2 Magazine van het Afvalfonds Verpakkingen
Webwinkels werken hard aan duurzaam verpakken Tariefdifferentiatie beloont gebruik goed recyclebare kunststof verpakkingen ‘100% recyclebaar, is dat haalbaar?’
In Nederland zijn bedrijven die verpakte producten op de markt brengen wettelijk verplicht te zorgen voor het inzamelen en recyclen van de verpakkingen: de producentenverantwoordelijkheid. De Stichting Afvalfonds Verpakkingen heeft deze verantwoordelijkheid van de bedrijven op zich genomen. Het verpakkend bedrijfsleven betaalt
Inhoud 4
hiervoor een bijdrage per kilo verpakkingen aan het Afvalfonds Verpakkingen: de afvalbeheersbijdrage. Hiermee worden de kosten voor de inzameling en recycling van verpakkingen vergoed. Ook financiert
Interview
‘Advisering kruipt steeds dichter naar de praktijk’
het Afvalfonds Verpakkingen de activiteiten van Nederland Schoon en het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV).
Meer informatie vindt u op www.afvalfondsverpakkingen.nl
14
Colofon Circulair Verpakken is een uitgave van het Afvalfonds Verpakkingen. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van het Afvalfonds Verpakkingen worden gekopieerd en/of gebruikt. Aan de inhoud van dit magazine
Webwinkels werken hard aan duurzaam verpakken
kunnen geen rechten worden ontleend. Afvalfonds Verpakkingen Overgoo 13 2266 JZ Leidschendam 085 401 2660 Redactie: Afvalfonds Verpakkingen Tekst en eindredactie: Gijs Coffeng, Linea Recta Fotografie: Jan de Groot, Zorro Producties | istock.com/ MaestroBooks (cover)
16
Voorwoord 100% recyclebaar, is
7
Tariefdifferentiatie beloont gebruik goed recyclebare kunststof verpakkingen
‘ 100% recyclebaar, is dat haalbaar?’
deskundigen geeft in dit nummer van Circulair Verpakken zijn visie op die vraag. Hoewel er nog veel te doen is, staat voor mij vast dat de circulaire economie allang geen droombeeld meer is van een handjevol wereldverbeteraars. Dat zie ik elke dag. Gewoon bij de containers, waar consumenten
8
Feiten & weetjes: Papier & Karton
hun afval scheiden, maar ook bij de bedrijven die met elkaar enorme inspanningen leveren om inzameling en recycling van verpakkingsafval te optimaliseren. Duurzaamheid is inmiddels een vast onderdeel van businessmodellen.
10 Column
In dit nummer van Circulair Verpakken staan weer inspirerende voorbeelden. Van de
11 Verzenddozen op maat 12 Uitgelicht
Rondvraag
dat haalbaar? Een aantal
18 Scheiden in hoogbouw
e-commercesector bijvoorbeeld, die hard werkt aan compacter verpakken en efficiënter vervoer. De belangenvereniging Thuiswinkel.org is aanjager in dit proces. U leest hun verhaal op pagina 14-15. En pakt u dan meteen ook even het artikel mee in de rubriek Inspirerend, dat hier prachtig op aansluit: een machine die op maat kan verpakken. Ook de consument heeft weer een plek in ons magazine. De gemeente Capelle aan den IJssel deed – samen met actieve bewoners – een succesvolle proef met inzameling op de
Vormgeving: Eric Dietz, Studio Eric Dietz BNO
verdiepingen in hoogbouwflats. Wat daarvoor
Reacties: info@afvalfondsverpakkingen.nl
nodig was, leest u op pagina 18-19.
Gedrukt op Cocoon Offset, 100% gerecycled papier De informatie in dit magazine is uitsluitend bedoeld voor algemene informatie doeleinden. Wij hebben het magazine met de grootste zorg samengesteld. Toch kan er onverhoopt een fout of onvolledigheid in zijn geslopen. Het Afvalfonds Verpakkingen aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei directe of indirecte schade, van welke aard dan ook, die voortvloeit uit of in enig opzicht verband houdt met het gebruik van dit magazine.
Ideeën voor onderwerpen?
Beweringen en meningen, geuit in de artikelen in dit magazine komen voor rekening van de geïnterviewden en vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het Afvalfonds Verpakkingen.
En tot slot wil ik u wijzen op het hoofdartikel van dit nummer. Daarin gaat directeur Chris Bruijnes in op de veranderde rol van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV). Het instituut richt zich op advisering van het verpakkend
Heeft u of kent u een bijzonder project
bedrijfsleven en heeft daarvoor een aantal tools
over verduurzaming van verpakkingen,
ontwikkeld, waaronder de Recyclecheck.
heeft een actueel nieuwsfeit of een Circulair Verpakken is gedrukt
Uitgelezen? Geef dit magazine
interessant verhaal, laat het ons weten
op papier dat vervaardigd is uit
door aan iemand anders of doe
via info@afvalfondsverpakkingen.nl
RECYCLED
100% post-consumer recycled
hem bij het oud papier voor een
Ingekomen ideeën worden door de
Cees de Mol van Otterloo,
Made from recycled material
materiaal.
tweede leven.
redactie besproken.
directeur Afvalfonds Verpakkingen
100%
C000000
Ik wens u veel leesplezier.
Interview
Directeur KIDV Chris Bruijnes
‘Advisering kruipt steeds dichter naar de praktijk’ Gebouw de Rode Olifant is een van de eyecatchers
Concretiseren
van Den Haag. Ooit was het pand met uitzicht
De rol van het KIDV is veranderd. Het instituut richtte
op het Malieveld het hoofdkantoor van Esso, nu
zich de afgelopen vijf jaar voornamelijk op het doen
verhuurt het bedrijf Spaces er werkruimtes. Een
van studies en onderzoek op systeemniveau, zoals
van de huurders is het Kennisinstituut Duurzaam
Bruijnes het noemt, vanaf 2019 moet de opgedane
Verpakken (KIDV).
kennis worden geconcretiseerd. ‘Dat betekent dat we veel meer naar de bedrijven toe gaan en letterlijk
Zo’n twintig mensen, voornamelijk verpakkings
met de verpakkingen op tafel in gesprek gaan. Onze
kundigen, werken er bij het kennisinstituut, dat
opdracht is het verpakkende bedrijfsleven te helpen
bekostigd wordt door het Afvalfonds Verpakkingen.
een keuze te maken bij de verduurzaming van hun
Dat betaalt elk jaar twee miljoen euro vanuit de
verpakkingen. Wat ik al zei: veel bedrijven willen
Afvalbeheersbijdrage Verpakkingen. ‘Steeds meer
wel, maar hebben de kennis niet in huis. Met advies
ondernemers willen aan de slag met verduurzaming
op maat en praktische tools stimuleren wij hun
van verpakkingen’, zegt Chris Bruijnes, sinds
duurzaamheidsoverweging.’
1 augustus vorig jaar directeur van het KIDV. ‘De druk uit de markt is groot. Veel consumenten raken geïrriteerd door verpakkingen, de politiek hamert op een circulaire economie. Er ontstaat een licence to operate.’ Toch vindt hij dat circulariteit geen dogma moet worden. ‘Sommige ergernissen zijn onterecht. Verpakkingen zijn bijvoorbeeld in
‘ Circulariteit moet een ontwerpvoorwaarde worden’
het ingewikkelde logistieke proces van teelt tot consument een optimalisatie die voedselverspilling
Quickscan en Recyclecheck
tegengaat en houdbaarheid bevordert. Maar ik wil wel
Voor hem ligt de waaier Design for Circularity, een
zover gaan dat circulariteit een ontwerpvoorwaarde
overzicht van al het wetenschappelijk onderzoek
moet worden. Marketeers en inzamelaars moeten
dat onder de naam Sustainable Packaging tussen
daarin veel meer samen optrekken.’
2015 en 2019 is uitgevoerd. Het programma werd samengesteld door het Topinstituut Food & Nutrition en het KIDV en uitgevoerd in samenwerking met de universiteiten van Groningen, Twente Wageningen en TNO. ‘De resultaten van die onderzoeken hebben nu geleid tot een aantal concrete middelen die
4
5
ingezet worden om het bedrijfsleven te helpen’, zegt
Herbruikbaarheid
Bruijnes. Verder noemt hij de Quickscan, waarbij
En zo ontwikkelt het KIDV zich niet alleen tot
de verpakkingen van een bedrijf geanalyseerd
kennisverbreider, maar ook tot inspiratiebron en
worden op verschillende aspecten: het verpakte
aanjager van innovatie. ‘Maar de grondgedachte
product, de verschillende verpakkingscomponenten,
blijft factbased open kennisontwikkeling’, benadrukt
het verpakkingsmateriaal, de wijze waarop het na
Bruijnes. ‘Wij kijken naar de tekentafel, we zijn
gebruik weggegooid en gescheiden wordt en de
geen consulenten. Emotie speelt vaak een rol bij
recyclebaarheid. Daarbij wordt rekening gehouden
duurzaamheidsvraagstukken. Een hunkering naar
met het huidige bedrijfsbeleid en de merkstrategie
vroeger, een perceptie die gevoed wordt doordat
van het bedrijf. ‘We hebben de eerste Quick Scan
verpakkingen zo tastbaar zijn. Maar dat is de
vorig jaar uitgevoerd bij Remia. En de agenda zit
voorkant, terwijl er aan de achterkant zoveel gebeurt
inmiddels lekker vol.’ En zo is er ook de Recyclecheck
dat buiten het zicht van de consument blijft.’ Hij loopt
voor vormvaste kunststof verpakkingen, een
naar de kast in een kamer verderop waar een bonte
hulpmiddel voor marketeers en designers die
verzameling staat aan verpakkingsinnovaties. Een
nieuwe verpakkingen op de markt moeten brengen
flesje van 100% gerecycled kunststof, een flesje van
en de Weggooiwijzer om verpakkingen in de juiste
plastic uit de oceaan, biobased PET uit suikers, trays
afvalstroom voor recycling te krijgen.
van zetmeel, biologisch afbreekbare trays en een
Gebruik de KIDV Recyclecheck! Tariefdifferentiatie beloont gebruik goed recyclebare kunststof verpakkingen
aluminium wijnfles. ‘De uitdagingen voor de toekomst Communities of Practice
liggen vooral bij het verbeteren van recyclebaarheid
‘Aan tafel bij de bedrijven horen wij de moeilijkheden
en zoeken naar herbruikbaarheid, wat iets anders is
waar zij tegenaan lopen. Voor ons zitten daar weer
dan hergebruik. Op het gebied van herbruikbaarheid
nieuwe onderzoeksvragen in. Advisering kruipt dus
zie je bijvoorbeeld in de supermarkten al de
steeds dichter tegen de praktijk aan. Bedrijven die
herbruikbare groente- en fruitzakjes hun intrede
Wat is tariefdifferentiatie?
bedrijven de mogelijkheid om ge
Hoe kom ik in aanmerking voor
graag iets willen veranderen zetten wij bij elkaar
doen.’
Voor vormvaste kunststof verpak
bruik te maken van een gedifferen
de tariefdifferentiatie?
in Communities of Practice en begeleiden we. Dat
kingen die goed te recyclen zijn
tieerd tarief. Het gebruik van goed
De voorwaarden om in aanmerking
hebben we ook opgenomen in ons jaarplan. Het is
en die wanneer ze gesorteerd zijn
sorteerbare en recyclebare verpak
te komen zijn vastgelegd in de
een van de KPI’s. Andere KPI’s zijn bijvoorbeeld dat
een positieve marktwaarde hebben,
kingen met een positieve opbrengst
Regeling Tariefdifferentiatie Kunst
we achthonderd vragen per jaar behandelen en
geldt een lagere afvalbeheers
wordt hiermee dus beloond.
stof die u kunt vinden op de website
blijvend vindbaar zijn voor het bedrijfsleven.’
bijdrage van € 0,38 per kilo in plaats
‘ Emotie speelt vaak een rol bij duurzaamheids vraagstukken’’
6
van het Afvalfonds. Voor deelname
van het reguliere tarief van € 0,64
Welke verpakkingen komen in
aan deze regeling kunt u vanaf 2019,
per kilo verpakkingsmateriaal.
aanmerking voor het lager tarief?
gedurende het gehele jaar, via
Dit lagere tarief geldt met ingang
Om te bepalen of een kunststof
PackTool een verzoek indienen bij
van 1 januari 2019.
verpakking goed recyclebaar is
het Afvalfonds Verpakkingen. Bij dit
maakt het Afvalfonds Verpakkingen
verzoek moet u o.a. inzicht geven
Waarom is het ingevoerd?
gebruik van de KIDV Recyclecheck
in de verwachte gewichtshoeveel
Kunststof is licht en volumineus en
voor vormvaste kunststof verpak
heden voor 2019 en voor een aantal
daarmee inefficiënt in inzameling
kingen, ontwikkeld door het Kennis
verpakkingen een gedetailleerde
en transport. Daardoor brengen
instituut Duurzaam Verpakken.
onderbouwing verstrekken. Na
verpakkingen van kunststof de
Het lagere tarief kan worden toe
beoordeling ontvangt u van ons
hoogste kosten met zich mee. Ook
gepast op de kunststof verpakkin
bericht of het lagere tarief is toe
moet kunststof gesorteerd worden
gen, inclusief kunststof doppen en
gekend en zal dit worden verwerkt
voordat het gerecycled kan wor
andere kunststof componenten, die
in uw voorschotfacturen.
den. Omdat de ene verpakking
voldoen aan alle voorwaarden van
beter te recyclen is dan de andere,
de Recyclecheck. De Recyclecheck
en de waarde van het gesorteerde
is te vinden op de website van het
materiaal aanzienlijk kan verschillen
Afvalfonds Verpakkingen en zal in
afhankelijk van de soort kunststof,
beginsel jaarlijks worden geactua
biedt het Afvalfonds Verpakkingen
liseerd.
7
s e j t ee w & n e t Fei
r e i p a P
n o t r a k n e
In 2017 bestond 85% van het nieuwe in Nederland gemaakte papier en karton uit oudpapier. De overige 15% is afkomstig van verse papiervezels uit hout. Hergebruik van oud papier en karton bespaart dus waardevolle grondstoffen en energie en voorkomt een gigantische afvalberg. (Bron: PRN)
Feiten & weetjes
Oudpapierondernemingen
vergroten de kwaliteit van het ingezamelde oudpapier door reiniging en sortering ervan.
Papierbak
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling van oudpapier bij particuliere huishoudens. Zij zetten zich in voor een optimale, aan de bron gescheiden verwerking van oudpapier.
Om van oud papier en karton nieuw papier en karton te maken, moet er eerst papierpulp (een vezelbrij) van worden gemaakt. Dat gebeurt door het oudpapier in water op te lossen, waarbij de papiervezels los van elkaar komen. Plakband, elastiekjes, nietjes en andere vervuiling worden verwijderd. Vanwege de drukinkt heeft de pulp een grijze kleur en daarom moet de brij worden ontinkt en gebleekt. Daarna wordt de pulp in de verhouding van 1% vezel en 99% water op de papier- of kartonmachine verwerkt tot nieuw papier en karton. Na droging is het product klaar om opnieuw gebruikt te worden. Bijvoorbeeld als verpakking.
Papierfabrieken
maken nieuw papier en karton van oudpapier. Zij hebben kwalitatief hoogwaardig oudpapier nodig en zijn medeverantwoordelijk voor de verwerking van het papier en karton in de afvalfase.
Niet eindeloos Papier en karton zijn niet eindeloos recyclebaar, zoals blik of glas. Papiervezels verliezen tijdens het recyclingproces een deel van hun sterkte en gaan daardoor gemiddeld zes tot zeven keer mee. (bron: www.papierenkarton.nl)
Verpakkingsindustrie en verpakkend bedrijfsleven
zorgen door innovatie voor steeds efficiënter gebruik van materialen en alsmaar beter recyclebare verpakkingen.
hoog recycling percentage Nederlandse doelstelling
75%
WEL:
W
SCHOON & DROOG
NIET:
51,6%
ALLEEN PAPIER!
8
Dus geen broodzak met plastic, diepvriesverpakking met plastic binnenlaagje of drankenkartons.
Europees bos groeide door duurzaam bosbeheer, tussen 2005 en 2015 met de omvang van Nederland.
(Bron: PRN)
Europese doelstelling
60% ÉÉN STROOM
WINKEL
VIES of NAT
87%
Het aandeel verpakkingen neemt jaarlijks toe, mede door meer internetaankopen, maar ook door minder gebruik van grafisch papier.
Papier en karton van verpakkingen en van niet-verpakkingen (bijv. kranten of tijdschriften) worden in Nederland doorgaans in één stroom ingezameld. Gemiddeld is 51,6% afkomstig uit verpakkingen.
PAPIER
9
Column
Duurzaam Idee
Inspirerend:
Verzenddozen op maat De afdeling Heffing en Inning zorgt ervoor dat de aangiften worden ingediend en dat de afvalbeheersbijdrage wordt voldaan. Onze rol daarbij is niet alleen maar die van controleur, we zijn vooral ook eerstelijns aanspreekpunt, de vraagbaak die producenten en importeurs in staat stelt om de aangifte goed te doen. Dagelijks komen er vragen bij ons binnen die Elizabeth Paulus Heffer Afvalfonds Verpakkingen
variëren van wie verantwoordelijk is voor het afdragen van de afvalbeheersbijdrage, tot of iets wel of geen verpakking is en bijvoorbeeld wanneer er sprake is van indirecte export. De meeste bedrijven kunnen wij direct helpen en we zien dat meteen terug in de correctheid van de aangifte.
n e g a a r V n e d i e l d r antwoo e t c e rr o c t o t e t f i g n a a
Maar we beantwoorden niet alleen vragen, we stellen ze ook. Als de aangiften binnen zijn waakt onze afdeling over de juistheid daarvan. Dat doen niet alleen onze accountmanagers
Wat is het?
een paar grote spelers. We hebben een
die de aangiften bekijken en controles uitvoeren, maar ook
‘De CVP-500 verpakt 3D, op maat voor
prototype gemaakt dat een jaar lang in een
verzending. Dat gebeurt volledig automa
testomgeving heeft gedraaid, zodat we de
tisch, waardoor je het arbeidsintensieve
kinderziektes konden oplossen.’
collega’s op kantoor die jaarlijks steekproefsgewijs vragen stellen over een deel van de ingediende aangiften. Wij proberen ons te verdiepen in de bedrijven om te kijken of
Wie:
Hedde Biesma, marketingmanager
proces van handmatig verpakken kunt
Van:
overslaan. Elke zeven seconden levert de
Is het een succes?
Neopost
CVP-500 een kant-en-klare verpakking af.
‘De machine is sinds 2016 op de markt en
kunnen plaatsen, gaan we na hoe dit komt. Maar ook zonder
Wat:
Hij meet het product, vouwt de doos, tapet, staat inmiddels in negen landen. Vooral
veranderingen in de aangifte hebben wij regelmatig vragen.
CVP-500
de aangiften logisch en verklaarbaar zijn. Als wij stijgingen, dalingen of verschuivingen in materiaalsoorten zien die wij niet
weegt en labelt. Door die maatwerkverpak
bedrijven met een brede productrange profiteren van de CVP-500. Bij Bol.com
Soms is vanuit de aard van de activiteiten en producten niet
verpakkingsmachine
king kunnen bedrijven een volumereductie
duidelijk waarom een producent of importeur een bepaalde
Idee:
van wel 50% bereiken, zo’n 20% karton
werken ze ermee, maar ook Ceva Logis
materiaalsoort wel of juist niet opgeeft. Ook daar vragen wij
Automatisch én op maat
besparen en een enorme besparing op
tics, waar ze van koffiemachines tot tan
dan naar.
verpakken
opvulmateriaal realiseren.’
denborstels verpakken, heeft de CVP-500
Wij begrijpen dat de materie soms lastig kan zijn. Maar het is
staan. Van hen weten we dat ze 850.000 Hoe ontstond het idee?
pakketten per jaar doen, 30% besparen op
‘Eigenlijk heel simpel: omdat we zelf veel
transport en zo’n 60.000 euro op opvul
fijn om te zien dat wij door te helpen bij vragen en door vragen
Neopost biedt oplossingen
online bestelden voor onze fabriek in
materiaal. Het Britse Internet Fusion, dat
te stellen, samen met de bedrijven tot een correcte aangifte
voor post- en pakketverwerking,
Drachten, waar we couverteermachines
in online buitensportartikelen handelt, laat
komen. Dit kan soms voor een naheffing zorgen, maar het leidt
verzenddiensten en digitale
maken. Wij zijn een innovatief bedrijf, idee
ook mooie cijfers zien: zij besparen bijvoor
ook tot teruggaven. Wij kijken dus niet alleen of alles wordt
communicatie. Voor meer
ën krijgen hier de ruimte. Onze R&D-
beeld 92 trailerladingen op jaarbasis en
aangegeven, maar ook of er niet teveel wordt opgegeven.
info over de CVP-500:
afdeling is ermee aan de slag gegaan.
80% van hun productrange hoeft niet meer
www.cvp-500.nl
De machine is volledig ontwikkeld en ge
verpakt te worden met opvulmateriaal.’
Uiteindelijk is het belangrijk dat het Afvalfonds Verpakkingen als collectief de juiste gegevens verzameld.
bouwd in Drachten.’ En nu? Hoe hebben jullie het aangepakt?
‘We zitten met kennisinstituten om tafel
‘E-commerce is een groeimarkt en we heb om te praten over de toekomst. Hoe ziet
10
ben eerst in kaart gebracht hoe groot die
de verpakkingsmarkt er over een paar jaar
pakketmarkt inmiddels is. Daarna hebben
uit? Daar moeten we nu al over nadenken.
we de haalbaarheid en uitvoerbaarheid
Dat past ook bij Neopost, innovatie zit echt
gecheckt en zijn in gesprek gegaan met
in het DNA van het bedrijf.’
11
t h c i l e g t i U # Recyclebaar? Check ‘t!
Slim ontwerp voor preventie zwerfafval
Uitgelicht
Resultaten feestglascampagne Met alle diners, borrels en feestjes worden er tijdens de feestdagen een hoop flessen en potjes geleegd. De uitgelezen tijd dus om aandacht te vragen voor glasinzameling en glasrecycling. In de weken rondom de jaar
Houtmarkt deelt ervaringen over recycling
wisseling pakte Glas in ’t Bakkie uit met een spetterende landelijke campagne. Boodschap:
Op 29 januari organiseerden Nedvang en het
ook feestglas moet in de glasbak.
Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) de rondetafelbijeenkomst ‘Verpakkingshout in
De campagne is een vervolg op de award-
Nederland’. Doel was het delen van ervaringen
winnende campagne ‘40 jaar Glasbak: Lekker
bij het implementeren van innovaties die de op
of een hagelslagdoosje. Hoe beoordeel je
Hoe kan in de ontwerpfase van een verpakking al rekening
bezig’, waarin werd samengewerkt met
schaling van houtrecycling mogelijk maken. De
of verpakkingen na gebruik goed kunnen
worden gehouden met het weggooien van de verpakking,
designers Lernert & Sander en De Jeugd van
sessie was een vervolg op een workshop in juni
worden gerecycled? Het Kennisinstituut
zodat deze niet op straat belandt? En hoe kan de manier
Tegenwoordig. Dit keer creëerde fotograaf en
2018. Toen brainstormden spelers uit de hout
Duurzaam Verpakken (KIDV) ontwikkelt
waarop verpakkingen worden aangeboden in winkels en
setdesigner Lieke Janssen de campagnebeel
markt over hoe recycling in de houtindustrie
hiervoor verschillende Recyclechecks. De
horeca bijdragen aan het voorkomen van zwerfafval?
den. Daarnaast waren er creatieve DIY’s door
kan worden opgeschaald. Nedvang ging in op
Recyclecheck vormvaste kunststof verpak
Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) en
vlogger Lize Kurpershoek, dichter Derek Otte
het Recycleplatform Hout en het KIDV op de
kingen is al beschikbaar via de website van
Stichting NederlandSchoon werken samen aan het
en café-restaurant Louie Louie en ging de
recyclability-website. Daarna volgden vier
het KIDV.
project ‘Slim ontwerp voor de preventie van zwerfafval’.
Gouden Glasbak on Tour met stylist Fred van
gastsprekers. Florent Gauvin van de
Leer en presentatrice Shelley Sterk.
TU Eindhoven presenteerde een
Een shampoofles, een sta-zak voor soep
innovatief project over de
De KIDV Recyclecheck is een hulpmiddel
In een werksessie hebben vertegenwoordigers van het
bij één van de vele keuzes die verpak
bedrijfsleven, verpakkingsexperts, zwerfafvalexperts en
De beelden waren door het hele land zicht
mogelijkheid om afvalhout
kingsontwerpers, maar ook marketeers en
consumenten ervaringen en kennis uitgewisseld. Op basis
baar op duizenden abri’s en snelwegmasten,
te gebruiken in ‘wood-wool
inkopers, moeten maken als ze een nieuw
van de uitkomsten stelden het KIDV en NederlandSchoon
advertenties op nieuwswebsites en via social
boards’, die bijvoorbeeld als
product of verpakking op de markt bren
twee concrete cases op, waarin innovatieve aanpassingen in
campagnes (#ikglasbak), samen goed voor
isolatiemateriaal gebruikt
gen. De tool heeft het model van een
het verpakkingsontwerp worden gemaakt en de omgeving
meer dan 85 miljoen impressies.
kunnen worden.
beslisboom met een beknopt aantal vra
zodanig wordt ingericht dat de kans op zwerfafval wordt ver
Met de Gouden Glasbak on Tour, die zowel
gen, over bijvoorbeeld het verpakkings
kleind. De cases zijn breed toepasbaar en kunnen als voor
materiaal en verpakkingsonderdelen die
beeld dienen voor andere partijen in de verpakkingsketen.
invloed hebben op de sortering en recy
in Amsterdam als in Den Haag glas ophaalde bij bekende ‘glasbak
Peter Fraanje van BRBS Recycling gaf inzicht in de principes van cascadegebruik van hout om de levensduur van
cling. Het KIDV geeft bij elke vraag ook
Daarnaast vindt in april 2019 vindt een innovatie-prijsvraag
achtergrondinformatie over de verschil
voor hbo- en wo-studenten plaats in de vorm van een hacka
lende aspecten van sortering en recycling.
thon. Onder andere studenten Industrieel Product Ontwerp
Aan het eind rolt het antwoord eruit: de
ontwikkelen samen met studenten gedragswetenschappen
gerealiseerd
dere functie krijgen, wat de levensduur tot 400 à
verpakking is goed recyclebaar, of niet.
een toekomstbestendige oplossing voor de zwerfafval
van ruim
500 jaar kan verlengen. Jurgen Ooms van Tauw
problematiek, via het herontwerp van verpakkingen.
19 miljoen.
presenteerde een knelpuntenanalyse van hout
kers’, werd daar bij nog een mediabereik
houtproducten te verlengen. Volgens Fraanje kan sloophout tot zesmaal toe een an
recycling en stelde mogelijke oplossingen voor.
Eind maart publiceert het KIDV de Recycle
Tot slot sprak Geert Cuperus, die projecten voor
check flexibele kunststof verpakkingen
Wilt u op de hoogte blijven? Of heeft u vragen?
en in april is de Recyclecheck papier en
Neem dan contact op met projectleiders
Meer informatie:
Rijkswaterstaat uitvoert, over de vervolgacties
karton gereed. Meer informatie vindt
Peter Blok (KIDV) en Banoyi Zuma (NederlandSchoon)
www.glasintbakkie.nl
en stappen om houtrecycling te stimuleren. Het
u op www.kidv.nl.
via slimontwerp@nederlandschoon.nl.
ministerie van I&W, RVO en RWS willen om tafel met enthousiaste, ambitieuze partijen uit de industrie en een ondersteunende rol aanbieden.
12
13
Aan het woord
Rondvraag
‘ 100% recyclebaar,
is dat haalbaar?’
Herontwerp en systeemverandering ‘Unilever staat via onze merken dagelijks in contact met consumenten. Dat stelt ons zeker in staat een bijdrage te leveren aan de transitie
Definitie en testprotocol nodig
Nog veel te doen
naar een circulaire economie. Maar we kunnen
‘Misschien ben je wel een zuurpruim als je zegt dat
samenwerking tussen bedrijfsleven, Rijksoverheid,
‘In 2025 zullen nog niet alle verpakkingen
100% niet haalbaar is in 2025. We moeten gaan voor
kennisinstellingen én maatschappelijke
recyclebaar zijn, wel zal waarschijnlijk het
organisaties. Zo heeft Unilever als doel gesteld
aandeel niet-recyclebare verpakkingen gedaald
tegen 2025 100% plastic verpakkingen te
zijn. De redenen voor het gebruik van niet-
het niet alleen. Circulaire verpakkingen, en met name hoogwaardige recycling van plastics, vereist
tisch is dat het waarschijnlijk niet gaat lukken. Er is
Samenwerken
nog zoveel te doen. CEO’s moeten leidinggeven aan
‘Circulair betekent voor mij dat een shampoofles
ontwerpen die volledig herbruikbaar, recyclebaar
recyclebare verpakkingen zullen onveranderd
die ambitie en een missie meegeven, een signaal
uit ons afval weer een nieuwe shampoofles
of composteerbaar zijn. Een belangrijke stap en
zijn. We willen nu eenmaal lang houdbare
dat de koers bepaalt en verpakkingen moeten in
wordt. Of een ander product dat net zo waardevol
tegelijkertijd een grote uitdaging. Deze ambities
producten, verpakte vleeswaren, voorgebakken
ontwerp nog fors ontwikkeld worden voor betere
is. Economisch bekeken gaat het erom dat
vragen om herontwerp van duizenden product-
broodjes. Als we bijvoorbeeld de gasdichte PA/
recyclebaarheid. Maar betere recyclebaarheid is nog
grondstoffen door de cyclus van product en afval
verpakkingscombinaties, die tegelijkertijd moeten
PE-verpakkingen willen afschaffen gaan we
geen garantie dat het ook gerecycled wordt. Om
heen hun oorspronkelijke waarde behouden,
voldoen aan sterk uiteenlopende eisen. Veiligheid
terug naar dagverse producten. Dat kan, maar
optimaal te kunnen recyclen moet een afvalstroom
de waarde om producten te maken die wij
en hygiëne, productkwaliteit en minder (voedsel)
dan zagen we aan het businessmodel van de
schoon zijn. Een vervuilde mix kan moeilijker
belangrijk vinden. Om dat punt in 2025 te bereiken
verspilling staan voorop bij keuzes die minder
supermarkt. En aan het maatschappelijk model.
worden gerecycled. De PMD-fractie bijvoorbeeld is
kunnen we denk ik twee routes bewandelen.
verpakkingsmateriaal en 100% recyclebaarheid
Bovendien zijn er nog geen echte technische
gewoon nog vaak niet zuiver genoeg. Het komt hier
Grondstoffenproducenten, verpakkers en recyclers
mogelijk moeten maken. Onze ambities worden
oplossingen gereed in 2025 die voor alle partijen
op neer: wat je van deze nieuwe grondstoffen kan
kunnen samen onze circulaire verpakkingen
gerealiseerd door extra R&D-inspanningen en
in de keten acceptabel zijn. Producenten van
maken, hangt af van de samenstelling en hoe we er
bedenken en afspraken maken over wat elk van
door samenwerking met leveranciers en partners
laminaatfolie hanteren, gevoed door publieke druk,
mee omgaan in de afvalfase. Dat vergt ook inspan
hen moet doen om in 2025 te kunnen leveren. De
in de waardeketen, van collectie en sortering tot
hun eigen testmethodes en eigen oplossingen.
ning en betrokkenheid van de consument en andere
andere mogelijkheid is dat één partij, een grote
recycling. De transitie naar circulaire plastics
Er worden technische oplossingen gepromoot
partijen in de keten. Laat ik dus genuanceerd eindi
retailer of food- en drankleverancier de hele keten
vraagt om een systeemverandering, mede mogelijk
die het probleem erger maken. Een voorbeeld is
gen: in principe kun je alles recyclebaar maken, als
dwingt om een door haar bedacht protocol na te
gemaakt door nieuwe innovatieve technologie om
de chipszak. Alternatieven voor de aluminium
je er maar genoeg energie in stopt, dat is dan weer
leven. Ik hoop op het eerste scenario, omdat ik denk
een economie te creëren waarin plastic door de
binnenlaag, zoals EVOH, veroorzaken nog steeds
het goede nieuws. Maar het blijft maatwerk.’
dat dat de aantrekkelijkste oplossingen oplevert.
maximaal, de ambitie moet 100% zijn, maar realis
Vooral als grondstoffenproducenten en recyclers
keten heen zijn waarde heeft en behoudt.’
verregaand met elkaar integreren, Chris Bruijnes directeur KIDV
zodat concurrentie samenwerken niet in de weg staat.’
polymere verontreinigingen, maar nu niet meer te herkennen en af te scheiden. Daarmee verlaagt de polymeerzuiverheid. Allereerst is er een breed
Rob Hamer
geaccepteerde definitie nodig van ‘niet-recyclebare
vicepresident Agrifood
verpakkingen’, inclusief een testprotocol.’
External Affairs, Unilever Peter Rem hoogleraar Resources& Recycling, TU Delft
Ulphard Thoden van Velzen senior onderzoeker verpakkingstechnologie, Wageningen University& Research
14
15
Goed bezig
Webwinkels werken hard aan duurzaam verpakken
Bol.com en Wehkamp staan inmiddels verpakkingsmachines die op maat verpakken. Lees ook het artikel op pagina 11.
Thuiswinkelen is populair in Nederland. Zo’n 25
Dozen op maat
Zo gaan we met de sector kijken hoe we herbruikbare
miljard euro ging er in 2018 om in e-commerce, een
Neem bijvoorbeeld Wehkamp. Het bedrijf heeft ver
verpakkingen op een effectieve manier in kunnen
stijging van 14% met een jaar eerder. Maar de web
zendzakken van 50% gerecycled plastic. ‘Bij grote
zetten. Denk aan een verzendzak die tot wel 100 keer
winkels weten ook dat zij een rol hebben in het ver
bedrijven als Bol.com, Wehkamp, Zalando en Coolblue
gebruikt kan worden.’
duurzamen van verpakkingen. ‘Met de verzending
zit duurzaamheid verankerd in het bedrijfsbeleid. Dat
van zo’n 250 miljoen pakketten per jaar kunnen we
gaat veel verder dan verpakkingen. Daar liggen zon
Marketingdiscussie
echt een verschil maken’, zegt programmamanager
nepanelen op de daken, daar wordt bezorgd met zero
‘Een belangrijke vraag is: is er überhaupt een extra
Duurzaamheid Ellen de Lange van belangenvereni
emissie voertuigen. En daar staan tegenwoordig ook
doos nodig of kunnen we een product zonder omdoos
ging Thuiswinkel.org.
verpakkingsmachines die op maat verpakken. Geen
vervoeren. Dan spelen zaken als bescherming van het
te grote omdozen meer, maar dozen die in de hoogte
product, maar ook waar laat je het adresetiket en wat
Een verpakkingsmachine die 30% luchtreductie rea
worden aangepast aan het product dat het moet be
doe je met marketinguitingen? Die discussie voeren
liseert, onderzoek naar herbruikbare verpakkingen,
schermen. De koplopers kunnen zich zo’n investering
we. Marketing kan in die optie niet de enige doelstel
verzendzakken die voor 50% uit gerecycled materiaal
veroorloven’, vertelt De Lange. Maar Thuiswinkel.org
ling zijn van een productverpakking.’
moeten bestaan, minder opvulmateriaal, hersluitbaar
heeft ruim 2.200 leden. Daar zitten vanzelfsprekend
heid bij retouren, Ellen de Lange kan heel wat voor
veel kleinere bedrijven bij. ‘Voor hen komen we bin
Alibaba en Amazon
beelden opnoemen van duurzaamheidsprojecten waar
nenkort met een Handleiding Verpakkingen, zodat zij
Is Nederland het braafste jongetje van de klas? ‘Om
de branche aan werkt. De impact van e-commerce op
ook handvatten hebben om aan de slag te gaan.’
ons heen gebeuren ook goede dingen. Wij zijn lid van
het milieu is relatief niet groot. TNO berekende dat
16
Bij bedrijven als
E-commerce Europe, waar we op Europees niveau
het nog altijd voordeliger is om tweehonderd pakket
Doelen bereikt
kijken naar duurzaamheid. Daar staat tegenover dat
ten in een bus te verzenden, dan dat tweehonderd
Thuiswinkel.org kijkt met de sector naar pilots en
bedrijven als Alibaba en Amazon het niet zo nauw ne
consumenten gaan winkelen bij fysieke winkels en
brengt leden en verpakkingsleveranciers samen om
men met duurzaamheid. Er is geen level playing field.’
daarvoor kilometers maken. ‘Maar dat ontslaat ons
plannen voor verbetering te maken. Die plannen en
niet van de verplichting om met duurzaamheid bezig
doelstellingen staan in het Brancheverduurzamings
Rol van consument
te zijn’, zegt ze. ‘We zijn een jonge, innovatieve sec
plan Verpakkingen. ‘We hebben er al een flink aan
De consument heeft ook een rol. Want thuis bestellen
tor. En ja, er is druk vanuit de consument, de publieke
tal van bereikt’, zegt de Lange. ‘Alle dozen worden
is een, maar wat doe je vervolgens met de verpak
opinie speelt zeker een rol, maar er is ook een enor
gemaakt van FSC en PEFC-materiaal of bestaan voor
kingen? ‘Als wij bijvoorbeeld willen groeien in meer
me motivatie in de branche, een sterk bewustzijn dat
80% uit gerecycled materiaal, er is 10% gerecycled
gerecycled plastic is er meer netjes gescheiden plastic
er veel milieuwinst te behalen is.’
plastic toegevoegd aan bijvoorbeeld de verzendzak
nodig. Die afvalstroom moet groeien. Een verpakking
ken, dat gaan we nu naar 50% brengen, in de plastic
moet idealiter de juiste informatie bevatten voor de
dikte hebben we een reductie van 70% naar 50%.’
consument om het op de juiste manier weer van de
In de plannen 2019-2022 gaan we een stap verder.
hand te doen.’
17
Goed bezig
Capelle doet succesvolle inzamelproef
Scheiden in hoogbouw Hoe maak je het bewoners in hoogbouw zo gemak
Minicontainers bij de lift
Bekijk de video
kelijk mogelijk om glas en papier in te zamelen?
De nadruk van de proef lag vooral op het pragma
‘De Hoeken doet glas
Met die vraag voor ogen startte de gemeente Capelle
tisch testen van inzameling op de verdieping, aan
(en papier) in ’t bakkie’
aan den IJssel, samen met Nedvang en woningcor
vullend aan de wijkcontainers buiten: gebruik van de
die o.a. werd ingezet
poratie Havensteder eind 2016 de voorbereidingen
mini’s, acceptatie door bewoners en het stimuleren
op Facebook.
voor een proef in de Schermerhoek.
van gewenst scheidingsgedrag. Woningcorporatie Havensteder ging het erom dat er geen vervuiling en
https://vimeo.com/
De Schermerhoek is één van de drie appartementen
onveiligheid in de halletjes optrad. Een afvalcoach
252876743/de00a3d61e
complexen van De Hoeken, een aandachtswijk, waar
werd aangesteld om de proef te begeleiden. Op zes
veel wordt gedaan om de leefbaarheid en veiligheid te
verdiepingen zijn speciale minicontainers in de hal bij
verbeteren. De wijk kent veel vervuiling door grof
de lift geplaatst waar de ruim vijfhonderd bewoners
vuil en zwerfafval. Uit een probleemverkenning naar
van de 216 woningen onderweg naar buiten eenvoudig
glasscheiding die in opdracht van Nedvang eind 2016
hun glas en oudpapier in kunnen doen. De containers
werd uitgevoerd onder de bewoners, bleek boven
zijn geïsoleerd, omdat een enkeling lawaaioverlast on
dien dat men weinig bezig is met afval scheiden. Veel
dervond. De afvalcoach brengt de containers dagelijks
bewoners – de wijk telt tachtig verschillende natio
naar beneden en leegt ze in de wijkcontainers. Ook
naliteiten - weten vaak niet waar de containers voor
houdt de afvalcoach de containers en de directe om
grondstoffen staan, beoordelen alles al snel als rest
geving netjes. Bewoners kunnen bij hem terecht met
afval en vinden scheiden te veel moeite. Afvalbeleids
vragen en voor informatie.
man José Middelkoop: ‘In Capelle wordt ruim 50% van het glas en het oud papier in het restafval gedaan. Die
Uitbreiding
cijfers willen we, samen met de Capellenaren, graag
De minicontainers in de hallen werken, ze worden
verbeteren.’
goed gebruikt. Er wordt weinig vervuiling in gegooid en gedurende de looptijd (december 2017 – juni 2018) is maandelijks ongeveer 1,5 kilo glas en 3,5 kilo papier gemiddeld per bewoner gescheiden ingezameld. ‘Dit is vooral te danken aan de sociale netwerken en de wil van bewoners om het leefbaar en veilig te maken’, zegt José Middelkoop. ‘Een dergelijke proef kan alleen slagen als je bewoners actief betrekt en enthousias meert. Daarom hebben we het begeleidende filmpje bijvoorbeeld ook gemaakt met bewoners in de hoofd rol, dat maakte het eigen en dichtbij. Mede dankzij het actieve buurtteam ‘Hart voor de Hoeken’, de wijk beheerder, de stadsmarinier en één bewoner die echt
Omdat Capelle een doelgroep-gemeente binnen het Actieplan Glas 2016-2018 van het Afvalfonds Verpakkingen was, werd de proef financieel ondersteund vanuit dit plan. Op verzoek van de gemeente betrof de proef ook oudpapier.
super behulpzaam was, is het gelukt.’
18
19
De cirkel is rond
85% 85%* van het in Nederland gemaakte nieuwe papier en karton bestaat uit gerecycled oudpapier en -karton. Oudpapier is dus een waardevolle grondstof. Dit zorgt ervoor dat de kringloop voor papier en karton zowel qua milieuvoordeel als qua kosten circulair is.
*bron: PRN
Retouradres: Postbus 1266, 2260 BG Leidschendam
Duurzaam verpakken betekent minder, lichter en beter recyclebare verpakkingen gebruiken. En ook, daar waar mogelijk, verpakkingen weglaten. Daarom verzenden wij dit magazine zonder envelop of folie.