dat
consument te bedanken voor het feit dat die de duur
Trivium Packaging in Deventer heette tot 1 november van dit jaar Ardagh Food & Speciliality en is onderdeel van het wereld wijde Ardagh Group dat in 1932 startte in Ierland. Trivium maakt metaal- en glasverpak kingen op 57 locaties in Europa en Noord- en Zuid-Amerika. Er werken 8.000 mensen. 2.000 daarvan werken in Nederland. Bij Ardagh wereldwijd werken zo’n 23.500 mensen.
18
19
Kort
Blik op blik
Drankenkartons op stoom
zame optie blik kiest.’ Twee jaar terug startte (toen
Groenten in blik worden ver
nog) Ardagh in samenwerking met Albert Heijn een
pakt vijf uur nadat ze geoogst
actie rondom blik, waarbij klanten een speciaal ont
zijn. Die oogst gebeurt pas als
worpen fiets konden winnen. Nu zijn ook Bonduelle
de groenten optimaal volgroeid
en andere klanten in binnen en buitenland begonnen
zijn en boordevol vitamines
In september vond de Zuivelpak-ontbijtsessie plaats
met communicatiecampagnes onder anderen door de
zitten. Daardoor blijven alle
bij Friesland Campina in Amersfoort. Verschillen
blikken te voorzien van een sticker met opdruk: Blik
vitamines behouden. Verse
de sprekers gaven hun visie over de recycling van
Eindeloos Recyclebaar. Voorlichting is waar Trivium
groenten in de supermarkt
drankenkartons. De bereidheid onder de Nederland
en haar toeleveranciers en klanten op inzetten. En
worden eerder geoogst
se bevolking om verpakkingen in te zamelen en te
daarbij? ‘Ja, natuurlijk kijken we ook hoe we van die
en verliezen gaandeweg nog
recyclen is groot. Vanaf 2015 is de inzameling van
95% naar 98% kunnen komen, monitoren we de re
vitamines. (Bron: Bonduelle)
drankenkartons goed op gang gekomen. Inmiddels
cyclingpercentages en werken we met Tata Steel aan
nemen alle gemeenten deel aan het inzamelsysteem
het trekken van nog dunner blik.’
en wordt meer dan 50% van de op de markt gebrachte drankenkartons gerecycled. Ook zijn drankenkartons de afgelopen jaren verpakkingstechnisch verduur zaamd. De verpakking is
‘Blik is een geweldige verpakking’
Blik is de meest gerecyclede verpakking, maar twee
lichter geworden, er wordt
derde van de Nederlanders weet niet dat blik onein-
gebruikgemaakt van
dig recyclebaar is. Bonduelle vindt het de hoogste tijd
FSC-gecertificeerd
om de Nederlandse consument alles over de recycle
karton, hernieuw
baarheid van blik te vertellen. Daarom zet Bonduelle
bare kunststoffen en
blik nadrukkelijk op de kaart met een bewustwordings-
duurzame inkten.
campagne op social media waarin de misvattingen rondom blik worden rechtgezet. Consumenten worden uitgedaagd om hun ‘blik op blik’ te testen. Ook op de
Zuivelpak is een initiatief
winkelvloer is de campagne duidelijk zichtbaar en
van de zuivelindustrie,
brengt het groentemerk de boodschap ‘blik eindeloos
de supermarktbranche en
recyclebaar’ via miljoenen blikken naar buiten.
drankenkartonproducenten.
De bewustwordingscampagne duurt tot en met het
www.zuivelpak.nl
einde van het jaar.
CBL Versfust gemaakt van gerecycled kunststof In de levensmiddelenbranche is een goed georgani
metica, zoals douchegel en shampoo wordt los in het
seerde en efficiënte logistiek onmisbaar. Dagelijks
versfustkrat vervoerd. Door deze losse verpakkingen
moeten supermarktorganisaties en foodservices
te bundelen in het versfust zijn bijvoorbeeld geen
bevoorraad worden van grote hoeveelheden verse
eenmalige omdozen nodig. Bovendien is het versfust
producten. Efficiëntie en duurzaamheid spelen daarbij
gemaakt van gerecycled kunststof. Omdat het fust
een grote rol. De Stichting VersFust, een initiatief van
verkrijgbaar in een aantal gestandaardiseerde maten,
het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) en
wordt geen loze lucht vervoerd. Met een levensduur
de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie
van minstens 15 jaar leveren de fusten een grote
(FNLI) draagt daar aan bij met een pool van bijna
bijdrage aan duurzaamheid in de distributieketen.
25 miljoen gestandaardiseerde kratten voor de distri butie van los verpakte, verse producten. Ook drog
20
21
Tarieven
Resultaten
Nieuwe tarieven 2020 Producenten en importeurs
onderhandelingen die voorafgingen
van metalen verpakkingen
aan deze systeemwijziging zetten
gaan vanaf 1-1-2020 een
de gemeenten echter in op een
hogere bijdrage betalen voor
vergoeding voor de gehele PMD-
inzamelen en sorteren. ‘De
stroom. ‘Inmiddels combineren
ketenvergoeding, die aan het
vrijwel alle Nederlandse gemeenten
Met ingang van 2020 wordt
eind van de keten afrekende in
die de consument hun afval laten
het tarief voor kunststof
gerecyclede tonnen, verandert
scheiden, de inzameling van
verpakkingsmateriaal ver-
in een inzamelvergoeding die
plastic, metaal en drankenkartons:
laagd van € 0,64 naar € 0,60
gemeenten ontvangen voor het
het zogenoemde PMD. Met
inzamelen, maar waarbij het
de nieuwe afspraken over de
per kilo. Ook het lagere tarief
Afvalfonds (direct of indirect)
vergoedingen aan deze gemeenten
de contracten regelt met onder
sluiten we beter aan bij de huidige
andere transporteurs, sorteerders
praktijk van PMD-inzameling’,
en recyclcers’, vertelt financieel
vertelt Kluiters. ‘Bewoners zijn
manager Jeroen Kluiters van
eraan gewend. Om nu weer de
het Afvalfonds. ‘Het Afvalfonds
werkwijze te veranderen, komt
zit daarmee korter op de bal.
de inzameling en kwaliteit
We hebben meer grip, kunnen
waarschijnlijk niet ten goede. In
betere en langduriger afspraken
onderhandelingen is het geven
maken met sorteerders, waardoor
en nemen. Wij krijgen er onder
investering in innovatie meer
andere meer grip en controle voor
voor de hand ligt.’
terug. En de gemeenten komen ons ook op andere vlakken tegemoet.
voor vormvaste kunststofverpakkingen die in aanmerking komen voor tariefdifferentiatie wordt verlaagd: van € 0,38 naar € 0,34 per kilo.
VERHOGING TARIEF ALUMINIUM EN METAAL
Tot op heden betaalden
Bovendien betalen we niet voor
producenten en importeurs van
metalen die geen verpakking
aluminium en andere metalen
zijn.’ Uit de voorgeschreven
PMD-systeem brengt een
2 cent per kilo, de bijdrage voor
berekeningssystematiek van de
hogere inzamelrespons van
de systeemkosten. De kosten
tarieven volgt dat voor aluminium
metalen verpakkingen met
voor het van de markt halen
en metaal het tarief stijgt.
zich mee. Bovendien gaan
waren nul voor het Afvalfonds
De tarieven voor kunststof gaan
de financiële afspraken met
en verwerkt in de afspraken met
omlaag.
de gemeenten wijzingen.
de gemeenten. De recycling van metalen was of leek daarmee kostendekkend. De metalen komen via de bodemassen na verbranding van het restafval terug. In de
22
VERLAGING TARIEF VOOR KUNSTSTOF
RECYCLING RESULTATEN 2018 Materiaal
Resultaat 2017
Resultaat 2018
Doelstelling EU 2019
Doelstelling NL 2019
Glas
85%
86%
60%
90%
Papier en karton
87%
88%
60%
75%
Kunststof
51%
52%
22,5%
48%
Metaal
95%
95%
50%
85%
Hout
73%
77%
15%
37%
Totaal recycling
78%
79%
55%
70%
De inzameling via het
Daarom stijgt het tarief voor metaal naar € 0,08 per kilo en voor aluminium naar € 0,05 per kilo.
2018
79% VAN ALLE VERPAKKINGEN GERECYCLED
EU
55% NL
70%
DOELSTELLING
23
De cirkel is rond
95%
van alle metalen verpakkingen is in 2018 gerecycled. DIt bespaart niet alleen grondstoffen, maar ook energie bij de productie: 70% energiebesparing bij staal en 95% bij aluminium.
Retouradres: Postbus 1266, 2260 BG Leidschendam
Duurzaam verpakken betekent minder, lichter en beter recyclebare verpakkingen gebruiken. En ook, daar waar mogelijk, verpakkingen weglaten. Daarom verzenden wij dit magazine zonder envelop of folie.