3 Magazine van het Afvalfonds Verpakkingen
Zwarte verpakkingen, recyclebaar? ‘We moeten het normaal gaan vinden dat producten van recyclaat worden gemaakt’ Minder flesjes en blikjes in zwerfafval
In Nederland zijn bedrijven die verpakte producten op de markt brengen wettelijk verplicht te zorgen voor het inzamelen en recyclen van de verpakkingen: de producentenverantwoordelijkheid. De Stichting Afvalfonds Verpakkingen heeft deze verantwoordelijkheid van de bedrijven op zich genomen. Het verpakkend bedrijfsleven betaalt
Inhoud 4
hiervoor een bijdrage per kilo verpakkingen aan het Afvalfonds Verpakkingen: de afvalbeheersbijdrage. Hiermee worden de kosten voor de inzameling en recycling van verpakkingen vergoed. Ook financiert het Afvalfonds Verpakkingen de activiteiten van Nederland Schoon en het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV).
Meer informatie vindt u op www.afvalfondsverpakkingen.nl
Interview
‘We moeten het normaal gaan vinden dat producten van recyclaat worden gemaakt’
Colofon
De juiste koers 7 Inspirerend: De studie Packaging & Design
Het bepalen van de juiste koers is in ons relatief jonge vakgebied een grote uitdaging. De technologie dendert voort, inzichten veranderen. Wat vandaag een doorbraak is, is morgen alweer achterhaald. Het is belangrijk om het kennispeil over de volle breedte in de markt te verhogen, want elke innovatie moet worden getoetst op haalbaarheid
8 Feiten & weetjes: Houten verpakkingen
en schaalbaarheid. Overal zie ik prachtige initiatieven die door kennis, innovatie en samenwerking worden gevoed. In deze editie van Circulair Verpakken vertelt Tjaco Twigt
10 Column
van VPKT bijvoorbeeld hoe zijn organisatie afspraken maakt met de keten van inzamelaars, sorteerders, scheiders en recyclers. Door het afrekenmodel anders
Circulair Verpakken is een uitgave van het Afvalfonds Verpakkingen. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van het Afvalfonds Verpakkingen worden gekopieerd en/of gebruikt. Aan de inhoud van dit magazine kunnen geen rechten worden ontleend.
flesjes 11 Minder en blikjes in zwerfafval
Afvalfonds Verpakkingen Overgoo 13 2266 JZ Leidschendam
12 Uitgelicht
in te richten wordt een enorme efficiencyslag gemaakt. Mooi is ook het verhaal van Superunie dat met haar
14 Superunie: Duurzaam verpakken is de norm
leveranciers sterk inzet op circulariteit, met doelstel
18 Ontwerp op maat
Dat brengt me bij de voortdurende discussie over zwar
lingen die er niet om liegen. Ook hier speelt: is een aanpassing daadwerkelijk een verbetering, wat is nu eigenlijk een duurzame verpakking en welke materia len zijn het best recyclebaar?
085 401 2660 Redactie: Afvalfonds Verpakkingen Tekst en eindredactie: Gijs Coffeng, Linea Recta Fotografie: Jan de Groot, Zorro Producties (pag. 4, 14, 15), Istockphoto.com (cover) Vormgeving: Eric Dietz, Studio Eric Dietz BNO Reacties: info@afvalfondsverpakkingen.nl Gedrukt op Balance Pure BA, 100% gerecycled papier De informatie in dit magazine is uitsluitend bedoeld voor algemene informatie doeleinden. Wij hebben het magazine met de grootste zorg samengesteld. Toch kan er onverhoopt een fout of onvolledigheid in zijn geslopen. Het Afvalfonds Verpakkingen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei directe of indirecte schade, van welke aard dan ook, die voortvloeit uit of in enig opzicht verband houdt met het gebruik van dit magazine.
16
Rondvraag
‘ Zwarte verpakkingen, recyclebaar?’
Beweringen en meningen, geuit in de artikelen in dit magazine komen voor rekening van de geïnterviewden en vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het Afvalfonds Verpakkingen.
te plastics. Want ook hier gaan stemmen op die menen dat zwarte kunststof niet te scheiden is. Anderzijds zijn er al technieken die dit mogelijk maken. Retailers denken na over het weglaten van zwarte kunststof ver pakkingen, terwijl anderen weer aangeven dat zwarte kunststof een meerwaarde heeft in het recycleproces
Ideeën voor onderwerpen?
van ander gekleurd plastic. We hebben een aantal van deze meningen verzameld in de Rondvraag. Zoveel initiatief en discussie verheugt mij en bevestigt wat ik al wist: wij hebben de grenzen van ons streven
Heeft u of kent u een bijzonder project
naar een circulaire economie nog lang niet bereikt.
over verduurzaming van verpakkingen,
Sterker nog: we zijn net begonnen.
een actueel nieuwsfeit of een interes Circulair Verpakken is gedrukt
Uitgelezen? Geef dit magazine
sant verhaal, laat het ons weten via
op papier dat vervaardigd is uit
door aan iemand anders of doe
info@afvalfondsverpakkingen.nl
RECYCLED
100% post-consumer recycled
hem bij het oud papier voor een
Ingekomen ideeën worden door de
Cees de Mol van Otterloo,
Made from recycled material
materiaal.
tweede leven.
redactie besproken.
directeur Afvalfonds Verpakkingen
100%
C000000
Ik wens u veel leesplezier.
Interview
VPKT-directeur Tjaco Twigt:
‘We moeten het normaal gaan vinden dat producten van recyclaat worden gemaakt’ VPKT (Verpakkingsketen BV) acteert onder
Waarom moet die systematiek veranderen?
de paraplu van het Afvalfonds Verpakkingen.
‘Omdat er te veel schijven zitten in het oude systeem
Tjaco Twigt, vanaf het begin betrokken bij het
en te veel risico’s worden gedragen door partijen die
Afvalfonds, is er de directeur.
ze niet kunnen beheersen. Te veel momenten ook waarop er iets mis kan gaan met de registratie van
Waarom bestaat VPKT?
gewichten en geldstromen. Het afrekenmoment ligt
‘Daar kan ik kort over zijn: omdat de recycling van
in de nieuwe systematiek direct na de inzameling. De
kunststof verpakkingen nog beter kan en moet. Onze
gemeenten zamelen in en ontvangen daarvoor een
hoofddoelstelling is de kunststofketen de komende
vergoeding van het Afvalfonds. En vervolgens worden
vier jaar aantoonbaar te verbeteren op het gebied van
samen met onze partners (bijvoorbeeld Midwaste/
inzameling, sortering en recycling. Willen we die cir
HVC) de overslaglocaties, sorteerders en recyclers
culaire economie daadwerkelijk bereiken dan moeten
aangestuurd en betalen we de daarbij betrokken kos
we de milieu-impact van de kunststof verpakkings
ten rechtstreeks. Dat is het model waar we in samen
keten verder minimaliseren, net als de ketenkosten.’
werking met de gemeenten naartoe werken.’
Wat doet VPKT in dit speelveld? ‘Wij zijn als onderdeel van het Afvalfonds Verpak kingen de partij die contracten sluit met naschei ders, overslagstations, sorteerders en recyclers. Die
‘We zitten dicht op de operatie’
ketenregie ligt sinds 2015 bij gemeenten, echter vaak niet tot genoegen van die gemeenten. De betrokken
Dus jullie hebben direct contact met de grote
partijen bij de Raamovereenkomst Verpakkingen, dat
marktpartijen?
zijn de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG),
‘We zitten dicht op de operatie, ja. Daardoor hebben
het Afvalfonds en het ministerie van Infrastructuur
we meer grip op wat er gebeurt en kunnen we beter
& Waterstaat, werkten met uitvoerende partijen zoals
samenwerken. In 2016 kwam AEB naar ons toe met
Midwaste/HVC en ROVA aan een nieuwe systematiek.
een plan voor investering in efficiëntere naschei
Het ziet ernaar uit dat 2020 het jaar is waarin partijen
dingsmachines. De raamovereenkomst die er nu ligt
die systematiek samen implementeren.’
duurt tot 2022. Zij wilden meer zekerheid en in ruil samenwerken. Hier kwamen de belangrijkste belan gen samen: investering in de circulaire economie,
4
5
Duurzaam Idee
Inspirerend: verlaging van de ketenkosten, een betere kwaliteit
Supermarkten gaan steeds minder
van de grondstoffen en rendement op de investering.
kunststof gebruiken.
Wij sloten met AEB een tienjarencontract. Datzelfde
‘Het is goed dat marktpartijen daar scherp op zijn.
hebben we gedaan met AVR in Rotterdam. Nu halen
Maar kunststof verpakkingen zullen altijd nodig blij
we via die contracten de kunststof verpakkingen
ven in het logistieke proces van voedsel – van grond
uit het restafval van onder andere Amsterdam,
naar mond. Ter bescherming en voor de houdbaar
Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Leiden en Haarlem.’
heid en voedselveiligheid. Consumenten zullen ook altijd kunststofproducten blijven gebruiken. De voor
En is VPKT ook betrokken geweest
delen van kunststof zijn te groot om te negeren.’
De studie Packaging & Design
bij de nieuwe fabriek van 4PET? ‘Ja, dat is ook een mooi voorbeeld. 4PET heeft
Hoe ziet de toekomst eruit?
geïnvesteerd in een fabriek die PET-trays verwerkt
‘Op basis van de nieuwe Europese richtlijnen blijft
tot grondstof voor nieuwe producten. Zij zijn de
producentenverantwoordelijkheid nog minstens
eerste ter wereld met die techniek. Wij zorgen dan
vijftien jaar bestaan. Daarnaast zie je steeds meer
dat er contracten liggen met sorteerders als Suez en
bedrijven streven naar een circulaire economie.
Attero, zodat hun aanvoer gegarandeerd is.’
In ons actieplan hebben we alle doelen voor 2019 en verder omschreven. Innovatie en transparantie
Dus het systeem wordt steeds efficiënter en completer.
ook de supermarkt in om verpakkingen te
Wie:
‘Packaging & Design is een specialisa
zoeken waar een duurzaamheidsclaim op
tie binnen Food Innovation. Ik heb hem
staat en om daar iets van te vinden. Is die
afstudeercoördinator
opgezet in 2011, ik kwam zelf uit het
claim valide? Dat geeft inzicht. Studenten
bedrijfsleven. Het onderwijs was voor mij
krijgen veel informatie en leren dat er ook
een prachtige kans om de beslissers van
een hoop onzin bij zit: greenwashing. In het
morgen kennis mee te geven over circu
tweede jaar focussen we op materialen,
Stefan Hermsen
‘Dat moet ook. De recycling van kunststof, het circu
Doelstellingen in het kort:
lair maken van de keten is een ingewikkeld proces.
• Transparantie in de (kunststof)keten
De recycletechniek is in ontwikkeling, de soorten ver
• Betere aansluiting van de keten op de vraag
pakkingen ontwikkelen ook, de stromen zijn complex,
Packaging & Design
naar recyclaat
Van:
het kunststofafval heeft een intensievere bewerking
• Innovaties implementeren in de keten
nodig als je het vergelijkt met glas of papier. Proces
• Meer gerecycled materiaal toepassen in
verbetering en innovatie zijn nodig om het systeem
HAS Hogeschool
producten en verpakkingen
lariteit en duurzaamheid. Kennis waar het
machines, consumentengedrag. En gaan
Wat:
bedrijfsleven om zit te springen. In de jaren
studenten met concrete vraagstukken van
studie Food Innovation,
voor ik bij HAS begon, richtten wij met
het bedrijfsleven aan de slag. Bij zo’n op
wij afsluiten heeft een innovatieve doelstelling.
specialisatie Packaging
een aantal leden van de Vereniging Neder
dracht zit altijd een duurzaamheidsvraag,
De kwaliteit van gerecycled kunststof zal meer moe
& Design
landse Verpakkingskundigen de werk
waarbij je een product moet uitkleden om
groep Duurzaam Verpakken op. We waren
alle eigenschappen te leren kennen en
pioniers, de kennis was verdeeld over
vandaaruit over een verpakking te denken.’
efficiënter en goedkoper te maken. Ieder contract dat
• Lagere netto kosten in de keten
ten aansluiten op de gevraagde kwaliteit kunststof. Hiermee zal de opbrengst stijgen, zodat op termijn de kosten van inzameling, sortering en recycling kunnen
T/ EN C U OD
UR ORTE IMP heffing & inning
Idee: combineer technologie
CO NS UM
en design in één studie
ER RG BU T/ EN
PR
worden gedekt.’
verschillende disciplines. Maar we ont dekten daar ook dat we een brug moesten
Wat zijn de trends?
slaan tussen technologie en marketing.
‘Recyclen is een trend, maar de uitdaging
Vanaf dag één is daarom de insteek van de
voor onze studenten is: hoe kom je van re
Voor mensen uit het
studie geweest om technologie en design
cycling naar circulariteit? Kun je terug naar
‘Daar ligt zeker een opgave. De consument
bedrijfsleven organiseert de
te combineren. Zonder kennis van techno
grondstofniveau? Zij moeten bij wijze van
vraagt terecht wat er met de ingezamelde
HAS Hogeschool ook een cursus
logie (foodtechnologie en verpakkingstech spreken iets ontwerpen met de eindfase al
Packaging Projectmanager
nologie) kun je geen verpakkingen ontwer
in hun achterhoofd. En daarbij moeten ze
van elf weken verdeeld over
pen. De product/verpakkingscombinatie is
rekening houden met wat de consument
een half jaar.
altijd het uitgangspunt.’
wil. Want die heeft nogal wat eisen. Een
Maar is er ook genoeg afzetmarkt
SPR
die producten wel accepteren. Alle partijen in
JF / G
nieuwe producten. Dan moet de consument
OD
D RI
teurs willen het recyclaat gaan toepassen in
VERPAKKING
kunststof gebeurt. Producenten en impor
EMEENTE
voor gerecycled kunststof?
easy opening, een hersluitbare verpakking. Maar elke complexiteit die je inbouwt is
‘In het eerste jaar staat er een lessen
in principe minder duurzaam. Ik denk wel
van recyclaat worden gemaakt. Gelukkig zien
reeks over de circulaire economie op het
eens: wat is er mis met een knijper en
we dat ook steeds vaker gebeuren.’
programma. Puur theorie. Maar ze gaan
een schaar?’
T
AF
EN
VA L
UC
dat er kunststofproducten (en verpakkingen)
BE
Wat leren studenten?
de keten moeten het normaal gaan vinden
6
Hoe is de studie ontstaan?
zijn belangrijke succesfactoren.’
REC
YCLER / SORTEERDER
7
s e j t ee w & n e Feit
Feiten & weetjes In duurzaam beheerde bossen worden bomen gekapt en nieuwe bomen aangeplant. Dit hout wordt verwerkt tot tal van verpakkingsproducten zoals pallets, kratten, kisten, haspels en houtwol (vulmateriaal).
n e t u o H kkingen a p r e v
DUURZAAM BEHEERD BOS
PRODUCTIE
ENERGIETERUGWINNING
De verpakkingsindustrie en het verpakkend bedrijfsleven maken volop gebruik van houten verpakkingen. Houten verpakkingen zijn sterk en ook prima te repareren. Hierdoor gaan pallets wel 7 tot 14 jaar mee.
Het overgrote deel van alle pallets op de markt wordt momenteel al op effectieve
Hout is de enige eeuwig hernieuwbare grondstof
Hout is de grootste leverancier van biomassa.
wijze hergebruikt. Kapotte pallets worden doorgaans gerepareerd zodat de levensduur 7 tot wel 14 jaar bedraagt. Gerepareerde houten verpakkingen worden zowel meegeteld bij de ‘op de markt’ cijfers voor hout als bij de ‘recycling’ van hout (conform de motie Çegerek en
(HER)GEBRUIK RECYCLING
Dijkstra van 2015).
Recyclingpercentage houten verpakkingen 2017
73% 8
(bron: EPV)
Doelstelling
NL
EU
35% 15%
Besparing 66.700 ton hout per jaar
Aan het eind van de levenscyclus worden houten verpakkingen geshredderd en bijvoorbeeld verwerkt door de spaanplaatindustrie, of als strooisel voor de agrarische sector of houtsnippers in de tuin. Ook worden er geperste klossen van gemaakt voor de palletindustrie en zelfs pershouten pallets.
HOUTAFVAL Houtafval is onder te verdelen in drie categorieën: A-Hout is schoon en onbehandeld hout en bevat geen giftige stoffen. Het wordt veel gebruikt als verpakkingsmateriaal. B-Hout is verlijmd, geverfd en/of gelakt hout. C-Hout is geïmpregneerd hout. Houtafval bestaat natuurlijk niet alleen maar uit verpakkingen. Om het aandeel verpakkingen vast te stellen, voeren we sorteeronderzoeken uit. Voor 2019 zijn de volgende kengetallen vastgesteld:
88% 36% 8% A-Hout
A/B-Hout
B-Hout
9
Column
Onderzoek
Bij de jaarlijkse aangifte verpakkingen bij het Afvalfonds Verpakkingen moet een splitsing worden gemaakt van verpakkingsmaterialen en verpakkingssoorten of een combinatie daarvan. Per materiaalsoort geven de bedrijven
Minder flesjes en blikjes in zwerfafval
(producenten en importeurs) het aantal kilo’s op. Zij dienen dus het gewicht van hun verpakkingen en de materiaalsoorten waaruit deze verpakkingen bestaan in beeld te brengen. René Staakman accountmanager Afvalfonds Verpakkingen
Wat bedoelen we met ‘Andere l a a i r e t a m soorten’ ?
In de praktijk blijkt het voor producenten en importeurs niet altijd makkelijk om verpakkingsmaterialen te rubriceren als glas, papier/karton, kunststof, aluminium, overige metalen of hout. Als accountmanager kom je bij controle van de aangifte regelmatig tegen dat er in die gevallen is gekozen voor de categorie ‘Andere materiaalsoorten’.
vijftien gebiedstypen, zoals winkelgebieden, woon
en 2017 met 25 procent afgenomen, voor blikjes
wijken, recreatieterreinen, onderwijsinstellingen en
is dat 19 procent. Dat blijkt uit de monitoring
ontsluitingswegen. Nog eens vijf extra gebiedstypen
van Rijkswaterstaat (RWS). Staatssecretaris
werden aan de laatste meting toegevoegd, bijvoor
Van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat
beeld bermen langs provinciale wegen en strand
heeft de resultaten tot en met de tweede helft van
opgangen. Gemiddeld werden over de jaren 2016 en
2018 aan de Tweede Kamer gestuurd.
2017 744 kleine plastic flessen in het zwerfafval geteld (per meetronde). Over heel 2018 is dit gemiddelde gedaald naar 557. Voor grote flessen is de daling wat
meerdere materialen en waarvan de samenstelling niet bekend
minder. Van 82 naar 77 flessen, een daling van 6%.
is, vaak onder deze rubriek worden opgegeven. De monitoring en rapportage over de verschillende materiaalsoorten wordt
Blikjes
op deze manier verstoord.
Ook het aantal getelde blikjes in het zwerfafval
Hoe moet er dan worden omgegaan met samengestelde verpakkingen en andere materiaalsoorten? Het gaat erom dat u weet uit welke materialen de verpakkingen bestaan. In geval van een samengestelde verpakking moet elke component aangegeven worden bij de juiste materiaalsoort. Vaak kan de samenstelling van de verpakking worden
is afgenomen, met 19%. Waren dat er bij eerdere
-25%
tellingen nog 1.734 per meetronde, in 2018 werden 1.412 blikjes geteld. Gemiddeld werden per meetronde in 2016 en 2017 exclusief peuken en kauwgom 28.417 stuks zwerfafval geteld, in 2018 daalde dit aantal met 12% naar 24.956. Daaronder vallen dan ook bijvoorbeeld patatbakjes en snoepwikkels. Het aandeel van de categorie ‘drinken’ in het zwerfafval
achterhaald door navraag te doen bij de leverancier.
blijft onverminderd 15,2%. In het onderzoek werd ook
De bedrijven kunnen zich ook richten tot het Kennisinstituut
gekeken of er een verschuiving was in het aandeel
Duurzaam Verpakken (KIDV) waar veel kennis is op het
plastic flessen of blikjes dat door supermarkten en
gebied van verpakkingsmaterialen.
tankstations (ongeveer 74% van het totaal) op de
De meest voorkomende andere materiaalsoorten zijn (bijvoorbeeld jeneverkruiken). Slechts in een enkel geval zal
10
Elk halfjaar voert RWS drie meetronden uit binnen
in 2018 ten opzichte van de nulmetingen uit 2016
Ook zien we dat verpakkingen die zijn samengesteld uit
jute (bijvoorbeeld aardappelzakken), kurk en keramiek De accountmanagers van het Afvalfonds Verpakkingen bezoeken de bedrijven en helpen hen met hun verpakkingenadministratie. Ook voeren zij controles uit op de door de bedrijven verstrekte gegevens over de door hen op de markt gebrachte verpakkingen.
Het aantal kleine plastic flesjes in het zwerfafval is
de samenstelling van de verpakkingen niet zijn aan te tonen. Als dat het geval is, moet de verpakking worden gerubriceerd in het zogenaamde ‘Algemene tarief verpakkingen’.
-19%
markt is gebracht. Dit bleek niet het geval. Voor beide verpakkingen is het aantal in 2018 met 10,8% toegenomen. Doelstelling is om de hoeveelheid kleine plastic flesjes in het zwerfafval terug te brengen met 70 tot 90% in het najaar van 2020. Als deze doelstelling niet wordt gehaald, wordt er statiegeld ingevoerd op kleine plastic flesjes.
Bron: Rijkswaterstaat
11
t h c i l e g t i U # Pilots met kunststof recyclaat in nieuwe producten en verpakkingen
Uitgelicht
Nieuwe brancheplannen:
Uitdaging met perspectief Het Kennisinstituut Duurzaam
Unieke afvalbakken in Alkmaar Met de onthulling van bijzondere afvalbakken
Elke gemeente is uniek en het zwerfafvalprobleem ook.
startte Alkmaar begin april als focusgemeente van
Daarom bestaat het Gemeenteprogramma Zwerfafval uit
het Gemeenteprogramma Zwerfafval, een initiatief
vijf pijlers met verschillende modules waaruit gemeenten
van Nederland Schoon.
de juiste aanpak kunnen samenstellen: effectieve inzet
Verpakken (KIDV) heeft een nieuwe
van afvalbakken, slimmer schoonhouden, schoon belonen,
serie Brancheplannen Duurzaam
handhaving en monitoring. Rob Petersen, programma
Verpakken openbaar gemaakt.
manager Schoon Alkmaar zegt: ‘Als focusgemeente wer
De plannen maken duidelijk hoe de
ken we met bewezen oplossingen, maar we proberen ook
nabije toekomst van duurzaam ver
graag nieuwe dingen uit. Onze nieuwe afvalbakken met
pakken eruitziet. In de plannen staan
historische stadsfoto’s zijn daar een mooi voorbeeld van.
concrete doelstellingen en maatrege
Het zijn echte blikvangers geworden.’
len, die er bijvoorbeeld op zijn gericht de hoeveelheid verpakkingsmateriaal
Echte effect meten
Steeds meer bedrijven zoeken alternatieven voor virgin kunst
te reduceren en plastic verpakkingen
‘Bij alle activiteiten binnen de verschillende pijlers geven
stoffen en hebben als doel meer gerecycled kunststof toe te
volledig recyclebaar en herbruikbaar
we monitoring een belangrijke rol: we willen graag meten
passen in producten en verpakkingen.
te maken.
wat het echte effect is. Om bijvoorbeeld te bekijken of onze nieuwe bakken hun werk doen, hebben we eerst een
Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken en Rijkswaterstaat
De afgelopen periode heeft het
nulmeting gedaan. We keken naar wat er in de bakken zat,
werken samen aan het programma Kunststof Verpakkingsafval
College van Onafhankelijke Experts
wat er op de grond lag en wat de veegmachines van straat
als Grondstof. Het programma stimuleert de toepassing van
van het KIDV zeventien branche
haalden. Dat doen we over een tijdje weer om het verschil
huishoudelijk kunststof verpakkingsafval en zorgt dat vraag
plannen op verschillende duurzaam
te zien.”
naar en aanbod van recyclaat beter op elkaar aansluiten.
heidsaspecten beoordeeld én de
Er worden op dit moment vijftien pilots uitgevoerd, die zich
brancheorganisaties geadviseerd
richten op (technische) innovaties, circulair inkopen en keten
hoe de doelstellingen en maatrege
van het Gemeenteprogramma Zwerfafval, en kijk op
samenwerking. Vier van deze pilots zijn gericht op toepassing
len ambitieuzer en concreter konden
www.nederlandschoon.nl/gemeenteprogramma.
van recyclaat in verpakkingen:
worden gemaakt.
• Marktconsultatie duurzame verpakkingen sierteelt
Marcel van Zon (wethouder gemeente Alkmaar) en Helene van Zutphen (directeur NederlandSchoon) onthullen de afvalbak.
Nedvangs drietrapsregel
• 100% recyclebare r-PET drink pouch
Het KIDV verwacht dat de branche
• Hoogwaardig en geurloos recyclaat
plannen in de praktijk bijdragen aan
• Circulaire reusable cup
reductie, recycling en hergebruik
Om de glasinzameling door gemeen
5% stijging in Assen
16% stijging in Den Helder
van grondstoffen en verpakkings
ten te verbeteren ontwikkelde Ned
In Assen moesten voorzieningen en
In Den Helder bleek uit onder
De overige pilots richten zich op
materialen. Er wordt stevig ingezet
vang de drietrapsregel. Die bestaat
communicatie worden aangepakt,
zoek bleek dat er nogal wat blinde
circulariteit en de toepassing van
op terugdringing van het gebruik van
uit drie elementen die elkaar ver
maar was er een relatief klein bud
vlekken zaten in de glasbakdicht
recyclaat in producten, zoals
plastics, bijvoorbeeld door innovatie
sterken en in de juiste combinatie
get. Door het beleid aan te scherpen
heid, plekken waar bewoners hun
speelgoed, festivalmaterialen,
en toepassing van substituten, en
leiden tot succes: focus op beleid,
en restafval niet tweewekelijks maar
glas niet kwijt konden. Er werd een
vangrails en composietsteen.
op toepassing van meer gerecyclede
voorzieningen en communicatie.
om de vier weken op te halen, werd
proef gestart met bovengrondse
Tijdens het eindcongres op
content in nieuwe producten. De toe
een besparing gerealiseerd, maar
glasbakken om te zien of bewoners
13 november 2019 in Utrecht,
passing van FSC/PEFC-gecertificeerd
Het is eigenlijk simpel. Een afvalbe
vooral werden burgers gemotiveerd
deze zouden gebruiken. Huis-aan-
worden de resultaten en
papier en karton gaat met de nieuwe
leid waardoor burgers meer en goed
meer afvalmaterialen gescheiden
huis flyers ondersteunden de actie.
opschalingsmogelijkheden
brancheplannen richting de honderd
inzamelen gaat niet zonder optima
weg te gooien. Daarnaast werden
Al snel bleek dat bewoners volop
gepresenteerd.
procent.
le voorzieningen, die voorzieningen
de oude afvalbakken niet vervan
gebruik maakten van de bakken.
zetten geen zoden aan de dijk wan
gen, maar opgefrist met opvallende
De inzameling steeg met 16%. De
Kijk voor meer informatie op:
Lees meer over de brancheplannen
neer er niet duidelijk over gecom
wraps. Sinds de interventie is de
tijdelijke bovengrondse bakken zijn
www.kunststofhergebruiken.nl.
op www.kidv.nl.
municeerd wordt en communicatie
glasopbrengst met 5% gestegen.
vervangen door ondergrondse glas
heeft geen effect als het beleid of de voorzieningen niet op orde zijn.
12
Geïnspireerd door Alkmaar? Ontdek de mogelijkheden
bakken met een grote capaciteit. Meer weten: www.nedvang/projecten
13
Interview
Superunie zet vaart achter duurzame verpakkingen
‘ Duurzaam verpakken is de norm’ Anderhalf jaar geleden begon procesmanager
Jullie zijn voortvarend van start gegaan. Hoe is dat
tic. We hebben data van onze verpakkingen, maar
En wat levert jullie inzet nu al op?
Duurzame Handel Cindy Verhoeven bij inkoop
enthousiasme ontstaan?
die vinden we nog niet betrouwbaar en gedetailleerd
‘De eerste resultaten liggen in de winkels. De cham
organisatie Superunie. Haar opdracht: het
‘Duurzaam verpakken is een relatief jong thema voor
genoeg. Daarom hebben we in ons productspecifica
pignonbakjes van PS-materiaal zijn voor 80% vervan
verduurzamen van de 4.000 eigenmerkproducten.
supermarkten, maar wij hebben vanaf het begin het
tiesysteem de vragenlijst over verpakkingen uitge
gen door rPET. Voor de consument maakt het geen
Ze praatte met inkopers, marketeers, designers,
gevoel dat we hier een verschil kunnen maken. Onze
breid, die leveranciers moeten invullen, bijvoorbeeld
verschil, het kan nog steeds in PMD-zak. De noten- en
leveranciers en kwaliteitspecialisten, organiseerde
directie heeft dat ook uitgesproken. Dit is een dossier
over de herkomst en het soort materiaal per verpak
vruchtencups zijn ook vervangen door 80% rPET en
met het KIDV workshops en kreeg al snel de
waar we invloed op hebben. Wij bepalen de specifica
kingsondereel. Data zijn belangrijk om te monitoren
de noten in zak hebben we voorzien van een 45%
handen op elkaar.
ties van onze producten en verpakkingen. We kunnen
of we op de goede weg zijn, of we echt impact heb
biobased folielaag in plaats van aluminium. Uniek,
een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen
ben. Daar doen we het tenslotte voor.’
want een eerdere aanpassing op de chipszakken was
van de hoeveelheid verpakkingen en zorgen dat kost
geen succes, omdat toch bleek dat de dampdoorlaat
bare materialen opnieuw worden gebruikt. Daarom
Het is complexie materie.
baarheid te hoog was. Laminaten recyclebaar maken
zetten we in op recyclebare verpakkingen en zorgen
‘Ja, de recyclebaarheid van een verpakking hangt af
is een uitdaging.’
we dat recycled content wordt gebruikt. We willen de
van zo veel details. Elke product/verpakkingscombi
verpakkingen van onze 4.000 eigenmerkproducten en
natie moet afzonderlijk bekeken worden. One size fits
Jullie hebben het Plastic Pact ondertekend.
versproducten verduurzamen met een focus op circu
all gaat niet op. Expertise en kennis zijn nodig aan
Vanuit welke overtuiging?
lariteit én het verlagen van de CO₂-voetafdruk. Daar
onze kant, maar ook aan leverancierszijde. We moe
‘Superunie heeft een unieke positie in de voedsel
liggen uitdagingen en continue afwegingen. Zoals
ten dezelfde taal gaan spreken. We staan zeker open
keten. Met het ondertekenen van dit Plastic Pact
glas is goed recyclebaar, maar de productie kost veel
voor nieuwe ontwikkelingen. Voedselveiligheid en
geven wij een signaal af naar onze private label
energie. Of polystyreen is niet recyclebaar, is PET dan
kwaliteit, maar ook minder voedselverspilling moeten
leveranciers: duurzaam verpakken is de norm. We
een alternatief? PET is zwaarder en in essentie dus
vanzelfsprekend geborgd zijn en daarnaast moeten
willen echt minder plastic en plastic dat hoogwaardig
iets meer plastic.’
innovaties aansluiten op onze doelstellingen. Als we
kan worden hergebruikt. Een voorbeeld? De verpak
denken in kansen en niet in beperkingen kunnen er
kingen van onze vleeswaren bevatten dunner folie en
mooie dingen ontstaan.’
kleinere schaaltjes. Dat scheelt zo’n 50.000 kilo aan
Jullie hebben je leveranciers hier ook bij nodig. ‘Zeker, en dat zijn er zo’n zevenhonderd. Dat maakt
plastic op jaarbasis, alleen voor vleeswaren. In juni
het best ingewikkeld, want wij moeten continu
Zijn er concrete doelstellingen?
checken of wat onze leveranciers aanbieden, klopt.
‘20% minder verpakkingsmateriaal, 100% recyclebare
kingen vervangen door een flexibele, hersluitbare top
We merken dat de meeste leveranciers en hun
verpakkingen en plastic verpakkingen die voor mini
folie. Dat scheelt ook tot 60% plastic. En dan kan ik
brancheverenigingen druk aan de slag zijn om hun
maal 35% uit recycled plastic bestaan. Voor PET-fles
vast verklappen dat vanaf oktober onze babyverzor
aanbod te verduurzamen. Maar er bestaat nog
sen en PET-trays geldt minimaal 50% recycled plastic.
gingslijn Bonbebe van virgin HDPE naar 100% rHDPE
onduidelijkheid en verwarring over wat duurzaam
Rond de jaarwisseling komen we met een vernieuwde
gaat en één fles met olie van PET naar 100% rPET.’
verpakken precies is. Welke materialen duurzaam
productlijn binnen non-food waar we alle drie van
zijn en welke niet. Daarbij gaan de technologie en het
deze doelstellingen realiseren. Ik mag daar helaas
voortschrijdend inzicht zo snel.’
nog niets over zeggen, maar het is heel gaaf. Een hele mooie stap in circulariteit én verlaging van de
Hoe weet je of een verpakking recyclebaar is? ‘Met de Recyclecheck van het KIDV kunnen we dat nu vaststellen. Er is een check voor hard plastic, ze zijn ook bezig met andere materialen, zoals flexibel plas
14
CO₂-voetafdruk.’
gaan we ook de deksels van de Melkan-kaasverpak
Superunie is een coöperatie. Aangesloten retailorganisaties zijn tegelijkertijd eigenaar en lid. Facts: 13 supermarktbedrijven, 1.700 winkels, 29% marktaandeel, € 6,8 miljard inkoopwaarde, 62.500 artikelen waarvan ca. 4.000 eigenmerk artikelen en 91 fte.
15
Aan het woord
Rondvraag
‘ Zwarte verpakkingen, recyclebaar?’
Niet optimaal recyclebaar
‘In onze continue drive om optimaal verpakkings
‘Om vragen van bedrijven over recyclebaarheid te
afval te sorteren heeft Attero in 2017 geïnvesteerd
beantwoorden heeft het Kennisinstituut Duurzaam
in de sortering van zwarte kunststoffen in onze
Verpakken (KIDV) de Recyclecheck voor vormvas
sorteerinstallatie in Wijster. Deze installatie kan
te kunststof verpakkingen ontwikkeld. Dit is een
Uitfaseren
Prima te recyclen
door een combinatie van near-infrared (NIR) en
beslisboom die bedrijven helpt om te beoordelen of
‘PLUS wil de milieu-impact van alle consumenten
‘Tegen een donkere verpakking steken kleurrijke
lasertechnologie zwarte verpakkingen uitsorteren.
hun verpakking recyclebaar is in de huidige inza
verpakkingen van huismerkproducten terugdringen.
producten, zoals AGF en maaltijden, krachtig af en
We zijn daarmee de eerste die zwarte verpakkingen
mel-, sorteer-, en recyclesystemen. Op dit moment
Daarom worden alle verpakkingen getoetst op hun
krijgen een luxe-boost. Echter, kunststof verpakkin
uit Nederlands PMD-afval sorteren. Nu komt al snel
worden zwarte verpakkingen aangemerkt als ‘niet
milieu-impact en waar nodig aangepast, zodat ze
gen, en dan met name zwarte kunststof verpakkin
de vraag: als zwarte verpakkingen met deze techno
optimaal recyclebaar’. Er zijn ontwikkelingen op dit
passen in een circulaire economie. Daarbij gelden
gen, staan onder grote druk van de algemene opi
logie te sorteren zijn, moeten zwarte verpakkingen
gebied. Zo heeft Attero inmiddels een installatie
drie uitgangspunten: (1) zo min mogelijk verpakken
nie. Je kunt jezelf echter de vraag stellen of dit wel
dan worden uitgefaseerd of moeten alle sorteer
die zwarte verpakkingen herkent, maar nog niet
en, waar het toch nodig is, geeft PLUS de voorkeur
terecht is. Het klopt dat zwarte kunststof verpakkin
installaties die Nederlands verpakkingsmateriaal
kan sorteren op type kunststof. Daarnaast zien we
aan (2) hernieuwbaar materiaal en dienen ver
gen hoofdzakelijk worden verbrand en niet worden
sorteren worden omgebouwd? Deze vraag is niet
ontwikkelingen in de toepassing van detecteerbaar
pakkingen (3) goed te recyclen te zijn binnen de
gerecycled. Dat is jammer, want zwarte kunststof
1-2-3 te beantwoorden. Als je als sorteerder weet
zwart pigment in nieuwe verpakkingen. Echter
huidige inzamel-, sorteer- en recyclesystemen. Het
is op zich prima te recyclen. Het probleem is echter
dat het ook in de toekomst een substantiële stroom
worden beiden nog niet op grote schaal toegepast.
uitfaseren van de zwarte kunststof verpakkingen
het detecteren en scheiden. Dit is een lastig proces,
zal blijven dan is het wellicht interessant hierin
Daarnaast is er nog geen algemene specificatie
past bij het derde verpakkingsuitgangspunt. Op dit
maar de technologie bestaat wel degelijk. Zwarte
te investeren. Het alternatief is dat het verpak
voor pigmenten die herkend kunnen worden door
moment zijn zwarte kunststof verpakkingen ge
kunststof leent zich ook uitstekend om opnieuw
kend bedrijfsleven bij het ontwerp van haar zwarte
sorteerinstallaties. Het KIDV volgt deze ontwikkelin
kleurd met carbon black en mede daardoor niet in
als grondstof te worden ingezet, zij het alleen bij
verpakkingen niet langer kiest voor de kleurstof
gen en actualiseert de Recyclecheck als de situatie
alle sorteerinstallaties te identificeren. Dat staat een
zwarte verpakkingen. Een bijkomend voordeel van
‘carbon black’, maar voor een zwarte kleurstof die
verandert.
goede recycling in de weg. We zien dat veel leveran
zwarte kunststof verpakkingen bij recycling is dat
wel voor NIR-technologie herkenbaar is. Het ver
Het voordeel van zwarte verpakkingen is dat er
ciers ons verzoek om zwart kunststof te vervangen
alle andere kleurrestanten in de kleur zwart kunnen
pakkend bedrijfsleven en sorteerbedrijven zouden
gemakkelijk gerecyclede content in kan worden ver
goed oppakken. De verpakkingen worden veelal
worden verwerkt. Deze kleuren hoeven dan niet te
elkaar daarom meer op moeten zoeken om de
werkt, omdat het minder relevant is welke kleur het
omgezet naar transparant kunststof. Tegelijkertijd
worden verbrand. Zo bezien maakt de kleur zwart
toekomstperspectieven beter op elkaar af te stem
gerecyclede materiaal van oorsprong had. Echter, in
kijken we gezamenlijk naar andere verbeteringen,
dus nog eens extra recycling mogelijk. En het kan
men en zodoende voor beide partijen meer investe
het huidige systeem is de kans klein dat de verpak
zoals minder materiaal, gebruik van monomateriaal,
daarmee wel degelijk bijdragen aan een duurzamere
ringszekerheid te krijgen. Daarnaast zijn producten
king bij de volgende cyclus goed wordt gesorteerd
inzet van recycled content, stickers, etc. We streven
samenleving. Het blijft een interessante, maar lasti
uit zwarte kunststoffen, zoals bloempotjes, nu een
en daarna gerecycled. Bij transparante verpakkin
ernaar dat alle zwarte kunststof verpakkingen eind
ge uitdaging om de algemene opinie te veranderen
ideale outlet voor recycled content, dus wat dat
gen, witte verpakkingen en verpakkingen met een
2019 uit alle PLUS-supermarkten verdwe
en dit in de praktijk te brengen.’
nen zijn.’ Elsbeth van Dam, Manager Innovatie, Kwaliteit en Verpakkingen PLUS Retail Foto: Ringnalda Fotografie
16
Onze installatie kan zwarte verpakkingen uitsorteren
betreft bieden zwarte kunststoffen ook zeker voordelen voor de recycling
Peter Koning
kans groter.’
industrie.’ Karen van de Stadt
Salesmanager Hordijk Verpakkingsindustrie Zaandijk
andere lichte kleur dan zwart is deze
Robert Corijn
Verpakkingskundige,
Marketing Manager, Attero B.V.
Kennisinstituut Duurzaam Verpakken
17
Goed bezig
WrappIDup ontwerpt op maat
‘Duurzaamheidsvraag is mainstream geworden’ Het begon op de marketingafdeling van Paardekooper Verpakkingen en
‘Eigenlijk is WrappIDup bij toeval ontstaan. Het was
Onderzoek
Disposables en groeide in een paar jaar uit tot WrappIDup, wat ze zelf noemen ‘een
geen vooropgezet plan. We merkten bij Paardekooper
Om de milieu-impact van een verpakking te
ideeënfabriek, waar verpakkingsideeën werkelijkheid worden’. Een gesprek met
dat we steeds vaker vragen kregen van klanten
berekenen werkt WrappIDup samen met
marketeer Linda van den Heuvel, een van de vijf mensen achter WrappIDup.
waar we zelf als marketeers ideeën bij hadden.
The LCA Centre, ook een zelfstandig onderdeel
We schakelden met onze eigen studio en al snel was
van Paardekooper. Daar wordt door wetenschappelijk
een idee een concept dat we konden pitchen.’
onderzoek de levenscyclus van een verpakking geanalyseerd, van het winnen van de grondstof tot
Gedeelde kennis
het levenseinde van het product. ‘The LCA Centre
WrappIDup combineert verschillende expertises
helpt ook bij het formuleren van milieuclaims en
van inkoop, design en marketing. ‘We hebben
verpakkingsvraagstukken over duurzaamheid,
allemaal een andere achtergrond’, zegt Linda.
wetgeving en eco-innovatie’, zegt Linda.
‘Ik kom zelf uit de foodservice, maar we hebben ook iemand uit de AGF en horti-wereld en iemand met
Bewustwording
verstand van luxeverpakkingen. Die gedeelde kennis
‘Wij geven de klant de keuze qua duurzaamheid.
van materialen, vormen, kleuren en technieken
Vaak vragen ze wat bekend is. Rietjes van single
bundelen we om verpakkingsvraagstukken op te
use plastics bijvoorbeeld. Dan wijzen we ze op
lossen.’ Dat resulteert in eigentijdse verpakkingen,
het bestaan van alternatieven van natuurlijke
op maat gemaakt. ‘Het mooie is dat wij geen
materialen, zoals de kartonnen rietjes. Zo brengen
facturen versturen. Goedbeschouwd doen wij al het
we een stukje bewustwording in de markt.’ Linda
voorbereidende werk voordat een verpakking in
heeft nog meer voorbeelden. ‘Er is grote winst te
productie gaat.’
behalen door de grammage van verpakkingen terug te dringen. Met onze kennis van materialen en ons
Beter voor de planeet
netwerk van leveranciers kunnen we verpakkingen
De naam WrappIDup is een samenstelling van Wrapp
door redesign niet alleen slim lichter, maar daarmee
(verpakken) ID (identiteit) en up (verbeteren). In dat
vaak ook goedkoper maken. Daar snijdt het mes aan
verbeteren zit ook een duurzame component. ‘Ja’,
twee kanten. Verder zetten we in op herbruikbare
zegt Linda. ‘De duurzaamheidsvraag is mainstream
materialen. Een mooi voorbeeld zijn koffiebekers
geworden. Bij ieder verzoek is het een onderwerp.
en bierglazen voor festivals. Die adviseren we een
In onze ontwerpen komt dat tweeledig terug. De
gesloten circuit, compleet met verzamelbakken,
verpakking moet er duurzaam uitzien en hij moet
zodat ze niet kapot eindigen op de grond, maar
ook daadwerkelijk beter zijn voor de planeet. Daarbij
opnieuw gebruikt kunnen worden. Het is een
verliezen we natuurlijk niet de andere functies van
kwestie van anders denken.’
een verpakking uit het oog. Een verpakking moet ook communiceren (ID) en beschermen (wrapp). Meer weten: www.thelcacentre.com www.wrappidup.nl
18
19
De cirkel is rond
73% 73% van de houten verpakkingen wordt gerecycled. Hiermee ligt de houtrecycling ver boven de Europese en Nederlandse doelstellingen (resp. 15 en 35%). Ook het repareren en opnieuw inzetten van houten logistieke hulpÂmiddelen telt mee in het recyclingpercentage. Aan het eind van de levenscyclus worden houten verpakkingen geshredderd en bijvoorbeeld verwerkt tot spaanplaat of als strooisel voor de agrarische sector of houtsnippers in de tuin.
Retouradres: Postbus 1266, 2260 BG Leidschendam
Duurzaam verpakken betekent minder, lichter en beter recyclebare verpakkingen gebruiken. En ook, daar waar mogelijk, verpakkingen weglaten. Daarom verzenden wij dit magazine zonder envelop of folie.